III OSK 7051/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-03-07
NSAAdministracyjneWysokansa
szkolnictwo wyższestypendium dla niepełnosprawnychprawo o szkolnictwie wyższym i nauceokres pobierania świadczeńwykładnia przepisówpostępowanie administracyjneprawo studenta

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów administracji w sprawie odmowy przyznania stypendium dla osoby niepełnosprawnej, uznając błędną wykładnię przepisów dotyczących okresu jego przyznawania.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania stypendium dla osoby niepełnosprawnej, gdzie kluczowym zarzutem było błędne liczenie 6-letniego okresu uprawniającego do świadczenia. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając, że okres studiowania skarżącego przekroczył 6 lat. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA oraz decyzje organów, stwierdzając, że 6-letni okres powinien być liczony od momentu faktycznego przyznania i pobierania stypendium, a nie od początku studiów. Dodatkowo, sąd wskazał na wadliwość postępowania organów w zakresie niepełnego materiału dowodowego oraz nieprawidłowe ustalenie momentu powstania niepełnosprawności.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej odmawiającą przyznania stypendium dla osoby niepełnosprawnej. Głównym zarzutem skarżącego było błędne liczenie 6-letniego okresu uprawniającego do świadczenia, które organy administracji i sąd pierwszej instancji oparły na całym okresie studiowania, a nie na faktycznym okresie pobierania stypendium. NSA uznał ten zarzut za zasadny, dokonując wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. i stwierdzając, że okres 6 lat należy liczyć od momentu przyznania i pobierania świadczenia, a nie od rozpoczęcia studiów. Sąd wskazał również na naruszenia proceduralne, w tym niekompletność akt sprawy dotyczącą sposobu głosowania komisji stypendialnych oraz nieprawidłowe ustalenie momentu powstania niepełnosprawności skarżącego. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów administracji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organom niższej instancji, które będą związane przedstawioną wykładnią prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (5)

Odpowiedź sądu

Okres 6 lat należy liczyć jako okres faktycznego pobierania stypendium, a nie jako okres studiowania.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na wykładni językowej pojęcia 'przysługiwać', które oznacza należeć się z tytułu prawa lub przywileju, a nie samo posiadanie statusu studenta. Status studenta nie powoduje automatycznego powstania uprawnienia do świadczenia, które wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów i złożenia wniosku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (29)

Główne

P.s.w.n. art. 86 § ust. 1 pkt 1-4

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Określa rodzaje świadczeń dla studentów, w tym stypendium dla osób niepełnosprawnych.

P.s.w.n. art. 93 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Określa maksymalny 6-letni okres, przez który przysługują świadczenia, interpretowany jako okres faktycznego pobierania świadczenia.

Pomocnicze

P.s.w.n. art. 86 § ust. 3

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Reguluje przyznawanie świadczeń przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną.

P.s.w.n. art. 93 § ust. 4

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Dotyczy stypendium dla osób niepełnosprawnych na kolejnym kierunku studiów, gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego.

ustawa 'tarcza 2.0' art. 79 § ust. 5

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2

Stanowi, że w semestrze letnim 2019/2020 nie stosuje się ograniczenia 6-letniego do otrzymywania stypendium.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy oddalenia skargi przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy wymagań dotyczących uzasadnienia wyroku sądu.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy uchylenia zaskarżonego wyroku przez NSA.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy rozstrzygnięcia co do istoty sprawy przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu pierwszej instancji wykładnią prawną i oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu NSA.

P.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy zasądzenia kosztów postępowania.

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

K.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

K.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada informowania stron.

K.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada wysłuchania i wypowiedzenia się strony.

K.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

K.p.a. art. 75 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

K.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

K.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny na podstawie zebranego materiału dowodowego.

K.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

Załatwianie spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnej.

K.p.a. art. 107 § § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Elementy decyzji administracyjnej.

K.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności.

Regulamin art. § 3 § ust. 8

Zarządzenie nr [...] Rektora [...] z dnia [...] lipca 2019 r. w sprawie regulaminu świadczeń dla studentów [...] w B.

Decyzje komisji zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ich członków.

Regulamin art. § 3 § ust. 4

Zarządzenie nr [...] Rektora [...] z dnia [...] lipca 2019 r. w sprawie regulaminu świadczeń dla studentów [...] w B.

Większość członków komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej stanowią studenci.

Regulamin art. § 1 § ust. 5 pkt 1

Zarządzenie nr [...] Rektora [...] z dnia [...] lipca 2019 r. w sprawie regulaminu świadczeń dla studentów [...] w B.

