III OSK 724/23

III OSK 724/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Mirosław Wincenciak
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SAB/Kr 137/22 - Wyrok WSA w Krakowie z 2022-10-11
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 149 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II SAB/Kr 137/22 w sprawie ze skargi G.K. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Kr 137/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi G.K., zobowiązał Prezesa Sądu Okręgowego [...] do wydania aktu lub dokonania czynności w przedmiocie wniosku G.K. o udzielenie informacji publicznej z dnia 1 kwietnia 2022 r. w zakresie dotyczącym żądania udostępnienia uzasadnień zapadłych wyroków w terminie 14 dni (pkt I); stwierdził, iż Prezes Sądu Okręgowego [...] dopuścił się bezczynności (pkt II); stwierdził, że bezczynność miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa (pkt III).
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w wyniku rozpoznania wniosku o uzupełnienie wyroku z dnia 11 października 2022 r., wyrokiem z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II SAB/Kr 137/22 oddalił skargę w zakresie wniosku o przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej (pkt IV).
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
G.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego [...] w związku z odmową udzielenia dostępu do informacji publicznej w postaci uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego [...] w sprawie sygn. akt [...] oraz uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego [...] sygn. akt [...]. Skarżący podniósł, iż na skutek rozpatrzenia jego wniosku z 13 kwietnia 2022 r. Prezes Sądu udostępnił mu w trybie informacji publicznej żądane odpisy wyroków, odmówił natomiast udostępnienia uzasadnień w/w wyroków. W ocenie skarżącego uzasadnienia wyroków stanowią informację publiczną, a Prezes Sądu Okręgowego dopuścił się bezczynności.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego [...] wniósł o oddalenie skargi.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."), uznał, że skarga jest zasadna. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w sprawie znaczenie mają dwie okoliczności:
1. wnioskiem z dnia 13 kwietnia 2022 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego [...] o udostępnienie informacji publicznej w postaci "orzeczenia Sądu Okręgowego [...] w sprawie [...] z dnia 10.11.1999 r. wraz z uzasadnieniem" oraz "odpisu wyroku podtrzymującego apelację w tej sprawie";
2. w odpowiedzi na wniosek pismem z dnia 26 kwietnia 2026 r. Prezes Sądu Okręgowego [...] udostępnił skarżącemu zanonimizowany odpis wyroku Sądu Okręgowego [...] z dnia 10.11.1999r. wydanego w sprawie sygn. akt [...] oraz zanonimizowany odpis wyroku Sądu Apelacyjnego [...] z dnia 25.05.2000 r. sygn. akt [...]. Jednocześnie tym samym pismem Prezes Sądu odmówił wydania uzasadnień powyższych wyroków, uznając iż nie stanowią one informacji publicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, (Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm., dalej "u.d.i.p.") i mogą być udostępniane w trybie przewidzianym w art. 156 par. 1 k.p.k.
Istota sporu sprowadza się więc do ustalenia czy uzasadnienia wyroków wydanych w sprawie karnej stanowią dokument mieszczący się w kategorii dokumentów podlegających udostępnieniu w trybie informacji publicznej, innymi słowy czy uzasadnienie wyroku stanowi informację publiczną.
W ocenie WSA w Krakowie, odpowiedź na to pytanie jest twierdząca. Zakres przedmiotowy informacji publicznej wynika z treści art. 6 u.d.i.p. Zgodnie z tym przepisem udostępnieniu podlega informacja publiczna w postaci danych publicznych w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść orzeczeń sądów powszechnych. Użycie określenia "w szczególności" oznacza, iż przedmiotowy zakres informacji publicznej nie ogranicza się do samych orzeczeń wydanych przez sąd, ale również dotyczy innych urzędowych dokumentów wytworzonych przez sąd. Dokumentem takim z pewnością jest uzasadnienie wyroku – o ile zostało sporządzone. W zupełności należy zgodzić się ze stanowiskiem, iż na gruncie przepisów prawa karnego, a ściślej mówiąc k.p.k. uzasadnienie wyroku w sprawie karnej nie stanowi orzeczenia, nie zmienia to jednak faktu, że uzasadnienie takiego wyroku stanowi dokument mieszczący się w zakresie pojęcia informacji publicznej, co wynika z ugruntowanego już w tym zakresie orzecznictwa sądowoadministracyjnego.
Z kolei, skoro uzasadnienie wyroku jest dokumentem mieszczącym się w zakresie przedmiotowym informacji publicznej, to zastanowić się należy jakie przepisy są właściwe do rozpoznania wniosku o udostępnienie takiego dokumentu, wniosku, który nie pochodzi od strony postępowania karnego.
Zgodnie z treścią art. 1 ust 2 u.d.i.p. "Przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Takie inne zasady i tryb przewidziane zostały min. w art. 156 § 1 k.p.k., który stanowi, iż "Stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia z nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom.(...)." Z analizy zacytowanych wyżej przepisów wynikają dwa wnioski:
1. art. 1 ust. 2 u.d.i.p. mówi o "nie naruszaniu" innych przepisów a nie o wyłączeniu stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej, co oznacza, iż regulacje zawarte w u.d.i.p. nie podlegają wyłączeniu, a jedynie nie naruszają innych rozwiązań przewidzianych w przepisach odrębnych;
2. art. 156 § 1 k.p.k. mówi o udostępnianiu akt – a nie o udostępnianiu informacji publicznej lub dokumentów stanowiących informację publiczną zawartych w aktach postępowania karnego. Jest to zatem inny zakres udostępnienia. Jest tu bowiem mowa o aktach jako całości, tj. zbiorze wszystkich dokumentów i materiałów zawartych w katach sprawy, a nie o konkretnie wskazanych dokumentach zawartych w tych aktach.
Dlatego też w ocenie Sądu pierwszej instancji, w przypadku, gdy ktoś domaga się wydania ściśle i precyzyjnie określonego dokumentu zawartego w aktach postępowania karnego organ winien w pierwszej kolejności zbadać, czy żądana informacja (dokument) jest informacją publiczną. Jeśli dojdzie do wniosku, iż nie jest to informacja publiczna to wystarczy rozpoznanie sprawy w postaci pisma wyjaśniającego. Jeśli natomiast będzie to informacja publiczna, to albo należy ją udostępnić, albo odmówić udostępnienia w drodze decyzji wydanej w oparciu o art. 16 u.d.i.p.
W ocenie WSA w Krakowie, uzasadnienie wyroku w tym i w sprawie karnej jest dokumentem mieszczącym się w kategorii dokumentów podlegających regulacji w trybie u.d.i.p. W świetle powyższego należało dojść do wniosku, że żądana przez skarżącego informacja, miała walor informacji publicznej, a zatem sprawa powinna zostać załatwiona poprzez wydanie aktu lub podjęcie czynności – do czego Sąd zobowiązał Prezesa Sądu Okręgowego [...], a ponieważ do dnia wyrokowania sprawa – w zakresie objętym skargą - nie została załatwiona, Sąd uznał, że Prezes Sądu Okręgowego [...] pozostaje w bezczynności. Oceniając natomiast charakter zaistniałej bezczynności, Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że nie miała ona charakteru rażącego naruszenia prawa, gdyż organ nie pozostawił wniosku skarżącego bez odpowiedzi, w zakreślonym ustawą terminie udostępnił odpisy żądanych wyroków i udzielił odpowiedzi, choć niewłaściwie zakwalifikował żądaną przez skarżącego informację w zakresie uzasadnienia wyroku. W zaistniałej sytuacji nie można uznać, że wniosek został zignorowany, a zaniechanie ze strony organu było wyrazem złej woli i lekceważenia skarżącego.
Z kolei w wyroku z dnia 13 grudnia 2022 r., wydanym w związku z wnioskiem o uzupełnienie wyroku z dnia 11 października 2022 r., WSA w Krakowie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego o przyznanie sumy pieniężnej skarżącemu, podnosząc, że skoro bezczynność organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa oraz nie zachodziła konieczność dyscyplinowania organu poprzez zasądzenie sumy, gdyż organ nie zignorował wniosku o udzielenie informacji publicznej i nie unikał wypełnienia swojego obowiązku, a jedynie w określonej części wniosku zaprezentował swój pogląd i rozumienie przepisów, odmawiając udostępnienia części żądanych dokumentów.
W dniu 25 stycznia 2023 r. skargę kasacyjną na wyrok z dnia 13 grudnia 2022 r. wywiódł skarżący, zaskarżając go w części dotyczącej odmowy przyznanie od organu sumy pieniężnej i wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku uzupełniającego, oddalającego skargę poprzez zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie sumy pieniężnej w wysokości 500 zł oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały zapłacone tak w całości, jak i w części, według norm prawem przepisanych, w kwocie powiększonej o należny podatek VAT.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, tj. nieprzyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, a to w szczególności poprzez:
1. błędne uznanie, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu od organu sumy pieniężnej w wysokości 500 złotych na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a., podczas gdy:
a) jedyną przesłanką warunkującą wymierzenie organowi grzywny, bądź przyznanie od organu sumy pieniężnej, wynikających z art. 149 § 2 P.p.s.a., jest uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, co zostało zrealizowane w niniejszej sprawie,
b) wniosek o przyznanie sumy pieniężnej od organu jawi się jako uzasadniony, z uwagi na fakt, iż:
i. doszło do naruszenia uzasadnionego interesu skarżącego,
ii. suma pieniężna pełni w niniejszej sprawie funkcję kompensacyjną za zwłokę w terminowym załatwieniu sprawy, a to wobec doznanych negatywnych przeżyć psychicznych i moralnych skarżącego związanych z przewlekłością postępowania organu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznych, ignorowanie uzasadnionego interesu skarżącego w terminowym załatwieniu sprawy;
iii. istnieje obawa, iż organ nadal nie będzie respektował wynikających z przepisów prawa obowiązków,
2. błędne uznanie, iż przyznanie sumy pieniężnej skarżącemu nie jest potrzebne dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygającego skargę na bezczynność czy przewlekłość, zwalczenia bezczynności organu oraz zdyscyplinowania organu, podczas gdy zaniechanie organu - Prezesa Sądu Okręgowego [...], stanowiło przejaw lekceważącej postawy wobec skarżącego, wnoszącego o uzyskanie dostępu do informacji publicznej oraz przysługujących mu z tego tytułu praw, z uwagi na fakt, iż:
a) Prezes Sądu Okręgowego [...] jest podmiotem profesjonalnym, posiadającym wiedzę prawniczą,
b) organ nie dopełnił należytej staranności w zbadaniu sprawy Skarżącego – w judykaturze oraz orzecznictwie przeważa pogląd, iż wyroki sądów wraz z uzasadnieniami mieszczą się w kategorii dokumentów podlegających ustawie o dostępie do informacji publicznej,
c) organ do chwili obecnej nie załatwił sprawy objętej skargą,
3. poprzez błędne uznanie, iż wniosek o przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej winien zawierać dodatkową argumentację w przedmiocie zakresu doznanego uszczerbku, straty lub krzywdy, wywołanej bezczynnością lub przewlekłością organu, podczas gdy Skarżącemu, niereprezentowanemu przez profesjonalnego pełnomocnika w chwili wydawania wyroku przez WSA w Krakowie z dnia 11 października 2022 r., nie udzielono niezbędnych pouczeń w powyższym zakresie, pomimo iż:
a) skarżący nie posiada odpowiedniej wiedzy prawniczej, nie był więc świadomy, iż wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie wskazujące na doznany uszczerbek, stratę lub krzywdę,
b) WSA w Krakowie nie podjął żadnych czynności wyjaśniających w powyższym zakresie,
c) skarżący przebywa w Zakładzie Karnym, jest osobą niepełnosprawną intelektualnie w stopniu umiarkowanym,
d) niemożliwym było podjęcie przez pełnomocnika z urzędu czynności w sprawie przed dniem wydania przez WSA w Krakowie wyroku z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Kr 137/22, z uwagi na jego późniejsze wyznaczenie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Sądu Okręgowego [...], wniósł o jej oddalenie jako oczywiście niezasadnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, stąd NSA rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach.
Na wstępie należy przypomnieć, że zastosowanie art. 149 § 2 P.p.s.a. odbywa się zgodnie z uznaniem sądu stosującego te środki. Uznanie sądowe cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego zastosowanego środka pieniężnego polega natomiast przede wszystkim na ocenie zachowania ustawowych granic stosowanej instytucji materialnoprawnej, a ponadto, czy wybór oparty został na obiektywnych kryteriach wynikających z celu stosowanych norm (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3194/21, 3 września 2021 r. sygn. akt I OSK 361/19 i 21 grudnia 2021 r. sygn. akt II OSK 2326/21). Suma pieniężna stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie tej sumy powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, skoro organ nie dopuścił się bezczynności o charakterze rażącego naruszenia prawa - co nie zostało skutecznie zakwestionowane w rozpoznawanej skardze kasacyjnej - natomiast skarżący nie wykazał jakie negatywne skutki miała bezczynność organu w udostępnieniu żądanych orzeczeń, to nie może budzić wątpliwości zasadność nieskorzystania przez Sąd pierwszej instancji z dyspozycji art. 149 § 2 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił jakimi kryteriami kierował się nie przyznając skarżącemu sumy pieniężnej, podnosząc, że po pierwsze, wniosek o udostępnienie informacji publicznej został rozpoznany w ustawowym terminie 14 dni. Wobec czego zaistniała w sprawie bezczynność w zakresie udostępnienia uzasadnień wyroków w sprawach: [...] i [...] nie miała charakteru rażącego. Po drugie, Prezes Sądu Okręgowego [...] nie zlekceważył wniosku, pozostawiając go bez odpowiedzi. Organ w ustawowym terminie udostępnił skarżącemu żądane wyroki i wyjaśnił przyczyny nieudostępnienia ich uzasadnień. Tym samym, choć niewłaściwie zakwalifikował żądaną przez skarżącego kasacyjnie informację w zakresie uzasadnień wyroków, bezczynność organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. Zaniechanie nie było więc wyrazem złej woli ze strony organu, ignorowaniem uzasadnionego interesu skarżącego kasacyjnie w terminowym załatwieniu spraw, a przyjęciem błędnej interpretacji przepisów.
Nadto zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący kasacyjnie w żaden sposób, zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego jak i w skardze kasacyjnej - nie wykazał, aby zachodziła konieczność zrekompensowania mu szkody lub innych negatywnych następstw jakie poniósł na skutek bezczynności Prezesa Sądu Okręgowego [...].
Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 w zw. z art. 204 pkt 1 P.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu, z uwagi na stan majątkowy i sytuację życiową skarżącego kasacyjnie.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu w ramach przyznanego mu prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 P.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 P.p.s.a.