III OSK 736/23

III OSK 736/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak
Rafał Stasikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SA/Łd 419/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-12-16
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1429
art. 5 ust. 2
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędzia del. WSA Maciej Kobak (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Poseniak po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 419/22 w sprawie ze skargi K.N. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 1 kwietnia 2022 r. nr 5/2022, znak AV.0144.65.2022 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 419/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę K.N. (dalej: "skarżący") na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi (dalej: "organ") z dnia 1 kwietnia 2022 roku nr 5/2022, znak: AV.0144.65.2022 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.
Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 31 stycznia 2022 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w Łodzi o udostępnienie informacji publicznej w zakresie:
1) orzeczeń wydanych w Sądzie Okręgowym w Łodzi III Wydział Cywilny Odwoławczy z lat 2019-2022 w postępowaniach o przewlekłość postępowania;
2) orzeczeń wydanych w Sądzie Okręgowym w Łodzi, w latach 2015-2021 w sprawach o czyny z art. 197 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, dalej: "k.k.") (wraz z uzasadnieniami), gdzie wyroki były uniewinniające;
3) orzeczeń wydanych w Sądzie Okręgowym w Łodzi, w latach 2017-2021 w sprawach o czyny z art. 207 § 1 k.k. (wraz z uzasadnieniami), gdzie wyroki były uniewinniające.
Rozpoznając powyższy wniosek Prezes Sądu Okręgowego w Łodzi zdecydował o udostępnieniu informacji publicznej w żądanym zakresie, za wyjątkiem udostępnienia informacji publicznej w zakresie orzeczeń wydanych w Sądzie Okręgowym w Łodzi, w latach 2015-2021 w sprawach o czyny z art. 197 §1 k.k. (wraz z uzasadnieniami), gdzie wyroki były uniewinniające (pkt 2 wniosku). Wobec tego decyzją z dnia 1 marca 2022 r. nr A.XX-0144-69/22 Prezes Sądu Okręgowego odmówił K.N. udostępnienia informacji publicznej w zakresie pkt 2 wniosku.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący, podkreślając, że w swoim wniosku żądał udostępnienia jedynie wyroków uniewinniających, zanonimizowanych, co uniemożliwi zidentyfikowanie konkretnej osoby.
Decyzją z 1 kwietnia 2022 r. nr 5/2022 organ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżono.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Łodzi oddalił skargę. W ocenie Sądu I instancji należało w pełni zgodzić się z organami obu instancji, że w przypadku postępowań, których przedmiotem są przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, mamy do czynienia ze szczególnym rodzajem przestępstw, a to z tego powodu, że dotyczą one bezsprzecznie sfery prywatnej oraz, co więcej, sfery intymnej. W ocenie WSA nie budzi żadnych wątpliwości, że uzasadnienia orzeczeń zapadających w tego rodzaju sprawach, zawierają wiele elementów, które pozwalają na identyfikację osób. Mając na uwadze także powołane wyżej przepisy Kodeksu postępowania karnego skład orzekający podzielił poglądy organów, że w uzasadnieniach tego rodzaju orzeczeń sądowych przedstawiany jest szczegółowy opis ustalonego w sprawie stanu faktycznego w szczególności w zakresie opisu sytuacyjnego, wskazania wszystkich osób pokrzywdzonych danym przestępstwem, charakteru i rodzaju relacji pomiędzy uczestnikami postępowania, sposobu wyrządzenia krzywdy i zakresu doznanych w wyniku przestępstwa szkód oraz, co niezmiernie istotne, w wypadku tego rodzaju przestępstw opisy stanu faktycznego i inne dane dotyczą sfery stricte intymnej tych osób.
Odnosząc się do kwestii anonimizacji uzasadnień orzeczeń, skład orzekający zgodził się z organami, że pomimo anonimizacji istnieje uzasadnione ryzyko odkodowania sytuacji faktycznych oraz poszczególnych osób z racji charakterystyki postaci czy zdarzeń, społeczności w jakiej dana sytuacja miała miejsce, a jednocześnie nie ma możliwości usunięcia zanonimizowania całych fragmentów uzasadnienia orzeczenia, aby takiego ryzyka uniknąć. Takie uzasadnienie utraciłoby charakter uzasadnienia i to zarówno w przypadku wyroków skazujących jak i uniewinniających.
Sąd pierwszej instancji zważył, że organy obu instancji prawidłowo dokonały wyważenia kolidujących ze sobą praw podmiotowych, jakimi są prawo do informacji publicznej i prawo do prywatności mając na uwadze szczególnych charakter przestępstw, których dotyczył wniosek oraz treści uzasadnień wyroków zapadających w tego rodzaju sprawach i przyznały priorytet prawu do prywatności. Organy zasadnie przyjęły, że zanonimizowanie danych osobowych, polegające de facto na usunięciu obszernych fragmentów uzasadnień nie zapewni ochrony prawa do prywatności osób fizycznych, a jednocześnie prowadziłoby do całkowitej nieczytelności uzasadnień wyroków, co finalnie skutkowałoby nieosiągnięciem celu, do którego dążył wnioskodawca składając wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Tym samym organy po wyważeniu kolidujących ze sobą praw, prawa do informacji publicznej oraz prawa do prywatności, w ocenie WSA zasadnie przyjęły, że anonimizacja uzasadnień nie przyniesie zakładanego rezultatu. Spełnione więc zostały przesłanki odmowy udostępnienia informacji publicznej w żądanym zakresie.
Powyższy wyrok zakwestionował skarżący w części oddalającej skargę na decyzję organu II Instancji w zakresie, w jakim organ ten utrzymał w mocy decyzję organu I Instancji o oddaleniu wniosku skarżącego w zakresie jego punktu 2 - udostępnienia informacji publicznej w zakresie orzeczeń wydanych w Sądzie Okręgowym w Łodzi w latach 2015-2021 w sprawach o czyny z art. 197 § 1 k.k. (wraz z uzasadnieniem), gdzie wyroki były uniewinniające, zarzucając naruszenie:
1) prawa materialnego, tj.:
a) art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1429, dalej "u.d.i.p."), poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że udostępnienie informacji publicznej w zakresie orzeczeń wydanych w Sądzie Okręgowym w Łodzi w latach 2015-2021 w sprawach o czyny z art. 197 § 1 k.k. (wraz z uzasadnieniami), gdzie wyroki były uniewinniające, naruszy prywatność osób w nich wymienionych, zaś dokonanie anonimizacji nie będzie wystarczające w celu ochrony tej prywatności, podczas gdy dokonanie zaawansowanej anonimizacji będzie z całą pewnością wystarczające do ochrony prywatności osób trzecich;
b) art. 5 ust. 2 w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a w zw. z punktem 4 preambuły rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych dalej zwanego "rozporządzeniem PE i Rady (UE) 2016/679" przez poprzez jego błędną wykładnię skutkująca uznaniem, że orzeczenie wraz z uzasadnieniem zanonimizowanym ze względu na prywatność osoby fizycznej w takim stopniu, że nie posiadałoby już charakteru uzasadnienia, jest pozbawione waloru informacyjnego i nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu ww. przepisu, wobec czego nie podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie u.d.i.p., podczas gdy dokument taki wciąż zawiera informacje o sprawach publicznych, wobec czego stanowi informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p.;
2) przepisów postępowania tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") poprzez oddalenie w całości przez Sąd I Instancji skargi na decyzję organu, pomimo wystąpienia przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, a także o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym jednocześnie oświadczając, iż nie zostały one uiszczone w całości ani w części; oraz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm prawem przepisanych; a także odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącego na rzecz organu w razie oddalenia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
Strona skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 2 u.d.i.p., którego upatruje w niedostrzeżeniu przez Sad I instancji niewłaściwego zastosowania ww. przepisu przez organ wobec przyjęcia, że udostępnienie treści zanonimizowanych wyroków wraz z uzasadnieniami naruszy prawo do prywatności osób uczestniczących w postępowaniach, w których wyroki wydano, w sytuacji gdy udostępnienie treści zanonimizowanych wyroków, z uwagi właśnie na anonimizację danych, uniemożliwi skarżącemu identyfikację tych osób, co sprawia, że ochrona prywatności przewidziana w art. 5 ust. 2 u.d.i.p., faktycznie jest iluzoryczna i nieskuteczna, co powinno przemawiać za odstąpieniem stosowania wskazywanego przepisu w przedmiotowej sprawie oraz udostępnieniem żądanej informacji skarżącemu.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że to zarzuty naruszenia przepisów postępowania służą m.in. kwestionowaniu ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że brak tego rodzaju zarzutów w niniejszej sprawie powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez Sąd I instancji. Za skuteczny zarzut naruszenia przepisów postępowania nie można uznać zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1a) p.p.s.a. Są to przepisy wynikowe, określające formułę rozstrzygnięcia sądu administracyjnego w razie oddalenia skargi i jej uwzględnienia. Skuteczność zarzutu kasacyjnego opartego na takiej podstawie wymaga związkowego powołania innych przepisów prawa, które kształtowały rozstrzygnięcie wyroku Sądu pierwszej instancji, a które zostały przez ten sąd naruszone. Skarżący kasacyjnie takich związkowych przepisów nie powołuje.
Przechodząc zatem do oceny zarzutu sformułowanego przez stronę skarżącą kasacyjnie w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej przypomnieć należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada lub nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091).
Jak wyżej wskazano, niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego oznacza błąd w zakresie subsumcji stanu faktycznego wobec treści stosowanej normy prawnej. Może być zatem konsekwencją wcześniejszych błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, jak i błędnej wykładni prawa materialnego, ale może mieć miejsce również wtedy, gdy prawidłowe są ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego oraz wykładnia prawa materialnego, a wadliwość przejawia się wyłącznie w zestawieniu stanu faktycznego ze stanem prawnym sprawy. W rozpatrywanej skardze kasacyjnej nie zakwestionowano ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego, bowiem nie sformułowano skutecznych zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Oznacza to, że w realiach niniejszej sprawy istotne jest zweryfikowanie, czy w podniesionym zarzucie niewłaściwego zastosowania prawa materialnego strona skarżąca kasacyjnie wykazała, że Sąd I instancji w przyjętym przez ten Sąd stanie faktycznym i prawnym sprawy dokonał ich wadliwego zestawienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego treść omawianego zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego nie daje jednak podstaw do przyjęcia wypełnienia tego obowiązku przez stronę skarżącą kasacyjnie, co czyni omawiany zarzut nieskutecznym.
Przede wszystkim jednak o nieskuteczności omawianego zarzutu naruszenia prawa materialnego świadczy jego treść, która ewidentnie wskazuje na to, że strona skarżąca kasacyjnie na podstawie zarzutu niewłaściwego zastosowania przez WSA art. 5 ust. 2 u.d.i.p. kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. Strona skarżąca kasacyjnie upatruje bowiem wadliwości działania Sądu I instancji w niewłaściwym w jej ocenie przyjęciu, że udostępnienie treści zanonimizowanych wyroków wraz z uzasadnieniami, naruszy prawo do prywatności osób uczestniczących w postępowaniach, w których wyroki te wydano. W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię - niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Z tych wszystkich powodów zarzut naruszenia prawa materialnego sformułowany przez stronę skarżącą kasacyjnie okazał się niezasadny.
Skoro podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut okazał się nieskuteczny, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest bowiem przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.