III OSK 6946/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-02-10
NSAAdministracyjneWysokansa
dostęp do informacji publicznejbezczynność organuinformacja przetworzonainteres publicznyskarga kasacyjnaNSAsądy administracyjneprawo administracyjne

NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając bezczynność organu, ale nie z rażącym naruszeniem prawa, i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku w terminie.

Skarga kasacyjna dotyczyła bezczynności Prezesa Sądu Okręgowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. WSA oddalił skargę, uznając żądane informacje za przetworzone i wezwanie organu do wykazania interesu publicznego za zasadne. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając bezczynność organu, ale nie z rażącym naruszeniem prawa, i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku w terminie 14 dni.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną R. S. od wyroku WSA we Wrocławiu, który oddalił skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Skarżący domagał się udostępnienia wszystkich wyroków z 2017 r. z określonych repertoriów. Organ wezwał do wskazania szczególnego interesu publicznego, uznając informację za przetworzoną, a następnie pozostawił wniosek bez rozpoznania. WSA uznał to za prawidłowe, choć organ nie zastosował właściwej formy prawnej (decyzji). NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że organ dopuścił się bezczynności, ale nie z rażącym naruszeniem prawa. Zobowiązał organ do rozpoznania wniosku w terminie 14 dni, stwierdził bezczynność, ale nie rażącą, i w pozostałym zakresie oddalił skargę. Sąd podkreślił, że nadużywanie prawa do informacji publicznej przez skarżącego nie jest podstawą do odmowy zastosowania przepisów prawa, ale nie uzasadnia przyznania sumy pieniężnej ani stwierdzenia rażącego naruszenia prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, pozostawienie wniosku bez rozpoznania w formie pisma zamiast decyzji stanowi naruszenie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. i jest uchybieniem ze strony organu.

Uzasadnienie

Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że pismo organu o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania nie spełniało konstytutywnych elementów decyzji, co stanowiło naruszenie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. Jednakże błędnie odmówił uwzględnienia skargi z uwagi na nadużycie prawa do informacji publicznej przez skarżącego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

u.d.i.p. art. 16 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Pomocnicze

u.d.i.p. art. 14 § 1, 2

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

u.d.i.p. art. 3 § 1 pkt 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

u.d.i.p. art. 1 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

u.d.i.p. art. 13 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

u.d.i.p. art. 10 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 149 § § 1, § 1a i § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2 i 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 1 i 3 i § 1a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 149 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 154 § § 6

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 250 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 209

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 210

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 258-261

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ dopuścił się bezczynności, nie wydając decyzji w terminie. Pozostawienie wniosku bez rozpoznania w formie pisma zamiast decyzji narusza art. 16 ust. 1 u.d.i.p.

Odrzucone argumenty

WSA uznał, że żądana informacja była przetworzona, a wezwanie do wykazania interesu publicznego było zasadne. Aktywność procesowa skarżącego nosi cechy nadużycia prawa do informacji publicznej.

Godne uwagi sformułowania

nie sposób zakwalifikować jako decyzji (którą w okolicznościach faktycznych sprawy należało uznać za właściwy sposób zakończenia sprawy po myśli art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Pismo to nie spełnienia bowiem wszystkich konstytutywnych elementów decyzji. uchybienie ze strony organu, jakkolwiek niewątpliwe, to jednak w świetle okoliczności sprawy, a także wiedzy Sądu powziętej z urzędu, nie mogło doprowadzić do uwzględnienia żądania skargi z uwagi na to, że aktywność procesowa skarżącego niewątpliwie nosi cechy nadużycia prawa do informacji publicznej. Nadużycie prawa do informacji publicznej przez skarżącego nie jest równoznaczne z przesłanką odmowy zastosowania przepisów powszechnie obowiązującego prawa.

Skład orzekający

Mariusz Kotulski

sprawozdawca

Olga Żurawska - Matusiak

członek

Wojciech Jakimowicz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących bezczynności organu w kontekście dostępu do informacji publicznej, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ nie stosuje właściwej formy prawnej (decyzji) i gdy skarżący może być uznany za nadużywającego prawa."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o informację przetworzoną i bezczynności organu. Ocena nadużycia prawa do informacji publicznej jest zawsze indywidualna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak sądy administracyjne podchodzą do kwestii bezczynności organów w kontekście dostępu do informacji publicznej, nawet gdy skarżący jest bardzo aktywny i potencjalnie nadużywa swoich praw. Pokazuje też, że formalne uchybienia organu mogą prowadzić do uchylenia jego decyzji, mimo negatywnej oceny zachowania strony.

Nawet nadużywając prawa, można wygrać z urzędem? NSA o bezczynności i dostępie do informacji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 6946/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
IV SAB/Wr 158/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2021-07-08
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa,oddalono skargę w pozostałym za
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 2176
art. 14 ust. 1, ust. 2, art. 16 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 1 ust. 1, art. 13 ust. 1, art. 10 ust. 1
Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 149 § 1, § 1a i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt IV SAB/Wr 158/21 w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. zobowiązuje Prezesa Sądu Okręgowego w [...] do rozpoznania wniosku R. S. z dnia [...] października 2020 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, 3. stwierdza, że Prezesa Sądu Okręgowego w [...] dopuścił się bezczynności, 4. stwierdza, że bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 5. w pozostałym zakresie oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt IV SAB/Wr 158/21 oddalił skargę R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
R. S. zwrócił się z wnioskiem z dnia 22 października 2020 r. do Prezesa Sądu Okręgowego w [...] o udostępnienie informacji publicznej w postaci wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami, wydanych w 2017 r. i zarejestrowanych w repertorium C oraz Co, pod symbolem 031.
W następstwie zgłoszonego przez stronę żądania organ ustalił, że złożony przez nią wniosek dotyczy 37 wyroków. Uznając, że przygotowanie i udzielenie wnioskodawcy odpowiedzi wymaga jej przetworzenia, pismem z dnia 5 listopada 2020 r. organ wezwał wnioskodawcę do wskazania szczególnego interesu publicznego przemawiającego za przetworzeniem informacji publicznej, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie to zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 11 listopada 2020 r.
Pismem z dnia 16 listopada 2020 r. wnioskodawca wskazał, że jego wniosek nie jest związany z koniecznością przetworzenia informacji.
Pismem z dnia 29 grudnia 2020 r. wnioskodawca został powiadomiony o pozostawieniu jego wniosku bez rozpoznania.
R. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podniósł, że pomimo upływu przeszło dwóch miesięcy od złożenia wniosku, organ nie udostępnił żądanej informacji publicznej, ani nie wydał decyzji o odmowie jej udostępnienia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w [...] wniósł o odrzucenie skargi, a z ostrożności procesowej o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga nie zasługuję na uwzględnienie.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że dokonana przez podmiot zobowiązany kwalifikacja objętej wnioskiem informacji publicznej jako informacji przetworzonej jest prawidłowa. Niewątpliwie, udostępnienie informacji publicznej o wskazanym zakresie wymagało podjęcia czynności zmierzających do utworzenia zbioru informacji żądanych przez skarżącego, wyselekcjonowanych w oparciu o kryteria w postaci konkretnego rodzaju spraw (z repertorium C i Co) i konkretnego symbolu (031). W przygotowaniu powyższych informacji nie mógł być pomocny Portal orzeczeń sądów powszechnych, w którym wyszukiwanie wyroków nie opiera się na wskazanych wyżej kryteriach. Wskazać należy, że konieczna w ramach tego przygotowania anonimizacja nie ograniczałaby się tylko do usunięcia imion i nazwisk, ale potencjalnie także i fragmentów, które umożliwiałyby identyfikację osób wskazanych w uzasadnieniu, co byłoby związane z zaangażowaniem pracowników organu, które może negatywnie wpłynąć na wykonywanie jego podstawowych zadań pracowniczych. Skoro zatem żądany zbiór informacji prostych musiał zostać poddany stosownym działaniom ze strony organu, to niewątpliwie zasadnym było stanowisko organu co tego, że złożony przez stronę wniosek nie odnosi się do informacji publicznej prostej, lecz przetworzonej. W konsekwencji, skierowane do strony wezwanie do wykazania szczególnie istotnego interesu, który wskazywałby na konieczność udostępnienia mu żądanych informacji należało ocenić jako uzasadnione.
Trzeba zwrócić w tym miejscu uwagę, że wynikający z akt sprawy sposób końcowego załatwienia sprawy zainicjowanej złożonym przez stronę wnioskiem, a mianowicie, poinformowanie wnioskodawcy zwykłym pismem o pozostawieniu jego wniosku bez rozpoznania z uwagi na to, że wnioskodawca nie wykazał przesłanki szczególnej istotności dla interesu publicznego udostępnienia wnioskowanej informacji nie odpowiada prawnej formie działania organu, jaką ustawodawca uznał za właściwą w takim przypadku na gruncie przepisów ustawy z dnia z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 2176; dalej: u.d.i.p.).
W ocenie Sądu, skierowanego do strony pisma organu z dnia 29 grudnia 2020 r. wraz z informacją o sposobie załatwienia jej wniosku nie sposób zakwalifikować jako decyzji (którą w okolicznościach faktycznych sprawy należało uznać za właściwy sposób zakończenia sprawy po myśli art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Pismo to nie spełnienia bowiem wszystkich konstytutywnych elementów decyzji. Uchybienie ze strony organu, jakkolwiek niewątpliwe, to jednak w świetle okoliczności sprawy, a także wiedzy Sądu powziętej z urzędu, nie mogło doprowadzić do uwzględnienia żądania skargi z uwagi na to, że aktywność procesowa skarżącego niewątpliwie nosi cechy nadużycia prawa do informacji publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podkreślił, że skarżący nadużywa przysługującego mu prawa do inicjowania procedury z zakresu dostępu do informacji publicznej. Z ustaleń poczynionych przez Sąd (na podstawie danych o sprawach z portalu orzeczeń sądów administracyjnych) wynika, że skarżący wystąpił z co najmniej 180 wnioskami o udostępnienie informacji publicznej, czyniąc adresatami swoich żądań szeroko rozumiane organy wymiaru sprawiedliwości m.in. prezesów Sądów Rejonowych, Okręgowych i Apelacyjnych w całym kraju, a także Dyrektorów Zakładów Karnych.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł R. S., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie:
1. prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, a to:
• pominięcie art. 14 ust. 1, ust. 2 oraz art. 16 ust. 1 u.d.i.p.;
• art. 16 ust. 1 u.d.i.p., w zw. z art. 3 ust. 1 pkt. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że żądana przez skarżącego informacja publiczna we wniosku z dnia 22 października 2020 r. jest informacją publiczną przetworzoną, do której dostęp jest możliwy jedynie po wykazaniu szczególnie istotnego interesu publicznego, podczas gdy żądane przez Skarżącego informacje mieszczą się w kategorii informacji publicznej prostej, co doprowadziło do niezasadnego oddalenia przedmiotowej skargi;
2. przepisów postępowania których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.
• art. 151 w zw. z art. 149 § 1, § 1 a oraz § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1, ust. 2, art. 10 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 u.d.i.p. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ terminów określonych w art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej i nieudzielenia informacji skarżącemu w formie i w sposób przez niego wskazany, ani też nie wydanie w tym terminie decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej, co powinno doprowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego skargę w całości.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy WSA we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w podwójnej wysokości, które nie zostały opłacone w całości ani w części, a także zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na zarzutach naruszenia przepisów postępowania oraz naruszeniu prawa materialnego. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113), gdyż dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy, możliwe jest badanie zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 w zw. z art. 149 § 1, § 1 a oraz § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1, ust. 2, art. 10 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 u.d.i.p. został oparty na stwierdzeniu, że doszło do błędnego oddalenia skargi pomimo, że doszło do naruszenia przez organ terminów określonych w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. i nieudzieleniu informacji skarżącemu w formie i w sposób przez niego wskazany, ani też nie wydanie w tym terminie decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej, co powinno doprowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego skargę w całości.
Na wstępie stwierdzić należy, że powiązanie zarzutu naruszenia art. 151 w zw. z art. 149 § 1, § 1a oraz § 2 p.p.s.a. jest sformułowane o tyle niepoprawnie, że te dwa przepisy zawierają normy przeciwstawne. Artykuł 151 p.p.s.a. nie może zostać naruszony równocześnie z art. 149 § 1, § 1a, § 2 p.p.s.a., gdyż są to bowiem przepisy wzajemnie się wykluczające, stosowane przez sąd w różnych stanach prawnych. Co więcej oba przepisy mają charakter wynikowy i ich zastosowanie przez sąd administracyjny jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało lub nie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, które uzasadniałaby przeciwdziałanie bezczynności organu. Trudno także zarzucić Sądowi I instancji naruszenie art. 149 § 1, § 1a oraz § 2 p.p.s.a., których to przepisów w ogóle nie stosował.
Na uwzględnienie nie zasługują także zarzuty naruszenia art. 14 ust. 1, ust. 2, art. 10 ust. 1 u.d.i.p., gdyż przepisy te nie były stosowane przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...], ani też nie były przedmiotem analizy lub zastosowania przez Sąd I instancji.
Natomiast podzielić należy zarzut naruszenia art. 16 ust. 1 u,d,i,p, Jak bowiem wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji "w orzecznictwie sądowym za utrwalony uznać należy pogląd, że przez pojęcie odmowy udostępnienia informacji publicznej w rozumieniu art. 16 u.d.i.p. należy rozumieć sytuację, w której organ posiada informację o charakterze publicznym, ale jej nie udostępnia, ponieważ prawo do informacji podlega ograniczeniu ze względu na tajemnice ustawowo chronione lub ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy (art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), bądź jeżeli objęte wnioskiem żądanie dotyczy informacji publicznej o charakterze przetworzonym zaś wnioskodawca, pomimo wezwania, nie wykaże istnienia szczególnego interesu publicznego do jej uzyskania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 marca 2020 r., sygn. akt IV SAB/Po 32/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, skierowanego do strony pisma organu z dnia 29 grudnia 2020 r. wraz z informacją o sposobie załatwienia jej wniosku nie sposób zakwalifikować jako decyzji (którą w okolicznościach faktycznych sprawy należało uznać za właściwy sposób zakończenia sprawy po myśli art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Pismo to nie spełnienia bowiem wszystkich konstytutywnych elementów decyzji." Zatem Sąd I instancji doszedł do prawidłowej konstatacji, że w przedmiotowej sprawie należało wydać decyzję, a Prezes Sądu Okręgowego w [...] w odpowiedzi na wniosek R. S. z dnia 22 października 2020 r. takiej decyzji nie wydał. Natomiast całkowicie błędna jest konkluzja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż "uchybienie ze strony organu, jakkolwiek niewątpliwe, to jednak w świetle okoliczności sprawy, a także wiedzy Sądu powziętej z urzędu, nie mogło doprowadzić do uwzględnienia żądania skargi z uwagi na to, że aktywność procesowa skarżącego niewątpliwie nosi cechy nadużycia prawa do informacji publicznej." Tym samym Sąd I instancji odmówił zastosowania obowiązującego prawa (zawierającego normy ius cogens) ze względu na nadużycie prawa do informacji publicznej przez skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż skala wykorzystywania przez skarżącego instytucji dostępu do informacji publicznej uzasadnia przekonanie, że wniosek skarżącego stanowił przejaw nadużywania prawa do informacji. Nie jest to jednak równoznaczne z przesłanką odmowy zastosowania przepisów powszechnie obowiązującego prawa. W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie wniosek R. S. z dnia 22 października 2020 r. nie został w terminie prawidłowo załatwiony, gdyż Prezes Sądu Okręgowego w [...] nie wydał decyzji o odmowie udostępnienia informacji przetworzonej.
Zauważyć należy, że to podmiot zobowiązany, do którego wpłynął wniosek o udostępnienie informacji publicznej musi dokonać kwalifikacji z chwilą otrzymania wniosku, że zawiera on żądanie dotyczące informacji przetworzonej. W konsekwencji podmiot zobowiązany powinien wówczas wezwać wnioskodawcę do wykazania "szczególnej istotności dla interesu publicznego" w żądaniu uzyskania przez niego informacji przetworzonej, a po przedstawieniu stosownej argumentacji przez wnioskodawcę zobowiązany jest do jej oceny i ewentualnie do wykazania braku istnienia tej przesłanki ustawowej koniecznej dla udzielenia informacji przetworzonej. Jeżeli wnioskodawca żądający udostępnienia informacji przetworzonej, po wezwaniu nie wykaże istnienia szczególnej istotności interesu publicznego lub kiedy wnioskodawca w ogóle nie zareaguje na takie wezwanie, podmiot obowiązany powinien wydać w oparciu o art. 16 ust. 1 u.d.i.p. decyzję odmawiającą udzielenia informacji, a w jej uzasadnieniu wykazać, że żądana informacja jest "informacją przetworzoną" oraz brak "szczególnego interesu publicznego". Zatem to do zobowiązanego organu należy szczegółowe uzasadnienie braku istnienia tej przesłanki w decyzji o odmowie udostępnienia, czy to ze względu na brak odpowiedzi na wezwanie, czy też ze względu na jej niewykazanie przez wnioskodawcę w podanej przez niego argumentacji. Podmiot zobowiązany nie ma jednak podstaw i nie powinien samodzielnie poszukiwać oraz badać przesłanek przemawiających za istnieniem szczególnej istotności dla interesu publicznego po stronie wnioskodawcy, jeżeli ten ich nie wskazuje. Natomiast powinien ocenić i ustosunkować się do tych przesłanek, które wnioskodawca podaje jako uzasadniające istnienie "szczególnej istotności dla interesu publicznego". W takim przypadku w decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej organ musi wykazać, że żądana informacja jest informacją przetworzoną a okoliczności wskazane przez wnioskodawcę nie uzasadniają istnienia "szczególnej istotności dla interesu publicznego".
W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a. (pkt 1 wyroku), a w następstwie tego na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a p.p.s.a. do zobowiązania Prezesa Sądu Okręgowego w [...] do rozpoznania wniosku R. S. z dnia 22 października 2020 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 2 wyroku), stwierdzenia, że Prezes Sądu Okręgowego w [...] dopuścił się bezczynności (punkt 3 wyroku) oraz, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 4 wyroku), a na podstawie art. 151 p.p.s.a. do oddalenia skargi w pozostałym zakresie (pkt 5 wyroku).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono jak w pkt 4 wyroku, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Wpływ na taką ocenę ma fakt, że nieprawidłowe załatwienie wniosku skarżącego nie wynikało z intencjonalnego działania ze strony organu czy też jego lekceważącego podejścia do obowiązków informacyjnych wynikających z przepisów u.d.i.p., a działania Prezesa Sądu Okręgowego w [...] podejmowane były w adekwatnych do sytuacji, krótkich odstępach czasowych.
Odnośnie punktu 5 wyroku zaznaczyć należy, że ustawodawca przyznaje sądowi administracyjnemu swobodę w zakresie stwierdzenia podstaw do przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Nie uregulował bowiem przesłanek przyznania sumy pieniężnej. W okolicznościach niniejszej sprawy brak było postaw do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej. Możliwość wymierzenia organowi grzywny i zasądzenia sumy pieniężnej, o których mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. jest uprawnieniem sądu administracyjnego nie zaś obowiązkiem. Jak wynika z ww. przepisu sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłość może z urzędu albo na wniosek strony przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Skoro przepis stanowi, że "sąd może" przyznać sumę pieniężną, a nie, że "sąd przyznaje" sumę pieniężną, to do wyłącznej oceny sądu pozostaje czy w okolicznościach sprawy zasadne było zastosowanie art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. Zatem w tym zakresie do głosu dochodzi uznanie sędziowskie, oparte o zasady logiki, doświadczenia życiowego i zawodowego, w kontekście celu przepisu, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy i dyrektyw doktrynalnych oraz praktyki. W skardze nie przedstawiono żadnej argumentacji, która uzasadniałaby przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej. Przy orzekaniu o przyznaniu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej chodzi przede wszystkim o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (krzywdy, straty, itd.) jakiego doznała ta strona na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1685/17). Ponadto z ukształtowanej praktyki orzeczniczej wynika, że jeżeli sądy decydują się na zastosowanie któregoś z instrumentów finansowych, określonych w art. 149 § 2 p.p.s.a., to ma to miejsce w przypadku stwierdzenia, że bezczynność lub przewlekłość postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast jak już wskazano w rozpoznawanej sprawie, bezczynność organu nie została zakwalifikowana jako rażąca. Zatem również i ta okoliczność przemawiała przeciwko przyznaniu skarżącemu sumy pieniężnej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Pełnomocnik skarżącej powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu stosowny wniosek w tym przedmiocie

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI