III OSK 754/24

III OSK 754/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak
Mirosław Wincenciak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
II SA/Sz 713/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2023-11-16
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 146 par 1, art. 145 par 1 pkt 1 lit. a, art. 133 par 1, art. 134 par 1, art. 141 par 4, art. 145a par 1, art. 146 par 2, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 900
art. 39 ust.4 pkt 1, art. 39 ust. 4 pkt 2, art.2 pkt 7, art.36 ust.17, art. 127
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 1991 nr 121 poz 529
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1991 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy.
Dz.U. 2017 poz 1606
rozdział 4 i 5
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych,  młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych,  specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie  uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania
Dz.U. 2023 poz 651
rozdział 4 i 5
Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 roku w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Protokolant straszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 8 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Prezydenta Miasta Szczecin, J. J. i T. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 713/23 w sprawie ze skargi J. J. i T. J. na czynność Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 5 czerwca 2023 r. nr WOś-II.4464.17.2023.KL w przedmiocie zwrotu kosztów dowozu dziecka do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego 1) oddala skargi kasacyjne; 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 713/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. J. i T. J. na czynność Prezydenta Miasta Szczecina z dnia 5 czerwca 2023 r. nr WOś-II.4464.17.2023.KL w przedmiocie zwrotu kosztów dowozu dziecka do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego, stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności (pkt I) oraz zasądził od Prezydenta Miasta Szczecina na rzecz skarżących J. J. i T. J. solidarnie kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
J. J. (dalej: "skarżąca", "strona") pismem z dnia 26 maja 2023 r. złożyła wniosek do Prezydenta Miasta Szczecina (dalej: "organ") w sprawie zwrotu kosztów dowozu syna do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych w L. przy ul. [...]. Wniosek dotyczył bezpłatnego przewozu syna skarżącej do placówki oświatowej w roku szkolnym 2023/2024. Do wniosku strona dołączyła orzeczenie nr 148/2021/2022 o potrzebie kształcenia specjalnego. W diagnozie powyższego orzeczenia zalecono prowadzenie dla jej syna zajęć edukacyjnych i rewalidacyjnych, a także zajęć logopedycznych.
Organ w odpowiedzi na wniosek J. J. z dnia 26 maja 2023 r. oświadczył, że zgodnie z art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900 z późn. zm., zwana dalej: "Prawo oświatowe") obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 ustawy, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej. Zgodnie z art. 39a ust. 1 wyżej wskazanej ustawy obowiązek ten gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców, na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice.
W piśmie z dnia 5 czerwca 2023 r. organ wyjaśnił, że zgodnie z zaleceniami zawartymi w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego nr 148/2021/2022 z dnia 11 października 2021 r.: najkorzystniejszą formą kształcenia dziecka jest nauka w szkole podstawowej specjalnej, w której dzięki pomocy specjalistów, dostosowanym metodom dydaktycznym i dostępnym pomocom syn wnioskodawczyni będzie mógł się rozwijać zgodnie z jego potencjałem. Jako rodzic ma strona prawo wyboru placówki, jednak Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych w L. nie spełnia kryterium najbliższej szkoły podstawowej. Biorąc pod uwagę zalecenia z orzeczenia, które mówią o konieczności objęcia ucznia pomocą w formie specjalistycznych zajęć terapeutycznych, których celem będzie wspieranie rozwoju, szczególnie w zakresie zaburzonych funkcji, które będą sprzyjały rozwojowi poznawczemu i emocjonalno-społecznemu ucznia, najbliższą szkołą spełniającą te kryteria jest Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych w O. Terapie, o których wspomniano w podaniu są fakultatywne, nie wynikają z zaleceń Orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
Dalej organ stanął na stanowisku, że mając na uwadze dobro dziecka i obowiązek gminy wynikający z ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, może zaproponować zwrot kosztów dowozu dziecka do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w O.. Rodzic, w przypadku uczęszczania dziecka do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych w L. będzie musiał pokrywać koszty różnicy kilometrów pomiędzy obiema wskazanymi szkołami.
J. J. i To. J. (dalej: "skarżący") wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. skarżąca wyjaśniła, że syn ma zapewnione wszelkie możliwe terapie, które są dla niego niezbędne i żaden inny ośrodek tych terapii nie jest w stanie zapewnić. Syn przebywający w ośrodku w L. po dwóch miesiącach zrobił ogromny postęp, a mianowicie zaczął samodzielnie pić ze szklanki, co przedtem było niemożliwe do osiągnięcia. Ponadto skarżąca podała, że zmieniły się jego relacje w stosunku do rodzeństwa, przejawiające się tym, że zaczyna nawiązywać relację z rodzeństwem i tolerować ich obecność w swoim otoczeniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia prawidłowej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. Przepis ten był przedmiotem niejednolitych wypowiedzi orzecznictwa sądowego. Część sądów stała na stanowisku, podobnie jak organ w tej sprawie, że przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe przyznaje dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu, ale tylko pod warunkiem, że uczęszczają do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Takiego uprawnienia nie nabywają dzieci z tego rodzaju niepełnosprawnościami uczęszczające do innego rodzaju placówek. Takie stanowisko zajęte zostało w powołanym przez organ w odpowiedzi na skargę wyroku WSA w Łodzi z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 986/17, czy też w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 1 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Po 115/20.
W orzecznictwie jednak prezentowany jest też w omawianej kwestii pogląd odmienny, akcentujący konieczność uwzględnienia w procesie wykładni powyższego przepisu również wyników innych rodzajów wykładni, niż tylko językowa, co prowadzi do wniosku, że kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych należy uznać za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wlk. z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Go 588/20, WSA w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 691/19, NSA z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1087/20, NSA z dnia 25 maja 2022 r., III OSK 3280/21, WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1201/20).
Sąd I instancji przychylił się do tej drugiej grupy poglądów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że niewątpliwie celem art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe jest pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi trwa dłużej, niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością. Dokonując wykładni wskazanego przepisu należało mieć zatem na względzie zarówno cel tej regulacji, jak i wskazane zasady konstytucyjne.
Zdaniem WSA w Szczecinie Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w L., do którego uczęszcza syn skarżących, podobnie jak ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze, zapewnia realizację zadań edukacyjnych i zajęć rewalidacyjnych, dedykowany jest wyłącznie dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Wykładnia systemowa nie dostarcza zatem argumentów uzasadniających odrębne traktowanie - z punktu widzenia obowiązku gminy zapewnienia bezpłatnego dojazdu do szkoły - uczniów spełniających wymogi tak co do wieku, jak i rodzaju niepełnosprawności ze względu na nazwę placówki, do której uczęszczają.
W ocenie Sądu celem ustawodawcy nie było uzależnienie pomocy uczniom z niepełnosprawnościami sprzężonymi w realizacji kształcenia specjalnego od nazwy placówki, do której uczęszczają, lecz od rodzaju realizowanych zajęć, zgodnie z potrzebami ucznia wynikającymi z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. W sytuacji zatem, gdy z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka skarżących wynika zalecenie objęcia go zajęciami rewalidacyjnymi, a zajęcia te są realizowane w placówce, do której uczęszcza, to zdaniem Sądu nie ma racjonalnych podstaw do tego, aby pozbawiać go uprawnienia płynącego z normy zawartej w art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. Skarżąca w trakcie rozprawy stwierdziła, że syn przebywając w L. poczynił ogromne postępy w swoim zachowaniu i rozwoju psycho-motorycznym, albowiem zgodnie z jej twierdzeniami nastąpił progres w jego zachowaniu w stosunku do rodzeństwa oraz poczynił postęp w zakresie samoobsługi poprzez to, że stał się bardziej samodzielny, zaczynając wykonywać proste czynności, takie jak picie ze szklanki. Sąd stoi na stanowisku, że kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych należy uznać za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, do takiego wniosku prowadzą bowiem spójne wyniki wykładni systemowej, celowościowej i historycznej. Wynik wykładni uzyskany przez Sąd nie stanowi wykładni contra legem, gdyż znajduje legitymację w akceptowanych dyrektywach interpretacyjnych i zapewnia zgodność normy prawnej z zasadami konstytucyjnymi. Wykładnia językowa proponowana przez organ z kolei stanowiłaby zaprzeczenie tych zasad.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji uznał, że organ proponując zwrot kosztów dojazdu do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w O. zastosował przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe. Tym samym Prezydent Szczecina prawidłowo ocenił stan faktyczny i błędnie zastosował przepisy art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe tym bardziej, że ten ośrodek nie jest placówką najbliższą w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, zatem przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania zwrotu kosztów dojazdu syna skarżących F. do placówki szkolno-wychowawczej w L.
