III OSK 7525/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-29
NSAochrona środowiskaWysokansa
odpadyprzemieszczanie odpadówochrona środowiskarozporządzenie 1013/2006sprzeciwzasada proporcjonalnościuznanie administracyjnekara pieniężnanielegalne przemieszczanie odpadów

NSA oddalił skargę kasacyjną Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, uznając, że sprzeciw wobec planowanego przemieszczenia odpadów musi uwzględniać zasadę proporcjonalności i nie może być arbitralny.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ) od wyroku WSA, który uchylił decyzję GIOŚ o sprzeciwie wobec planowanego przemieszczenia odpadów z Polski do Czech. GIOŚ oparł sprzeciw na fakcie, że spółka K. sp. z o.o. była wcześniej ukarana za nielegalne przemieszczanie odpadów. WSA uznał, że choć spółka nie jest wiarygodna, sprzeciw musi być proporcjonalny i nie może być arbitralny. NSA oddalił skargę kasacyjną GIOŚ, potwierdzając, że samo stwierdzenie wcześniejszego naruszenia nie jest wystarczającą przesłanką do sprzeciwu, jeśli nie uwzględniono zasady proporcjonalności i nie rozważono wszystkich okoliczności sprawy.

Przedmiotem skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ) był wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję GIOŚ wyrażającą sprzeciw wobec planowanego przemieszczenia 1000 ton paliwa alternatywnego z Polski do Czech przez spółkę K. sp. z o.o. GIOŚ oparł swój sprzeciw na art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia nr 1013/2006, wskazując, że spółka była wcześniej pociągnięta do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie odpadów z Wielkiej Brytanii do Polski. WSA uznał, że spółka nie jest podmiotem wiarygodnym, ale podkreślił, że decyzja o sprzeciwie ma charakter uznaniowy i musi być zgodna z zasadą proporcjonalności. Sąd I instancji stwierdził, że GIOŚ naruszył tę zasadę, nie rozważając wystarczająco okoliczności popełnionego przez spółkę deliktu w kontekście planowanego wywozu paliwa alternatywnego i nadmiernie ingerując w jej prawa. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną GIOŚ, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że choć wcześniejsze naruszenie przepisów stanowi przesłankę do rozważenia sprzeciwu, nie jest ono wystarczające samo w sobie. Decyzja GIOŚ musi być uzasadniona, uwzględniać zasadę proporcjonalności i nie może być dowolna. NSA stwierdził, że GIOŚ nie wykazał w sposób przekonujący, dlaczego sprzeciw był konieczny i proporcjonalny, nie rozważając wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co naruszało zasady postępowania administracyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, samo stwierdzenie uprzedniego pociągnięcia do odpowiedzialności nie jest wystarczającą przesłanką do zgłoszenia sprzeciwu. Decyzja o sprzeciwie ma charakter uznaniowy i musi uwzględniać zasadę proporcjonalności oraz wszystkie istotne okoliczności sprawy.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia 1013/2006 daje organowi możliwość, a nie obowiązek zgłoszenia sprzeciwu. Decyzja ta musi być uzasadniona, proporcjonalna i nie może być dowolna. Organ musi rozważyć rodzaj uprzedniego deliktu, ilość i rodzaj odpadów, a także ewentualną szkodę dla środowiska, aby wykazać, że sprzeciw jest uzasadniony i proporcjonalny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

rozporządzenie nr 1013/2006 art. 12 § ust. 1 lit. d

Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów

Podstawa do zgłoszenia sprzeciwu wobec planowanego przemieszczenia odpadów, gdy zgłaszający lub odbiorca został uprzednio pociągnięty do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie lub inne naruszenie przepisów w zakresie ochrony środowiska. Decyzja ma charakter uznaniowy.

Pomocnicze

rozporządzenie nr 1013/2006 art. 10 § ust. 1

Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów

Dotyczy możliwości wydania warunkowej zgody na przemieszczanie odpadów.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej, uwzględniania słusznego interesu strony.

k.p.a. art. 8 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada proporcjonalności, działania budzącego zaufanie.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji administracyjnej.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo własności.

Konstytucja RP art. 22

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wolność działalności gospodarczej.

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenie praw i wolności tylko w ustawie i tylko w uzasadnionym zakresie, z poszanowaniem istoty tych praw.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie zasady proporcjonalności przez GIOŚ. Naruszenie zasady uwzględniania słusznego interesu strony. Naruszenie zasady przekonywania i wymogów uzasadnienia decyzji. Brak wystarczającego uzasadnienia dla zgłoszenia sprzeciwu wobec planowanego przemieszczenia odpadów.

Odrzucone argumenty

Argument GIOŚ, że uprzednie ukaranie za nielegalne przemieszczanie odpadów jest wystarczającą przesłanką do zgłoszenia sprzeciwu. Argument GIOŚ o braku naruszenia zasady proporcjonalności poprzez sprzeciw wobec jednego zgłoszenia.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja GIOŚ w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może ale nie musi zgłosić sprzeciw. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.) co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającemu wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Samo stwierdzenie uprzedniego pociągnięcia zgłaszającego do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie odpadów nie oznacza jeszcze, że każdy przypadek wniesienia przez GIOŚ sprzeciwu wobec zgłoszenia zamiaru przemieszczenia odpadów jest zgodny z prawem, choć organ ten posiada tu znaczną swobodę co do oceny zasadności zgłoszenia sprzeciwu, zarówno co do samej decyzji, jaki i jej zakresu. Istotą zasady proporcjonalności w odniesieniu do sankcji administracyjnych jest zastosowanie środków adekwatnych do popełnionego deliktu administracyjnego. W realiach niniejszej sprawy nie chodzi jednak o kolejne sprowadzenie przez skarżącą do Polski odpadów, ale o wysyłkę z Polski do Republiki Czeskiej 2000 ton odpadów, w tym paliwa alternatywnego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby w odniesieniu do skarżącej stwierdzono popełnienie deliktu dotyczącego wysyłki przez nią odpadów za granicę.

