III OSK 7192/21

III OSK 7192/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak
Paweł Mierzejewski /sprawozdawca/
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2163/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-03-22
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 155
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Adam Płusa po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2163/20 w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie" albo "Sąd pierwszej instancji") wyrokiem z dnia 22 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2163/20, oddalił skargę T. S. (dalej: "skarżący") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Szef Urzędu" albo "organ") z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej o przyznaniu uprawnień kombatanckich.
Powołane orzeczenie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia [...] września 1991 r. nr [...] - wydaną na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (ówczesny publikator: Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.; publikator z daty wydania zaskarżonej obecnie decyzji odwoławczej: Dz. U. z 2020 r., poz. 517), dalej: "u.k.", skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w [...] w okresie od [...] 1943 r. do [...] 1944 r.
Pismem z dnia [...] października 2018 r. skarżący wystąpił do Szefa Urzędu o uwzględnienie, w zakresie przyznanych uprawnień kombatanckich, faktu, iż brał udział w Powstaniu [...] (dalej: ,,Powstanie"). Wniosek ten został zakwalifikowany przez organ jako żądanie zmiany decyzji ostatecznej z 1991 r. w trybie uregulowanym w art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 276 ze zm.), dalej "k.p.a.".
Szef Urzędu decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] odmówił dokonania żądanej zmiany decyzji z 1991 r., uznając, iż materiał dowodowy sprawy nie potwierdza, aby skarżący brał udział w Powstaniu [...].
Skarżący pismem z dnia [...] marca 2019 r. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją, podnosząc, iż w dniu wybuchu Powstania wykonał obowiązki, ciążące na nim jako zaprzysiężonym członku [...], tj. w związku z ogłoszeniem [...] stawił się na miejscu zbiórki i uczestniczył w działaniach bojowych "w zakresie wynikającym z przebywania w obszarze prowadzonych działań w gotowości wykonywania rozkazów i poleceń moich dowódców".
Szef Urzędu decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2019 r. Wyrokiem z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1822/19, WSA w Warszawie uwzględnił skargę skarżącego na ww. decyzję Szefa Urzędu, i orzekł o jej uchyleniu. W uzasadnieniu wydanego wyroku WSA w Warszawie podał, że dla możliwości precyzyjnego wskazania, czy skarżący pełnił służbę w oddziale partyzanckim, czy jedynie okazjonalnie go wspierał konieczne było przeprowadzenie wnikliwego postępowania wyjaśniającego, którego w toku analizowanego postępowania administracyjnego zabrakło. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach niniejszej sprawy, a w szczególności treść wydanych rozstrzygnięć uzasadnia bowiem uznanie, że w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nie poddanie ocenie pełnego materiału dowodowego. Organ nie odniósł się bowiem do zawartych w aktach sprawy dokumentów w postaci oświadczenia B. G. oraz zaświadczenia Zarządu Głównego [...] z dnia [...] września 2018 r., które nie wykluczają pełnienia służby, czy zweryfikowania okoliczności powołanych przez skarżącego przykładowo w piśmie z dnia [...] grudnia 2017 r. dotyczących np. przyznania skarżącemu Karty Członkowskiej [...] nr [...]. Zatem brak ustaleń co do wartości dowodowej dokumentów i okoliczności podniesionych przez skarżącego powoduje, że przedwczesne jest stanowisko organu odmawiające zmiany w trybie art. 155 k.p.a. poprzedniej decyzji wskazując, że skarżący nie pełnił służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich. Zdaniem WSA w Warszawie powyższe uzasadniało uchylenie wspomnianej decyzji odmownej Szefa Urzędu z dnia [...] maja 2019 r .
W następstwie wydania przez WSA w Warszawie i uprawomocnienia się ww. wyroku o sygn. akt IV SA/Wa 1822/19, Szef Urzędu ponownie rozpatrzył sprawę i wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], ponownie utrzymując w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2019 r.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że w myśl art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyta prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Szef Urzędu zauważył, że stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 3 u.k. działalnością kombatancką jest pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 - 1945. Organ wskazał, że [...] kwietnia 2019 r. skarżący zapoznał się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i poinformował, iż jego relacja z przebiegu Powstania [...] znajduje się w [...]. Następnie [...] maja 2019 r. do organu wpłynęło pismo skarżącego wraz z dodatkowym oświadczeniem świadka K. P. z [...] kwietnia 2019 r., w którym świadek podał, że w trakcie Powstania skarżący został członkiem [...] i wykonywał zadania wcześniej uzgodnione z dowództwem.
Zdaniem Szefa Urzędu skonfrontowanie złożonych obecnie oświadczeń skarżącego oraz oświadczeń świadków z oświadczeniami skarżącego, składanymi na przestrzeni lat, najpierw podczas ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich w 1991 r., gdzie w swym wniosku jako tytuł wskazał: "[...] od jesieni 1942 r. do Powstania [...]" oraz relacji własnej z [...] lutego 2010 r. złożonej podczas rozmowy z M. R. do [...], prowadzi do wniosku, że obecne twierdzenia skarżącego co do czynnego udziału w Powstaniu są niewiarygodne. Podczas rozmowy przeprowadzonej [...] lutego 2010 r. skarżący w sposób szczegółowy i jednoznaczny opisał bowiem warunki w jakich zastał go wybuch Powstania. Wówczas to na pytanie ,,Jaki był pana aktywny udział w Powstaniu? Czy mógł być? Odpowiedział: (...) aktywny niestety nie był, w związku z tym, że po prostu nie mogliśmy wyjść z domu (...). Z kolei na pytanie: ,,Czy w czasu powstania nie zdarzyło się, że do państwa zachodzili Powstańcy? Po jakieś jedzenie, po jakąś pomoc ze strony cywili? Wnioskodawca zeznał: ,,Nie, to się w ciągu tych dwóch, trzech tygodni nie zdarzyło. My byliśmy w kwadracie ulic, w których byli sami Niemcy. Nie było Powstańców. (...).". Organ zaznaczył, że ww. relacja stanowi uzupełnienie przesłanego przez skarżącego wspomnienia z [...] grudnia 2013 r. wygłoszonego w Zespole [...] ",,(..) [...] 1 sierpnia 1944 r. już o godzinie 16.45 została zamknięta i ku zadowoleniu moich rodziców nie mogłem wyjść na ulice, a tym samym nie mogłem się dostać na miejsce zbiórki mojego zgrupowania przy ul. [...]. (...). Ponieważ nie przekonałem matki, że muszę wyjść na ulicę, musiałem zostać w domu. (...).
Szef Urzędu podkreślił, że pojęcie ,,pełnienie służby w formacjach podziemnych" w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 u.k. to prowadzenie w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych np. zaopatrzeniowych, zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności.
Według Szefa Urzędu oświadczenie B. G. nie zawiera informacji, które pozwoliłyby na uznanie, że skarżący spełnia przesłanki zawarte w art. 1 ust 2 pkt 3 u.k. Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z wytycznymi WSA w Warszawie dopuścił dowód z przesłuchania K. P. Przy czym, ponieważ z uwagi na trwający stan epidemii COVID-19, przeprowadzenie przez pracownika Urzędu osobistego przesłuchania świadka było niemożliwe, pracownik prowadzący postępowanie planował wykonać zobowiązanie Sądu za pośrednictwem kontaktu telefonicznego. Podczas rozmowy telefonicznej [...] czerwca 2020 r. K. P. oświadczył, że nie złoży żadnych zeznań w przedmiocie potwierdzenia udziału skarżącego w Powstaniu. Tym samym nie było możliwości uzyskania dodatkowych wyjaśnień dotyczących treści złożonego przez świadka oświadczenia.
Szef Urzędu podał, że [...] czerwca 2020 r. skarżący został poinformowany o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i pouczony o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania, jak również o możliwości przedłożenia dowodów, które mogą potwierdzić prawo strony do uzyskania uprawnień kombatanckich.
Zdaniem Szefa Urzędu analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów prowadzi do jednoznacznego wniosku, że skarżący pełnił służbę w [...] do chwili wybuchu Powstania [...], natomiast podczas Powstania przebywał w [...] jednak nie brał w nim bezpośredniego udziału. W ocenie organu w powyższych okolicznościach brak jest podstaw do zmiany decyzji organu z 1991 r., w trybie określonym dyspozycją art. 155 k.p.a.
Skargę na przedstawioną decyzję Szefa Urzędu z dnia [...] sierpnia 2020 r. wniósł do WSA w Warszawie skarżący, wskazując, że na przestrzeni lat składał różnego rodzaju oświadczenia na temat swojej służby w [...]. Skarżący nie podawał, iż służba ta trwała wyłącznie do [...] 1944 r., a przeciwnie zawsze twierdził, że obejmowała ona również [...] 1944 r. do momentu aresztowania w [...] dniu Powstania. Podkreślił, że w pierwszych trzech, czterech dniach od wybuchu Powstania istotnie przebywał w domu, niemniej w okresie tym brał udział w przebiciu w oficynie wyjścia na ulicę [...], działki warzywne oraz ogród pomologiczny, co umożliwiło komunikację z powstańcami. Odtąd aż do dnia aresztowania skarżący wykonywał zadania jako członek [...], tj. [...] (w której służył również K. P., tj. autor pisemnego oświadczenia z [...] kwietnia 2019 r., przedłożonego organowi i potwierdzającego twierdzenia skarżącego). Zadana te polegały na dostarczaniu powstańcom paczek z zaopatrzeniem (warzyw, owoców, lekarstw i środków opatrunkowych) oraz przekazywaniu informacji. Jednocześnie skarżący podał, że okoliczność, iż obecnie K. P. odmówił złożenia zeznań w sprawie nie podważa wiarygodności jego wcześniejszego oświadczenia. Przyjąć bowiem należy, iż przyczyna obecnego zachowania autora oświadczenia leży wyłącznie w psychologicznie zrozumiałej niechęci powracania do zdarzeń, łączących się z osobistym dramatem (śmierć matki), jak i w stanie zdrowia (postępujące kłopoty ze słuchem). Zdaniem skarżącego organ również błędnie zinterpretował, na niekorzyść skarżącego, fragment rozmowy skarżącego z M. R., zarejestrowanej w [...] lutego 2010 r., mający sugerować, że w okresie "dwóch , trzech tygodni", poprzedzających aresztowanie skarżący nie podejmował żadnych działań związanych ze służbą w zbrojnym podziemiu. Słowo ,,tygodni" zostało jednakże użyte w ww. rozmowie omyłkowo w miejsce słowa ,,dni", co jednoznacznie wynika z kontekstu rozmowy. Dodatkowo skarżący wskazał, iż czynności członka [...] podejmował łącznie z innymi osobami (skarżący podał dane trzech nieżyjących osób).
Odpowiadając na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Opisaną skargę WSA w Warszawie oddalił powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 22 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2163/20, wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.".
W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem kontrolowanego nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, uregulowanego w art. 155 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 3 u.k. było rozstrzygnięcie, czy zachodzą przesłanki do zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej z 1991 r., stwierdzającej nabycie przez skarżącego uprawnień kombatanckich poprzez wskazanie, iż skarżący brał udział w Powstaniu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organ trafnie uznał, iż ww. przesłanki w sprawie nie wystąpiły, co obligowało Szefa Urzędu do rozpatrzenia wniosku skarżącego odmownie.
WSA w Warszawie podkreślił, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. Przy czym celem postępowania prowadzonego na podstawie art. 155 k.p.a. nie jest ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie określonej sprawy, lecz dokonanie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej wyłącznie na podstawie przesłanek w tym przepisie wymienionych. Jednocześnie decyzja, o której mowa powołanym przepisie może być zmieniona lub uchylona w każdym czasie, a zatem nie stosuje się w tym postępowaniu ograniczeń czasowych przewidzianych w art. 146 i art. 156 § 2. Z wykładni gramatycznej przepisu art. 155 k.p.a. wynika natomiast, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję ostateczną, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki:
1) strona wyraziła zgodę na zmianę lub uchylenie decyzji;
2) przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie lub uchyleniu takiej decyzji;
3) za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawiają interes społeczny lub słuszny interes strony.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 2 pkt 3 u.k. za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 – 1945. Zatem pełnienie służby wymagałoby co do zasady potwierdzenia złożenia stosownej przysięgi, podporządkowania służbowego, wyznaczenia służbowego stanowiska i wykonywania określonych obowiązków wynikających z rozkazów przełożonych. Ponadto tego rodzaju służba wymagała także posiadania stosownego pseudonimu jak i stopnia wojskowego, ze stałym przydziałem mobilizacyjnym oraz poddaniem rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy i stosujący dyscyplinę wojskową - ze wszystkimi konsekwencjami wobec osób naruszających tę dyscyplinę.
WSA w Warszawie zaznaczył, że w niniejszej sprawie skarżący żądał zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej z 1991 r., potwierdzającej kombatanckie uprawnienia skarżącego, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 u.k., w związku z wykazaniem, iż w okresie od [...] 1943 r. do [...] 1944 r. pełnił służbę w [...]. Obecnie skarżący domaga się zmiany tej decyzji w trybie art. 155 k.p.a., wywodząc, iż dodatkowo pełnił tę służbę w [...] 1944 r. w trakcie Powstania, jako funkcjonariusz [...], dostarczający zaopatrzenie powstańcom. Wobec tego w realiach przedmiotowej sprawy obowiązkiem Szefa Urzędu było ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, stosownie do wytycznych, zawartych w wyroku WSA w Warszawie sygn. akt IV SA/Wa 1822/19, na okoliczność tego, czy twierdzenia skarżącego o pełnieniu przez niego służby w Powstaniu w pierwszej połowie [...] 1944 r. znajdują oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Według Sądu pierwszej instancji obowiązek ten organ wykonał prawidłowo, stosownie do art. 153 P.p.s.a., art. 7, art. 15 w zw. z art.127 § 3, art.77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Organ przeprowadził dowód w szczególności z następujących dokumentów: 1) dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania zakończonego decyzją z 1991 r., 2) pisemnego oświadczenia świadka K. P. z [...] kwietnia 2019 r., 3) oświadczenia B. G. [...] września 2018 r., 4) wspomnienia z [...] grudnia 2013 r. wygłoszonego w Zespole [...] w [...] 5) rozmowy skarżącego z M. R., zarejestrowanej w [...] lutego 2010 r. Jednocześnie organ prawidłowo uznał, że dokumentacja ta nie pozwala na przyjęcie, iż udział skarżącego w Powstaniu został udowodniony, czy też w dostatecznym stopniu uprawdopodobniony. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można bowiem skutecznie podważyć oceny organu, że najwyższą wartość dowodową należy przypisać tym zarejestrowanym relacjom skarżącego, odnoszącym się do jego działalności kombatanckiej, które zostały sporządzone w przeszłości, nie na użytek postępowania administracyjnego a wyłącznie w celu dania świadectwa wydarzeniom historycznym. Uznać należy, iż w sytuacji, w której relacje te zostały złożone nie w związku z ubieganiem się przez skarżącego o uzyskanie uprawnień, mających uhonorować jego działalność kombatancką, a w ramach uczestniczenia przez skarżącego w publicznych przedsięwzięciach, służących wyłącznie gromadzeniu dokumentacji historycznej i edukacji społeczeństwa, należy je traktować jako rzetelne i bezstronne źródło dowodowe. Przymioty te należy więc przypisać zapisowi obszernej wypowiedzi skarżącego, udzielonej w 2010 r. dla [...], w trakcie której skarżący szczegółowo opisał własny udział w konspiracji. Stosownie do powyższego: i) Na pytanie "Gdzie Pana zastał wybuch Powstania ? Czy Pan widział, że ma Powstanie wybuchnąć ? (str. 3/13, k. 93 akt administracyjnych)" skarżący udzielił następującej odpowiedzi: "Wiedziałem, że mam zgłosić się [...] (....) na ulicy [...] przy [...] [niedaleko ulicy [...]]. I ja tam przyszedłem (...) i wróciłem do domu, to znaczy [w] [...]. Okazało się, że to była ulica niemiecka. Cała dzielnica w tym kwadracie była niemiecka. Rodzice mnie już nie puścili, niestety żebym wyszedł – to już była [godzina] piąta, bramę pozamykali, cześć! Ja, gówniarz – niestety – nie wypuścili mnie. Przesiedzieliśmy jakieś trzy tygodnie w tym domu w (...); (ii) Na następne pytanie (str.4/13, k.93 akt administracyjnych): "Wspomina Pan, iż przez trzy tygodnie przebywał w domu z rodziną. Wobec taki, jaki był pana aktywny udział w Powstaniu ? Czy mógł być ?" skarżący udzielił następującej odpowiedzi: "(...) A wracając do pytania o udział w Powstaniu – aktywny niestety nie był w związku z tym, że po prostu nie mogliśmy wyjść z domu. [[...]były pod stałym ostrzałem od [...] a z drugiej strony posesji był ostrzał od ulicy [...], gdzie były koszary niemieckie. Któregoś dnia] przebiliśmy dość spory otwór [w murze] do ulicy [...] [gdzie były ogrody w warzywami – tam wychodziliśmy po to, żeby warzyw trochę pozbierać i przynieść do domu. [I tym otworem] w pewnym [dniu zamiast oczekujących Powstańców] przyszli Niemcy i "Ukraińcy" i powiedzieli, że w ciągu godziny mamy się zwijać, bo będziemy ewakuowani; (iii) Na pytanie (str. 4/13, k.93 akt administracyjnych): "Pamięta Pan datę ?" skarżący udzielił następującej odpowiedzi: "To było około [...] sierpnia, może [...]"; (iv) Na pytanie (str.4/13, k.93 akt administracyjnych): "Czy zetknął się Pan z czynnymi żołnierzami [...], którzy walczyli? Jakieś barykady ..." skarżący udzielił następującej odpowiedzi: "Nie, z tym się nie zetknąłem, zetknąłem się tylko w czasie drogi na [...], na [...]. (...)"; (v) Na pytanie (str.8/13, k.89 akt administracyjnych): "Wrócę jeszcze do tego czasu, jak Pan mieszkał z rodzicami a [...]. Czy w czasie Powstania nie zdarzało się, że do państwa zachodzili Powstańcy? Po jakieś jedzenie, po jakąś pomoc ze strony cywili ?" Skarżący udzielił następującej odpowiedzi: "Nie, to się w ciągu tych dwóch, trzech tygodni nie zdarzało. My byliśmy w kwadracie ulic, w którym byli sami Niemcy. Nie było Powstańców". (vi) Na pytanie (str.8/13, k.89 akt administracyjnych): "A gdzie była najbliższa barykada ?" skarżący udzielił następującej odpowiedzi: "Najbliższa barykada była w [...], ale za [...] [i na ulicy [...]]. My w ogóle nie wychodziliśmy z domu, nie wolno było. Poza tym na [...], to jest za ogrodem Pomologicznym, były koszary niemieckie. Tam była cała masa Niemców [bardzo dobrze uzbrojonych]. W tym kwadracie ... [...] – tam jest teraz [...], zresztą po wojnie [...] – były koszary niemieckie, [na których w górnej części budynku było napisane wielkimi literami] [...]. Było [to] widać [z dużej odległości – Niemcy] strzelali z tych domów, tak że jak szliśmy na te warzywa, to też w noc [w obawie przed ostrzałem snajperów].
Zdaniem Sądu pierwszej instancji z ww. wyczerpującej, czytelnej, spójnej i rzeczowej relacji skarżącego wynika w sposób nie pozostawiający wątpliwości, iż w okresie od dnia wybuchu Powstania ([...] 1944 r.) do dnia wysiedlenia na "[...]" (skarżący wskazał tutaj datę pomiędzy [...] a [...] 1944 r.) nie brał on żadnego udziału w działalności konspiracyjnej, przebywając przez cały ten okres wraz z rodzicami w domu w [...] i chroniąc się w ten sposób przed ciągłym ostrzałem tej części miasta. Skarżący nie miał w tym okresie żadnego kontaktu z powstańcami, co w pierwszej kolejności wynikało z faktu, iż okolice miejsca zamieszkania skarżącego stanowiły dzielnicę niemiecką, a dodatkowo w pobliżu znajdowały się koszary niemieckie. Z relacji tej, w ocenie Sądu pierwszej instancji, wynika także, iż po wykonaniu w ścianie budynku, w którym skarżący zamieszkiwał z rodzicami, otworu umożliwiającego dostęp do ulicy [...], skarżący pod osłoną nocy opuszczał budynek po to, aby zebrać w pobliskim ogrodzie warzywa, czy też owoce, ale wyłącznie na potrzeby wyżywienia rodziny. Niezależnie od ww. samych walorów informacyjnych relacji skarżącego, Sąd pierwszej instancji podkreślił jej wysoką wiarygodność, związaną już z samym momentem i okolicznościami jej powstania. Chodzi bowiem o taką wypowiedź skarżącego o swoich losach wojennych, której udzielił on przed jedenastu laty, tj. na długo przed wszczęciem postępowania kontrolowanego obecnie (i tym samym w dacie bliższej relacjonowanym wydarzeniom niż relacje późniejsze). Ponadto wypowiedzi tej udzielił w ramach rejestracji świadectwa historycznego, nie zaś na potrzeby jakiegokolwiek postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu uprawnień z tytułu zasług wojennych. Według WSA w Warszawie ze wszystkich tych względów wypowiedzi skarżącego z 2010 r., udzielonej [...], należy przyznać zdecydowany priorytet w zestawieniu z późniejszymi, sporządzonymi na potrzeby postępowania kontrolowanego obecnie, wypowiedziami zarówno skarżącego, jak i innych osób, tj. K. P. i B. G., czy też Zarządu [...] z [...] września 2018 r. W konsekwencji WSA w Warszawie stwierdził, że trafnie organ przyjął, że konkluzja tych wypowiedzi, iż w pierwszej połowie [...] 1944 r. skarżący miałby jednak czynnie wspomagać powstańców jako [...], stoi w jaskrawej sprzeczności z jednoznacznymi twierdzeniami skarżącego z 2010 r., w związku z czym jest nieprzekonująca. Ponadto zauważyć trzeba, że relacjonując w 2010 r. swoją postawę w [...] 1944 r. skarżący przedstawił szczegółowy, spójny i logiczny opis warunków funkcjonowania skarżącego i jego rodziny w owym czasie, które to warunki obiektywnie uniemożliwiały skarżącemu czynne zaangażowanie w działalność konspiracyjną. Zdaniem Sądu pierwszej instancji również, co do zasady udziału skarżącego w Powstaniu nie potwierdza w sposób wiążący dla postępowania w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich, regulowanego przepisami u.k., sam fakt przyznania skarżącemu Karty [...]. Tym samym nie było w ocenie Sadu pierwszej instancji podstaw do zmiany decyzji z 1991 r. – w trybie uregulowanym w art. 155 k.p.a. - zgodnie z żądaniem skarżącego.
Pismem z dnia 5 sierpnia 2021 r. skargę kasacyjną od zapadłego wyroku o sygn. akt IV SA/Wa 2163/20 wniósł skarżący, zaskarżając wydane orzeczenie w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie norm postępowania przed sądami administracyjnymi w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania oraz prawa materialnego - prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu. Wskazał, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 153, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 79 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania, co stanowi przesłankę skargi kasacyjnej określoną w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; a naruszenie obowiązków organów w zakresie zapewnienia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu stanowi naruszenia prawa materialnego:
- poprzez uznanie za legalne postępowanie organu polegające na podjęciu próby przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka bez zachowania wymogów art. 79 § 1 i 2 k.p.a., co stanowi naruszenie 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 6 i 7 k.p.a. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 79 § 1 i 2 k.p.a., stanowi to przesłankę określoną w art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
- uznanie za legalne postępowanie organu polegające na różnicowaniu wartości dowodowej dowodów, uznaniu przez organ, że najwyższą wartość dowodową mają określone dowody, brak w uzasadnieniu wyroku wskazania podstawy prawnej pozwalającej na różnicowaniu wartości dowodowej poszczególnych dowodów w postępowaniu – stanowi to naruszenie - art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 153, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 6 k.p.a.;
- poprzez błędne uznanie, że organ w postępowaniu prowadzonym po wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1822/19, wykonał zalecenia WSA zawarte w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku, brak w uzasadnieniu wyroku co do wykonania zaleceń co do przesłuchania K. P. (winno być P. – uwaga Naczelnego Sądu Administracyjnego) i oceny WSA co do działań organu w zakresie przeprowadzenia próby przesłuchania z naruszeniem art. 79 § 1 i 2 k.p.a. – stanowi to naruszenie 3 § 1, art. 134 § 1, art. 153, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 79 § 1 i 2.
W oparciu o tak sformułowane i przedstawione zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji Szefa Urzędu z [...] sierpnia 2020 r. Z ostrożności procesowej skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Warszawie. Ponadto wystąpił o zasądzenie od Szefa Urzędu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm obowiązujących. Jednocześnie skarżący kasacyjnie wniósł o przeprowadzenie rozprawy z udziałem stron.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, co uzasadnia jej oddalenie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. Nie zachodzi również żadna z przesłanek odrzucenia skargi albo umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną.
Przed przystąpieniem do oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Co istotne, granice skargi kasacyjnej winny być wyznaczane przez stronę skarżącą kasacyjnie w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest bowiem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2009 r.; sygn. akt II FSK 1688/07). Ważne jest nadto zwrócenie uwagi, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 P.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, podjęta w pełnym składzie (publ.: ONSAiWSA z 2010 r. nr 1, poz.1). Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać, bądź w inny sposób ich korygować (zob. w tej materii wyrok Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 stycznia 2015 r.; sygn. akt II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2012 r.; sygn. akt I FSK 1679/11).
Przechodząc do oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej wskazać należy, że we wniesionym środku odwoławczym zgłoszone zostały - zgodnie z intencją pełnomocnika skarżącego kasacyjnie - zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Uznać należy – w świetle powyżej zaprezentowanych rozważań odnośnie konstrukcji skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – że zarzuty podniesione w petitum skargi kasacyjnej zostały skonstruowane wadliwie.
Przede wszystkim odniesienie się do zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej jest utrudnione przez niechlujny sposób ich sformułowania wyrażający się w przyporządkowaniu jednego z zarzutów (tiret pierwsze petitum skargi kasacyjnej) do dwóch podstaw kasacyjnych z art. 174 P.p.s.a. W ramach tego zarzutu skarżący kasacyjnie podniósł zarzuty naruszenia art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 153, art. 141 § 4, art.145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 1 § 1 i § 2 P.p.s.a. (chociaż w warstwie opisowej tego zarzutu wskazano na ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych; analogiczną wadliwość formalną zawierają również pozostałe zarzuty kasacyjne – uwaga Naczelnego Sądu Administracyjnego) w związku z art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a. w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. i art.10 § 1 k.p.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaproponowana przez autora skargi kasacyjnej konstrukcja zarzutów sprowadzająca się do ich sformułowania w sposób modułowy, poprzez swoiste połączenie wielu przepisów, nakłada na autora skargi kasacyjnej obowiązek wykazania, w jaki sposób Sąd pierwszej instancji naruszył każdy z tych przepisów oraz na czym opiera się twierdzenie, że wszystkie te naruszenia pozostają w takim skorelowaniu, które uzasadnia zespolenie ich w jednym zarzucie. W realiach rozpatrywanej sprawy autor skargi kasacyjnej stworzył swoisty moduł zawierający wiele różnych regulacji i skorelował go z ogólnymi zastrzeżeniami, które w warstwie opisowej nie zostały w żaden sposób powiązane z precyzyjnie wskazanym przepisem (względnie przepisami). W orzecznictwie podnosi się z kolei, że tworzenie swoistej, niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, bez wskazania konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe. Pogląd taki był wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. w tej materii m.in wyroki z dnia: 18 października 2011 r.; sygn. akt II FSK 797/10; 20 stycznia 2022 r.; sygn. akt III FSK 2147/21 oraz z dnia 14 lipca 2022 r.; sygn. akt III OSK 1434/21) i Sąd w składzie rozpoznającym wniesioną skargę kasacyjną w pełni ten pogląd aprobuje.
Wymaga podkreślenia, że skarga kasacyjna, będąca szczególnym pismem procesowym, tj. wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 P.p.s.a. nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie. Mimo że przepisy P.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Trzeba wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie strony skarżącej kasacyjnie naruszył sąd pierwszej instancji (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2018 r.; sygn. akt II GSK 289/18). Nadmienić nadto należy, że nieprzyporządkowanie podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów do właściwej podstawy kasacyjnej stanowi istotną wadę, poważnie ograniczając zakres kontroli przeprowadzonej przez sąd drugiej instancji (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2018 r.; sygn. akt I OSK 1723/2018). Wymogu tego omawiany zarzut skargi kasacyjnej nie spełnia. Wprawdzie w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego brak ten nie uzasadnia stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie spełnia ustawowych wymogów określonych w art. 176 P.p.s.a. i podlega odrzuceniu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r.; sygn. akt II FSK 684/05), niemniej nie stanowi jednak wypełnienia koniecznego wymogu profesjonalizmu we wnoszeniu skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika i w znacznym stopniu determinuje wynik kontroli instancyjnej.
Oceniając zarzuty wskazane w tiret drugie, trzecie i czwarte petitum skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że zarzuty te również nie mogły odnieść zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku. Sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej polegający na wskazywaniu szeregu przepisów, które miał naruszyć Sąd pierwszej instancji, aprobując rozstrzygnięcie o odmowie zmiany decyzji, bez wskazania konkretnie, na czym polega naruszenie każdej ze wskazanych jednostek redakcyjnych, jest, jak wskazano wyżej, wadliwy. Wymienione w zarzutach skargi jednostki redakcyjne dotyczą różnej materii, zatem jeśli podmiot skarżący kasacyjnie z przytoczonych przepisów rekonstruuje normę prawną, to powinien określić jej znaczenie i wskazać na czym naruszenie tej normy polegało. Tym samym analizowane zarzuty należy ocenić jako szeroko zarysowane, ale wysoce nieprecyzyjne, bowiem wskazują one szereg przepisów bez precyzyjnego określenia naruszonej normy. Jak już wcześniej podniesiono, w świetle art. 174 P.p.s.a. tworzenie takiej niespójnej zbitki przepisów jest z założenia nieprawidłowe.
Z podanych względów zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty, oparte na wyliczeniu wielu przepisów, zostały rozpoznane w granicach sprecyzowanych w skardze kasacyjnej. Z uwagi na warstwę opisową zarzutów oraz uzasadnienie skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że zarzuty te sprowadzają się do kwestii naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przed organem. Nadto autor skargi zarzuca Sądowi meriti błędne uznanie, że organ w postępowaniu prowadzonym po wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2019 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1822/19) prawidłowo wykonał zalecenia zawarte w uzasadnieniu tego wyroku. Autor skargi kasacyjnej akcentuje przy tym brak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oceny co do wykonania zaleceń w zakresie przesłuchania K. P. i oceny Sądu meriti co do działań organu w zakresie przeprowadzenia próby przesłuchania tej osoby.
Zdaniem Naczelnego Sądu Admiracyjnego w świetle okoliczności wynikających z wniosku skarżącego kasacyjnie, składanych przez niego oświadczeń i zgromadzonych dowodów, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zasadnie uznał, że nie pozwalają one na pozytywne rozpatrzenie zgłoszonego przez skarżącego kasacyjnie żądania. Ocena stanu faktycznego została w należyty i przekonujący sposób uzasadniona, nie nosi cech dowolności i znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd pierwszej instancji miał zatem podstawy do wydania wyroku z odwołaniem się do treści art. 151 P.p.s.a. Wymaga również zaakcentowania, że Sąd pierwszej instancji zasadnie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że działał w warunkach związania oceną prawną, wynikającą z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2019 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1822/19).
Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna, o której stanowi zacytowany przepis, to wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w o odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie; musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, System Informacji Prawnej LEX/el. 2024, komentarz do art. 153). Zarówno organ administracji, jak i sąd rozpoznając sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Działania naruszające zasadę wyrażoną w art. 153 P.p.s.a. muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną przez sąd administracyjny (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 1 września 2010 r.; sygn. akt I OSK 920/10 oraz z dnia 28 lutego 2018 r.; sygn. akt II OSK 1690/17). Zasadniczo ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia, zawierającego ocenę prawną.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązkiem organu orzekającego było ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, stosownie do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 5 listopada 2019 r. na okoliczność tego, czy twierdzenia skarżącego kasacyjnie o pełnieniu przez niego służby w Powstaniu [...] w pierwszej połowie [...] 1944 r. znajdują oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Stwierdzić w związku z tym należy, że obowiązek ten został wykonany przez organ prawidłowo, stosownie do art. 153 P.p.s.a. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych należycie odczytał i uwzględnił wiążącą go ocenę prawną i wskazania wyrażone uprzednio przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 5 listopada 2019 r. w zakresie dodatkowego postępowania dowodowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadną była konstatacja ze strony Sądu pierwszej instancji, że konfrontacja złożonych obecnie oświadczeń skarżącego oraz oświadczeń świadków z oświadczeniami skarżącego, składanymi na przestrzeni lat, najpierw podczas ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich w 1991 r., gdzie we wniosku jako tytuł wskazał: "[...] od jesieni 1942 r. do Powstania [...]" oraz jego relacji własnej z dnia [...] lutego 2010 r. złożonej podczas rozmowy z M. R. do [...], prowadzi do jednoznacznego wniosku, że obecne twierdzenia skarżącego co do czynnego udziału w Powstaniu są niewiarygodne.
Wymaga jednocześnie podkreślenia, że kontrolowana decyzja została wydana w związku zainicjowaniem przez skarżącego kasacyjnie nadzwyczajnego trybu weryfikacji decyzji administracyjnej, uregulowanego w art. 155 k.p.a. Istotne jest związku z tym wskazanie, że przedmiotem postępowania określonego w art. 155 k.p.a. jest stwierdzenie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a. uwarunkowana jest prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego. Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. może być zasadniczo dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy "pierwotnej", w oparciu o materiał dowodowy zgormadzony do tej pory (por. A. Wróbel [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. z 2018 r., s. 1024 i n.). Dokonując oceny żądania przez stronę uchylenia decyzji ostatecznej, na mocy której nabyła prawo, należy mieć jednak na uwadze, że przepis art. 155 nie tworzy dla stron prawa do trzeciej instancji odwoławczej. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 1996 r. (sygn. akt III SA 1212/95) stwierdzono, że nie można traktować trybu z art. 155 k.p.a. jako kolejnej instancji. Także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 1996 r. (sygn. akt III SA 1110/95) wskazano, że w trybie art. 155 k.p.a. mogą być zmieniane lub uchylane zarówno decyzje wadliwe, jak i decyzje niedotknięte żadnymi wadami, wyłącznie jeżeli ich wzruszenie jest podyktowane względami interesu społecznego lub słusznym interesem strony. Taka konstrukcja przepisu art. 155 k.p.a. powoduje, że nie można w nim upatrywać środka zmierzającego do ponownego rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją administracyjną, niejako "w kolejnej instancji".
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd meriti dokonał rzetelnej oceny stanowiska organu odnośnie podawanych przez skarżącego okoliczności w aspekcie ich zakwalifikowania, jako nie dających podstaw, aby uznać, że ziściły się przesłanki do zmiany decyzji z 1991 r. - w trybie uregulowanym w art.155 k.p.a. - zgodnie z żądaniem skarżącego. Analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów prowadzi bowiem do jednoznacznego wniosku, że skarżący pełnił służbę w [...] do chwili wybuchu Powstania, a podczas Powstania przebywał w [...], jednak nie brał w nim bezpośredniego udziału.
Należy zwrócić uwagę na relację skarżącego z 2010 r., zapisaną w [...]. Nie pozostawia ona bowiem wątpliwości, że skarżący w okresie od dnia wybuchu Powstania ([...] 1944 r.) do dnia wysiedlenia na "[...]" (skarżący wskazał tutaj datę pomiędzy [...] a [...] 1944 r.) nie brał żadnego udziału w działalności konspiracyjnej, przebywając przez cały ten okres wraz z rodzicami w domu w [...] i chroniąc się w ten sposób przed ciągłym ostrzałem tej części miasta. Jak zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji skarżący nie miał w tym okresie żadnego kontaktu z powstańcami, co w pierwszej kolejności wynikało z faktu, że okolice miejsca zamieszkania skarżącego stanowiły dzielnicę niemiecką, a dodatkowo w pobliżu znajdowały się koszary niemieckie. Z relacji tej wynika także, iż po wykonaniu w ścianie budynku, w którym skarżący zamieszkiwał z rodzicami, otworu umożliwiającego dostęp do ulicy [...], skarżący pod osłoną nocy opuszczał budynek po to, aby zebrać w pobliskim ogrodzie warzywa, czy też owoce, ale wyłącznie na potrzeby wyżywienia rodziny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji zaakcentował wysoką wiarygodność tej relacji, związaną z samym momentem i okolicznościami jej powstania, tj. na długo przed wszczęciem kontrolowanego postępowania oraz w ramach rejestracji świadectwa historycznego, nie zaś na potrzeby jakiegokolwiek postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu uprawnień z tytułu zasług wojennych. Z tych względów wypowiedzi skarżącego z 2010 r., udzielonej [...], należy przyznać zdecydowany priorytet w zestawieniu z późniejszymi wypowiedziami zarówno skarżącego, jak i innych osób (K. P. i B. G., czy też Zarządu [...] z dnia [...] września 2018 r.), sporządzonymi już na potrzeby postępowania w trybie art. 155 k.p.a.
Dodać przy tym należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 listopada 2019 r., wyznaczając kierunek dalszego postępowania dowodowego, nie sformułował zalecenia, dotyczącego obowiązku przesłuchania świadka K. P. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kiedy zgromadzony materiał dowodowy nie budzi wątpliwości, to organy mają prawo, a zarazem obowiązek podjąć rozstrzygnięcie, opierając się na własnych ustaleniach.
Co ważne, w realiach rozpatrywanej sprawy nie ma podstaw do uznania, że skarżący kasacyjnie nie miał zapewnionego czynnego udziału w każdym stadium prowadzonego postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.). Jak wynika z akt sprawy, w dniu [...] czerwca 2020 r. skarżący kasacyjnie został poinformowany o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i pouczony o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania, jak również o możliwości przedłożenia dowodów, które mogą potwierdzić prawo do uzyskania uprawnień kombatanckich.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy mieć również na względzie, że słuszny interes strony, o którym mowa w art. 155 k.p.a. musi mieć oparcie w obowiązujących przepisach prawa oraz nie może być postrzegany jako każdy interes strony, sprowadzający się do chęci uzyskania rozstrzygnięcia organu o treści zgodnej z wolą strony. Za uchyleniem lub zmianą decyzji ma bowiem przemawiać obiektywna, społeczna akceptacja dla takiego wyjątkowego działania organu, a nie subiektywne przekonanie strony o słuszności swojej potrzeby (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 listopada 2015 r.; sygn. akt II OSK 561/14 oraz z dnia 23 kwietnia 2020 r.; sygn. akt II OSK 650/19).
Należy również zwrócić uwagę, że w preambule do ustawy o kombatantach zapisano, że szacunek rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych jest należny kombatantom oraz ofiarom represji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zmiana decyzji z 1991 r., zgodnie z żądaniem skarżącego w sytuacji, kiedy jego twierdzenia, że w pierwszej połowie [...] 1944 r. miałby czynnie wspomagać powstańców jako [...], stoją w jaskrawej sprzeczności z twierdzeniami skarżącego z roku 2010 , przeczyłaby aksjologii leżącej u podstaw ustawy o kombatantach. Wymaga również wskazania, że faktem notoryjnym jest, że w [...] z uwagi na [...] wyróżniono następujące grupy: [...]. [...] byli szkoleni w zakresie łączności i ratownictwa i odegrali istotną rolę w czasie Powstania [...], przenosząc, w ramach [...], listy dla ludności cywilnej [...]. W przeciwieństwie do [...] z [...] [...] nie uczestniczyli w walkach. Zatem fakt świadczenia pomocy Powstańcom [...] nie mógł stanowić podstawy do rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z żądaniem skarżącego kasacyjnie. Należy przy tym zwrócić uwagę na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2002 r. (sygn. akt V SA 2157/01), zgodnie z którym pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje bowiem zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o cenną ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. Podobne stanowisko zaprezentowano m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2002 r. (sygn. V SA 1408/01).
Konkludując powyższe rozważania uznać zatem należy, że w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli legalności wydanej w sprawie decyzji, stwierdzając, że nie było podstaw do zmiany decyzji z 1991 r. zgodnie z żądaniem skarżącego kasacyjnie. Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie tej oceny zatem Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, o jej oddaleniu.