Sąd uznał, że czynność Prezydenta Szczecina z dnia 5 czerwca 2023 r. naruszyła prawo, gdyż została oparta na błędnej podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, zamiast wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. W konsekwencji Sąd na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zostały wniesione dwie skargi kasacyjne.
Pierwszą skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Prezydent Miasta Szczecina, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a., w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż przepis ten został przez WSA w Szczecinie zastosowany w stanie faktycznym, w którym nie powinien być zastosowany (Sąd powinien zamiast stwierdzić bezskuteczność zaskarżonej czynności oddalić skargę), bowiem dokonana przez Sąd ocena materiału dowodowego w sprawie jest wybiórcza i sprzeczna z zasadami logiki, wybiórczość ta i sprzeczność polega na nieprawidłowym przyjęciu, że:
1) najkorzystniejszą formą kształcenia dla syna skarżących jest nauka w ośrodku rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczym bądź w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, podczas gdy powyższe nie wynika z akt sprawy, gdyż w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego zostało wskazane: "najkorzystniejszą formą kształcenia dla F. będzie nauka w szkole specjalnej", co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w konsekwencji sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego, podczas gdy w niniejszej sprawie zastosowanie powinien mieć art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, z uwagi na fakt, iż syn skarżących jest uczniem Szkoły Specjalnej, a nie jest wychowankiem ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego;
2) gmina zobowiązana jest do zwrotu kosztów dowozu ucznia niepełnosprawnego - syna skarżących - do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w L. z uwagi na zalecenie zajęć rewalidacyjnych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, który to ośrodek w ocenie WSA w Szczecinie jeżeli realizuje ww. zajęcia należy uznać za objęty dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego - tak jak ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy, WSA w Szczecinie postawił znak równości pomiędzy tymi dwoma rodzajami ośrodków jedynie ze względu na realizację w nich zajęć rewalidacyjnych, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w konsekwencji sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego, podczas gdy w niniejszej sprawie zastosowanie powinien mieć art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, bowiem zajęcia rewalidacyjne jest zobowiązana realizować każda jednostka systemu oświaty zgodnie z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego;
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił:
1) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, poprzez jego błędną wykładnię, polegające na uznaniu przez WSA w Szczecinie, że w przedmiotowej sprawie zwrot kosztów dowozu ucznia niepełnosprawnego do Specjalnej Szkoły Podstawowej nie powinien odbywać się na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego i w konsekwencji niezastosowanie wskazanego przepisu, a uznanie, że gmina powinna pokrywać koszty dowozu do Specjalnej Szkoły Podstawowej w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczego w L., który w ocenie WSA w Szczecinie objęty jest dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego, a który jednak nie jest ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym;
2) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, skutkiem tego uznanie, że w przedmiotowej sprawie gmina na podstawie wskazanego przepisu powinna pokrywać koszty dowozu ucznia niepełnosprawnego do Szkoły Specjalnej w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w L., podczas gdy wskazany Ośrodek nie jest ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym, o którym mowa we wskazanym przepisie, a syn skarżących jest uczniem Szkoły Specjalnej;
3) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 2 pkt 7 Prawa oświatowego poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w L. należy uznać za taką samą placówkę jak ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy, podczas gdy specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy jest innym rodzajem placówki wymienionym we wskazanym przepisie, niż ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy, przez co WSA w Szczecinie zastosował błędnie do niniejszej sprawy art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego;
4) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 36 ust. 17 Prawa oświatowego poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie do syna skarżących, który posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawność sprzężoną, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, podczas gdy przepis ten odnosi się do dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, dla których za spełnianie obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4 Prawa oświatowego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki uznaje się również udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, przez co WSA w Szczecinie zastosował błędnie do niniejszej sprawy art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego;
5) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 127 Prawa oświatowego (który to przepis reguluje kształcenie specjalne dzieci i młodzieży niepełnosprawnej) poprzez jego niezastosowanie, które skutkowało tym, że sąd nie rozważył wszystkich okoliczności sprawy i nie zastosował norm wynikających z tego przepisu do syna skarżących, a przecież przepis ten jest ściśle skorelowany z art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego, gdyby WSA w Szczecinie zastosował ww. przepis, to rozstrzygnięcie oparłby na art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, a nie na art. 39 ust. 4 pkt 2;
6) naruszenie przepisów prawa materialnego - to jest rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że w przedmiotowej sprawie ma ono zastosowanie do syna skarżących, podczas gdy na podstawie wskazanego rozporządzenia (§ 1 ust. 1 rozporządzenia) organizuje się zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, posiadających orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wydane przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, zgodnie z przepisami w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, a syn skarżących posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego i zalecenie zajęć edukacyjnych, rewalidacyjnych i logopedycznych, nie posiada natomiast orzeczenia o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych;
7) naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest Rozdziału 5 (Ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze) rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że w przedmiotowej sprawie ma on zastosowanie do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w L., do którego uczęszcza syn skarżących, podczas gdy regulacja dotycząca specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych znajduje się w rozdziale 4 wyżej wskazanego rozporządzenia, a Rozdział 5 dotyczy stricte ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych, a ponadto wskazane rozporządzenie utraciło moc obowiązującą;
8) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania (w szczególności naruszenie przepisów Rozdziału 4 i 5 Rozporządzenia) poprzez jego zastosowanie, podczas gdy wskazane rozporządzenie utraciło moc z dniem 1 marca 2023 r., zgodnie z art. 415 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich;
9) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (w szczególności naruszenie przepisów Rozdziału 4 i 5 Rozporządzenia) poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji oparcie rozstrzygnięcia o nieobowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Szczecinie do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w sprawie, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Drugą skargę kasacyjną od tego wyroku wnieśli J. J. i T. J., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 145a § 1 p.p.s.a. poprzez:
A. brak zobowiązania organu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy, do zawarcia przez organ ze skarżącymi umowy obejmującej sfinansowanie przez organ kosztu dojazdu syna skarżących F. J. do placówki szkolno-wychowawczej w L. w roku szkolnym 2023/2024,
B. błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, jakoby "Prezydent proponując zwrot kosztów dojazdu do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w O. zastosował przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe. Tym samym Prezydent Szczecina prawidłowo ocenił stan faktyczny i błędnie zastosował przepisy art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe tym bardziej, że ten ośrodek nie jest placówką najbliższy w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, zatem przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania zwrotu kosztów dojazdu syna F. do placówki szkolno-wychowawczej w L.", podczas gdy organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych uznając, iż placówka szkolno-wychowawcza w L. nie jest placówką najbliższą w rozumieniu art. 39 ust 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe.
C. błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie jakoby rok szkolny, którego dotyczyła zaskarżona czynność, to rok szkolny 2021/2022 i już się zakończył, podczas gdy zaskarżona czynność dotyczyła bieżącego roku szkolnego 2023/2024.
2) art. 146 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w wyniku wadliwego przyjęcia, jakoby zaskarżona czynność dotyczyła roku szkolnego 2021/2022, który już się zakończył, podczas gdy zaskarżona czynność dotyczyła bieżącego roku szkolnego 2023/2024 oraz, że obowiązek Gminy w zakresie zapewnienia skarżącym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka do szkoły wynika z przepisu art. 39 ust. 4 pkt 2,
3) art. 141 § 4 w związku z art. 153 p.p.s.a. przez sporządzenie przez sąd I instancji wadliwego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które nie odpowiada wymaganiom formalnym w zakresie sformułowania wskazań (braku wskazań) dla organu co do dalszego postępowania w sprawie, czyli spełnienia ciążącego na gminie obowiązku zapewnienia synowi skarżących bezpłatnego dojazdu do placówki, wobec stwierdzenia przez sąd I instancji, że Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w L., do którego uczęszcza syn skarżących, zapewnia realizację zadań podobnie jak ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze, o których jest mowa w art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku poprzez dodanie do zaskarżonego wyroku przy pozostawieniu punktu I stwierdzającego bezskuteczność zaskarżonej czynności, punktu II zasądzającego od Prezydenta Miasta Szczecin na rzecz skarżących kosztów procesu w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie, punktu III, w którym zostanie stwierdzone uznanie na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa, który w sprawie dotyczy uznania uprawnienia do zwrotu skarżącym kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka małoletniego F. J. z miejsca zamieszkania w Szczecinie do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych w L. i z tego ośrodka do miejsca zamieszkania w roku szkolnym 2023-2024 począwszy od dnia 1.09.2023 r. Ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.
Jednocześnie wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz opłaty od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł. Z daleko posuniętej ostrożności procesowej ewentualnie wnieśli o nieobciążanie skarżących kosztami niniejszego postępowania. Nadto skarżący dla przyspieszenia rozpoznania sprawy zrzekli się prawa do rozpoznania sprawy na rozprawie i wnieśli o wydanie rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie zostały wniesione dwie odpowiedzi na obie skargi kasacyjne.
W pierwszej odpowiedzi na skargę kasacyjną J. J. i T. J., Prezydent Miasta Szczecin wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W drugiej odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydenta Miasta Szczecina, J. J. i T. J. wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów procesu według norm prawem przepisanych.
Pismem procesowym z dnia 13 maja 2024 r. zatytułowanym "Wniosek o przyspieszenie" J. J. i T. J. wnieśli o pilne rozpoznanie sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga także, że o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde uchybienie, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., rozumieć należy bowiem istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy.
Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego. W niniejszej sprawie jednak w odniesieniu do skargi kasacyjnej organu niezbędne jest rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów naruszenia prawa materialnego, gdyż stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany, a podnoszone zarzuty naruszenia przepisów postępowania są wynikiem kwestionowania dokonanej przez Sąd I instancji subsumpcji stanu faktycznego.
Rozpatrując skargę kasacyjną organu za nieusprawiedliwione uznać należy podstawy kasacyjne oparte na zarzutach naruszenia art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 i art. 127 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 737). Zgodnie z art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego obowiązkiem gminy jest: 1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia; 2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą: a) 24 rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, b) 25 rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. Powyższą regulację należy odczytywać systemowo.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wskazanych podstawach skargi kasacyjnej organu Naczelny Sąd Administracyjny podziela zaprezentowaną przez Sąd I instancji wykładnię art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa oświatowego, opartą na wskazanym na s. 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku orzecznictwie sądów administracyjnych (w drugim akapicie). Nie budzi w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wątpliwości to, że wolą ustawodawcy było zapewnienie niepełnosprawnym uczniom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do szkoły - nie tylko najbliższej z punktu widzenia odległości, ale i najbliższej z punktu widzenia warunków, jakie zapewnia, a jakie odpowiadają konkretnym potrzebom niepełnosprawnych uczniów. W przeciwnym razie realizacja konstytucyjnego prawa do nauki w przypadku dzieci niepełnosprawnych byłaby jedynie iluzoryczna.
Zgodnie z ukształtowaną już wykładnią systemową i celowościową sformułowania "najbliższa szkoła", na przedmiotową "bliskość" składa się zarówno element położenia geograficznego (odległość szkoły od miejsca zamieszkania), jak i element dysponowania przez daną placówkę oświatową warunkami umożliwiającymi kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. W konsekwencji wykładni tego zwrotu należy dokonywać indywidualnie dla każdego konkretnego przypadku z uwzględnieniem treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka. Każdy niepełnosprawny uczeń powinien mieć bowiem zapewniony dostęp do szkoły mającej warunki odpowiednie dla kształcenia uwzględniającego rodzaj jego niepełnosprawności. W sytuacji, gdy rodzice ucznia wskazują określoną szkołę, warunkiem skuteczności odmowy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki lub zwrotu kosztów jego przewozu do tej szkoły jest nie tylko wskazanie przez gminę szkoły (ośrodka) bliższych - odległościowo - niż wnioskowana przez rodziców, ale i wykazanie, że szkoła ta (ośrodek) są właściwe dla zapewnienia opieki stosownej do stopnia i rodzaju niepełnosprawności tego konkretnego ucznia. W świetle powyższego w warunkach niniejszej sprawy wymagane było niebudzące wątpliwości wykazanie przez organ, że Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych w O. spełnia te warunki.
Z kolei przy wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego nie można ograniczać się do wykładni językowej, zawężając obowiązek bezpłatnego transportu jedynie do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Celem art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego jest bowiem pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi jest znacznie trudniejszy, wymaga zdecydowanie większych różnorodnych działań i środków i trwa dłużej niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością. Sąd I instancji słusznie uznał, że w sytuacji, gdy w ośrodku szkolno-wychowawczym prowadzone są zajęcia rewalidacyjne, a orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia stwierdza potrzebę jego udziału w tego rodzaju zajęciach, nie ma racjonalnych podstaw, aby pozbawić takiego ucznia uprawnienia płynącego z normy zawartej w art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. Kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych uznać należy bowiem za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. W tym kontekście trafne jest stanowisko, że w świetle wykładni historycznej, funkcjonalnej i systemowej tego przepisu uzasadnione jest w okolicznościach rozpoznawanej sprawy odstąpienie od literalnej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego i objęcie skarżących (jako rodziców ucznia z niepełnosprawnością sprzężoną, z których jedną stanowi niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym) uprawnieniem wynikającym z tego przepisu. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej stanowisko to nie abstrahowało od treści orzeczenia nr 148/2021/2022 z 11 października 2021 r. o potrzebie kształcenia specjalnego. Z orzeczenia tego wynikało bowiem, że w przypadku syna skarżących F. J. wskazane jest realizowanie nauki w formie kształcenia w szkole specjalnej, ale również zalecono w nim w szczególności objęcie go zajęciami rewalidacyjnymi, specjalistycznymi zajęciami terapeutycznymi, pomocą psychologiczno-pedagogiczną. Z powyższego wynika zatem, że w przypadku syna skarżących art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego mógł mieć zastosowanie, a w związku z powyższym zarzuty naruszenia art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 oraz art. 127 Prawa oświatowego są bezzasadne. Trafne jest bowiem stanowisko Sądu I instancji, że art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania zwrotu kosztów dojazdu syna skarżących do wskazanej przez nich placówki.
Z wyżej wskazanych przyczyn nie jest zasadny także zarzut naruszenia art. 2 pkt 7 Prawa oświatowego, Sąd I instancji prawidłowo bowiem zastosował art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego.
Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności zamiast oddalenia skargi. Bezzasadność powyższego zarzutu jest konsekwencją nieuwzględnienia zarzutu naruszenia art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego przez jego zastosowanie oraz naruszenia art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego poprzez jego niezastosowanie.
Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 36 ust. 17 Prawa oświatowego, zgodnie z którym "Za spełnianie obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki uznaje się również udział dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2123 oraz z 2023 r. poz. 1972)". Przepis powyższy nie znajduje zastosowania do syna skarżących, gdyż z orzeczenia nr 148/2021/2022 o potrzebie kształcenia specjalnego z 11 października 2021 r. wynika, że jest on niepełnosprawny intelektualnie w stopniu umiarkowanym.
Z tej samej przyczyny - z uwagi na treść orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego - zasadny jest zarzut oznaczony jako pkt 6 skargi kasacyjnej organu. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim (Dz.U. z 2013 r., poz. 529) nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż zgodnie z jego § 1 "Zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, organizuje się dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, posiadających orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wydane przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradniach specjalistycznych, zgodnie z przepisami w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych". W orzeczeniu nr 148/2021/2022 o potrzebie kształcenia specjalnego z 11 października 2021 r. w odniesieniu do syna skarżących wskazana została potrzeba udziału w zajęciach rewalidacyjnych, a nie rewalidacyjno-wychowawczych. Jak już wyżej wskazywano, nie orzeczono również niepełnosprawności umysłowej w stopniu głębokim.
Rację ma skarżący kasacyjnie organ, iż rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania (Dz.U. z 2017 r., poz. 1606) zostało uchylone z dniem 1 marca 2023 r. ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (t.j. Dz.U. z 2024, poz. 978) - art. 415 pkt 1. Nie mogło ono zatem mieć zastosowania do czynności podjętej w dniu 5 czerwca 2023 r., gdyż w tej dacie obowiązywało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz.U. z 2023 r., poz. 651).
Powyższe wadliwości uzasadnienia wyroku Sądu I instancji nie wpływają jednak na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia, dla której zasadnicze znaczenie ma przedstawiona wyżej wykładnia art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa oświatowego. Błędne uzasadnienie orzeczenia sądu administracyjnego tylko wtedy stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli fakt ten może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną również w sytuacji, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, to jest gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu przez Naczelny Sąd Administracyjny błędów zawartych w uzasadnieniu wyroku sądu I instancji jego sentencja nie uległaby zmianie. Taka sytuacja ma miejsce w okolicznościach rozpatrywanej sprawy - w szczególności w kontekście zarzutów skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Szczecina.
W drugiej kolejności należy odnieść się do zarzutów skargi kasacyjnej J. J. i T. J. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 146 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 145a § 1 p.p.s.a. należy podnieść, że zgodnie z art. 146 § 1 p.p.s.a. "Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4-4b, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą, opinię, o której mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, lub odmowę wydania tych opinii albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio". Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Natomiast zgodnie z art. 145a § 1 p.p.s.a. "W przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu".
W doktrynie wskazuje się, że sąd administracyjny, uchylając decyzję lub postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2 p.p.s.a., obowiązany jest rozważyć, czy okoliczności sprawy uzasadniają wydanie orzeczenia wskazującego sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia. Stwierdzenie, że okoliczności takie występują, oznacza obowiązek sądu wydania orzeczenia przewidzianego w § 1 wyjaśnianego przepisu, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu. Ustawodawca nie daje żadnych wskazówek, co należy rozumieć przez okoliczności sprawy uzasadniające wydanie orzeczenia, o którym mowa w § 1 powołanego przepisu, pozostawiając tę kwestię do ustalenia sądowi administracyjnemu orzekającemu w sprawie. Mając jednak na uwadze powody ustanowienia art. 145a § 1–3 p.p.s.a., można przyjąć, że rozważany warunek ustawowy obejmuje w szczególności sytuacje, w których okoliczności sprawy z dużym prawdopodobieństwem będą wskazywać, że w postępowaniu administracyjnym toczącym się po uchyleniu zaskarżonej decyzji (postanowienia) oceny i zalecenia sformułowane w orzeczeniu sądu administracyjnego nie zostaną w należytym stopniu uwzględnione przez prowadzący to postępowanie organ administracji publicznej (przykłady występujących w tym zakresie uchybień podaje R. Hauser, Wstępne założenia nowelizacji ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PiP 2013/2, s. 21). P. Pietrasz uważa, że wyjaśniany warunek ustawowy obejmuje "sytuacje patologiczne", gdy np. sprawa powtórnie, a niekiedy nawet wielokrotnie, wraca do sądu z powodu niezastosowania się przez organ do jego oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, niewykonywania wyroku sądu oraz innych naruszeń prawa przez organ w toku postępowania administracyjnego (zob. P. Pietrasz, Reformacyjne orzekanie przez wojewódzkie sądy administracyjne w przypadku sądowej kontroli decyzji i postanowień – uwagi de lege ferenda [w:] Z zagadnień prawa rolnego, cywilnego i samorządu terytorialnego. Księga jubileuszowa Profesora Stanisława Prutisa, red. J. Bieluk, A. Doliwa, A. Molarewicz-Jakubow, T. Mróz, Białystok 2012, s. 816). Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, nadto - jak już wyżej wskazywano - w sytuacji, gdy rodzice ucznia wskazują określoną szkołę, warunkiem skuteczności odmowy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki lub zwrotu kosztów przewozu ucznia do tej szkoły jest nie tylko wskazanie przez gminę szkoły (ośrodka) bliższych - odległościowo - niż wnioskowana przez rodziców, ale i wykazanie, że szkoła ta (ośrodek) są właściwe dla zapewnienia opieki stosownej do stopnia i rodzaju niepełnosprawności tego konkretnego ucznia. W świetle powyższego w warunkach niniejszej sprawy wymagane było niebudzące wątpliwości wykazanie przez organ, że Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych w O. spełnia powyższe warunki.
Zasadnie zarzucają skarżący kasacyjnie błędy w uzasadnieniu Sądu I instancji polegające na stwierdzeniach zacytowanych w pkt 1) B i C oraz pkt 2) skargi kasacyjnej. Według tychże stwierdzeń Sąd I instancji przyjął, że organ uznał, że Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w O. nie jest placówką najbliższą w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego oraz że zaskarżona czynność dotyczyła zakończonego roku szkolnego 2021/2022. Powyższe stwierdzenia są oczywiście błędne, jednakże nie mają wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej czynności.
Wskazania Sądu I instancji co do dalszego postępowania ograniczyły się do nakreślenia prawidłowej podstawy prawnej rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, którą jest art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 w związku z art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W niniejszej sprawie wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia stanowi wystarczające wskazanie co do dalszego postępowania. Organ rozpoznając wniosek o zwrot kosztów dojazdu ucznia do placówki będzie zobowiązany oprzeć się na wskazanej podstawie prawnej i w związku z tym poczynić ustalenia pozwalające na ocenę, czy wniosek jest zasadny. W piśmie z 5 czerwca 2023 r. organ wskazał jako podstawę odmowy okoliczność, że Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych w L. nie spełnia kryterium najbliższej szkoły podstawowej, dokonując tej oceny w oparciu o art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego. Jak już wyżej wskazano, podstawa prawna zaskarżonej czynności była błędna.
Organ zatem winien dokonać oceny wniosku w oparciu o prawidłową podstawę prawną, to jest art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego, co wskazał również Sąd I instancji.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargi kasacyjne, gdyż zaskarżone orzeczenie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
W oparciu o art. 206 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.