Skład orzekający

Sławomir Pauter

sprawozdawca

Wojciech Jakimowicz

członek

Zbigniew Ślusarczyk

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady proporcjonalności i uznania administracyjnego w kontekście sprzeciwu wobec przemieszczania odpadów na podstawie rozporządzenia nr 1013/2006."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy organ opiera sprzeciw na wcześniejszym naruszeniu przepisów przez podmiot.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa ochrony środowiska – międzynarodowego przemieszczania odpadów i zasad stosowania sankcji administracyjnych. Pokazuje, jak sądy interpretują zasady proporcjonalności i uznania administracyjnego w praktyce.

Czy wcześniejsze naruszenie prawa wystarczy, by zablokować biznes? Sąd NSA wyjaśnia granice uznania administracyjnego w sprawach odpadów.

Dane finansowe

WPS: 240 PLN

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 7525/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sławomir Pauter /sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 947/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-30
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184, 204 PKT 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Sławomir Pauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Ochrony Środowiska od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 947/21 w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie wyrażenia sprzeciwu wobec planowanego przemieszczania odpadów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz K. sp. z o.o. z siedzibą w Z. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2021 roku, sygn. akt IV SA/Wa 947/21, którym po rozpatrzeniu skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w Z. uchylono decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie wyrażenia sprzeciwu wobec planowanego przemieszczania odpadów oraz zasadzono od organu na rzecz spółki zwrot kosztów postępowania sądowego.
Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne;
Główny Inspektor Ochrony Środowiska (dalej: "GIOŚ" lub "organ") decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2019 r., nr [...] wyrażającą sprzeciw wobec planowego przemieszczenia odpadów z Polski do Czech zgłoszonego pod numerem PL [...] przez K. sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej: "skarżąca" lub "spółka"), dotyczącego 1000 ton paliwa alternatywnego oznaczonego kodem 19 12 10 zgodnie z Europejskim Katalogiem Odpadów (OJ L. 203, 28.07.2001, p. 18) oraz niesklasyfikowanym pod żadnym kodem z rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. U. L 190 z 12.7.2006; dalej: "rozporządzenie nr 1013/2006").
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskiem z [...] lipca 2019 r. spółka dokonała zgłoszenia o numerze PL [...], dotyczącego planowanego przemieszczenia z Polski do Czech 2000 ton odpadów w postaci paliwa alternatywnego, o kodzie 19 12 10 zgodnie z Europejskim Katalogiem Odpadów (OJ L. 203, 28.07.2001, p. 18) oraz niesklasyfikowanych według załączników do rozporządzenia nr 1013/2006. Decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...] GIOŚ wyraził sprzeciw wobec planowanego przemieszczenia w/w odpadów z Polski do Czech. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że w dniach [...], [...] lipca oraz [...] sierpnia 2017 r. Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej: "WIOŚ") przeprowadził kontrolę w zakładzie prowadzonym przez spółkę w związku z podejrzeniem nielegalnego przemieszczania odpadów z Wielkiej Brytanii do ww. zakładu. W ramach prowadzonych działań kontrolnych WIOŚ dokonał oględzin trzech zatrzymanych transportów odpadów oraz odpadów rozładowanych z czwartego transportu, znajdujących się na terenie użytkowanym przez spółkę, przy ul. K. w Z. WIOŚ stwierdził, że ww. odpady stanowią mieszaninę odpadów tworzyw sztucznych, folii aluminiowej i kartonów. Ponadto organ ten ustalił, że ww. odpady zostały zaklasyfikowane przez wysyłającego pod kodem B3010, wymienionym w załączniku III do rozporządzenia nr 1013/2006 i pod kodem 19 12 04 z Europejskiego Katalogu Odpadów oraz dostarczone do spółki na podstawie przepisów art. 18 rozporządzenia nr 1013/2006. W związku z faktem, że ww. odpady stanowiły mieszaninę tworzyw sztucznych, folii aluminiowej i kartonu, WIOŚ ocenił, że ich klasyfikacja pod kodem B3010 z załącznika III do rozporządzenia nr 1013/2006 była błędna. W ocenie WIOŚ ww. odpady stanowiły mieszaninę niesklasyfikowaną pod żadnym kodem w załącznikach III, IIIB, IV lub VIA rozporządzenia nr 1013/2006. W związku z powyższym, ich wysyłka z Wielkiej Brytanii do Polski, na podstawie art. 3 ust. 1 b ppkt iii rozporządzenia nr 1013/2006, powinna podlegać procedurze uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody. Ponieważ wysyłający nie dokonał zgłoszenia, ani nie uzyskał wymaganej zgody, WIOŚ stwierdził, że przywóz odpadów z Wielkiej Brytanii do spółki wypełnił kryteria nielegalnego transgranicznego przemieszczania odpadów, zgodnie z art. 2 pkt 35 lit. g ppkt i rozporządzenia nr 1013/2006. Wobec powyższego WIOŚ decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...], nałożył na spółkę jako odbiorcę odpadów przywiezionych nielegalnie z Wielkiej Brytanii, karę pieniężną w wysokości 120.000 zł. Ww. decyzja WIOŚ została utrzymana w mocy decyzją GIOŚ z [...] sierpnia 2019 r., nr [...]. Opierając się na powyższych ustaleniach GIOŚ zgłosił sprzeciw wobec zgłoszenia o numerze PL [...], na podstawie art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia 1013/2006, zgodnie z którym właściwy organ miejsca przeznaczenia może wnieść sprzeciw wobec planowanego przemieszczenia odpadów, jeżeli odbiorca został uprzednio pociągnięty do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie odpadów lub inne naruszenie przepisów w zakresie ochrony środowiska. Pismem z [...] stycznia 2020 r. spółka wniosła o ponowne rozpatrzenie spraw.
GIOŚ decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2019 r., [...] powtarzając w uzasadnieniu decyzji argumentację stanowiącą podstawę wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2019 roku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ustosunkował się również pod podniesionych przez skarżącą spółkę zarzutów. Stwierdził między innymi, że decyzja o wyrażeniu sprzeciwu wobec planowanego przemieszczenia odpadów ma charakter uznaniowy co wynika z zapisu art.12 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006 zdanie pierwsze z którego wynika, że organ może zgłosić sprzeciw wobec przemieszczenia odpadów na jednej lub kilku spośród podstaw wymienionych w tym przepisie (lit,. a -k). Podkreślił, że w niniejszej sprawie organ zgłosił sprzeciw jedynie do przemieszczenia odpadów objętego zgłoszeniem zarejestrowanym pod numerem PL [...], a nie jak sugeruje spółka o odrzuceniu wszelkich przemieszczeń w jakie zaangażowana jest spółka. Tym samym zarzut naruszenia normy wynikającej z art. 12 ust. 1 lit. d zdanie drugie nie jest uzasadniony. Dalej organ stwierdził, że zgłoszenie sprzeciwu do przemieszczenia odpadów w oparciu o art. 12 ust. 1 lit. d zdanie pierwsze jest możliwe już po jednokrotnym pociągnięciu do odpowiedzialności za naruszenie przepisów w zakresie ochrony środowiska.
W związku z podniesionym zarzutem dotyczącym nieprawomocności decyzji GIOŚ z dnia [...] sierpnia 2019 roku w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 roku o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów jako odbiorcy odpadów przywiezionych nielegalnie z Wielkiej Brytanii oraz związanego z tym domniemania niewinności organ wskazał, że dla oceny materiału dowodowego istotny jest fakt, że decyzja nakładająca karę pieniężną została zaskarżona do WSA. Nieuzasadniona jest taka wykładnia art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia 1013/2006, aby wymagał on wydania ostatecznej decyzji czy też uzyskania przez nią przymiotu prawomocności do uznania, iż odbiorca odpadów został uprzednio pociągnięty do odpowiedzialności za nielegalne ich przemieszczenie. Wydanie decyzji nieostatecznej nie jest pozbawione jakichkolwiek skutków prawnych i nie jest możliwe przyjęcie fikcji nieistnienia nieostatecznej decyzji w zakresie pociągnięcia odbiorcy odpadów do odpowiedzialności za nielegalne ich przemieszczanie. Decyzja taka bowiem nawet nieostateczna stwierdza fakt pociągnięcia do takiej odpowiedzialności. Nadto organ podkreślił, że na dzień wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji skarga spółki na decyzję GIOŚ z dnia [...] sierpnia 2019 roku wyrokiem z dnia 13 lipca 2020 roku WSA w Warszawie została oddalona.
Dalej organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do poddania przez organ analizie okoliczności w jakich spółka została pociągnięta do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie odpadów z Wielkiej Brytanii do Polski.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia ustawy o Prawo przedsiębiorców GIOŚ wskazał, że niniejsze postępowanie prowadzone jest w oparciu o regulacje prawne zawarte w rozporządzeniu 1013/2006, a zatem o przepisy prawa Unii Europejskiej. Wykluczone jest interpretowanie przepisów aktu unijnego przez pryzmat przepisów prawa krajowego, co podważałoby obowiązek jednolitego stosowania przepisów zawartych w rozporządzeniu 1013/2006 na terenie całej Unii.
Za pozbawiony uzasadnienia organ uznał również zarzut dotyczący oparcia rozstrzygnięcia na fragmentarycznym materiale dowodowym. W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy w sprawie jest dostateczny do wydania decyzji. Dotyczy to w szczególności okoliczności związanych z wymierzeniem spółce administracyjnej kary pieniężnej za nielegalne przemieszczanie odpadów, które to ustalenie nie jest domniemaniem ani subiektywną opinią organu, ale faktem, stwierdzone jednoznacznie w oparciu o decyzję GIOŚ z dnia [...] maja 2019 roku i wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 lipca 2020 roku. Brak jest prawnych możliwości podważania tych ustaleń w niniejszej sprawie.
Organ nie dopatrzył się również możliwości uznania, że zgłoszenie w niniejszej sprawie sprzeciwu wobec planowanego przemieszczenia odpadów nie było adekwatne, racjonalne i niewspółmiernie dolegliwe oraz oderwane od stopnia naganności działania spółki. Przemawia za tym w szczególności fakt, że organ zgłosił sprzeciw wobec zgłoszenia przemieszczenia odpadów objętego jednym zgłoszeniem a nie odrzucił wszelkie przemieszczenia, w które zaangażowana jest spółka. Sprzeciw dotyczy tylko dwumiesięcznej wielkości odpadów wytwarzanych przez spółkę.
W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził brak możliwości wydania w oparciu o art. 10 ust. 1 rozporządzenia 1013/2006 tzw. warunkowej zgody. Wskazał, że hipoteczny warunek określony w decyzji zezwalającej na przemieszczanie odpadów musi mieć bezpośredni związek z zachodzącą w danej sprawie przesłanką do wniesienia sprzeciwu. Określenie "warunek" zgodnie z art. 12 rozporządzenia 1013/2006 powinno w bezpośredni sposób służyć zniwelowaniu niepożądanego skutku realizacji przemieszczenia odpadów, do których doszłoby w razie wydania zgody bezwarunkowej. Zachodząca w niniejszej sprawie przesłanka określona w art. 12 ust. 1 lit d rozporządzenia w oparciu o który organ zgłosił sprzeciw odnosi się jednak nie do zdarzeń przyszłych niepożądanych skutków przemieszczenia odpadów, a do zdarzeń przeszłych, które już miały miejsce zanim organ wydał decyzję w odniesieniu do planowanego przemieszczenia odpadów. Nie jest zatem możliwe określenie warunków realizacji przemieszczenia odpadów, które usunęłyby przyczynę sprzeciwu wynikającą z art. 12 ust. 1 lit d powołanego rozporządzenia. Przepis ten pozwala, zdaniem organu, na wyeliminowanie z międzynarodowego obrotu odpadami podmiotu, który w przeszłości dopuścił się naruszeń przepisów zawartych w rozporządzeniu 1013/2006, bądź szeroko pojętej ochrony środowiska. Procedura określona w powołanym rozporządzeniu nie przewiduje bowiem bezpośredniego nadzoru właściwych organów nad czynnościami związanymi z przygotowaniem i realizacją przemieszczania odpadów. Wiedza, którą posiada organ wydający decyzję pochodzi z dokumentacji zgromadzonej na podstawie załącznika II do rozporządzenia 1013/2006- czyli w istocie z deklaracji zgłaszającego. Ponadto kontrola realizacji przemieszczenia, na którą wydano zgodę, opiera się na analizie dokumentów przygotowywanych i przesyłanych do organów przez zgłaszającego i odbiorcę odpadów (art. 16 rozporządzenia). Rozporządzenie 1013/2006 zakłada zatem daleko idące zaufanie organów do podmiotów zaangażowanych w transgraniczne przemieszczanie odpadów. Tym samym regulacje tego rozporządzenia pozwalają na wyeliminowanie podmiotów, które dotychczasowym działaniem to zaufanie naruszają. Podmioty te bowiem nie gwarantują zagospodarowania odpadów w zgodzie z odpowiednimi przepisami ochrony środowiska. Uniemożliwienie takim podmiotom udziału w międzynarodowym obrocie odpadami jest zgodne z nadrzędnym celem rozporządzenia 1013/2006, którym jest ochrona środowiska oraz z interesem społecznym. Powyższe okoliczności przemawiały, zdaniem organu, za odmową wydania zgody warunkowej opartej na art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia 1013/2006.
Na powyższą decyzję K. sp. z o.o. z siedzibą w Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej między innymi obrazę przepisów zarówno postepowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 7, art, 7a, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia nr 1013/2006, przez błędne ustalenie stanu faktycznego, oraz art. 45 ust. 1v oraz art. 64 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez pominięcie zasady sprawiedliwości społecznej, proporcjonalności zastosowania sankcji oczywiście nieadekwatnej i niewspółmiernie dolegliwej do stopnia naganności działania spółki. Podniesiono także zarzut naruszenia art. 10 i art.11 ustawy Prawo przedsiębiorcy poprzez wymierzenie spółce sankcji niewspółmiernie dolegliwej do stopnia przewinienia. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ oraz o zasądzenie zwrotu po niesionych kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W złożonej odpowiedzi na skargę, GIOŚ wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z dnia 30 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od organu na rzecz skarżącej spółki zwrot poniesionych kosztów postepowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził na wstępie, że bezzasadne są zarzuty skargi oparte na tym, że skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 13 lipca 2020 r., IV SA/Wa 2666/19. Wyrokiem tym oddalono skargę Spółki na wspominaną wyżej decyzję GIOŚ z [...] sierpnia 2019 r. Decyzji tej na zasadzie art. 16 § 1 k.p.a. przysługuje domniemanie legalności, które oznacza, że decyzja ta wiąże erga omnes, a w szczególności jej adresata i organy administracji publicznej dopóty, dopóki właściwy organ w przepisanym do tego trybie nie uchyli tej decyzji, nie zmieni jej albo nie stwierdzi jej nieważności.
Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie nie może również dokonywać, niejako pośrednio, kontroli legalności tej decyzji (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku oddalającego skargę w żaden sposób nie powoduje, że wspominana decyzja GIOŚ nie wywołuje skutków prawnych i nie budzi wątpliwości Sądu, że w sprawie została spełniona przesłanka uprzedniego pociągnięcia zgłaszającego do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie odpadów. Samo jednak stwierdzenie uprzedniego pociągnięcia zgłaszającego do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie odpadów nie oznacza jeszcze, że każdy przypadek wniesienia przez GIOŚ sprzeciwu wobec zgłoszenia zamiaru przemieszczenia odpadów jest zgodny z prawem, choć organ ten posiada tu znaczną swobodę co do oceny zasadności zgłoszenia sprzeciwu, zarówno co do samej decyzji, jaki i jej zakresu. W szczególności, GIOŚ może zgłosić sprzeciw co do wszelkich przemieszczeń, w które zaangażowana jest dana osoba. Ponadto, wbrew zarzutom skargi, nie mamy tu do czynienia z sytuacją "podwójnej uznaniowości". Zdanie "W powyższym przypadku właściwe organy wysyłki oraz miejsca przeznaczenia mogą, zgodnie z przepisami krajowymi, odrzucić wszelkie przemieszczenia, w które zaangażowana jest dana osoba" oznacza li tylko, że kompetencje organu ochrony środowiska w razie stwierdzenia uprzedniego popełnienia deliktu dotyczącego międzynarodowego przemieszczania odpadów mogą dotyczyć "wszelkich przemieszczeń" z udziałem sprawcy takiego deliktu, a nie tylko np. przemieszczeń tożsamych lub podobnych. Innymi słowy, wspominane zdanie stanowi podkreślenie surowości odpowiedzialności na podstawie art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia nr 1013/2006, a nie jej zawężenie poprzez konstrukcję "podwójnej uznaniowości".
Zdaniem Sądu, GIOŚ wnosząc sprzeciw na podstawie art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia nr 1013/2006 działa w granicach uznania administracyjnego, co nie oznacza jednak działania w warunkach dowolności lub arbitralności. Zastosowanie wspomnianego przepisu wymaga w szczególności wyważenia dwóch podstawowych zasad prawa Unii Europejskiej. Otóż chodzi tu o zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska (art. 191 ust. 2 TFEU), z poszanowaniem jednak zasady proporcjonalności, stanowiącej ogólną zasadę prawa unijnego (por. np. wyrok NSA z 20 października 2016 r. I GSK 1074/14). Należy mieć w szczególności na uwadze, że wyrażenie sprzeciwu przez GIOŚ stanowi wymierzenie stronie sankcji administracyjnej. Istotą zasady proporcjonalności w odniesieniu do sankcji administracyjnych jest zastosowanie środków adekwatnych do popełnionego deliktu administracyjnego. W realiach niniejszej sprawy oznacza to m.in., że ocena legalności zgłoszenia sprzeciwu nie powinna być oderwana zupełnie od okoliczności, w jakich doszło do uprzedniego ukarania zgłaszającego w związku z międzynarodowym przemieszczaniem odpadów. Sąd I instancji zaznaczył, że w niniejszej sprawie delikt popełniony przez skarżącą, za który GIOŚ nałożył na nią karę decyzją [...] sierpnia 2019 roku, polegał na nielegalnym sprowadzeniu do Polski z Wielkiej Brytanii, zamiast odpadów z tworzyw sztucznych, ponad 73 ton odpadów stanowiących mieszaninę kilku strumieni odpadów, tj. tworzyw sztucznych, folii aluminiowej i kartonu, w tym składających się z rozkładających się resztek produktów spożywczych i dużych ilości insektów (zob. uzasadnienie wyroku w sprawie IV SA/Wa 2666/19). Skarżąca dopuściła się zatem co najmniej zaniedbań w wyborze dostawcy odpadów oraz zaniedbań co do kontroli rzeczywistego stanu wysyłanych do Polski odpadów. Tym samym nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie jest podmiotem wiarygodnym jako odbiorca przemieszczanych do Polski odpadów. W realiach niniejszej sprawy nie chodzi jednak o kolejne sprowadzenie przez skarżącą do Polski odpadów, ale o wysyłkę z Polski do Republiki Czeskiej 2000 ton odpadów, w tym paliwa alternatywnego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby w odniesieniu do skarżącej stwierdzono popełnienie deliktu dotyczącego wysyłki przez nią odpadów za granicę. Mając na uwadze, że jedną z podstawowych dzielności skarżącej jest produkcja paliwa alternatywnego (zob. s. 2 protokołu kontroli [...]), w świetle okoliczności popełnienia deliktu stwierdzonego decyzją GIOŚ z [...] sierpnia 2019 r., zakazanie jej eksportu produkowanego paliwa alternatywnego stanowi, zdaniem Sądu, nadmierną ingerencję w prawa skarżącej, w tym nadmierne ograniczenie jej swobody prowadzenia działalności gospodarczej oraz prawa własności (art. 22 i 64 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). GIOŚ naruszył zatem m.in. art. art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia nr 1013/2006 w zw. z art. 7 (zasada uwzględniania słusznego interesu strony) oraz art. 8 § 1 k.p.a. (zasada proporcjonalności). Konsekwentnie, nierozważenie przez GIOŚ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji całokształtu okoliczności wpływających na zastosowanie sankcji z art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia nr 1013/2006, w tym przede wszystkim okoliczności związanych z popełnieniem uprzedniego deliktu, czyni zasadnym również zarzut naruszenia art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) oraz art. 107 § 3 k.p.a. (standardy uzasadnienia decyzji administracyjnej).
Bezzasadne natomiast okazały się zdaniem Sądu I instancji zarzuty skargi dotyczące rzekomego "całkowitego pominięcia przepisów rozporządzenia w zakresie możliwości wyrażenia warunkowej zgody przewidzianej w art. 10 ust. 1". Otóż GIOŚ odniósł się do kwestii warunkowej zgody na s. 13-15 zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu I instancji, oceny GIOŚ co do braku podstaw do zastosowania instytucji zgody warunkowej w realiach niniejszej sprawy nie naruszają kryteriów determinujących prawidłowe stosowania instytucji uznania administracyjnego. W świetle zresztą przejęcia przez Sąd, że brak było wystarczających powodów do wyrażenia sprzeciwu co do wywozu przedmiotowych odpadów z Polski do Republiki Czeskiej, zagadnienia dotyczące zgody warunkowej tracą na znaczeniu dla rozstrzygnięcia.
Za bezzasadne Sąd I instancji uznał również zarzuty dotyczące naruszenia wskazanych w skardze przepisów Prawa przedsiębiorców oraz art. 7a k.p.a. Wskazał, że po pierwsze, powołanie się przez skarżącą na wspominane przepisy prawa krajowego nie może doprowadzić do niezastosowania przez GIOŚ przepisów prawa unijnego, w tym art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia nr 1013/2006. Po drugie, przywołany przepis rozporządzenia nr 1013/2006 oparty jest na założeniu, że uprzednie popełnienie deliktu związanego z przemieszczaniem odpadów stanowi wystarczającą przesłankę do wykluczenia sprawcy takiego deliktu z rynku międzynarodowego przemieszczania odpadów. Po trzecie, powołane przepisy Prawa przedsiębiorców oraz art. 7a k.p.a. nie pozwalają na sformułowanie tezy, że w prawie polskim obowiązuje zasada "rozstrzygania wszelkich wątpliwości na korzyść skarżącej".
Sąd I instancji nie dopatrzył się w niniejszej sprawie podstaw do zastosowania art. 7a k.p.a., albowiem tego rodzaju sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Podobnie, jeżeli chodzi o wątpliwości dotyczące ustalenia stanu faktycznego. WSA stwierdził, że GIOŚ zebrał wystarczający materiał dowodowy i poczynił stanowcze ustalenia co do istotnych elementów stanu faktycznego.
Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ, Sąd wskazał na konieczność uwzględnienia powyższej oceny prawnej. Zaznaczył, że wynika z niej, że jeżeli nie zostaną ujawnione nowe istotne okoliczności faktyczne, np. w postaci kolejnego ukarania Spółki za delikt związany z gospodarowaniem odpadami, to brak jest, w świetle zasady proporcjonalności, podstaw do wyrażenie sprzeciwu wobec planowanego przemieszczenia z Polski do Republiki Czeskiej 2000 ton odpadów w postaci paliwa alternatywnego, o kodzie 19 12 10 zgodnie z Europejskim Katalogiem Odpadów (OJ L. 203, 28.07.2001, p. 18) oraz niesklasyfikowanych według załączników do rozporządzenia nr 1013/2006.
O kosztach postępowania Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł GIOŚ, wnosząc na podstawie art. 188 p.p.s.a. o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi oraz o zasądzenie zwrotu poniesionych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono;
1. na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że organ naruszył zasadę uwzględniania słusznego interesu strony oraz zasadę proporcjonalności;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędnie uznanie, że Główny Inspektor Ochrony Środowiska nie rozważył w uzasadnieniu decyzji całokształtu okoliczności wpływających na zastosowanie sankcji z art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów,
2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. naruszenie art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uprzednio pociągnięcie zgłaszającego do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie odpadów, nie jest wystarczającą przesłanką do zgłoszenia sprzeciwu wobec planowanego przemieszczenia odpadów.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 1 rozporządzenia w przypadku zgłoszenia dotyczącego planowanego przemieszczenia odpadów przeznaczonych do odzysku właściwe organy miejsca przeznaczenia i wysyłki mogą, w terminie 30 dni od wysiania potwierdzenia przyjęcia przez właściwy organ miejsca przeznaczenia, zgodnie z art. 8 oraz zgodnie z Traktatem, zgłosić sprzeciw wobec przemieszczenia oparty na jednej lub kilku spośród następujących podstaw (...). Jedną z podstaw wskazanych w powołanym przepisie jest przypadek, gdy zgłaszający lub odbiorca został uprzednio pociągnięty do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie lub inne naruszenie przepisów w zakresie ochrony środowiska. W powyższym przypadku właściwe organy wysyłki oraz miejsca przeznaczenia mogą, zgodnie z przepisami krajowymi, odrzucić wszelkie przemieszczenia, w które zaangażowana jest dana osoba (art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia). Z wyraźnego brzmienia tego przepisu wynika, że wystarczającą przesłanką do zgłoszenia sprzeciwu jest uprzednie pociągnięcie zgłaszającego do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie odpadów. Celem tego przepisu jest m. in. możliwość zgłoszenia sprzeciwu w sytuacji, gdy zgłaszający nie jest podmiotem wiarygodnym w zakresie gospodarowania odpadami, który powinien przestrzegać wszystkich wymogów, wynikających z przepisów z zakresu ochrony środowiska i gospodarki odpadami. Art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia 1013/2006 nie wymaga, aby uprzednie nielegalne przemieszczanie odpadów było rodzajowo "tożsame" z planowanym przemieszczaniem. Tymczasem, zdaniem skarżącego kasacyjnie organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie przyjął, że gdy popełniony delikt dotyczył analogicznego do planowanego przemieszczania odpadów, to organ może zgłosić sprzeciw.
W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej organ podniósł, że zasadę ogólną uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, o której mowa w art. 7 k.p.a. należy odczytywać w ten sposób, że w przypadku konfliktu (sprzeczności) interesu społecznego ze słusznym interesem obywateli, organ podejmujący rozstrzygnięcie w danej sprawie musi najpierw ocenić, czy dany interes obywateli jest interesem słusznym, a następnie zdecydować, czy przeważy on nad interesem społecznym (R. Hauser, M. Wierzbowski (red), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 7, Warszawa 2021, komentarz do art. 7 kpa). Prowadzi to do wniosku, że zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Organ ma zatem obowiązek uwzględnienia słusznego interesu strony, jeśli nie pozostaje to w sprzeczności z interesem społecznym. W ocenie organu w niniejszej sprawie udzieleniu zezwolenia skarżącej sprzeciwiał się interes publiczny, jakim jest ochrona środowiska. Organ podkreślił, że głównym i najważniejszym celem i przedmiotem rozporządzenia 1013/2006 jest ochrona środowiska, a jego wpływ na handel międzynarodowy ma jedynie uboczny charakter (motyw 1 preambuły rozporządzenia).
Zadaniem GIOŚ Sąd I instancji bezzasadnie uznał, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło z naruszeniem z art. 8 § 1 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organ zaznaczył, że zgodnie z zasadą proporcjonalności przy wprowadzaniu ograniczeń praw i wolności jednostki, spośród możliwych środków działania należy wybierać możliwie najmniej uciążliwe dla podmiotów, wobec których mają być zastosowane, lub dolegliwe w stopniu nie większym niż jest to niezbędne dla osiągnięcia założonego celu. Organ stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasady proporcjonalności. GIOŚ nie orzekł bowiem o odrzuceniu wszelkich przemieszczeń dotyczących skarżącej, ale o sprzeciwie wobec jednego zgłoszenia (PL 001 136), które dotyczy 2000 ton. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 roku zgodnie z udzielonym zezwoleniem na wytwarzanie odpadów skarżąca może wytwarzać w swoim zakładzie ok 1000 ton odpadów o kodzie 19 12 10 miesięcznie. Tym samym sprzeciw dotyczył zaledwie dwumiesięcznej produkcji zakładu.
W ocenie organu nie można również mu zarzucić mu naruszenia art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a., gdyż w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił zasadność przesłanek jakimi się kierował. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. wyjaśnił podstawę prawną decyzji wraz z przytoczeniem przepisów prawa, a także szczegółowo opisał dlaczego wyraził sprzeciw wobec planowanego przemieszczenia odpadów.
W złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjna K. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. wnosiła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub
2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Przedmiotem oceny legalności przez Sąd I instancji w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym była decyzja GIOŚ z dnia [...] kwietnia 2021 roku w przedmiocie wyrażenia sprzeciwu wobec planowanego przemieszczenia odpadów z Polski do Czech zgłoszonego przez Firmę K. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. dotyczącego 2000 ton odpadów paliwa alternatywnego oznaczonego kodem 19 12 10 zgodnie z Europejskim Katalogiem Odpadów oraz niesklasyfikowanych według załącznika do rozporządzenia 1013/2006. Powyższą decyzję organ wydał powołując się na przesłankę określoną w art. 12 ust. 1 lit. d wskazanego rozporządzenia.
Przypomnieć należy, że zgodnie z tym przepisem organ może w terminie 30 dni od dnia wysłania potwierdzenia przyjęcia przez właściwy organ miejsca przeznaczenia zgodne z art. 8 oraz zgodnie z Traktatem zgłosić sprzeciw wobec przemieszczenia jeżeli zgłaszający lub odbiorca został uprzednio pociągnięty do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczenie lub inne naruszenia przepisów w zakresie ochrony środowiska. W zdaniu drugim prawodawca postanowił, że w powyższym przypadku właściwe organy wysyłki lub miejsca przeznaczenia mogą, zgodnie z przepisami krajowymi, odrzucić wszelkie przemieszczenia, w które zaangażowana jest dana osoba. Przepisy rozporządzenia 1013/2006 regulujące możliwość wniesienia sprzeciwu posługują się sformułowaniem "organ może". W prawie administracyjnym oznacza to, że decyzja GIOŚ w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może ale nie musi zgłosić sprzeciw. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.) co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającemu wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie prawa. Co prawda sąd nie ma podstaw do kwestionowania takiej decyzji, o ile mieści się ona w granicach swobodnego uznania, a stwierdzenie tego faktu możliwe jest tylko po zapoznaniu się ze stanowiskiem organu wyrażonym w uzasadnieniu decyzji. Decyzja uznaniowa może być kwestionowana tylko w takim zakresie, w jakim organ nie uzasadnił należycie podstaw podjętej decyzji. Sądowa kontrola takiej decyzji ogranicza się do zbadania, czy w toku postępowania organ należycie przeprowadził postępowanie, a w szczególności, czy podjął wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych do rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez organ ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2019r., sygn. akt I OSK 3578/18).
Naczelny Sąd administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podkreśla, że w szczególności decyzje negatywne dla strony powinny być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne do rozstrzygnięcia sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważeniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych do rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze z uznaniowym. Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji o charakterze uznaniowym wiąże się także z zawartą w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić między innymi do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie mówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.
Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w zaskarżonej decyzji jak zasadnie podniósł Sąd I instancji, organ nie uwzględnił i nie poddał ocenie wszystkich istotnych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, a naruszenie to może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z treści art. 12 rozporządzenia 1013/2006, z uznaniowego charakteru decyzji wydawanych przez organ ochrony środowiska wynika, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w tym przepisie (w szczególności o której mowa w ust. 1 lit. d) jest koniecznym do rozpatrywania możliwości zgłoszenia sprzeciwu w ogóle. Wskazanie zatem ich istnienia jest jednym z niezbędnych elementów uzasadnienia takiej decyzji. Drugim musi być przekonanie (zgodnie z art. 11 k.p.a.). dlaczego zastosowanie takiego właśnie środka, było w warunkach rozpoznawanej sprawy niezbędne. Niejednokrotnie będzie to wymagało od organu, oczywiście po uprzednim wykazaniu, powołania się na inne okoliczności związane działalnością podmiotu zgłaszającego planowane międzynarodowe przemieszczenie odpadów uzasadniające zgłoszenie sprzeciwu. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że zgłoszenie sprzeciwu wobec takiego podmiotu stanowi często dodatkową sankcję za uprzednie naruszenie w tym zakresie przepisów jakim było wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej, a co miało miejsce w niniejszej sprawie.
W tym miejscu należy podkreślić, że w chwili wydawania zaskarżonej decyzji decyzja GIOŚ z dnia [...] sierpnia 2019 roku w przedmiocie wymierzenia spółce administracyjnej kary pieniężnej była ostateczna. Decyzją tą przesądzono o naruszeniu przez spółkę jako odbiorcy przepisów związanych z międzynarodowym przemieszczaniem odpadów – w tym przypadku z Wielkiej Brytanii do Polski. Wskazać również należy, że w niniejszym postępowaniu nie podlega ocenie decyzja GIOŚ z [...] sierpnia 2019 roku oraz wiadomym jest z urzędu Sądowi, że wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2022 roku skarga kasacyjna K. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2020 r. którego przedmiotem była ocena legalności decyzja w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej została oddalona. Podzielić należy zatem stanowisko Sądu I instancji, że samo spełnienie w niniejszej sprawie przesłanki określonej w art.12 ust. 1 lit. d nie może przemawiać za zgłoszeniem sprzeciwu mimo, że dotyczy on tylko danego planowanego jednego przemieszczenia objętego zgłoszeniem. Organ, jak zasadnie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, winien odnieść się w sposób bardziej szczegółowy do rodzaju uprzedniego deliktu, ilości odpadów, ich rodzaju, a także ewentualnej szkody dla środowiska spowodowanej nielegalnym przemieszczeniem odpadów jeżeli taka wystąpiła. O ile w sprawie związanej z przemieszczeniem odpadów z Wielkiej Brytanii do Polski spółce jako odbiorcy można skutecznie postawić zarzut, iż dopuściła się zaniedbań w wyborze dostawcy odpadów wydaje się, że samo to nie może przemawiać za zgłoszeniem sprzeciwu w niniejszej sprawie bez wskazania, czy np. uprzednio spółka była karana za delikty za naruszanie przepisów w zakresie ochrony środowiska (jakie) czy, też stwierdzano takie naruszenia w ramach prowadzonej przez nią działalności. Reczą organu jest wskazanie jakie dodatkowe okoliczności w przedmiotowej sprawie przemawiają za zgłoszeniem sprzeciwu po uprzednim ich wykazaniu zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej o której mowa w art. 7 i 77 § 1 k.p.a.
Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 8 k.p.a. Nie wyjaśniając wszystkich okoliczności istotnych do rozstrzygnięcia sprawy organ w sposób nienależyty rozważył przesłankę słusznego interesu strony.
Nie zasługuje na uwzględnienie stwierdzenie skarżącego kasacyjnie organu, że jedynie w przypadku odrzucenia wszelkich przemieszczeń odpadów w oparciu o art. 12 ust. 1 lit. d zdanie drugie rozporządzenia 1013/2006 można by rozważać naruszenie zasady proporcjonalności, a zastosowany w niniejszej sprawie środek – zgłoszenie sprzeciwu co do przemieszczenia objętego jedynie zgłoszeniem nr PL [...] - należy uznać za najmniej uciążliwy do osiągnięcia założonego w tym rozporządzeniu przez prawodawcę celu. Brak poddania przez organ analizie innych istotnych do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wskazanych między innymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przez Sąd I instancji w powiązaniu z przesłanką określoną w art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia 1013/2006 uniemożliwia dokonanie oceny czy nie doszło w sprawie do naruszenia zasady proporcjonalności, o której mowa w art. 8 § 1 k.p.a.
Takiej samej ocenie podlega drugi z podniesionych zarzutów kasacyjnych dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. albowiem organ nie rozważył w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności wpływających na zastosowanie sankcji, o której mowa w art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia 1013/2006, a które winny podlegać ustaleniu i ocenie, która winna następnie być przedstawiona w uzasadnieniu decyzji w punktu widzenia realizacji zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. oraz celu wskazanych w rozporządzeniu 1013/2006.
Naczelny Sąd Administracyjny wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie nie dopatrzył się sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Faktycznie Sąd I instancji stwierdził, że wobec stwierdzonego naruszenia zasad przemieszczenia odpadów z Wielkiej Brytanii do Polski skarżąca spółka "nie jest podmiotem wiarygodnym jako odbiorca przemieszczanych do Polski odpadów". Jednak w dalszej części uzasadnienia wskazuje jakie dalsze okoliczności winny być wyjaśnione w związku z zamiarem zgłoszenia sprzeciwu w oparciu o art. 12 ust. 1 lit d rozporządzenia 1013/2006 w niniejszej sprawie z uwagi na charakter przemieszczenia odpadów objętych wnioskiem spółki o nr PL [...]. O sprzeczności na którą powołuje się skarżący kasacyjnie można by mówić jedynie w przypadku przyjęcia, że stwierdzenie faktu, o którym mowa w powołanym przepisie stanowiłby wystarczającą podstawę do zgłoszenia sprzeciwu. Decyzją taka miałaby wówczas charakter decyzji związanej, a nie uznaniowej.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut kasacyjny naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia 1013/2006 albowiem nie w każdym przypadku, z uwagi na treść tego przepisu, stwierdzone uprzednie pociągnięcie do odpowiedzialności za nielegalne przemieszczanie odpadów nie jest wystarczającą przesłanką do zgłoszenia sprzeciwu wobec następnego planowanego międzynarodowego ich przemieszczenia. Jak już wyżej wskazano przemawia za tym już sama wykładania językowa tegoż przepisu wobec użycia przez prawodawcę zwrotu "właściwe organy miejsca przeznaczenia i wysyłki mogą (...) zgłosić sprzeciw" oraz uznaniowy charakter decyzji wydawanych w oparciu o tą regulację prawną.
Mając powyższe na uwadze, uznając, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono o jej oddaleniu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego będącego adwokatem ustalone w wysokości 240 zł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI