III OSK 7331/21

III OSK 7331/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Tadeusz Kiełkowski
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Sygn. powiązane
II SA/Wa 265/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-07-22
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 par 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie sędzia NSA Ewa Kwiecińska sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant asystent sędziego Przemysław Iżycki po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 265/21 w sprawie ze skargi małoletnich A. J. i J. J. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J. J.(1) na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 15 grudnia 2020 r. nr ZWOS.440.5540.2019.WP.ŁZ w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę w sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce słów "sprawy ze skargi J. J.(1)– przedstawiciela ustawowego małoletnich A. J. i J. J." wpisuje "sprawy ze skargi małoletnich A. J. i J. J. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J. J.(1)" oraz w punkcie 2) sentencji tego wyroku w miejsce słów "na rzecz J. J.(1)– przedstawiciela ustawowego małoletnich A. J. i J. J." wpisuje "na rzecz małoletnich A. J. i J. J. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J. J.(1)", 2. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 3. zasądza od małoletnich A. J. i J. J. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J. J.(1) na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 265/21 wydanym po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. J.(1) - przedstawiciela ustawowego małoletnich A. J. i J. J. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z 15 grudnia 2020 r. nr ZWOS.440.5540.2019.WP.ŁZ w przedmiocie przetwarzania danych osobowych, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 205 § 2 i art. 209 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1) oraz zasądził od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz J. J.(1) - przedstawiciela ustawowego małoletnich A. J. i J. J. kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z 15 grudnia 2020 r. nr ZWOS.440.5540.2019.WP.ŁZ Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych odmówił uwzględnienia wniosku (skargi) J. J.(1) z 4 listopada 2019 r., złożonej w imieniu jego dzieci A. J. i J. J., na nieprawidłowości w procesie przetwarzania ich danych osobowych przez Burmistrza [...] w ramach głosowania nad projektem budżetu obywatelskiego, polegające na przetwarzaniu danych osobowych skarżących bez zgody ich przedstawiciela ustawowego, oraz niedopełnieniu obowiązku informacyjnego określonego w art. 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) - Dz. Urz. UE L 119 z 4 maja 2016 r., str. 1 ze zm. (dalej: "RODO"), w wyniku przedstawienia informacji w tym zakresie dzieciom zamiast ich przedstawicielowi ustawowemu.
W uzasadnieniu decyzji Prezes UODO podał, że w ww. skardze zarzucono przetwarzanie przez Burmistrza [...] danych osobowych małoletnich skarżących (w wieku 11 i 10 lat) bez zgody ich opiekunów prawnych, co wg skarżącego miało być równoznaczne z naruszeniem przepisów o ochronie danych osobowych. Jednocześnie osoby małoletnie otrzymały do podpisania oświadczenia dotyczące przetwarzania danych osobowych, których nie były w stanie zrozumieć. Do przetwarzania danych doszło w związku z udziałem w głosowaniu na projekt budżetu obywatelskiego.
Prezes UODO odmawiając uwzględnienia wniosku wywiódł, że zebranie danych osobowych skarżących w celu przeprowadzenia konsultacji społecznych było dopuszczalne w oparciu o przesłankę określoną w art. 6 ust. 1 lit. c) RODO, w myśl którego to przepisu przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy - i w takim zakresie, w jakim - przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze. Tym samym pomimo udzielenia zgody na przetwarzanie danych, zgoda ta była zbędna. Przeprowadzenie konsultacji publicznych w sprawie budżetu obywatelskiego jest bowiem ustawowym zadaniem gminy. Odnosząc się do zarzutu niedopełnienia wobec skarżących obowiązku informacyjnego przewidzianego w art. 13 RODO przez przedstawienie informacji w tym zakresie małoletnim, zamiast ich przedstawicielowi ustawowemu, Prezes UODO wskazał, że przepisy art. 13 ust. 1 i 2 RODO nakazują przekazanie ujętych w nich informacji osobie, której dane dotyczą. Treść powołanych przepisów wskazuje, że informacje wymagane przez RODO winny być przedstawione małoletnim, a nie opiekunowi prawnemu. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 7 ustawy z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1781; dalej: "u.o.d.o."), art. 58 ust. 2, art. 6 ust. 1 lit. c) i art. 13 ust. 1 i 2 RODO.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli skarżący, zarzucając legitymizację sposobu przetwarzania danych osób małoletnich poniżej 13 roku życia bez zgody ich opiekunów prawnych.
W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o jej oddalenie.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji uwzględnił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że budżet obywatelski jest szczególną formą konsultacji społecznych. Służy on angażowaniu mieszkańców w proces podejmowania decyzji, które zadania publiczne w określonym roku budżetowym powinny zostać zrealizowane, a co za tym idzie - sfinansowane ze środków publicznych. Decydentami budżetu obywatelskiego są mieszkańcy gminy, co jednak nie oznacza, że w głosowaniu mogą uczestniczyć wszyscy mieszkańcy gminy, bez względu na wiek. Sąd I instancji uznał, że w przypadku przetwarzania danych osobowych małoletnich w celu przeprowadzenia konsultacji społecznych zebranie danych osobowych skarżących nie było dopuszczalne w oparciu o przesłankę określoną w art. 6 ust. 1 lit. c) RODO. Z akt sprawy wynika, że podstawą przetwarzania danych skarżących była ich zgoda wyrażona przez złożenie własnoręcznego podpisu pod oświadczeniem o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych. Wprawdzie Prezes UODO w zaskarżonej decyzji wskazuje na art. 6 ust. 1 lit. a) RODO, jednak uchyla się od oceny udzielenia przez skarżących zgody, przyjmując, iż przetwarzanie danych osobowych tych osób było uprawnione na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c) RODO.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu I instancji uzasadnienie zaskarżonej decyzji naruszało przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji.
Skargę kasacyjną wniósł organ, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), tj.:
a) art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6 ust. 1 lit. a) i c) RODO przez uznanie, że jedyną podstawą przetwarzania danych osobowych A. J. i J. J. przez Burmistrza [...] była ich zgoda,
b) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dlaczego Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych ma uwzględnić i ocenić okoliczność pouczenia A. J. i J. J. o odpowiedzialności karnej w karcie do głosowania,
c) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z jakich powodów zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Ponadto organ zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię (pkt 2), tj.:
a) art. 6 ust. 1 lit. c) RODO przez uznanie, że błędne jest ustalenie w zaskarżonej decyzji, że przetwarzanie danych osobowych skarżących było uprawnione na podstawie tego przepisu,
b) art. 5a ust. 4 zdanie pierwsze ustawy o samorządzie gminnym przez uznanie, że w głosowaniu nad budżetem obywatelskim nie mogą uczestniczyć wszyscy mieszkańcy gminy bez względu na wiek.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, albo o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz organu według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że mylny jest pogląd WSA, który z faktu zbierania zgody na przetwarzanie danych osobowych wywodzi wniosek o braku innej przesłanki legalizującej przetwarzanie danych osobowych. Przesłanki określone w art. 6 ust. 1 RODO są bowiem niezależne od siebie, w konsekwencji czego wystąpienie jednej z nich nie skutkuje brakiem możliwości wystąpienia innej. Możliwość wystąpienia w określonym stanie faktycznym więcej niż jednej przesłanki legalizującej przetwarzanie danych osobowych wynika wprost z treści - pierwszego zdania art. 6 ust. 1 RODO. Mówi ono bowiem, że przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy spełniony jest "co najmniej jeden z poniższych warunków". Ponadto, z uwagi na treść art. 6 ust. 1 RODO wystarczające jest wystąpienie tylko jednej przesłanki, aby przetwarzanie danych osobowych było dopuszczalne. To zaś - zdaniem Prezesa UODO - w przypadku ustalenia istnienia jednej z przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 RODO, czyni zbędnym dokonywanie oceny zaistnienia innych przesłanek wskazanych w tym przepisie.
Niezależnie od powyższego, w ocenie Prezesa UODO w przypadku, gdy organ władzy publicznej - tak jak w sprawie, której dotyczy zaskarżony wyrok – przetwarza dane osobowe w celu realizacji zadań określonych przepisami prawa, zgoda osoby, której dane dotyczą, nie powinna być przesłanką legalizującą przetwarzanie danych osobowych. Ze względu bowiem na konstytucyjnie uregulowaną zasadę legalizmu, według której organy władzy publicznej (w niniejszej sprawie Burmistrz) działają na podstawie i w granicach prawa, uprawnienie do przetwarzania przez takie organy danych osobowych wynika z celu realizacji ich zadań.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. J. i J. J. wnieśli o odrzucenie, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej. Ponadto wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazali, że udział w budżecie obywatelskim małoletnich mieszkańców powinien następować przez ich przedstawicieli ustawowych, na co zwróciła uwagę również Najwyższa Izba Kontroli. Podstawą prawną przetwarzania danych osobowych osób małoletnich powinny być przepisy Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przewidujące przetwarzanie danych osób małoletnich poniżej 13 roku życia za zgodą ich opiekunów prawnych. Dodali, że Prezes UODO nie wyjaśnił, w jaki sposób oświadczenie składane przez osobę niepełnoletnią może zawierać oświadczenie o odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych oświadczeń, skoro polskie prawo nie przewiduje takiej odpowiedzialności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonej podstawy kasacyjnej.
Bezzasadny jest zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek o odrzucenie skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie została wniesiona po terminie, jak i nie jest obarczona inną wadą powodującą niedopuszczalność tego środka odwoławczego. Tym samym brak jest podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
W skardze kasacyjnej sformułowano zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności ocenie podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności odniesie się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dlaczego Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych ma uwzględnić i ocenić okoliczność pouczenia skarżących o odpowiedzialności karnej w karcie do głosowania, oraz przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z jakich powodów zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje wymogi, jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku. Zgodnie z tym przepisem sąd powinien w uzasadnieniu wyroku przedstawić zwięźle stan sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W przypadku uwzględnienia skargi trzeba też zawrzeć w nim wskazówki co do dalszego postępowania. Uzasadnienie powinno pozwolić na prześledzenie toku rozumowania sądu, które doprowadziło go do sformułowania oceny o zasadności bądź bezzasadności skargi. Strona winna po jego lekturze mieć pewność, że sąd przeanalizował każdy z podniesionych przez nią zarzutów, konfrontując je z zebranym materiałem dowodowym, wnioskami organów co do faktów wynikających z tych dowodów, prześledził tok postępowania administracyjnego pod kątem jego zgodności z prawem i zbadał zgodność wydanego aktu administracyjnego lub działania organu z prawem. Sąd nie może więc ograniczyć się do ogólnikowych stwierdzeń czy też tylko do przytoczenia wszystkich istotnych zarzutów bez odniesienia się do każdego z nich z osobna. Winien wyjaśnić stronie, dlaczego w świetle przepisów prawa jej stanowisko jest prawidłowe bądź nieprawidłowe (por. poglądy wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 195/07, pub. w Lex pod nr 464095, z 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I FSK 142/07, pub. w Lex pod nr 462963, z 18 września 2007 r., sygn. akt I FSK 1206/06, pub. w Lex pod nr 65407 i z 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 1281/06, pub. w Lex pod nr 362061). Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego szczególnie w sytuacji, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl), jak również, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (por. np.: wyrok NSA z 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1620/10; wyrok NSA z 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1002/11, pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Uchybieniem, niepozostającym bez wpływu na rezultat kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia, jest bowiem uzasadnienie, w którym ocena o zgodności/niezgodności z prawem zaskarżonego aktu lub działania organu formułowana jest bez odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, albowiem w tego rodzaju sytuacji nie jest możliwe zrekonstruowanie przebiegu operacji logicznej, rezultatem której jest przyjęcie konkretnego kierunku interpretacji i zastosowania konkretnych przepisów prawa w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy (por. np. wyrok NSA z 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I GSK 685/09, pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest sporządzone w sposób uniemożliwiający jego instancyjną kontrolę. Słusznie zarzuca skarżący kasacyjnie organ, że Sąd I instancji nie wyjaśnił, dlaczego uzasadnienie zaskarżonej decyzji narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Sąd ograniczył się do lakonicznego wskazania, iż "Wprawdzie Prezes UODO w zaskarżonej decyzji wskazuje na art. 6 ust. 1 lit. a) RODO, jednak dodaje, iż zgoda, o której mowa w ww. przepisie, nie jest jednak jedyną przesłanką legalizującą przetwarzanie danych osobowych. Ostatecznie organ uchyla się od oceny zgody skarżących, przyjmując, iż przetwarzanie danych osobowych skarżących było uprawnione na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c) RODO". Sąd I instancji ograniczył swoje uzasadnienie w tym zakresie do wskazania, że powyższe ustalenie Prezesa UODO jest błędne. Jednocześnie WSA w Warszawie zaniechał wyjaśnienia, dlaczego pozyskanie przez administratora zgód na przetwarzanie danych osobowych osób głosujących w ramach budżetu obywatelskiego wyłącza w jego ocenie możliwość przetwarzania zebranych danych w ramach innej podstawy wskazanej w art. 6 RODO. Ocena, czy administrator mógł powołać się inną niż zgoda podstawę prawną przetwarzania danych, jest elementem analizy stanu prawnego. Organ dał wyraz tej analizie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pomimo to, Sąd I instancji zaniechał dokonania własnej oceny prawnej tejże analizy i błędnie przyjął, że w razie uzyskania zgody na przetwarzanie danych należy poddać analizie tylko i wyłącznie podstawę przetwarzania danych wskazaną w art. 6 ust. 1 lit. a) RODO. Tymczasem trafnie wywodzi w skardze kasacyjnej Prezes UODO, że przesłanki określone w art. 6 ust. 1 RODO są niezależne od siebie, w konsekwencji czego wystąpienie jednej z nich nie skutkuje brakiem możliwości wystąpienia innej. Możliwość wystąpienia w określonym stanie faktycznym więcej niż jednej przesłanki legalizującej przetwarzanie danych osobowych wynika wprost z treści art. 6 ust. 1 RODO. W konsekwencji, o ile w okolicznościach danej sprawy dojdzie do ustalenia istnienia jednej z przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 RODO, to jako niemający znaczenia należy ocenić fakt pozyskiwania przez administratora danych na podstawie zgody osoby, której dotyczą dane osobowe.
Nadto Sąd I instancji nie rozważył istotnego zagadnienia, tj. czy osoba niepełnoletnia może samodzielnie oddać głos w ramach budżetu obywatelskiego. Ocena w tym zakresie ma przełożenie na ustalenie, czy Burmistrz [...] winien był wykonać obowiązek informacyjny bezpośrednio wobec małoletnich mieszkańców gminy. Sąd I instancji wskazał wyłącznie, że "Decydentami w powyższym zakresie (budżetu obywatelskiego) są wyłącznie mieszkańcy gminy. Powyższe kryterium nie uprawnia do uznania, iż w głosowaniu mogą uczestniczyć absolutnie wszyscy mieszkańcy gminy – bez względu na wiek, a więc również małoletni poniżej 13 roku życia". Sąd nie przesądził, czy (i na jakiej podstawie) osoby małoletnie, będące mieszkańcami gminy, mogą wziąć udział w konsultacjach w formie budżetu obywatelskiego, co miało miejsce w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Rozważania WSA w Warszawie są tym bardziej niejasne, że w dalszej części uzasadnienia wyroku Sąd ten zwraca uwagę, że mieszkańcem jest także osoba fizyczna nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych, czy obywatelstwa polskiego, a w świetle orzecznictwa osoby te mogą uczestniczyć w konsultacjach społecznych. Udzielając odpowiedzi na ww. pytanie Sąd winien był przeanalizować art. 5a ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1465 ze zm.), postanowienia uchwały wydanej na podstawie ust. 7 powołanego artykułu, a także odnieść się do kwestii ewentualnego stosowania Kodeksu cywilnego do reprezentacji osób małoletnich biorących udział w konsultacjach społecznych. Nie ulega wątpliwości, że w razie przyjęcia, iż osoby małoletnie mogą głosować w ramach budżetu obywatelskiego, ale przez swojego przedstawiciela ustawowego, to wobec tego przedstawiciela powinien być wykonany obowiązek informacyjny związany z przetwarzaniem danych osobowych.
Sąd I instancji błędnie odwołał się do art. 8 ust. 1 RODO, wedle którego, jeżeli zastosowanie ma art. 6 ust. 1 lit. a) rozporządzenia, w przypadku usług społeczeństwa informacyjnego oferowanych bezpośrednio dziecku, zgodne z prawem jest przetwarzanie danych osobowych dziecka, które ukończyło 16 lat. Jeżeli dziecko nie ukończyło 16 lat, takie przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy zgodę wyraziła lub zaaprobowała ją osoba sprawująca władzę rodzicielską lub opiekę nad dzieckiem oraz wyłącznie w zakresie wyrażonej zgody. Tymczasem art. 8 ust. 1 RODO ma zastosowanie w przypadku usług "społeczeństwa informacyjnego" oferowanych bezpośrednio dziecku, przy czym pojęcie usług społeczeństwa informacyjnego zostało w art. 4 pkt 25 RODO zdefiniowane jako usługa normalnie świadczona za wynagrodzeniem, na odległość, drogą elektroniczną i na indywidualne żądanie odbiorcy usług (przez odwołanie do art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1535). Udział w konsultacjach społecznych nie ma charakteru usługi odpłatnej i świadczonej na odległość, natomiast obowiązki informacyjne wobec osoby, której dane dotyczą, w przypadku zbierania danych od tej osoby, określa art. 13 RODO. Do tego przepisu Sąd I instancji zaniechał odniesienia się, co również świadczy o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a.
W konsekwencji powyższych ustaleń Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z jakich powodów zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. nastąpiło również przez niewyjaśnienie, dlaczego Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych ma uwzględnić i ocenić okoliczność pouczenia, w karcie do głosowania, małoletnich skarżących o odpowiedzialności karnej. Jakkolwiek można domyślić się, iż powyższe wytyczne związane są z brakiem odpowiedzialności karnej osób poniżej 17 roku życia, to takiej oceny prawnej Sąd w zaskarżonym wyroku nie zawarł. Tymczasem stosownie do art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazania co do dalszego postępowania powinny wynikać z dokonanej oceny prawnej legalności zaskarżonego aktu lub czynności organu administracji. Skoro Sąd I instancji nie dokonał oceny prawnej możliwości pouczenia niepełnoletnich skarżących co do odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, to rację ma organ, iż nie wiadomo, w jaki sposób powyższe wytyczne powinny zostać uwzględnione w ramach dalszego postępowania administracyjnego.
W konsekwencji powyższych ustaleń zasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 6 ust. 1 lit. a) i c) RODO przez uznanie, że jedyną podstawą przetwarzania danych osobowych A. J. i J. J. przez Burmistrza [...] była ich zgoda. Jak to trafnie przyjął organ, udzielenie zgody na przetwarzanie danych osobowych nie zmienia faktu, iż w okolicznościach danej sprawy mogło dojść do zaistnienia innej przesłanki legalizującej przetwarzanie danych osobowych. Należy zauważyć, że konsultacje społeczne w formie budżetu obywatelskiego są prowadzone na podstawie przepisu ustawy, tj. art. 5a u.s.g., a więc jest to ustawowe zadanie gminy, w dodatku obligatoryjne w przypadkach określonych w ust. 5 powołanego przepisu. Nie można tracić z pola widzenia, iż zbieranie zgód na przetwarzanie danych osobowych, jakkolwiek nie jest zabronione w razie wystąpienia innej przesłanki przetwarzania danych określonej w art. 6 RODO, to nie zmienia oceny prawnej procesu przetwarzania danych osobowych i nie wyłącza dopuszczalności przetwarzania danych w ramach innej podstawy prawnej.
W takim stanie rzeczy przedwczesne byłoby odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się bowiem na wadliwym ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, wyrok NSA z 18 lutego 2025 r., III OSK 1984/22).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji uwzględni ocenę prawną zamieszczoną w niniejszym wyroku i dokona ponownej oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Na podstawie art. 156 § 1 i 3 p.p.s.a. sprostowano oczywistą omyłkę w sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce słów "sprawy ze skargi J. J.(1) – przedstawiciela ustawowego małoletnich A. J. i J. J." wpisać "sprawy ze skargi małoletnich A. J. i J. J. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J. J.(1)" oraz w punkcie 2) sentencji tego wyroku w miejsce słów "na rzecz J. J.(1) – przedstawiciela ustawowego małoletnich A. J. i J. J." wpisano "na rzecz małoletnich A. J. i J. J. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J. J.(1)". Oczywistym bowiem jest, że zaskarżona decyzja została wydana w przedmiocie przetwarzania danych osobowych małoletnich A. J. i J. J. i niedopełnienia obowiązku informacyjnego wobec nich a skargi do Prezesa UODO i do Sądu I instancji złożył w ich imieniu przedstawiciel ustawowy – ojciec J. J.(1).