Okres 6 lat otrzymywania stypendium należy liczyć jako okres studiowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. przez Sąd pierwszej instancji – okres 6 lat należy liczyć jako okres faktycznego pobierania stypendium, a nie okres studiowania. Naruszenie przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji – niekompletność akt sprawy dotycząca składu komisji i sposobu głosowania, a także nieprawidłowe ustalenie momentu powstania niepełnosprawności. Niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji w zakresie liczenia okresu pobierania stypendium.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące naruszenia art. 79 ust. 5 ustawy 'tarcza 2.0' – przepis nie miał zastosowania. Zarzuty dotyczące naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. – Sąd nie przekroczył granic sprawy. Zarzuty dotyczące naruszenia art. 104, 107, 11 K.p.a. – decyzje zawierały wymagane elementy, a zasada przekonywania została zachowana. Zarzuty dotyczące naruszenia zasady dwuinstancyjności – organ odwoławczy rozpoznał sprawę merytorycznie.

Godne uwagi sformułowania

Istota sporu w tej sprawie dotyczy wykładni art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. Prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. nie wymaga złożonych zabiegów interpretacyjnych i w pełni dopuszczalnym jest powołanie się na wykładnię językową. Nie można zrównywać znaczenia pojęcia 'przysługiwania świadczenia', o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. z pojęciem 'przysługiwania możliwości ubiegania się oświadczenie' w związku z posiadaniem statusu studenta. Brak dowodów stwierdzających, kto brał udział w wydaniu w tej sprawie decyzji i w jaki sposób głosował za jej podjęciem stanowi o niekompletności akt administracyjnych i niekompletność ta mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skład orzekający

Jerzy Stelmasiak

przewodniczący

Kazimierz Bandarzewski

sprawozdawca

Rafał Stasikowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących okresu przyznawania stypendiów dla studentów, w szczególności stypendium dla osób niepełnosprawnych, oraz zasady prawidłowego prowadzenia postępowania przez komisje stypendialne."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, ale jego zasady interpretacyjne mogą być pomocne w innych sprawach dotyczących świadczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego dla studentów tematu stypendiów i pokazuje, jak kluczowa jest precyzyjna wykładnia przepisów oraz prawidłowość procedury administracyjnej. Pokazuje też, jak sąd może korygować błędy organów.

Czy 6 lat studiów to zawsze 6 lat stypendium? NSA wyjaśnia kluczową różnicę.

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 7051/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /przewodniczący/
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III SA/Gl 247/20 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2020-08-20
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1668
art. 86 ust. 1 pkt 1-4, art. 86 ust. 3, art. 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Dz.U. 2020 poz 695
art. 79 ust. 5
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 247/20 w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w B. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osoby niepełnosprawnej I. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej [...] w B. z [...] listopada 2019 r. nr [...], II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w B. na rzecz W. M. kwotę 1257 (jeden tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 247/20 oddalił skargę W. M. (dalej jako skarżący) na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w B. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Komisji Stypendialnej [...] w B. z [...] listopada 2019 r. nr [...], którą odmówiono skarżącemu przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2019/2020.
W motywach orzeczenia Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że rozpatrzenie wniosku skarżącego, wbrew argumentacji przedstawionej w skardze, zasadnie odbyło się na podstawie obowiązującego od 1 października 2019 r. Regulaminu świadczeń dla studentów [...] w B., wprowadzonego Zarządzeniem z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Rektora [...]. Od 1 października 2019 r. na mocy ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2018r. poz. 1669), obowiązywały nowe zasady przyznania pomocy materialnej (dotychczasowe zasady obowiązywały do końca roku akademickiego 2018/2019, czyli do 30 września 2019 r.). Rektor zarządzeniem z [...] lipca 2019 r. wprowadził Regulamin z mocą obowiązywania od 1 października 2019 r. Zarządzenie to weszło w życie 1 października 2019 r., a więc w dacie, kiedy obowiązywały już art. 86-95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668 z późn. zm.) zwanej dalej P.s.w.n.
Odnosząc się do sposobu obliczania terminów okresu studiowania będącego podstawą przyznania świadczenia (stypendium dla osób niepełnosprawnych), który zgodnie z dyspozycją art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. nie może przekraczać okresu 6 lat Sąd wskazał, że zgodnie z prezentowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego stanowiskiem, świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, a więc za łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Okres 6-letni przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta – co wymaga podkreślenia – po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Podobnie w przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że rację mają organy uznając, iż do 6-letniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy (tj. sprzed 1 października 2018 r.). Od powyższych zasad został ustanowiony wyjątek dotyczący prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych. W przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać stypendium dla osób niepełnosprawnych jeszcze na jednym kolejnym kierunku studiów przez okres nieprzekraczający 6 lat. Przy ocenie prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych na kolejnym kierunku studiów istotny jest moment powstania niepełnosprawności, a nie data wydania orzeczenia potwierdzającego ten fakt. Student, który kształci się jednocześnie na kilku kierunkach studiów, może otrzymać świadczenie danego rodzaju (np. stypendium socjalne) tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku studiów. Student może otrzymać dane świadczenie (np. stypendium socjalne) na jednym kierunku, a inne świadczenie (np. stypendium rektora) na drugim kierunku, w tym także w innej uczelni. Przy czym może on otrzymywać równocześnie stypendium socjalne, stypendium rektora, stypendium dla osób niepełnosprawnych lub zapomogę, o ile spełnia kryteria przewidziane dla każdego ze świadczeń, z tym że łączna miesięczna kwota stypendium socjalnego oraz stypendium rektora otrzymanych przez studenta nie może przekroczyć 38% wynagrodzenia profesora, tj. kwoty 2435,80 zł (wynagrodzenie to wynosi od 2019 r. – 6410,00 zł).
Wyjaśniono, że okres niepełnosprawności skarżącego datuje się od dnia 6 kwietnia 2005 r. i trwa on nadal. Zgodnie z danymi zawartymi w systemie POLON od dnia 1 października 2009 r. do dnia składania wniosku o przyznanie świadczenia tj. do dnia 18 października 2019 r. łączny okres studiowania skarżącego wyniósł 120 miesięcy (tj. 10 lat) na 27 różnych kierunkach studiów, wliczając w to okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie i nauce. W tym stanie rzeczy na dzień składania wniosku tj. 18 października 2019 r. okres pobierania świadczenia przekroczył okres 6 lat. Tym samym brak było podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
I. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 7 K.p.a., 8 K.p.a., 9 K.p.a., 10 K.p.a., 75 K.p.a., 77 § 1 K.p.a. oraz 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia licznych uchybień organu polegających na:
a) nieustaleniu okresu pobierania przez skarżącego stypendium dla osób niepełnosprawnych, a poprzestanie jedynie na ogólnym wskazaniu okresu studiowania przez skarżącego,
b) braku podania składu, który rozpoznawał wniosek studenta, a tym samym uniemożliwienie zweryfikowania prawidłowości podejmowanej decyzji, bowiem nie wiadomo czy większość w składzie podejmującym decyzję stanowili studenci, a ponadto brak wskazania składu komisji należy odczytywać jako brak podania składu organu,
c) braku ustalenia, że niepełnosprawność skarżącego powstała w trakcie studiów,
d) braku rozdzielenia okresów studiowania i pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych na okresy sprzed i po wejściu w życie ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tj. 1 października 2019 r.,
co doprowadziło organy oraz Sąd do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie polegającego na błędnym ustaleniu okresów studiowania i pobierania stypendium, a także nieprawidłowym ustaleniu, że niepełnosprawność nie powstała w trakcie studiów, a także na błędnym ustaleniu, że stypendium przysługuje przez okres 6 lat studiowania, w sytuacji gdy przysługuje ono przez 6 lat, a skarżący otrzymywał je jedynie przez 36 miesięcy;
2) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 86 ust. 3 P.s.w.n. poprzez brak wskazania w treści decyzji składu, który podejmował decyzję w stosunku do studenta, a tym podjęcie decyzji jednoosobowo przez przewodniczącego komisji w sytuacji, gdy większość w składzie podejmującym decyzję stanowią studenci;
3) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku art. 104 K.p.a., art. 107 § 1 i 3 K.p.a. oraz art. 11 K.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia licznych uchybień organu, tj. braku wskazania organu, który podejmował zaskarżoną decyzję, a mianowicie podania z imienia i nazwiska osób, które rozstrzygnęły sprawę studenta, a tym samym brak prawidłowego wskazania organu stypendialnego;
4) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 104 K.p.a., 107 § 1 i 3 K.p.a. oraz 11 K.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia licznych uchybień, w szczególności polegających na nierozpoznaniu zarzutów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, tj. zarzutów dotyczących tego, że do wliczania 6-letniego okresu pobierania stypendium należy wliczyć jedynie okresy faktycznego pobierania stypendium, a ponadto nie należy wliczać do okresów pobierania stypendium okresu przed wejściem w życie ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tj. przed dniem 1 października 2019 r.;
5) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez ograniczenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w istocie do przytoczenia stanowiska i poglądów organów obu instancji bez przeprowadzenia ich analizy, a w szczególności poprzez powołanie się na interpretację Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (obecnie Ministerstwa Edukacji i Nauki), która nie może stanowić źródła prawa, brak odniesienia się do zarzutów skarżącego dotyczącego niewliczania do 6-letniego okresu otrzymywania stypendium okresów studiowania, a także braku analizy przepisu dotyczącego przepisu wprowadzonego na mocy tzw. tarczy 2.0 (ustawa z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2), na podstawie którego nie stosuje się ograniczeń, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., a więc 6-letniego okresu otrzymywania stypendium (art. 79 ust. 5 ustawy "tarczy 2.0");
6) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. w sytuacji, gdy WSA nie był związany podstawami i zarzutami skargi, a nie podjął on żadnych kroków w celu ustalenia prawidłowej interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., w szczególności w kontekście przepisu wprowadzonego na mocy tzw. tarczy 2.0 (art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2), na podstawie którego nie stosuje się ograniczeń o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., który spowodował, że 6-letniego okresu pobierania stypendium w semestrze letnim 2019/20 nie stosuje się;
7) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 15 K.p.a. wskutek oddalenia skargi, mimo że w sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności poprzez brak dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, a w szczególności bez odniesienia się do zarzutów strony, które zostały podniesione w odwołaniu, bowiem organ drugiej instancji ograniczył się jedynie do ustalenia prawidłowości wcześniejszej decyzji Komisji;
8) art. 151 P.p.s.a. w związku z art 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 w związku z art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust 2 pkt 1 P.s.w.n. w sytuacji, gdy WSA nie był związany podstawami i zarzutami skargi, a treść przepisu jednoznacznie wskazywała, że w semestrze letnim 2019/2020 nie stosowało się ograniczenia 6-letniego do otrzymywanie stypendium, a tym samym stypendium to powinno zostać przyznane studentowi co najmniej w semestrze letnim, co powinno skutkować uwzględnieniem skargi;
II. przepisów prawa materialnego:
1) art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, w związku z art. 86 ust. 1 pkt 1 i art 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., poprzez nieuwzględnienie treści przepisu, który stanowił, że w semestrze letnim 2019/2020 nie stosowało się ograniczenia 6-letniego do otrzymywanie stypendium, a tym samym stypendium to powinno zostać przyznane studentowi co najmniej w semestrze letnim, co powinno skutkować uwzględnieniem skargi;
2) art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. poprzez nieprawidłową wykładnię i uznanie, że stypendium dla osób niepełnosprawnych przysługuje maksymalnie przez 6 lat studiowania, w sytuacji gry prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że okres 6 lat należy liczyć jako okres pobierania stypendium;
3) art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. poprzez błędną wykładnię i zaliczenie do pobierania stypendium i studiowania okresu sprzed wejścia w życie ustawy (1 października 2019 r.) w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia powinna prowadzić do wniosku, że należy rozdzielić te okresy i uwzględnić wyłącznie okres po wejściu w życie ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce;
4) art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 4 P.s.w.n. poprzez nieprawidłową wykładnię i błędne ustalenie, że niepełnosprawność studenta nie powstała w trakcie studiów, w sytuacji gdy niepełnosprawność skarżącego powstała w trakcie studiów, co wynika z przedłożonego zaświadczenia, a tym samym skarżący może pobierać stypendium na kolejnym kierunku studiów;
5) zarządzenie nr [...] Rektora [...] z dnia [...] Iipca 2019 r. w sprawie regulaminu świadczeń dla studentów [...] w B. (zwanego dalej Regulaminem), a w szczególności:
a) § 3 ust 8 Regulaminu poprzez brak wskazania jaką większością została podjęta decyzja, a tym samym przyjęcie, że decyzja została podjęta jednoosobowo przez przewodniczącego komisji stypendialnej,
b) § 3 ust. 4 Regulaminu poprzez brak wskazania składu komisji, a tym samym nieprawidłowe oznaczenie organu,
c) § 1 ust. 5 pkt 1 Regulaminu poprzez zastosowanie przepisu sprzecznego z przepisem ustawy poprzez uznanie, że okres 6 lat otrzymywania stypendium należy liczyć jako okres studiowania, a nie faktycznego pobierania stypendium.
W oparciu o wskazane wyżej zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania za pierwszą i drugą instancję.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, tym samym rozpoznając tę sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza zaś związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem.
Sprawa ta podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia.
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są usprawiedliwione.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 819/11; wyrok NSA z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt III OSK 5394/21).
Niezasadnym są zarzuty naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 104 K.p.a., art. 107 § 1 i 3 K.p.a. oraz art. 11 K.p.a. poprzez nierozpoznanie zarzutów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, tj. zarzutów dotyczących tego, że do wliczania 6-letniego okresu pobierania stypendium należy wliczyć jedynie okresy faktycznego pobierania stypendium, a ponadto nie należy wliczać do okresów pobierania stypendium okresu przed wejściem w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tj. przed dniem 1 października 2019 r.
Zarzut ten pojawi się w skardze kasacyjnej także jako zarzut naruszenia prawa materialnego i będzie odrębnie rozpoznany, natomiast jako zarzut naruszenia ww. przepisów postępowania jest on niezasadny, ponieważ sposób liczenia okresów pobierania stypendium nie stanowi w tej sprawie okoliczności proceduralnej, ale ma charakter materialnoprawny. Organy na podstawie systemu POLON ustaliły okres studiowania przez skarżącego kasacyjnie co najmniej do 1 października 2009 r. na łącznie 27 kierunkach różnych uczelni wyższych. Ta jednak okoliczność nie jest istotą sporu w tej sprawie
Istota sporu w tej sprawie dotyczy wykładni art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. poprzez, jak podnosi to skarżący kasacyjnie, błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że stypendium dla osób niepełnosprawnych przysługuje maksymalnie przez 6 lat studiowania, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że okres 6 lat należy liczyć jako okres pobierania stypendium.
Ten zarzut jest trafny.
Zgodnie z treścią art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. obowiązującą w dacie wydania w tej sprawie zaskarżonej decyzji, świadczenia wymienione w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n. przysługiwały na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 P.s.w.n. student miał prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora. Art. 359 ust. 1 ww. ustawy stanowił zaś, że stypendium ministra mógł otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami, lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi.
W tej sprawie Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że ww. okres 6-letni odnosi się do okresu studiowania (posiadania przez daną osobę statusu studenta), a nie otrzymywania stypendium.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. nie wymaga złożonych zabiegów interpretacyjnych i w pełni dopuszczalnym jest powołanie się na wykładnię językową. Przy wykładni pojęcie "przysługiwać" – wobec braku nadania temu terminowi odrębnego znaczenia na gruncie tej ustawy – należy interpretować zgodnie z potocznym (powszechnie przyjętym) rozumieniem. Pojęcie to oznacza "przypadać komuś w udziale; należeć się z tytułu ustawy, prawa, przywileju; skorzystać z przysługującego prawa" (Słownik Języka Polskiego L-P, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1996, s. 1007). Tym samym sformułowanie "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie ma znaczenie to, że student występował o oświadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Okoliczność, że dana osoba jest studentem nie oznacza uzyskania świadczenia (stypendium). Zgodnie z art. 86 ust. 1 P.s.w.n. student mógł jedynie ubiegać się o świadczenie, ale sam status studenta nie powodował powstania uprawnienia do jego uzyskania. Warunki ubiegania się o stypendium rektora określał art. 91 P.s.w.n. Oznacza to, że aby to stypendium przysługiwało studentowi, musiał on nie tylko mieć status studenta, ale także złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla tej kategorii pomocy finansowej. W związku z powyższym 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należało odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w tej ustawie (np. stypendium dla osoby niepełnosprawnej) i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy. Nie można zrównywać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się oświadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to Sąd pierwszej instancji w tej sprawie.
Tym samym nie ma racji Sąd pierwszej instancji przyjmując, że także w stanie faktycznym tej sprawy należało powiązać początek okresu 6-letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie świadczenia. Skoro z samym statusem studenta ustawa nie wiązała przysługiwania stypendium, to nie można uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczynał biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n.
Tym samym okoliczność błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n w tej sprawie uzasadniania uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji odwoławczej i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Orzekające w sprawie organy badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium do 6-letniego okresu, o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej. W konsekwencji powyższego, przyjęcie przez organy stanowiska, że wspomniany 6-letni okres upłynął, a tym samym, że odmowa przyznania skarżącemu stypendium z tej tylko przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację. W tym zakresie zasadnym jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 10 K.p.a., art. 75 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek nieustalenia okresu pobierania przez skarżącego stypendium dla osób niepełnosprawnych, a poprzestanie jedynie na ogólnym wskazaniu okresu studiowania przez skarżącego.
Analogiczny jak w tej sprawie pogląd został zaprezentowany w wyroku NSA z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 4741/21; wyroku NSA z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 4519/21; wyroku NSA z 12 grudnia 2021 r. sygn. akt 4519/21; wyroku NSA z 28 października 2021 r. sygn. akt III OSK 4256/21; wyroku NSA z 3 listopada 2021 r. sygn. akt III 4304/21; wyroku NSA z 8 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3913/21 i wyroku NSA z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3978/21.
Zasadnym jest także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię § 1 ust. 5 pkt 1 Regulaminu w tym zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że okres 6 lat otrzymywania stypendium należy liczyć jako okres studiowania, a nie faktycznego pobierania stypendium.
Częściowo zasadnym są zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 86 ust. 3 P.s.w.n. poprzez brak wskazania w treści decyzji składu, który podejmował decyzję w stosunku do skarżącego.
Zgodnie z art. 86 ust. 3 P.s.w.n. na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, w której większość członków stanowią studenci. Decyzje podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji.
W tej sprawie obie wydane decyzje odmawiające przyznania skarżącemu stypendium zostały wydane przez wyraźnie wskazane organy: Komisję Stypendialną [...] w B. jako organ pierwszej instancji i Odwoławczą Komisję Stypendialną [...] w B. jako organ drugiej instancji. Obie decyzje zostały prawidłowo podpisane. Ponadto zgodnie z art. 107 § 1 pkt 1 i 8 K.p.a. decyzje zawierają m.in. oznaczenie organu administracji publicznej i podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Sama treść decyzji komisji stypendialnej nie musi obejmować imiennego wskazania wszystkich członków takiej komisji, ani też zawierać dodatkowych informacji o sposobie głosowania każdego z członków organu kolegialnego. W tym zakresie należy także stwierdzić, że nie jest zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji § 3 ust. 4 Regulaminu. Zgodnie z tym przepisem większość członków komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej stanowią studenci. Okoliczność ta nie oznacza, że w decyzji w sprawie stypendium powinni być wskazywani wszyscy członkowie komisji stypendialnej lub też wszyscy członkowie takiej komisji będący studentami.
Natomiast wadliwością w zakresie gromadzenia materiału dowodowego w tej sprawie było pominięcie protokołu z posiedzeń organów stypendialnych lub innego dokumentu z którego wynikałoby, kto brał udział w wydawaniu decyzji z dnia [...] listopada 2019 r. (decyzja pierwszoinstancyjna) i z dnia [...] stycznia 2020 r. (decyzja drugoinstancyjna).
Wada ta stanowi naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 P.p.s.a. zgodnie z którym Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" o jakim mowa w art. 133 § 1 P.p.s.a. oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania. Aktami sprawy w rozumieniu tego przepisu są zarówno akta sądowe jak i przestawione sadowi akta administracyjne (M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wydanie 3, Warszawa 2015, str. 567-569). Naruszenie zasady określonej w 133 § 1 P.p.s.a. może stanowić w ramach art. 174 pkt 2 P.p.s.a. usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli polega w szczególności na: 1) oddaleniu skargi mimo niekompletnych akt sprawy, 2) pominięciu istotnej części tych akt, 3) przeprowadzeniu postępowania dowodowego z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 P.p.s.a. i 4) oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 P.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 1957/15; wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2970/15). Brak dowodów stwierdzających, kto brał udział w wydaniu w tej sprawie decyzji i w jaki sposób głosował za jej podjęciem stanowi o niekompletności akt administracyjnych i niekompletność ta mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto z treści § 3 ust. 8 Regulaminu wynika, że decyzje komisji zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ich członków. Trafnie więc skarżący kasacyjnie podnosi, że z akt sprawy nie wynika ani to, kto brał udział przy podjęciu zaskarżonych do Sądu pierwszej instancji decyzji, ani też jaką większością głosów decyzje te były podejmowane. W tym zakresie brak wezwania organu administracyjnego przez Sąd pierwszej instancji do przedłożenia dokumentacji obejmującej przebieg głosowania stanowił naruszenie prawa w zakresie obejmującym art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 10 K.p.a., art. 75 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. W ten bowiem sposób Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził należytej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zweryfikowania prawidłowości jej podjęcia.
Nie jest zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic rozpoznawania sprawy, ponieważ skarga dotyczyła decyzji w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osoby niepełnosprawnej na rok akademicki 2019/2020 i przedmiot tej właśnie sprawy administracyjnej został rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to jednak jest związany granicami danej sprawy, albowiem ustawodawca wprost stanowi, że "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy" (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 1142/15). Oznacza to, że sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli zgodności z prawem innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1488/17). Przywołany przepis wyraźnie i jednoznacznie determinuje więc zakres kognicji sądu administracyjnego, która nie została w tej sprawie przekroczona.
Niezasadnie strona skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargi mimo niedostrzeżenia naruszenia w toku postępowania administracyjnego art. 104 K.p.a., art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. oraz art. 11 K.p.a. w zakresie obejmującym brak wskazania organu, który podejmował zaskarżoną decyzję. Art. 104 K.p.a. reguluje jedynie sposób załatwiania indywidualnych spraw jurysdykcyjnych poprzez wydanie decyzji administracyjne, co miało miejsce w tej sprawie. Art. 11 K.p.a. zawiera tzw. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. W tej sprawie oba organy stypendialne wyjaśniały przesłanki, jakimi kierowały się załatwiając sprawę, a okoliczność uznania argumentacji organów za prawidłową lub nieprawidłową nie stanowi w tej sprawie naruszenia ww. przepisu. Ponadto zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. decyzja administracyjna powinna zawierać uzasadnienie faktyczne oraz uzasadnienie prawne i wydane w sprawie decyzje je zawierają.
Nie jest zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. i w zw. z art. 15 K.p.a. poprzez oddalenie skargi, mimo że w sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności polegającej na braku dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, a w szczególności braku odniesienia się do zarzutów strony, które zostały podniesione w odwołaniu, bowiem organ drugiej instancji ograniczył się jedynie do ustalenia prawidłowości wcześniejszej decyzji Komisji.
Z akt sprawy wynika, że Odwoławcza Komisja Stypendialna rozpoznała odwołanie i ustosunkowała się do jego treści obejmującej przede wszystkim kwestionowanie sposobu liczenia okresu 6 lat pobierania stypendium. Organ odwoławczy ustosunkował się do sprawy i nie poprzestał jedynie na kontroli decyzji pierwszoinstancyjnej, ale ponownie rozpoznał sprawę. Kwestia akceptacji argumentacji zawartej w zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji decyzji nie stanowi o naruszeniu art. 15 K.p.a., jeżeli organ odwoławczy merytorycznie rozpoznawał sprawę na podstawie akt sprawy.
Niezasadnym są liczne zarzuty tak w zakresie naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, a sprowadzające się do dokonania błędnej wykładni przez Sąd pierwszej instancji art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 695). Przepis ten wszedł w życie z dniem 18 kwietnia 2020 r., a więc prawie trzy miesiące po dacie wydania (w dniu 28 stycznia 2020 r.) zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Już z tego tytułu nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenia prawa poprzez brak oceny zastosowania przez organy orzekające w sprawie co do zastosowania przepisu, który w dacie wydawania decyzji nie obowiązywał.
Ponadto zgodnie z ww. art. 79 ust. 5 w drugim semestrze roku akademickiego 2019/2020 do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-3 P.s.w.n. nie stosuje się ograniczenia, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Treść tego przepisu wprost dotyczy przyznawania świadczeń w drugim semestrze roku akademickiego 2019/2020. W tej zaś sprawie decyzje administracyjne dotyczące świadczenia były podejmowane w pierwszym semestrze roku akademickiego 2019/2020. Tym samym art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 nie mógł mieć zastosowania w tej sprawie. Zgodnie z załącznikiem nr 1 do zarządzenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] czerwca 2019 roku w sprawie harmonogramu roku akademickiego 2019/2020 dla studiów stacjonarnych i niestacjonarnych pierwszego stopnia, jednolitych studiów magisterskich oraz studiów drugiego stopnia, semestr zimowy na tej Uczelni trwał w roku akademickim 2019/2020 od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r., a tym samym Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w B. wydając decyzję w dniu [...] stycznia 2020 r. podejmowała czynności w pierwszym (zimowym) semestrze.
Niezasadnym jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. polegającej na zaliczeniu do czasu pobierania stypendium i studiowania okresu sprzed wejścia w życie Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce (czyli przed 1 października 2019 r.) w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia powinna prowadzić do wniosku, że należy rozdzielić te okresy i uwzględnić wyłącznie okres po wejściu w życie ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Nie można uznać, że w przypadku, gdy dana osoba mająca status studenta pobierała świadczenie finansowe na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i z chwilą wejścia w życie nowej ustawy (tj. ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) nadal miałaby status studenta, to należałoby ją traktować jak osobę studiującą, która w ogóle żadnego świadczenia finansowego nie otrzymała, a więc okres 6-letni pobierania świadczenia byłby liczony od nowa na podstawie nowej ustawy. Taka wykładnia pozwalałaby takim studentom na pobieranie świadczeń finansowych przez okres znaczenie przekraczający 6 lat (tzn. maksymalnie 6 lat na podstawie nowej ustawy, a dodatkowo wcześniej na podstawie ustawy z 2005 r.) i byłoby to nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości. Zdecydowanie dyskryminowani byliby studenci, którzy rozpoczęliby studia w okresie obowiązywania ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wobec tych studentów, których studia rozpoczęły się przed wejściem w życie tej ustawy i którzy już na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym uzyskali świadczenia finansowe.
Skarżący kasacyjnie niezasadnie podniósł także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 10 K.p.a., art. 75 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek braku rozdzielenia okresów studiowania i pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych na okresy sprzed i po wejściu w życie Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, tj. 1 października 2019 r.
Pogląd, nakazujący wliczanie do okresu 6-letniego świadczeń przyznanych na podstawie ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym został także wyrażony w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z 7 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3596/21; wyrok 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3978/21; wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 4741/21; wyrok NSA z 8 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3913/21; wyrok NSA z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21).
Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 4 P.s.w.n. polegającej na przyjęciu, że niepełnosprawność studenta nie powstała w trakcie studiów w sytuacji, gdy niepełnosprawność skarżącego powstała w trakcie studiów, co ma wynikać z przedłożonego zaświadczenia – nie jest zasadny. Art. 93 ust. 4 P.s.w.n. nie stosuje się do świadczenia stypendialnego objętego art. 86 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, ale do świadczenia określonego w art. 86 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. Zgodne bowiem z jego treścią w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Stąd też tak sformułowany zarzut nie może być uznany za uzasadniony.
Jednak zgodnie z znajdującymi się w aktach sprawy orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności skarżącego, wskazywaną w nich datą powstania (zaistnienia) niepełnosprawności jest data [...] kwietnia 2005 r. (orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] października 2019 r. znak [...]; orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] października 2014 r. znak [...]; orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] września 2017 r. znak [...]). Z systemu POLON wynika, że wprawdzie skarżący rozpoczął studia z dniem [...] września 2009 r., tym niemniej w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z dnia [...] listopada 2007 r. z treści którego również wynika, że skarżący studiował w latach 1997-2007 w Uniwersytecie [...] w L., zaliczając tylko jeden semestr w dniu [...] listopada 1999 r. Jeżeli zaświadczenie to potwierdza stan rzeczywisty, to niepełnosprawność skarżącego powstała w czasie studiów. W tym zakresie zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. i w zw. z art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 10 K.p.a., art. 75 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo nieprawidłowego ustalenia, że niepełnosprawność nie powstała w trakcie studiów jest jednak zasadny.
Nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. Art. 141 § 4 P.p.s.a. może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera nie dające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd.
Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie elementy formalne. Ponadto nie można dostrzec niespójności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i to pomimo tego, że zawarty w nim pogląd co do sposobu liczenia okresu pobierania stypendium jest wadliwy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji oddalając skargę i utrzymując w mocy wydane w sprawie decyzje nie dostrzegł naruszenia prawa w stanie prawnym obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji w zakresie błędnej wykładni art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. poprzez stwierdzenie, że stypendium dla osób niepełnosprawnych przysługuje maksymalnie przez 6 lat studiowania, a nie przez okres 6 lat pobierania tego świadczenia. Ponadto Sąd pierwszej instancji uchybił obowiązkowi dokonania kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie kompletności zgromadzonego materiału dowodowego pomijając ustalenie samego przebiegu głosowania komisji stypendialnych w zakresie podjęcia decyzji w tej sprawie, jak i ustalenia, czy niepełnosprawność skarżącego kasacyjnie powstała w czasie studiów.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę i uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. oraz 193 P.p.s.a. zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej [...] w B. z [...] listopada 2019 r. nr [...].
Organ pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę, będąc związany przedstawioną wyżej wykładnią przepisów - na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 153 P.p.s.a. - zobowiązany jest jeszcze raz przeprowadzić postępowanie w tej sprawie w szczególności ustalając prawidłowo stan faktyczny sprawy. Rozstrzygając sprawę organ powinien uwzględnić także nowelizację art. 93 P.s.w.n.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, stronie która wniosła tę skargę należą się niezbędne koszty postępowania od organu, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. W tej sprawie należało od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w B. zasądzić na rzecz W. M. kwotę 1257 złotych stanowiących zwrot kosztów postępowania sądowego. Koszty te obejmują zwrot kwot wpisów od skargi i skargi kasacyjnej, zwrot kwoty opłaty za sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, zwrot kwoty opłaty za udzielenie pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie adwokata będącego pełnomocnikiem skarżącego kasacyjnie obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI