III OSK 7118/21

III OSK 7118/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący/
Teresa Zyglewska
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Lu 290/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-07-15
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 i § 4, art. 264 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 53
art. 8a § 3
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 57 § 5 pkt 6 i art. 59 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) Protokolant: asystent sędziego Anna Krupa po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 290/21 w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 12 marca 2021 r. znak: Adm-095-93/21 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 290/21Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę R. S. (dalej: "skarżący") na postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w Lublinie (dalej: "organ") z dnia 12 marca 2021 r., znak: Adm-095-93/21 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Pismem z 7 grudnia 2020 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniem, wydanych w roku 2016, zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325.
Decyzją z 29 stycznia 2021 r. Prezes Sądu Rejonowego umorzył postępowanie w sprawie o udostępnienie informacji publicznej z wniosku skarżącego. Decyzja została doręczona skarżącemu (przebywającemu w areszcie śledczym) w dniu 9 lutego 2021 r.
W dniu 25 lutego 2021 r. skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżący podniósł, że sporządzone przez siebie odwołanie oddał w dniu 11 lutego 2021 r. administracji aresztu śledczego, celem wysłania korespondencji.
Po rozpatrzeniu wniosku, postanowieniem z 12 marca 2021 r. organ odmówił przywrócenia terminu, a następnie postanowieniem z 24 marca 2021 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 29 stycznia 2021 r.
W złożonej do sądu skardze na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, skarżący podtrzymał argumenty wyrażone w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie, ewentualnie o oddalenie skargi.
W piśmie procesowym z 12 lipca 2021 r. ustanowiony w ramach prawa nocy pełnomocnik skarżącego poparł złożoną skargę.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Lublinie oddalił skargę, uznając że zaskarżone postanowienie nie jest dotknięte takimi wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jego uchylenia (stwierdzenia nieważności).
Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że Prezes Sądu powinien był dołożyć większej staranności w zakresie weryfikacji twierdzeń skarżącego, dotyczących odmówienia wysłania korespondencji przez Dyrektora Aresztu, tym niemniej błąd organu nie rzutował na prawidłowość samego rozstrzygnięcia.
Sąd wskazał na pismo znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy zarejestrowanej pod sygn. akr II SA/Lu 303/21, w których Dyrektor Aresztu wyjaśnił, że skarżący wykorzystał limit wysyłanej korespondencji, przysługujący mu na podstawie § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2016 r., poz. 2231, dalej: "rozporządzenie"). Z informacji Dyrektora wynika, że skarżącemu oferowano podjęcie zatrudnienia w czasie pobytu w areszcie śledczym, co pozwoliłoby na uzyskanie środków finansowych na prowadzenie tak licznej korespondencji. Pomimo braku przeciwwskazań zdrowotnych, czy też wynikających z braku kwalifikacji lub umiejętności, skarżący odmówił podjęcia zatrudnienia. Dyrektor wskazał także, że w okresie 7 miesięcy, od czerwca 2020 r. do lutego 2021 r. skarżący wysłał na koszt Skarbu Państwa korespondencję urzędową w ilości 7.143 sztuk listów, co wygenerowało koszty w wysokości 23.57190 zł. Analogiczne wyjaśnienia można znaleźć w uzasadnieniach orzeczeń sądów administracyjnych, wydanych w podobnych sprawach tego samego skarżącego.
Sąd podkreślił, że wysyłanie przez skarżącego ogromnych ilości korespondencji do licznych organów i sądów, trudno jest uznać za podyktowane realną potrzebą ochrony prawnej, a skala podjętych działań wskazuje ewidentnie, na nadużywanie prawa do ochrony prawnej w tym nadużywanie prawa do skargi do sądu administracyjnego. Skarżący wysyłając tak duże ilości korespondencji musiał mieć świadomość, że bezpłatna wysyłka korespondencji podlega ograniczeniom. Powinien zatem przewidzieć konieczność wygospodarowania własnych środków na wysyłkę tak dużej ilości korespondencji, przekraczającej znacząco limity korespondencji wysyłanej bezpłatnie.
W tej sytuacji, skoro do uchybienia terminu do wniesienia odwołania doszło z przyczyn leżących po stronie skarżącego, samo rozstrzygnięcie organu odmawiające przywrócenia terminu jest prawidłowe. Uchylanie zaskarżonego postanowienia, tylko po to, aby organ uzyskał od administracji aresztu śledczego informacje na temat faktów znanych skarżącemu i ustalonych z urzędu przez sąd administracyjny, byłoby działaniem nieracjonalnym, gdyż w efekcie prowadziłoby do konieczności wydania przez Prezesa Sądu rozstrzygnięcia o tej samej treści. Ochrona prawna jaką gwarantuje skarga do sądu administracyjnego ma być narzędziem efektywnym, prowadzącym do realnej poprawy sytuacji skarżącego, a nie jedynie do wytykania błędów organów, które nie wpływały na prawidłowość samego rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym akcie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w części, tj. w pkt I, zarzucając mu naruszenie:
art. 45 ust. 1 Konstytucji poprzez bezprawne dozwolenie na ograniczanie prawa do sądu poprzez zastosowanie pozanormatywnych (pozakonstytucyjnej i pozaustawowej) kategorii "nadużycia prawa do ochrony prawnej", "nadużycia prawa do skargi do sądu administracyjnego" i "nadużycia prawa do sądu" w sytuacji, gdy sąd jednocześnie dopatrzył się uchybień organu w zakresie bezprawnego zaniechania w zakresie ustalania stanu faktycznego sprawy;
art. 61 ust. 1 i 3 Konstytucji poprzez bezprawne dozwolenie na ograniczanie skarżącemu dostępu do informacji publicznej poprzez zastosowanie pozanormatywnej (pozakonstytucyjnej i pozaustawowej) kategorii "nadużycie prawa do informacji" w sytuacji, gdy sąd jednocześnie dopatrzył się uchybień organu w zakresie bezprawnego zaniechania w zakresie ustalania stanu faktycznego sprawy;
art. 78 zd. 1 Konstytucji poprzez bezprawne przyzwolenie na uniemożliwienie skarżącemu skutecznego zaskarżenia pierwszoinstancyjnej decyzji administracyjnej;
art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "P.p.s.a.") poprzez oparcie wyroku na dokumencie nieznajdującym się w aktach sprawy bez dopuszczenia w formie postanowienia i przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z tego dokumentu w sytuacji, w sytuacji, gdy sąd treść tego dokumentu zakwalifikował jako fakt znany sądowi z urzędu niepodlegający dowodzeniu, w sytuacji gdy nic nie stało na przeszkodzie przeprowadzeniu takiego dowodu uzupełniającego zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a., a zgodnie z art. 104 § 4 P.p.s.a. sąd administracyjny może brać pod uwagę bez powoływania się na nie przez strony wyłącznie fakty powszechnie znane;
§ 22 rozporządzenia w zw. z art. 8a § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r. poz. 53, dalej: "K.k.w.") w zw. z art. 57 § 5 pkt 6 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "K.p.a.") poprzez błędną wykładnię poprzez nieuzasadnione dopatrzenie się okoliczności uzasadniającej oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, w fakcie rzekomego zawinienia przez skarżącego temu, że Dyrektor Aresztu Śledczego w (...) nie przyjął od niego jako osadzonego do wysłania na koszt aresztu śledczego korespondencji zawierającej składane w ustawowym terminie odwołanie z powodu nieopłacenia tejże korespondencji przez skarżącego w sytuacji niezłożenia przez skarżącego oświadczenia, czy korespondencja ta dotyczy jego własnej sprawy karnej, czy innej sprawy, w stanie prawnym zgodnie z którym, brak takiego oświadczenia ani nawet fakt nieskładania tej korespondencji we własnej sprawie karnej nie są w świetle § 22 rozporządzenia okolicznościami relewantnymi prawnie;
- które to w/w naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowały ostatecznie nieprawidłowym zastosowaniem przez sąd art. 151 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w części zaskarżonej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi w Lublinie; o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, z uwzględnieniem że koszty te nie zostały poniesione przez skarżącego w całości ani w części; oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Ponadto wniesiono o kierowanie przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia przez jeden ze składów określonych w art. 264 § 1 P.p.s.a. zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w niniejszej sprawie:
czy sąd administracyjny może brać pod uwagę znane mu z urzędu fakty udowodnione dokumentami w innym postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się przed tym samym sądem bez przeprowadzania dowodu uzupełniającego z dokumentu w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a;
czy nieskodyfikowane w procedurze administracyjnej kategorie "nadużycia prawa do ochrony prawnej", "nadużycia prawa do skargi do sąd administracyjnego" i "nadużycia prawa do sądu" mogą stanowić podstawę do ograniczania prawa do dwuinstancyjności postępowania administracyjnego statuowanego w art. 78 Konstytucji a ostatecznie równie prawa do sądu statuowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP?;
czy nieunormowana ustawowo kategoria "nadużycia prawa do informacji" lub konkretniej "nadużycia prawa do informacji publicznej" może stanowić podstawę do ograniczania prawa do informacji publicznej statuowanej w art. 61 Konstytucji RP?.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna
z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Z przyczyn metodologicznych w pierwszej kolejności należało rozważyć zasadność naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 i § 4 P.p.s.a. W jego ramach skarżący kasacyjnie kwestionuje prawidłowość powołania się przez WSA na fakt znany mu z urzędu. WSA stwierdził, iż z urzędu wiadomo mu, że pod sygn. akt II SA/Lu 303/21 zarejestrowana jest sprawa ze skargi skarżącego kasacyjnie na postanowienie Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 18 marca 2021 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w R. z 27 stycznia 2021 roku. W aktach tej sprawy znajduje się pismo Prezesa Sądu Apelacyjnego skierowane do Dyrektora Aresztu Śledczego
w (...), jak również odpowiedź Dyrektora Aresztu (pismo z 16 marca 2021 r.). Z pisma Dyrektora Aresztu z 16 marca 2021 roku wynika, że do korespondencji wysyłanej przez skarżącego stosowano § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 2231). Z przepisu tego wynika, że skazany nieposiadający środków pieniężnych otrzymuje od administracji zakładu karnego papier, koperty oraz znaczki pocztowe na dwie przesyłki listowe ekonomiczne w miesiącu o masie do 20 g. Z kolei zgodnie z § 22 rozporządzenia koszty przesłania wniosków, skarg i próśb adresowanych do organów, o których mowa w art. 8a § 3 K.k.w., ponosi skazany,
a jeżeli nie posiada środków pieniężnych, otrzymuje od administracji zakładu karnego papier, koperty i znaczki pocztowe poza limitem określonym w § 18. Dyrektor wyjaśnił, że skarżący wykorzystał limit wysyłanej korespondencji, przysługujący mu na podstawie § 18 rozporządzenia. Dyrektor podał również, że skarżącemu oferowano podjęcie zatrudnienia w czasie pobytu w areszcie śledczym, co pozwoliłoby na uzyskanie środków finansowych na prowadzenie tak licznej korespondencji. Pomimo braku przeciwwskazań zdrowotnych czy też wynikających z braku kwalifikacji lub umiejętności, skarżący odmówił podjęcia zatrudnienia. Dyrektor podniósł także, że ze względu na skalę, działalność skarżącego zakłócało prawidłowe funkcjonowanie wymiany korespondencji w Areszcie, co bezpośrednio naruszało prawa innych osadzonych związane z prowadzeniem korespondencji. Z ustaleń Dyrektora poczynionych w toku wymiany pism z innymi sądami wynika, że korespondencja, jaką prowadzi skarżący, nie dotyczy spraw karnych z jego udziałem. Najczęściej skarżący zwraca się o udostępnienie informacji publicznej w postaci orzeczeń sądów w sprawach cywilnych. W ocenie Dyrektora skarżący w sposób rażący nadużywa przyznanych mu uprawnień jako osadzonego. Dyrektor wskazał także, że w okresie 7 miesięcy, od czerwca 2020 r. do lutego 2021 r. skarżący wysłał na koszt Skarbu Państwa korespondencję urzędową w ilości 7.143 sztuk listów, co wygenerowało koszty w wysokości 23.57190 zł. Konkludując, Dyrektor stanowczo podkreślił, że wobec skarżącego nigdy nie został wydany zakaz wysyłania korespondencji.
Mając na uwadze przedmiotowe okoliczności nie można zasadnie twierdzić, że w sprawie doszło do naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. Artykułu 133 nie można interpretować w ten sposób, że sąd administracyjny orzeka wyłącznie na podstawie akt sprawy. Zgodnie z art. 106 § 4 P.p.s.a. fakty powszechnie znane sąd bierze pod rozwagę nawet bez powołania się na nie przez stronę. To, że art. 106 § 4 ogranicza regulację do faktów powszechnie znanych nie pozbawia sądu uwzględnienia faktu znanego z urzędu, co do którego wiedzę w sposób oczywisty mają strony postępowania sądowoadministracyjnego. Zarówno skarżący kasacyjnie, jaki i organ mieli pełną znajomość treści pisma Dyrektora Aresztu z 16 marca 2021 roku. Dla oceny spełnienia przesłanek stanu faktycznego sprawy, uwzględnienie tego faktu znanego z urzędu sądowi i stronom postępowania, nie stanowi naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a., mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Fakty znane z urzędu stanowią odmianę faktów powszechnie znanych, o których to wiedzę w sposób oczywisty mają strony postępowania sądowoadministracyjnego, jeśli wynikają one z akt innej sprawy toczącej się w stosunku do tej samej strony postępowania – tak również NSA
w wyrokach z 15 grudnia 2021 r., I GSK 1016/21, z 29 listopada 2016 r., II OSK 1908/16, z 21 grudnia 2005 r., II FSK 757/05.
W sprawie nie doszło również do naruszenia § 22 rozporządzenia w zw.
z art. 8a § 3 K.k.w. w zw. z art. 57 § 5 pkt 6 i art. 59 § 1 K.p.a. Uzasadniając przedmiotowy zarzut skarżący kasacyjnie eksponuje, iż nie można przyjąć, że zawinił w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, albowiem organ nie odebrał od niego oświadczenia, czy złożona do wysłania korespondencja dotyczyła jego własnej sprawy, czy też innej. W sprawie jest bezsporne, a w każdym razie nie zostało zakwestionowane stosownym zarzutem, że korespondencja złożona przez skarżącego kasacyjnie stanowiła odwołanie od decyzji Prezesa Sądu Rejonowego
z 29 stycznia 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania o udostępnienie informacji publicznej. Nie ma zatem żadnych wątpliwości, że złożona przez skarżącego korespondencja nie dotyczyła jego własnej sprawy karnej. Domagając się udostępnienia informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz
z uzasadnieniem, wydanych w roku 2016, zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325 skarżący realizuje swoje konstytucyjne prawo podmiotowe. Władza publiczna nie gwarantuje bezpłatności tego dostępu. Opłacanie ze środków publicznych kosztów korespondencji osób osadzonych w zakładach karnych
i aresztach związanej z realizacją prawa dostępu do informacji publicznej stawiałoby takie osoby w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do pozostałych obywateli, co stanowiłoby bez wątpienia naruszenie zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).
Skarżący skorzystał z konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Wniósł skargę, skorzystał z instytucji prawa pomocy, zainicjował kontrolę instancyjną wyroku WSA. Wszystkie racje skarżącego zostały rozważone i ocenione. Sam fakt, że skarżący nie zgadza się z wydanym wyrokiem nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu.
Skarżący miał zagwarantowane prawo dostępu do informacji publicznej (art. 61 ust. 1 i 3 Konstytucji RP) na tych samych zasadach, co każda inna jednostka. Prawo to nie jest absolutne i dla swej realizacji wymaga spełnienia określonych przepisami prawa wymogów. Skarżący tych wymogów nie spełnił – z własnej winy nie wniósł w ustawowym terminie odwołania od decyzji umarzającej postępowania zainicjowane jego wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej. Fakt uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest bezsporny. Podobnie jak bezsporne jest to, że skarżący kasacyjnie miał możliwość podjęcia pracy celem pozyskania środków finansowych, z których mógłby opłacić wysyłaną poza limitem korespondencję. Skarżący takiego zatrudnienia nie podjął. Z tych samych względów nie doszło do naruszenia prawa do zaskarżenia rozstrzygnięcia wydanego przez organ w pierwszej instancji - art. 78 zd. 1 Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do inicjowania postępowania o podjęcie uchwały w trybie art. 264 § 1 P.p.s.a. Zarówno okoliczności faktyczne, jak i prawne w niniejszej sprawie nie budzą żadnych wątpliwości.
Z podanych przyczyn, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.