III OSK 705/23

III OSK 705/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek
Przemysław Szustakiewicz
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
II SA/Bd 631/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2022-08-17
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 631/22 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 maja 2022 r. nr DSE3-K1082-D18182-27/22 w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 17 sierpnia
2022 r., sygn. akt II SA/Bd 631/22, wydanym po rozpoznaniu sprawy J. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z 9 maja 2022 r. nr DSE3-K1082-D18182-27/22 w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że przedmiotem kontroli sądowej była ww. decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z 9 maja 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję własną z 1 września 2021 r., nr DSE2-K1063-D18182-5D/21 odmawiającą stronie skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Sąd I instancji wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1255 ze zm.), dalej jako "ustawa". Ustawa ta reguluje m.in. zasady nabywania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Definicja legalna działacza opozycji antykomunistycznej zamieszczona jest w art. 2 ust. 1 ustawy a definicja legalna osoby represjonowanej z powodów politycznych, zawartą w art. 3 powołanej ustawy. Natomiast przesłanki, wedle których danej osobie przysługuje status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazano w art. 4 ustawy. W ocenie WSA w Bydgoszczy, kwestią kluczową jest, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w tym postępowaniu skarżąca spełniła ustawowe przesłanki dla wnioskowanego przez siebie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Sąd wymienił okoliczności przedstawione przez skarżącą, które jej zdaniem uzasadniają jej wniosek o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Należały do nich przede wszystkim jej działalność polegająca m.in. na ukrywaniu przewodniczącego "Solidarności" [...] oraz dostarczaniu żywności dla ludzi, którzy stracili pracę. Skarżąca wskazała również, że przyjęła wraz z mężem do pracy w gospodarstwie przewodniczącego "Solidarności" z [...] oraz dwóch studentów wyrzuconych z uczelni za przynależność do "Solidarności". Z kolei, organ II instancji odmawiając stronie skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej powołaną ustawą. W ocenie organu, materiał ten nie pozwala stwierdzić, że strona prowadziła działalność opozycyjną, jak również by podlegała represjom, o którym mowa w ustawie. Organ dokonał analizy oświadczenia świadka [...] i [...] z 8 października 2021 r. wskazując, że obaj świadkowie nie mają potwierdzonego status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Świadek [...] w powyższym oświadczeniu skupił się na opisie działalności męża wnioskodawczyni – [...], natomiast odnośnie do wnioskodawczyni świadek w lakoniczny sposób oświadczył że "za działalność Pana [...] bardzo wysoką cenę zapłaciła jego żona J.". Organ przeprowadził również dowody z przesłuchania świadków [...] i [...]. Świadek [...]i zeznał, że w czasie zakładania Solidarności Rolników Indywidualnych w [...] około 1980 r. strona "pełniła funkcję kogoś w rodzaju sekretarki". Strona przygotowywała paczki dla internowanych (okoliczność potwierdzona przez świadka [...]), które świadek wraz z mężem strony zawoził do kościoła do [...]. Świadek podkreślił, że być może wnioskodawczyni z nimi "kiedyś jechała", ale nie pamięta. Z powyższego oświadczenia zdaniem organu nie wynika, by strona w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi prowadziła działalność, o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała represji wymienionej w katalogu z art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.
Organ dokonał też analizy oświadczenia świadka [...] podkreślając, że świadek nie ma potwierdzonego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Świadek w powyższym oświadczeniu skupił się na działalności męża wnioskodawczyni, natomiast odnosząc się do strony oświadczył, że (tu cytat:) "Pan [...] zakończył działalność ze względu na stan zdrowia żony. To bezpieka doprowadziła panią J. K. do załamania nerwowego. Bardzo częste przesłuchania, naciski, a także różne techniki miały bezpośredni wpływ na jaj stan zdrowia". Z powyższego oświadczenia nie wynikało, by strona prowadziła działalność zgodnie z art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ przeprowadził dowód z przesłuchania ww. świadka, który zeznał, że strona była wraz z mężem na spotkaniu założycielskim Koła Wiejskiego NSZZ RI Solidarność. W czasie stanu wojennego słyszał od męża wnioskodawczyni i innych ludzi, których dziś nie pamięta, że do domu Państwa K. przyjeżdżali funkcjonariusze w celu zastraszenia, co miało negatywny wpływ na zdrowie psychiczne strony. W domu państwa K. strona przygotowywała paczki dla internowanych.
Organ dokonał również analizy oświadczenia a następnie zeznań świadka [...] podkreślając, że świadek nie ma potwierdzonego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z uwagi jednak na rozbieżności między oświadczeniem, a zeznaniem, oraz z uwagi na ogólnikowość jej zeznań organ stwierdził, że oświadczenie świadka nie daje podstaw do uznania, że w stosunku do wnioskodawczyni zaistniała inna represja z katalogu z art. 3 ustawy.
Organ przesłuchał także męża wnioskodawczyni [...]. Świadek nie posiada statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zeznał, że żona zaczęła swoją działalność w 1980 r., gdy podczas spotkania założycielskiego Solidarności Rolników Indywidualnych [...] pisała "protokół założycielski". Jeszcze przed stanem wojennym "robiliśmy paczki i zawoziliśmy je do cukrowni w [...], ponieważ tam był wówczas strajk". W.w. wydarzenie było na przełomie listopada/grudnia 1981 r. 13 grudnia 1981 r. śp. [...] przywiózł do ich domu przewodniczącego Solidarności z [...] celem ukrycia. Osoba ta ukrywała się w ich domu przez 15 dni, później śp. [...] zabrał go w nieznane im miejsce. Świadek podkreślił, że przez cały czas nie znali ani jego imienia, ani nazwiska. Przed stanem wojennym była akcja niepłacenia podatku przez całą wieś, a świadek wówczas jeździł do [...] po ulotki z zarządu i przekazywał je żonie do rozprowadzenia. Z powyższego, zdaniem organu wynika, że były to materiały wydawane przez Solidarność w czasie jej tzw. "legalnej działalności". Z powyższego oświadczenia wynika, że roznoszenie ulotek miało miejsce przed stanem wojennym, w latach tzw. "legalnej Solidarności", które z mocy art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej podlegają wyłączeniu. Mąż skarżącej zeznał, że po wybuchu stanu wojennego, to on wraz z p. [...] i "czasem żoną" jeździli raz w miesiącu na msze za ojczyznę do [...] i tam zawozili paczki spożywcze dla internowanych. Analiza całości zeznań męża wnioskodawczyni, dała organowi podstawy do stwierdzenia, że strona mogła wspierać swojego męża w jego działalności, jednak uczestnictwo w mszach, spotkaniach modlitewnych, pielgrzymkach, nie dowodzi, że podejmowała działalność, którą uznać można za działalność opozycyjną.
Sąd I instancji powyższe ustalenia faktyczne poczynione przez organ w całości podzielił i uznał za własne, gdyż, jak zaznaczył, znajdują one potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych. Sąd podzielił także argumentację prawną przedstawioną przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. WSA w Bydgoszczy zwrócił uwagę, że skarżąca mimo istnienia takiego wymogu ustawowego - nie dołączyła do wniosku o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych żadnych dowodów, potwierdzających zaangażowanie w ruchu opozycyjnym, bądź doznane represje, a zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ww. ustawy. Organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie w sprawie na podstawie zebranego w ten sposób materiału dowodowego.
Sąd doszedł do przekonania, że nie ma żadnych dowodów, które potwierdzałyby, że skarżąca przez minimum 12 miesięcy prowadziła zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi, mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka w Polsce lub że doznała ustawowo wskazanych represji wskutek prowadzenia takiej działalności bądź udziału w wystąpieniu o charakterze wolnościowym. Nie jest możliwe potwierdzenie stronie statusu osoby represjonowanej z powodu działalności opozycyjnej jej męża, ponieważ nie była to represja bezpośrednio zastosowana wobec wnioskodawczyni.
Zdaniem Sądu I instancji organ dochował podstawowych zasad postępowania wyjaśniającego, w tym dowodowego (z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a.), lecz w sprawie brak było dowodów, które potwierdzałyby, że skarżąca przez minimum 12 miesięcy prowadziła zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi, mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka w Polsce lub że doznała ustawowo wskazanych represji wskutek prowadzenia takiej działalności bądź udziału w wystąpieniu o charakterze wolnościowym. Nie było również, wg Sądu I instancji, możliwe potwierdzenie skarżącej statusu osoby represjonowanej z powodu działalności opozycyjnej jej męża, ponieważ nie była to represja bezpośrednio zastosowana wobec wnioskodawczyni.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła wyrok w całości i wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Wystąpiła też o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczyła, że zrzeka się rozprawy przed Naczelnym Sadem Administracyjnym.
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a, zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 i 3 ust. 3 a) i c) ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, przez błędną wykładnię i wadliwe uznanie, że strona nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 cytowanej ustawy, podczas gdy prawidłowa interpretacja tych przepisów pozwala przyjąć, że również czynności o charakterze organizacyjnym, wypełniają przesłankę brania udziału w wystąpieniu wolnościowym, a represje stosowane wobec skarżącej dotknęły J. K. bezpośrednio, co doprowadziło do choroby psychicznej,
Zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na niedostrzeżeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, że organ w niniejszej sprawie ograniczył postępowanie dowodowe do przesłuchania świadków i sprawdzenia wnioskodawczym w internetowej bazie danych projektu "Encyklopedia Solidarności", a zaniechał przeprowadzenia z udziałem biegłego sądowego przesłuchania skarżącej, w wyniku czego błędnie zarzucono skarżącej brak należytej staranności, by zaopatrzyć wniosek w wymagane prawem dowody, co wpłynęło na niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy przez co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego wydania decyzji negatywnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., który jest niezasadny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ administracji przed wydaniem zaskarżonej decyzji podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy i dokonał właściwej jego oceny. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stosownie do treści art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. dokonał sprawdzenia wnioskodawczyni w internetowej bazie danych projektu: "Encyklopedia Solidarności" prowadzonego przez Instytut Pamięci Narodowej, jednak nie odnaleziono biogramu, ani informacji na temat strony. Skierował również 18 czerwca 2021 r. zapytanie do Instytutu Pamięci Narodowej. W wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono informacji o wnioskodawczyni, potwierdzających działalność antykomunistyczną w ramach opozycji lub podleganie represjom z przyczyn politycznych, zaś sama zainteresowana nie dołączyła do wniosku wymaganych prawem dowodów. Nie dołączyła do wniosku dowodów, potwierdzających zaangażowanie w ruchu opozycyjnym, bądź doznane represje, a zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ww. ustawy. Organ I instancji w piśmie z 18 czerwca 2021 r. zwrócił się do skarżącej o przedstawienie dowodów potwierdzających prowadzenie działalności opozycyjnej zagrożonej odpowiedzialnością karną oraz doznanych represji z powodów politycznych, lecz strona nie odpowiedziała na to pismo. Ponadto 29 lipca 2021 r. zawiadomiono skarżącą o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, informując, że nie zostały spełnione lub wykazane, zależne od strony, przesłanki prawa materialnego, których spełnienie jest niezbędne do wydania decyzji pozytywnej. Organ wyjaśnił także, że niewykazanie ww. przesłanek zależnych od strony będzie skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącej oraz wyznaczył jej termin do 28 sierpnia 2021 r. na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Skarżąca dopiero we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wniosła o uzupełnienie materiału dowodowego przez przesłuchanie wskazanych świadków. Złożyła ich oświadczenia oraz dokumenty związane z jej stanem zdrowia i inwalidztwem. Organ II instancji przeprowadził te dowody i przesłuchał świadków [...] oraz dodatkowo przesłuchał też męża skarżącej [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonał szczegółowej oceny oświadczeń i zeznań każdego z tych świadków. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej próżno szukać argumentacji, która skutecznie podważyłaby ocenę tych dowodów przez organ II instancji. Organ ten słusznie uznał zeznania tych świadków za zbyt ogólnikowe i niepotwierdzające przesłanek wymaganych w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1255), dalej jako "ustawa", niezbędnych do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Tylko zeznania [...] zostały częściowo uznane za niewiarygodne, a to ze względu na ich rozbieżność ze złożonymi wcześniej oświadczeniami. Ocena zeznań tego świadka jest prawidłowa a upływ pewnego okresu od zdarzeń, o których zeznawał ten świadek nie usprawiedliwia rozbieżności w tych zeznaniach.
Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wziął pod uwagę fakt rozprowadzania przez skarżącą prasy opozycyjnej i ulotek, ale było to w większości przed ogłoszeniem stanu wojennego, zatem w okresie niemającym znaczenia dla rozstrzygnięcia (art. 2 ust. 1 ustawy). Z zeznań świadków nie sposób wywieść, że skarżąca prowadziła działalność ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zgodnie z art. 2 ustawy, lub podlegała represjom wymienionym w art. 3 ustawy.
Jak to trafnie zauważył Sąd I instancji na organie administracji nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, iż skarżąca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, zwłaszcza, że to strona w tym przypadku ma pełną wiedzę co do wszelkich okoliczności, od których przyznanie tego statusu uzależniają przepisy ustawy (art. 2 i art. 3). W skardze kasacyjnej nie wykazano aby choroba skarżącej wpłynęła na możliwość wskazania okolicznościach niezbędnych do przyznania jej wnioskowanego statusu. Skarżąca nie jest osobą ubezwłasnowolnioną, może korzystać z pomocy męża, z którym jak twierdzi razem prowadziła działalność opozycyjną. W rozpoznawanej sprawie organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny, lecz ze strony wnioskodawczyni nie uzyskał takich informacji i dokumentów, które potwierdziłyby spełnianie przesłanek, z powodu których, powinna uzyskać wnioskowany status.
W skardze kasacyjnej zarzucono, że organy nie przesłuchały skarżącej z udziałem biegłego. Jednak słusznie uznał organ odwoławczy, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 86 k.p.a. tj. stwierdził, że po wyczerpaniu środków dowodowych nie pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, dla których wyjaśnienia należałoby przesłuchać skarżącą. W doktrynie podkreśla się, że posiłkowy charakter tego środka dowodowego jakim jest przesłuchanie strony wynika z samej jego natury – bowiem niemożliwe jest zachowanie bezstronności przez podmiot będący stroną w danym postępowaniu administracyjnym. Możliwość skorzystania z tego środka dowodowego przez organ administracji, jest uwarunkowana łącznym spełnieniem dwóch przesłanek; po pierwsze - w toku postępowania wyjaśniającego wyczerpane zostały wszystkie inne środki dowodowe, a po drugie – w dalszym ciągu pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Oznacza to, że po spełnieniu powyższych warunków organ może przesłuchać stronę. Granice uznania w tym zakresie wyznacza zasada prawdy obiektywnej, zatem jeżeli organ nie ma innej możliwości ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, powinien dopuścić dowód z przesłuchania strony. Taka sytuacja nie zachodziła w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność związku choroby psychicznej z represjami jakie spotkały skarżącą w związku z jej działalnością opozycyjną, należy zauważyć, że jest to dowód zbędny, ponieważ skarżąca nie wykazała by brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 3 ust. 3 ustawy). A tylko rozstrój zdrowia związany z tym wystąpieniem wolnościowym pozwoliłby uznać skarżącą za osobę represjonowaną.
Nie bez znaczenia dla oceny wniosku ma również treść i uzasadnienie uchwały nr [...] z [...] marca 2022 r. podjętej przez Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych przy [...]. Rada, po dokonaniu czynności mających na celu wyjaśnienie okoliczności podnoszonych przez skarżącą, negatywnie zaopiniowała jej wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uchwale zaprzeczono, aby skarżąca w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi prowadziła działalność opozycyjną w regionie toruńskim.
Chybiony jest również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 3 pkt. 3 lit. a) i c) ustawy. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia tych przepisów w "błędnej wykładni i wadliwym uznaniu, że strona nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy, podczas gdy prawidłowa interpretacja tych przepisów pozwala przyjąć, że również czynności o charakterze organizacyjnym, wypełniają przesłankę brania udziału w wystąpieniu wolnościowym, a represje stosowane wobec skarżącej dotknęły J. K. bezpośrednio, co doprowadziło do choroby psychicznej". Zarzut ten sformułowano wadliwie i niezrozumiale.
Po pierwsze, z omawianego zarzutu i lakonicznego uzasadnienia skargi (dodatkowo bez przypisania przedstawionej argumentacji do konkretnych podstaw kasacyjnych) wynika, że ich autor w istocie częściowo tym zarzutem zmierza do podważenia stanu faktycznego ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd I instancji ("że strona nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej"), co nie jest dopuszczalne. Ponieważ ustalenia dokonane przez organ można skutecznie podważać zarzutem naruszenia przepisów postępowania. Taki zarzut został w skardze kasacyjnej postawiony i jak już wykazano wyżej okazał się niezasadny. Po drugie, z omawianego zarzutu wynika, że jakoby wykładnia i udowodnienie przesłanek z art. 2 (domyślać się należy, że z jego ust. 1) ustawy, miały wpływ na spełnienie przesłanki z art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy. Tymczasem przepis art. 2 ustawy normuje status działacza opozycji antykomunistycznej, natomiast art. 3 tej ustawy status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Do potwierdzenia statusu takich osób niezbędne jest zaistnienie odrębnych przesłanek wskazanych w tych przepisach. W rezultacie, uznanie skarżącej za osobę represjonowaną w rozumieniu art. 3 ustawy nie jest uzależnione od wykładni i udowodnienia przesłanek z art. 2 ustawy. Po trzecie, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie sposób odnaleźć wykładni przepisów art. 2 i art. 3 pkt 3 lit. a) i c) ustawy, która według autora skargi kasacyjnej jest prawidłowa. W szczególności nie przedstawiono żadnej argumentacji przemawiającej za uznaniem czynności o charakterze organizacyjnym jako wypełniających przesłankę brania udziału w wystąpieniu wolnościowym. Zatem nie sposób odnieść się do takiego twierdzenia. Należy tu zauważyć, że przepis art. 3 pkt 3) lit. a) stanowi, że osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. W skardze kasacyjnej nie wskazano jakie czynności organizacyjne miałby stanowić wystąpienie wolnościowe. Nie wskazano również jakie czynności organizacyjne skarżącej miałyby stanowić wystąpienie wolnościowe w rozumieniu art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy. Po czwarte, trudno dociec z jakim elementem stanu faktycznego mającego miejsce w niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej łączy naruszenie art. 3 pkt 3 lit. c) ustawy. Przepis ten ustanawia jedną z przesłanek uznania osoby za represjonowaną z powodów politycznych, tj. "pozbawienie możliwości wykonywania swojego zawodu" jako skutek udziału w wystąpieniu wolnościowym. Na taką okoliczność skarżąca w toku dotychczasowego postępowania nie wskazywała.
Niezależnie od wskazanych wadliwości zarzutu naruszenia prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w całości podziela wykładnię przepisów art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 pkt 3 lit. c) ustawy. Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 powołanej ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy.
Okolicznościami, które w ocenie skarżącej uzasadniają jej wniosek o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, miała być przede wszystkim jej działalność polegająca m.in. na ukrywaniu przewodniczącego "Solidarności" z [...] oraz dostarczaniu żywności dla ludzi, którzy stracili pracę. Skarżąca wskazała również, że przyjęła wraz z mężem do pracy w gospodarstwie przewodniczącego "Solidarności" z [...] oraz dwóch studentów wyrzuconych z uczelni za przynależność do "Solidarności". Powyższa działalność, jak słusznie stwierdził organ odwoławczy, nie spełniała charakteru działalności "zagrożonej odpowiedzialnością karną", zgodnie z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.
Skarżąca wskazywała również, że roznosiła wśród znajomych prasę opozycyjną i ulotki. Jak to jednak trafnie przyjął organ odwoławczy, samo wykazanie, że kolportowała prasę czy inne materiały bez podania konkretnych informacji jakie i kiedy, nie jest wystarczające do potwierdzenia, że faktycznie prowadziła działalność na rzecz Polski. Ponadto z ustaleń organów wynika, że były to materiały wydawane przez Solidarność w czasie jej tzw. "legalnej działalności" a ich roznoszenie miało miejsce przede wszystkim przed stanem wojennym, w latach tzw. "legalnej Solidarności", które z mocy art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej podlegają wyłączeniu.
W rezultacie, prawidłowo stwierdził organ, że skarżąca nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, bowiem nie przedstawiła dowodów, które w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadziła w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Z preambuły do ustawy wynika, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług, prowadzoną z narażeniem życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podzielić należy też stanowisko organu, że skarżąca nie przedstawiła również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Represje o których mowa w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej odnoszą się bezpośrednio do podmiotu, którego wniosek jest rozpatrywany. W art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej enumeratywnie wskazano okoliczności kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty.
W związku z czym, Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn, niż w nim wymienione. Ponadto za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Skarżąca podniosła, że jej mąż był wzywany przez "Bezpiekę" do [...], gdzie był przesłuchiwany, natomiast sama wnioskodawczyni była przesłuchiwana w domu. Podczas przesłuchań była zastraszana, co według niej spowodowało pogorszenie się jej stanu zdrowia. Wskazywana przez stronę represja była rozpatrywana pod kątem spełnienia przesłanki określonej w art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z art. 3 pkt 3. lit a) tej ustawy śmierć, doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, musi mieć związek z wzięciem udziału przez stronę w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Jak zasadnie stwierdził organ, a co zaakceptował Sąd I instancji, skarżąca nie wykazała, by brała udział w takowym wystąpieniu, które skutkowałoby doznaniem uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. W związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, iż skarżąca spełniła warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jak to trafnie stwierdził Sąd I instancji, proponowana przez skarżącą wykładnia przepisu art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy polegająca na uznaniu, że za osobę represjonowaną można uznać osobę, która nie spełnia przesłanek ustawowych, ale była w innej formie represjonowana przez władze PRL z powodu sprzeczności prezentowanej postawy życiowej z polityką i ideologią ówczesnego systemu, jest wykładnią contra legem.
W rezultacie brak było przesłanek do uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji, dlatego prawidłowo na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd ten ją oddalił.
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.