III OSK 7108/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-02-20
NSAAdministracyjneWysokansa
policjaekwiwalent za urlopprawo pracysłużby munduroweTrybunał KonstytucyjnyTKorzecznictwoprawo administracyjnefunkcjonariuszurlop

NSA oddalił skargę kasacyjną Komendanta Policji, potwierdzając prokonstytucyjną wykładnię przepisów dotyczących ekwiwalentu za niewykorzystany urlop dla funkcjonariuszy zwolnionych przed 6 listopada 2018 r.

Sprawa dotyczyła odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop policjantowi zwolnionemu ze służby przed 6 listopada 2018 r. Sąd I instancji uchylił decyzję organu, uznając błędną wykładnię przepisów. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podkreślając, że przepisy przejściowe nie mogą ograniczać skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego i należy stosować zasady zgodne z Konstytucją RP.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Komendanta Wojewódzkiego Policji w Rzeszowie od wyroku WSA w Rzeszowie, który uchylił decyzję o odmowie wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop policjantowi W.B. Sąd I instancji uznał, że organy Policji błędnie zinterpretowały art. 115a ustawy o Policji w związku z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. (sygn. K 7/15). Komendant Policji zarzucił naruszenie prawa materialnego, w szczególności błędną wykładnię art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, która wyłącza stosowanie art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2020 r. do policjantów zwolnionych przed 6 listopada 2018 r. Organ argumentował, że nie można rekonstruować normy prawnej z samego wyroku TK i art. 190 Konstytucji RP, pomijając przepisy przejściowe. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z Konstytucją ma moc powszechną i wiążącą, a przepisy przejściowe (intertemporalne) nie mogą ograniczać skutków takiego wyroku. Sąd przyjął prokonstytucyjną wykładnię art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, zgodnie z którą ekwiwalent za niewykorzystany urlop za okres przed 6 listopada 2018 r. należy ustalać na zasadach obowiązujących przed tą datą, ale w brzmieniu ukształtowanym wyrokiem TK. Sąd uznał, że stosowanie współczynnika 1/21 jest zgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej i realizuje konstytucyjne prawo do urlopu. NSA odniósł się również do zarzutu naruszenia art. 107 ust. 1 ustawy o Policji dotyczącego przedawnienia, podzielając stanowisko WSA, że organ powinien rozważyć wyjątkowe okoliczności, w tym wydanie wyroku przez TK. Sąd uzasadnił również brak podstaw do zawieszenia postępowania, powołując się na stanowiska Prokuratora Generalnego i Sejmu RP w sprawie przed TK oraz orzecznictwo ETPCz dotyczące prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Przepisy przejściowe nie mogą ograniczać skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Należy stosować prokonstytucyjną wykładnię, która uwzględnia wyrok TK i zapewnia ekwiwalentność świadczenia.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że wyroki TK mają moc powszechną i wiążącą, a przepisy przejściowe nie mogą ich ograniczać. Sąd przyjął wykładnię zgodną z Konstytucją, która pozwala na ustalenie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop za okres przed 6 listopada 2018 r. na zasadach obowiązujących przed tą datą, ale ukształtowanych wyrokiem TK, co zapewnia sprawiedliwość społeczną.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

ustawa nowelizująca art. 9 § ust. 1

Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw

Przepis ten reguluje zasady stosowania znowelizowanego art. 115a ustawy o Policji. NSA przyjął prokonstytucyjną wykładnię, zgodnie z którą nie może on ograniczać skutków wyroku TK.

u.p. art. 115a

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Przepis określający wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Część jego brzmienia została uznana za niekonstytucyjną przez TK. NSA interpretuje go w związku z art. 9 ustawy nowelizującej i wyrokiem TK.

Pomocnicze

u.p. art. 107 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Przepis dotyczący przedawnienia roszczeń z tytułu uposażenia i innych świadczeń, z możliwością nieuwzględnienia przedawnienia w wyjątkowych okolicznościach.

Konstytucja RP art. 190 § ust. 3 zd. pierwsze i ust. 4

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przepisy dotyczące skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w tym mocy obowiązującej i możliwości wznowienia postępowania.

Konstytucja RP art. 66 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucyjne prawo do urlopu.

Konstytucja RP art. 81

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 193 § zd. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania przez NSA.

k.p.a. art. 145a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Nadzwyezajny tryb wznowienia postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prokonstytucyjna wykładnia przepisów przejściowych, która nie ogranicza skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Konieczność zapewnienia ekwiwalentności świadczenia za niewykorzystany urlop zgodnie z Konstytucją RP. Wydanie wyroku przez TK jako wyjątkowa okoliczność uzasadniająca nieuwzględnienie przedawnienia.

Odrzucone argumenty

Literalna wykładnia art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, która wyłącza stosowanie art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu zgodnym z TK do policjantów zwolnionych przed 6 listopada 2018 r. Argumentacja organu o braku podstaw do rekonstrukcji normy prawnej z samego wyroku TK i art. 190 Konstytucji RP.

Godne uwagi sformułowania

niekonstytucyjny przepis stracił moc obowiązującą i nie może być podstawą orzekania orzeczenie Trybunału o niezgodności z Konstytucją RP (...) stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia zabieg taki implicite prowadzi do wtórnej niekonstytucyjności wyrok Trybunału pełni funkcję prejudykatu dla składu orzekającego, który związany jest nie tylko sentencją rozstrzygnięcia, lecz także jego uzasadnieniem nie można ograniczać zakresu zastosowania wyroku Trybunału, co narusza konstytucyjną zasadę powszechnej mocy obowiązującej wyroków Trybunału

Skład orzekający

Jerzy Stelmasiak

sprawozdawca

Maciej Kobak

członek

Małgorzata Masternak - Kubiak

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych w kontekście wyroków Trybunału Konstytucyjnego, zasady ustalania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop dla funkcjonariuszy służb mundurowych, skutki orzeczeń TK dla obrotu prawnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji policjantów zwolnionych przed 6 listopada 2018 r. i sposobu obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co ma znaczenie dla wielu funkcjonariuszy służb mundurowych. Pokazuje, jak sądy stosują prokonstytucyjną wykładnię.

Czy przepisy przejściowe mogą unieważnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego? NSA odpowiada.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 7108/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /sprawozdawca/
Maciej Kobak
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
II SA/Rz 559/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2021-08-17
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1610
art. 9 ust. 1
Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra  właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw.
Dz.U. 2020 poz 360
art. 33 ust. 1 i 3, art. 114 ust. 1 pkt 2, art. 115a
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tj.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Komendanta Wojewódzkiego Policji w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 559/21 w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Rzeszowie z dnia 11 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 sierpnia 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi W.B. (dalej: skarżący) uchylił decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Rzeszowie z 11 lutego 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Miejskiego Policji w Rzeszowie z 30 listopada 2020 r. o odmowie wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy powołał się na art. 115a ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2020 r., poz. 360 ze zm.) oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. K 7/15, a także art. 9 ust. 1 ustawy z 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o służbie więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 1610 – dalej: ustawa nowelizująca).
Skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący.
Uwzględniając skargę Sąd I instancji wskazał, że decyzje podjęte w tej sprawie przez organy Policji naruszają art. 115a ustawy o Policji w związku z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej przez błędną wykładnię normy zrekonstruowanej w oparciu o te przepisy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Komendant Wojewódzki Policji w Rzeszowie.
Organ zarzucił naruszenie prawa materialnego.
Po pierwsze, błędną wykładnię art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej przez nieuprawnione przyjęcie, że pomimo wyraźnego wyłączenia przez ten przepis możliwości stosowania art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2020 r. (wprowadzającym stawkę dzienną ekwiwalentu 1/21) do policjantów zwolnionych ze służby przed dniem 6 listopada 2018 r., orzekający w sprawie organ Policji powinien zrekonstruować z samego już wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. i art. 190 ust. 3 zd. pierwsze i ust. 4 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), normę prawa materialnego, która dawałaby tytuł do ustalenia policjantowi zwolnionemu przed 6 listopada 2018 r. stawki dziennej ekwiwalentu w wysokości wyższej niż 1/30. W konsekwencji doszło do nakazania organowi konieczności pominięcia art. 9 ust. 1-2 ustawy nowelizującej.
Po drugie, niewłaściwe zastosowanie art. 107 ust. 1 ustawy o Policji polegającej na przyjęciu, że wynik sprawy zależy od wykładni tego przepisu i jego zastosowania na tle zawisłej sprawy. Organy Policji nie podnosiły zarzutu przedawnienia w wydawanych decyzjach przy rozpoznawaniu żądania skarżącego, przyjmując, że to nie instytucja przedawnienia, ale przeszkoda zawarta w terminie uregulowanym w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej była "zaporą" dla uwzględnienia żądania strony.
Organ wniósł o uchylenie wyroku Sądu I instancji w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku Sądu I Instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a ponadto oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Stosowanie do art. 193 zd. 2 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto szczegółowy opis stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Powołany przepis jest lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.
Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego sprowadza się do kwestionowania interpretacji skutków prawnych wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15 przyjętej przez Sąd I instancji. Należy w związku z tym podkreślić, że od dnia opublikowania tego wyroku, czyli od 6 listopada 2018 r., część art. 115a ustawy o Policji (w brzmieniu uwzględniającym współczynnik ekwiwalentu pieniężnego w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym) została wyeliminowana z obrotu prawnego i nie może stanowić podstawy orzekania o wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 2832/21, LEX nr 3146689). Oznacza to, że niekonstytucyjny przepis stracił moc obowiązującą i nie może być podstawą orzeczenia w procesie stosowania prawa niezależnie od tego, czy rozstrzygnięcie dotyczy stanu faktycznego sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału czy też zaistniałego po tej dacie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że orzeczenie Trybunału o niezgodności z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego typu postępowania. W przypadku derogacji przepisu prawa z powodu jego niezgodności z wzorcem konstytucyjnym, sytuację jednostki normuje bezpośrednio art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.
Po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., K 7/15, w dniu 1 października 2020 r. weszła w życie ustawa nowelizująca. Przepis art. 1 pkt 16 tej ustawy nadał następujące brzmienie art. 115a ustawy o Policji: "Ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości 1/21 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym". Jednocześnie ustawodawca w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej zawarł przepis o charakterze intertemporalnym, regulując zasady stosowania art. 115a ustawy o Policji w znowelizowanym brzmieniu. Przepis art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą stosuje się do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia 6 listopada 2018 r. Natomiast ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za 2018 r. określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz od 6 listopada 2018 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieprawidłowa jest literalna wykładnia art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, która uniemożliwia zastosowanie zgodnych z Konstytucją RP zasad obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wobec funkcjonariuszy, którzy ubiegają się o ekwiwalent za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. Skład orzekający w tej sprawie podziela prokonstytucyjną wykładnię art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej w związku z art. 115a ustawy o Policji, za którą opowiedział się w szczególności jej autor, tj. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (zob. stanowisko Sejmu RP z 9 czerwca 2022 r. nr BAS-WAK-842/21). Tego rodzaju wykładnia znajduje odzwierciedlenie w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Odwołanie się przez ustawodawcę do zasad, a nie do niekonstytucyjnego przelicznika w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym nie może być interpretowane jako ponowne zastosowanie niekonstytucyjnych przepisów ustawy o Policji, wbrew wyrokowi Trybunału i nakazanie stosowania do obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z okresu przed dniem 6 listopada 2018 r., (czyli sprzed daty publikacji orzeczenia Trybunału) uregulowań, które utraciły moc w wyniku tego wyroku. Przyjęcie wykładni przepisów przejściowych zastosowanej przez organ oznaczałoby, że w drodze regulacji intertemporalnych próbuje się ograniczyć zakres zastosowania wyroku Trybunału, co narusza konstytucyjną zasadę powszechnej mocy obowiązującej wyroków Trybunału, które wiążą również ustawodawcę. Zabieg taki implicite prowadzi do wtórnej niekonstytucyjności, czyli powtarzania przez ustawodawcę rozwiązań normatywnych (zakresu normowania) już raz uznanych za niekonstytucyjne.
Wyrok Trybunału pełni funkcję prejudykatu dla składu orzekającego, który związany jest nie tylko sentencją rozstrzygnięcia, lecz także jego uzasadnieniem. Uzasadnienie zawiera argumentację wskazującą przyczynę niekonstytucyjności ustawowej normy prawnej, a także przewidywane skutki wyroku dla obrotu prawnego. Ponadto, Trybunał "ustala przede wszystkim znaczenie zaskarżonego przepisu, a w szczególności jego zakres podmiotowy i przedmiotowy, lokując go w określonym otoczeniu normatywnym" (por. D. Lis-Staranowicz, M. Kopacz, Wtórna niekonstytucyjność przepisów ustawowych w orzecznictwie sądów administracyjnych, "Przegląd Sejmowy" z 2022 r., nr 6, s. 128-131). Oznacza to, że wykładnia art. 115a ustawy o Policji w związku z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej dokonana przez Sąd I instancji jest prawidłowa.
W doktrynie wskazuje się, że stwierdzenie niekonstytucyjności danego przepisu zamyka drogę do stosowania normy po dacie jej derogowania z powodu niekonstytucyjności. Orzeczenie Trybunału w kwestii niekonstytucyjności przesądza bowiem o konieczności zastosowania in concreto tzw. supernormy intertemporalnej, która wyłącza stosowanie "zwykłych" norm intertemporalnych i decyduje o stosowaniu w orzeczeniu zapadającym po wyroku Trybunału prawa ukształtowanego tym wyrokiem. W przypadku tej ostatniej stosuje się "normalny" reżim intertemporalny, podczas gdy przy derogacji pierwszego typu stosować go nie wolno (por. K. Gonera, E. Łętowska, Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności, "Państwo i Prawo" 2008 r. nr 5, s. 23-37). Derogacja trybunalska, znajdująca swoje umocowane w Konstytucji RP, wyłącza ogólny reżim intertemporalny obejmujący zmiany przepisów dokonywane przez prawodawcę. Do jej przełamania nie wystarczy zwykła regulacja ustawowa, jaką w tym przypadku potencjalnie mógłby stanowić art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej. Oznacza to, że racjonalny ustawodawca, tworząc przepisy przejściowe, powinien je konstruować w taki sposób, aby uwzględniać skutki wyroku Trybunału.
Powyższe oznacza, że zasady, o których stanowi art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, wymagają uwzględnienia przy wykładni art. 115a ustawy o Policji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, na co wielokrotnie już zwracały uwagę wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny, a także projektodawca w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej, wskazując, że projekt przewiduje wprowadzenie rozwiązań prawnych mających na celu wdrożenie wyroku Trybunału. Skoro orzeczenie Trybunału usunęło z systemu prawnego niekonstytucyjne brzmienie art. 115a ustawy o Policji w zakresie współczynnika 1/30, to posłużenie się przez ustawodawcę w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej sformułowaniem: "na zasadach wynikających z przepisów ustawy" oznacza, że należy stosować art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, jednak z wyłączeniem tej jego części (dotyczącej współczynnika ekwiwalentu w wysokości 1/30), która została uznana za sprzeczną z przepisami Konstytucji RP i którą należy wypełnić wykładnią zgodną z wyrokiem Trybunału. Z tej też przyczyny, na mocy art. 190 Konstytucji RP, nie tylko sądy, ale również organy administracji publicznej, powinny dokonywać wykładni art. 115a ustawy o Policji w związku z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej zgodnie z Konstytucją RP. Przeciwne rozumienie tego przepisu ustawy nowelizującej prowadzi do stosowania wyroku Trybunału jedynie na przyszłość (od dnia jego publikacji), z wyłączeniem skutku retroaktywnego, co stanowi naruszenie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Ponadto chociaż przyznanie (naliczenie w wymaganej wysokości) i wypłata ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany przez policjanta urlop stanowi czynność materialno-techniczną i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, a więc uruchomienia nadzwyczajnego trybu wznowienia postępowania z art. 145a z ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), to jednak nie uzasadnia odstąpienia od konieczności przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Wówczas brak byłoby ekwiwalentności wypłaconego funkcjonariuszowi Policji przed 6 listopada 2018 r. świadczenia za niewykorzystany urlop, o czym rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej wyroku, a tym samym o zrealizowaniu zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do urlopu - art. 66 ust. 2 Konstytucji RP (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 października 2022 r., sygn. akt II PSKP 122/21, OSNP 2023 r., nr 4, poz. 42, dotyczący ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy z okresu sprzed dnia 6 listopada 2018 r. należnego funkcjonariuszowi Służby Ochrony Państwa).
Powyższe oznacza, że wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed 6 listopada 2018 r., co implikuje obowiązek obliczenia go według zasad podanych w tej ustawie w brzmieniu ukształtowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., K 7/15. Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest zatem wynagrodzenie za 1 dzień roboczy, przy czym należy mieć na uwadze, iż przepis art. 115a ustawy o Policji odwołuje się do ostatniego uposażenia należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, bez odniesienia do jakiegokolwiek okresu rozliczeniowego służby. W konsekwencji liczbę dni urlopu przysługującego skarżącemu za okres przed 6 listopada 2018 r. należy pomnożyć przez wysokość wynagrodzenia przysługującego mu za 1 dzień roboczy na dzień zwolnienia ze służby. Prawidłowe w tej sytuacji jest posłużenie się aktualnie obowiązującym współczynnikiem ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy wynoszącym 1/21, albowiem przyjęta przez ustawodawcę wartość średnia, jako odwołująca się do zasad, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, została uznana za ekwiwalentną względem 1 dnia urlopu wypoczynkowego i w pełni realizuje zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Taki sposób ustalenia wysokości ekwiwalentu będzie zgodny z treścią przepisu art. 66 ust. 2 i art. 81 Konstytucji. Po ustaleniu wysokości przysługującego skarżącemu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop według podanych powyżej zasad należy określić różnicę pomiędzy kwotą wymaganą a już wypłaconą.
Oznacza to, że zarzut skargi kasacyjnej podnoszący naruszenie przez Sąd I instancji art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej nie zasługiwał na uwzględnienie.
Organ zarzucił również naruszenie art. 107 ust. 1 ustawy o Policji. Sąd I instancji wskazał bowiem, że rozstrzygając o zasadności wniosku organ weźmie pod rozwagę art. 107 ust. 1 i 2 ustawy o Policji, zgodnie z którym roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jednak organ właściwy do rozpatrywania roszczeń może nie uwzględnić przedawnienia, jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami. Sąd I instancji podkreślił, że rozważając, czy w sprawie zaszły "wyjątkowe okoliczności", o jakich stanowi art. 107 ust. 2 ustawy o Policji, organ zobowiązany będzie uwzględnić wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 30 października 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji wyrażone w tym zakresie, przy czym stanowisko to zostało sformułowane w ramach dozwolonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji nie był bowiem związany granicami skargi i jej zarzutami, a zatem był zobowiązany uwzględnić całokształt regulacji prawnych dotyczących przedmiotowego świadczenia. Sąd I instancji nie wskazał, że doszło do naruszenia powołanego przepisu przez organ, a jedynie dokonał jego wykładni w ramach swoich uprawnień orzeczniczych uwzględniając stan faktyczny i prawny tej sprawy.
Odnosząc się z do wskazywanej przez organ w uzasadnieniu skargi kasacyjnej możliwości zawieszenia z urzędu niniejszego postępowania wskazać należy, że w sprawie zawisłej w Trybunale Konstytucyjnym o sygn. akt P 7/21, zainicjowanej pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku: "Czy art. 9 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1610) w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2020 r., poz. 360 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2020 r. do spraw dotyczących ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych po 6 listopada 2018 r. w odniesieniu do policjantów zwolnionych ze służby przed 6 listopada 2018 r. jest zgodny z art. 2, art. 8 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 190 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej", Prokurator Generalny przedstawił pisemne stanowisko z 29 marca 2022 r. nr PK VIII TK 19.2021, w którym wniósł o stwierdzenie niezgodności w zakresie wskazanym powyżej art. 9 ust. 1 powołanej ustawy z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP i umorzenie postępowania w pozostałym zakresie. Z kolei w pisemnym stanowisku Sejmu RP z 9 czerwca 2022 r. Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz.U. 2019 r., poz. 2393 ze zm), ze względu na niedopuszczalność wyroku. Uzasadniając swoje stanowisko Marszałek Sejmu RP wskazał m.in., że "wątpliwości konstytucyjne sądu pytającego mogą być rozstrzygnięte w drodze prokonstytucyjnej wykładni bez potrzeby uruchamiania pytania prawnego. Sądy stosują zaskarżone przepisy i nadają im treść zgodną z Konstytucją. (...) wypowiedzi sądów administracyjnych wskazują, że nie istnieje potrzeba interwencji TK w niniejszej sprawie, ponieważ sądy są zdolne usunąć istniejące wątpliwości konstytucyjne za pomocą prokonstytucyjnej wykładni prawa". Ponadto należy mieć na uwadze, że Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) w wyroku z 21 lipca 2022 r. w sprawie Bieliński przeciwko Polsce (skarga nr 48762/19) zwrócił uwagę na kwestie istotne dla krajowej praktyki orzeczniczej. Zasygnalizował bowiem, że gdy długość postępowania sądowego uzależniona jest w znacznym stopniu od zwłoki w rozpoznaniu sprawy przez Trybunał Konstytucyjny, dochodzi do naruszenia praw obywatela do skutecznego środka odwoławczego. Biorąc zatem pod uwagę okoliczność, że od wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt K 7/15 upłynął znaczny okres, a ponadto mając na względzie stanowisko Sejmu RP i Prokuratora Generalnego przedstawione w sprawie o sygn. akt P 7/21, jak i stanowisko ETPCz przedstawione w powołanym wyroku oraz brak terminu rozpoznania tej sprawy przez Trybunał Konstytucyjny, zawieszenie niniejszego postępowania byłoby nieuzasadnione i godziłoby w konstytucyjne gwarancje obywatela do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI