III OSK 693/23

Naczelny Sąd Administracyjny2026-02-05
NSAAdministracyjneWysokansa
informacja publicznadostęp do informacjiochrona granicystan wyjątkowyRzecznik Praw ObywatelskichStraż Granicznabezpieczeństwo państwaskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną Stowarzyszenia w sprawie odmowy udostępnienia informacji publicznej dotyczącej działań Straży Granicznej, uznając zasadność nadania klauzuli 'zastrzeżone' ze względu na ochronę bezpieczeństwa państwa.

Stowarzyszenie domagało się udostępnienia informacji publicznej dotyczącej wystąpienia RPO do Komendanta SG w sprawie wywiezienia grupy cudzoziemców. Rzecznik Praw Obywatelskich odmówił udostępnienia informacji, nadając jej klauzulę 'zastrzeżone' ze względu na potencjalne zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa związane z ujawnieniem technik ochrony granicy. WSA oddalił skargę, a NSA utrzymał wyrok w mocy, uznając, że odmowa była uzasadniona ochroną bezpieczeństwa publicznego.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Stowarzyszenia na wyrok WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) odmawiającą udostępnienia informacji publicznej. Stowarzyszenie wnioskowało o udostępnienie informacji dotyczącej wystąpienia RPO do Komendanta Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej w sprawie wywiezienia grupy cudzoziemców. RPO odmówił udostępnienia informacji, nadając jej klauzulę 'zastrzeżone' na podstawie ustawy o ochronie informacji niejawnych oraz rozporządzeń wprowadzających stan wyjątkowy. Argumentowano, że ujawnienie informacji dotyczących technik stosowanych przez Straż Graniczną w kontekście zdarzeń na granicy z Białorusią mogłoby utrudnić ochronę granic państwa i narazić RP na szkodę. WSA uznał, że RPO prawidłowo uzasadnił odmowę, a Sąd Najwyższy Administracyjny (NSA) w wyroku z 5 lutego 2026 r. oddalił skargę kasacyjną. NSA stwierdził, że zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych i materialnych przez WSA nie były zasadne. Podkreślono, że prawo do informacji publicznej nie jest absolutne i może być ograniczane w celu ochrony porządku publicznego lub bezpieczeństwa. W ocenie NSA, ujawnienie technik działania Straży Granicznej w kontekście wojny hybrydowej mogłoby stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego, a zatem nadanie klauzuli 'zastrzeżone' było uzasadnione i proporcjonalne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, odmowa udostępnienia informacji publicznej, uzasadniona klauzulą 'zastrzeżone' ze względu na ochronę bezpieczeństwa państwa, jest zgodna z prawem, jeśli wykazano, że ujawnienie informacji mogłoby narazić państwo na szkodę lub utrudnić ochronę granic.

Uzasadnienie

NSA uznał, że prawo do informacji publicznej może być ograniczane w celu ochrony bezpieczeństwa państwa. W sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa publicznego, ujawnienie technik działania Straży Granicznej mogłoby narazić państwo na szkodę, co uzasadnia nadanie klauzuli 'zastrzeżone' i odmowę udostępnienia informacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (23)

Główne

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 61 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 61 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

u.d.i.p. art. 5 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej

u.o.i.n. art. 5 § ust. 4

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych

u.o.i.n. art. 1 § ust. 1

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt. 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 228 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 230 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 września 2021 r. w sprawie wprowadzenia stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego oraz części województwa lubelskiego art. 1 § ust. 1 i 2

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 września 2021 r. w sprawie wprowadzenia stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego oraz części województwa lubelskiego art. 2 § pkt 7

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 2021 r. w sprawie ograniczeń wolności i praw w związku z obowiązywaniem stanu wyjątkowego art. 1 § ust. 1 pkt 6

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych § § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uzasadnienie odmowy udostępnienia informacji publicznej przez RPO, nadające klauzulę 'zastrzeżone', było wystarczające i zgodne z prawem, ponieważ ujawnienie technik ochrony granicy mogłoby narazić państwo na szkodę. Ograniczenie prawa do informacji publicznej w celu ochrony bezpieczeństwa państwa jest dopuszczalne i proporcjonalne w sytuacji zagrożenia granic. Rozporządzenia dotyczące stanu wyjątkowego mogły stanowić podstawę do ograniczenia dostępu do informacji publicznej w zakresie czynności związanych z ochroną granicy i zapobieganiem migracji.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez błędne zastosowanie (niezastosowanie), a w konsekwencji nieuzasadnione ograniczenie prawa do informacji publicznej. Naruszenie art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 228 ust. 1 oraz art. 230 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędne zastosowanie (niezastosowanie) i w konsekwencji zastosowanie przepisów rozporządzeń, które pozostają w sprzeczności z Konstytucją RP. Naruszenie art. 5 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 61 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 1 u.o.i.n., poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że informacje objęte wnioskiem, jako informacje niejawne, nie podlegają udostępnieniu w trybie u.d.i.p. Naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd administracyjny, że organ nie naruszył przepisów postępowania. Naruszenie art. 151 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję organu. Naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez pobieżne odniesienie się do zarzutów naruszenia przez organ przepisów postępowania.

Godne uwagi sformułowania

ujawnienie technik działania Straży Granicznej w zakresie zwalczania tego rodzaju zagrożenia byłoby odkryciem zasad ochrony polskiej granicy, co w oczywisty sposób mogłoby mieć szkodliwy wpływ na wykonywanie przez SG lub inne jednostki organizacyjne zadań w zakresie ochrony bezpieczeństwa publicznego. nie można wymagać, aby uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, wydawanej na podstawie art. 5 ust. 1 u.d.i.p. w związku z koniecznością ochrony informacji niejawnych, ujawniało wprost czy pośrednio te informacje niejawne. uzasadnienie decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej z powołaniem na klauzulę informacji niejawnej nie powinno poprzestać tylko na wskazaniu, że określone informacje są objęte klauzulami z ustawy o ochronie informacji niejawnych i dlatego nie zostaną udostępnione.

Skład orzekający

Przemysław Szustakiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Mirosław Wincenciak

sędzia

Sławomir Pauter

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy udostępnienia informacji publicznej ze względu na ochronę bezpieczeństwa państwa, interpretacja przepisów o stanie wyjątkowym w kontekście dostępu do informacji, zasada proporcjonalności przy ograniczaniu praw obywatelskich."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z ochroną granicy państwowej i stanem wyjątkowym, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych kontekstach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dostępu do informacji publicznej w kontekście bezpieczeństwa państwa i ochrony granic, co jest tematem aktualnym i budzącym zainteresowanie społeczne.

Czy ochrona granic usprawiedliwia ukrywanie informacji o działaniach Straży Granicznej?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 693/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Sławomir Pauter
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 152/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-01-13
Skarżony organ
Rzecznik Praw Obywatelskich
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Sławomir Pauter Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Żak po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 152/22 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 13 grudnia 2021 r., nr XI.0134.25.2021.PW w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Stowarzyszenia [...] na rzecz Rzecznika Praw Obywatelskich kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 13 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 152/22, oddalił skargę Stowarzyszenia [...] na decyzję Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 13 grudnia 2021 r., nr XI.0134.25.2021.PW w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Stowarzyszenie [...], wnioskiem z 22 października 2021 r. wystąpiło do Rzecznika Praw Obywatelskich o udostępnienie informacji publicznej w zakresie wystąpienia RPO do Komendanta Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej, o którym mowa w piśmie XI.0134.25.2021, w sprawie zdarzenia, do którego doszło w Placówce SG [...] w dniu 27 września 2021 r., kiedy to z terenu tej Placówki wywieziono grupę cudzoziemców, także rodzin z dziećmi, prawdopodobnie w celu zawrócenia do granicy państwa.
Rzecznik Praw Obywatelskich, decyzją z 8 listopada 2021 r., nr XI.0134.25.2021.PW, na podstawie art. 16 ust. 1 i 2 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2020r., poz. 2176 ze zm., dalej "u.d.i.p.") oraz art. 61 ust. 3 Konstytucji RP, odmówił udostępnienia wnioskowanej informacji.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że informacjom objętym wnioskiem nadał klauzulę "zastrzeżone", z uwagi na ocenę potencjalnych zagrożeń płynących z ujawnienia informacji zawartych w wystąpieniu do Komendanta SG. Wskazał też, że nie był to wybór organu, lecz jego obowiązek, wynikający z art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 742; dalej: "u.o.i.n."). RPO wskazał ponadto, że ograniczenia w dostępie do informacji publicznej wprowadzono w rozporządzeniach: Prezydenta RP z dnia 2 września 2021 r. w sprawie wprowadzenia stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego oraz części województwa lubelskiego (Dz.U. z 2021r., poz. 1612), Prezydenta RP z dnia 1 października 2021 r. w sprawie przedłużenia stanu wyjątkowego wprowadzonego na obszarze części województwa podlaskiego oraz części województwa lubelskiego (Dz.U. z 2021r., poz. 1788) oraz Rady Ministrów z dnia 2 września 2021 r. w sprawie ograniczeń wolności i praw w związku z obowiązywaniem stanu wyjątkowego (Dz.U. z 2021r., poz. 1613). Rozporządzenia te wprowadziły ograniczenie dostępu do informacji publicznej dotyczącej czynności prowadzonych na obszarze objętym stanem wyjątkowym w związku z ochroną granicy państwowej oraz zapobieganiem i przeciwdziałaniem nielegalnej migracji przez odmowę jej udostępnienia w sposób określony w u.d.i.p. Decyzja podyktowana była więc również treścią tych przepisów.
Rzecznik Praw Obywatelskich, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia 13 grudnia 2021 r., nr XI.0134.25.2021.PW utrzymał w mocy własną decyzję z 8 listopada 2021 r.
RPO wyjaśnił dodatkowo, że informacja, o którą wystąpiło Stowarzyszenie, jest informacją publiczną, a odnosząc się do spornych zagadnień, wskazał, że miasta M. w istocie nie objęto stanem nadzwyczajnym, ale RPO, znając treść wnioskowanej informacji, stwierdził, że dotyczyła ona również czynności prowadzonych na obszarze objętym stanem wyjątkowym w związku z ochroną granicy państwowej oraz zapobieganiem i przeciwdziałaniem nieuregulowanej migracji. Istniał więc obowiązek odmowy udostępnienia informacji z uwag na przepisy rozporządzeń Prezydenta RP oraz Rady Ministrów.
RPO wyjaśnił, że o nadaniu informacji klauzuli "zastrzeżone" przesądziło poruszanie w wystąpieniu kwestii technik stosowanych przez Straż Graniczną, w celu ochrony granic, w kontekście zdarzeń mających miejsce od kilku miesięcy przy granicy z Białorusią. Skoro w ocenie prawodawcy udostępnianie informacji publicznych dotyczących czynności prowadzonych na obszarze objętym stanem wyjątkowym, w związku z ochroną granicy państwowej oraz zapobieganiem i przeciwdziałaniem nieuregulowanej migracji mogłoby utrudnić ochronę granic państwa, a więc mogłoby spowodować szkodę dla RP lub działanie na szkodę jej interesów, to RPO, dokonując systemowej wykładni przepisów, zobowiązany był uznać, że informacja publiczna stanowi informację niejawną, a w konsekwencji konieczne było nałożenie na nią klauzuli "zastrzeżone". Organ administracyjny w przypadku nadania klauzuli tajności określonej informacji, powinien decyzją wydaną na mocy art. 16 ust. 1 u.d.i.p. odmówić udostępnienia takiej informacji.
Skargę na powyższą decyzję złożyło Stowarzyszenie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej "P.p.s.a.") uznał, że skarga nie jest zasadna.
Zdaniem Sądu I instancji, RPO – wydając zaskarżoną decyzję, w sposób należyty, z powołaniem się na obowiązujące przepisy, jak również odnosząc się do treści żądanego dokumentu w zakresie, który nie doprowadził do ujawnienia jego treści wyjaśnił skarżącemu, dlaczego doszło do nadania klauzuli "zastrzeżone" w odniesieniu do żądanej informacji publicznej w postaci wystąpienia RPO do Komendanta SG. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób wyraźny wyjaśniono, że przesłanką przesądzającą przy nadawaniu klauzuli "zastrzeżone" było poruszenie przez RPO w treści wystąpienia kwestii technik stosowanych przez Straż Graniczną w celu ochrony granic, w kontekście zdarzeń, mających miejsce od kilku miesięcy przy granicy z Białorusią. Dodatkowo RPO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał - powołując się na rozporządzenia Prezydenta RP oraz RM - że skoro, w ocenie prawodawcy, udostępnianie informacji publicznych, dotyczących czynności prowadzonych na obszarze objętym stanem wyjątkowym, w związku z ochroną granicy państwowej oraz zapobieganiem i przeciwdziałaniem nieuregulowanej migracji mogłoby utrudnić ochronę granic państwa, a więc mogłoby spowodować szkodę dla RP lub działanie na szkodę jej interesów, to RPO obowiązany był uznać, że informacja publiczna stanowi informację niejawną, a w konsekwencji konieczne było nałożenie na nią klauzuli "zastrzeżone". W tym kontekście Sąd uznał, że stanowisko RPO wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do zasadności nadania klauzuli "zastrzeżone" nie budzi wątpliwości oraz wypełnia przesłanki należytego uzasadnienia decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej.
W dniu 23 lutego 2023 r. skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożyło Stowarzyszenie [...], zaskarżając go w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1. art. 61 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez ich błędne zastosowanie (niezastosowanie), a w konsekwencji nieuzasadnione ograniczenie prawa do informacji publicznej w sposób, który narusza istotę tego prawa;
2. art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 228 ust. 1 oraz art. 230 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ich błędne zastosowanie (niezastosowanie) i w konsekwencji zastosowanie przepisów: § 1 ust. 1 i 2 oraz § 2 pkt 7 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 2 września 2021 r. oraz § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów, które jako pozostające w sprzeczności z art. 228 ust. 1 w zw. z art. 230 ust. 1 Konstytucji RP, nie mogą stanowić podstawy ograniczającej dostęp do informacji publicznej;
3. art. 5 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 61 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 1 u.o.i.n., poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że informacje objęte zakresem wniosku z 22 października 2021 r., jako informacje niejawne, nie podlegają udostępnieniu w trybie wskazanym przez przepisy u.d.i.p., podczas gdy nie zaszły przesłanki do uznania żądanych informacji za informacje niejawne, a w konsekwencji w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki do odmowy udostępnienia informacji publicznej;
4. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez ich wadliwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd administracyjny, że organ w omawianej sprawie nie naruszył ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania administracyjnego, co mogłoby stanowić podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji organu;
5. art. 151 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję organu złożonej przez skarżącego, na skutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że organ w sposób uzasadniony odmówił udostępnienia informacji publicznej, w sytuacji gdy w omawianym stanie faktycznym i prawnym nie zaszły przesłanki ograniczające możliwość udostępnienia informacji publicznej, a w konsekwencji wadliwe uznanie przez Sąd, że decyzja organu została wydana z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa;
6. art. 141 § 4 P.p.s.a. w ten sposób, iż uzasadniając zaskarżony wyrok, Sąd w sposób pobieżny odniósł się do zarzutów naruszenia przez organ przepisów postępowania podniesionych przez skarżącego w skardze na decyzję organu, faktycznie przedstawiając szczątkową argumentację faktyczną i prawną odnoszącą się do zasadności zarzutów podnoszonych przez skarżącego.
Rzecznik Praw Obywatelskich w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.
W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej obejmują zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego, aczkolwiek nie określają formy naruszeń.
W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że Sąd I instancji działał w sposób prawidłowy - możliwe jest badanie zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Nie mógł odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut wadliwego zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, zaskarżona decyzja i sposób prowadzenia postępowania przez organ administracji przy jej wydawaniu nie naruszały zasad postępowania administracyjnego ustanowionych w powołanych wyżej przepisach k.p.a., a zatem WSA w Warszawie prawidłowo ocenił postepowanie RPO w tym zakresie. Nadto, podnosząc zarzut naruszenia powyższych zasad, autor skargi kasacyjnej nie wykazał, na czym konkretnie (w jakich działaniach organu, bądź ich braku) miałoby polegać naruszenie owych zasad postępowania administracyjnego, które organ naruszył, a Sąd I instancji naruszeń tych nie dostrzegł. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie, że w naruszenie wskazanych przepisów k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia zakażonej decyzji.
Podobnie nie można uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję organu złożonej przez skarżącego, na skutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że organ w sposób uzasadniony odmówił udostępnienia informacji publicznej. Tak skonstruowany zarzut wskazuje na to, że Stowarzyszenie oczekiwało ponownej oceny materiału dowodowego, która miałaby doprowadzić do stwierdzenia, że dowody te nie pozwalały na wydanie decyzji odmawiającej udostępnienia żądanej informacji publicznej. Należy jednak wskazać, że ocena ta, przeprowadzona została zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i nie doprowadziła organu administracji do stwierdzenia, że informacja powinna zostać udostępniona, a Sąd I instancji, odnosząc się do postępowania dowodowego przeprowadzonego w toku postępowania przez organ administracji, trafnie ocenił je jako odpowiadające wymogom wynikającym z kodeksu postępowania administracyjnego. Dodać w tym miejscu należy, że wskazany w treści drugiego zarzutu procesowego art. 3 § 1 P.p.s.a. jest przepisem ogólnym o charakterze kompetencyjnym. Norma ta określa zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, tj. zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne. Art. 3 P.p.s.a. wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji i żadna z jednostek redakcyjnych wskazanego przepisu nie odnosi się, przynajmniej wprost, do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procedowania przed tym sądem. Naruszenie art. 3 § 1 P.p.s.a. ma miejsce w sytuacji, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, a okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, jak to ma miejsce w realiach rozpoznawanej sprawy, nie oznacza naruszenia tego przepisu.
Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. polegający na tym, że WSA w Warszawie w sposób pobieżny odniósł się do zarzutów naruszenia przez organ przepisów postępowania podniesionych przez skarżącego w skardze na decyzję organu, faktycznie przedstawiając szczątkową argumentację faktyczną i prawną odnoszącą się do zasadności zarzutów podnoszonych przez skarżącego. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie winno nadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. Przepis ten można naruszyć wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie pominął argumentacji Stowarzyszenia, a jedynie jej nie podzielił. W kontrolowanej sprawie nie doszło do niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy przez Sąd I instancji.
Przechodząc do zarzutów obrazy prawa materialnego podnieść należy, że nie może odnieść skutku zarzut naruszenia art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 228 ust. 1 RP oraz art. 230 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ich błędne zastosowanie (niezastosowanie) i w konsekwencji zastosowanie przepisów: § 1 ust. 1 i 2 oraz § 2 pkt 7 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 2 września 2021 r. oraz § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów, które jako pozostające w sprzeczności z art. 228 ust. 1 w zw. z art. 230 ust. 1 Konstytucji RP, jako niemogących być podstawą ograniczenia informacji publicznej, ponieważ Sąd I instancji nie wskazał ich jako podstawy oceny decyzji RPO. Podstawą odmowy obu wydanych w sprawie decyzji było objęcie na podstawie art. 5 ust. 4 u.o.i.n żądanych danych klauzulą "zastrzeżone". Jedynie posiłkowo przywołano w decyzjach rozporządzenia dotyczące objęcia części terytorium Polski – stanem wyjątkowym i tak też oceniał te decyzje Sąd I instancji (s. 7-8 uzasadnienia).
Równie nieuprawnione są zarzuty naruszenia art. 61 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 61 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 5 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 61 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 1 u.o.i.n., poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że informacje objęte zakresem wniosku skarżącego, jako informacje niejawne, nie podlegają udostępnieniu w trybie u.d.i.p., co stanowi w istocie naruszenie konstytucyjnego prawa skarżącego kasacyjnie do informacji publicznej.
Przypomnieć należy, że art. 61 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP stanowi, iż obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Przepis art. 2 ust. 1 u.d.i.p. poszerza znacznie krąg podmiotów uprawnionych, stwierdzając, że prawo do informacji przysługuje "każdemu". Pojęcie to obejmuje nie tylko osoby fizyczne, ale również osoby prawne, jak i jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej np. organizacje społeczne. Prawo dostępu do informacji publicznej jest jednym z najważniejszych praw w katalogu praw obywatelskich i politycznych. Ma służyć tworzeniu społeczeństwa obywatelskiego, przez zwiększanie transparentności w działaniach władzy publicznej, chronić i umacniać zasady obowiązujące w demokratycznym państwie prawa, wreszcie zapewniać społeczną kontrolę nad działaniami organów władzy publicznej. Przejrzystość procesu decyzyjnego umacnia demokratyczny charakter instytucji oraz zaufanie obywateli do administracji. Prawo do informacji o działalności organów władzy publicznej nie ma jednak charakteru absolutnego i Konstytucja RP dopuszcza jego ograniczenie z uwagi ochronę porządku publicznego, czy bezpieczeństwa art. 61 ust. 3 Konstytucji RP. Ważne jest, aby takie ograniczenie było proporcjonalne i zasadne. Tak więc aby objąć określone dane klauzulą informacji niejawnej koniecznym jest także wykazanie, że zostały spełnione warunki materialne, a więc czy istotnie dana informacja mieści się w katalogu określonym w art. 5 u.o.i.n. Wskazuje się oczywiście, że "nie można wymagać, aby uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, wydawanej na podstawie art. 5 ust. 1 u.d.i.p. w związku z koniecznością ochrony informacji niejawnych, ujawniało wprost czy pośrednio te informacje niejawne. Nie oznacza to jednak w świetle art. 107 § 3 k.p.a., że uzasadnienie decyzji nie powinno być skonkretyzowane względem sprawy i że nie musi zawierać istotnych z jej perspektywy informacji nieprowadzących do ujawnienia informacji będącej przedmiotem wniosku" (por. wyroki NSA z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt I OSK 291/15 i sygn. akt I OSK 210/15, oraz z dnia 8 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 1312/15). Niemniej jednak uzasadnienie decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej z powołaniem na klauzulę informacji niejawnej nie powinno poprzestać tylko na wskazaniu, że określone informacje są objęte klauzulami z ustawy o ochronie informacji niejawnych i dlatego nie zostaną udostępnione (por wyrok NSA z dnia 3 lutego.2022 r., sygn. akt III OSK 4908/21). Taka decyzja bowiem naruszałaby zawartą w art. 11 k.p.a., zasadę przekonywania nakazującą wyjaśnienie motywów, którymi kierował się organ odmawiając udostępnienia informacji niejawnej.
Jednak w sprawie, jak słusznie podniósł to Sąd I instancji, taka sytuacja nie miała miejsca, ponieważ w obu zaskarżonych decyzjach RPO wskazał, że podstawą nadania klauzuli "zastrzeżone" była kwestia technik stosowanych przez SG w celu ochrony granic. Oczywistym jest, że w warunkach wojny hybrydowej prowadzonej przez Rosję i jej sojuszników przeciwko m.in. Polsce a polegającej m.in. na próbie destabilizacji sytuacji polityczno-gospodarczej kraju poprzez przerzucanie dużych grup nielegalnych emigrantów – ujawnienie technik działania Straży Granicznej w zakresie zwalczania tego rodzaju zagrożenia byłoby odkryciem zasad ochrony polskiej granicy, co w oczywisty sposób mogłoby mieć szkodliwy wpływ na wykonywanie przez SG lub inne jednostki organizacyjne zadań w zakresie ochrony bezpieczeństwa publicznego. W tym zakresie organ prawidłowo uzasadnił przesłankę objęcia klauzulą "zastrzeżone" żądanych informacji, a ze względu na oczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego takie zastrzeżenie nie narusza wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zasady propozycjonalności. Sąd I instancji zaś prawidłowo uznał, że wydane w sprawie decyzje są zgodne z prawem.
Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 2, art. 200, art. 209 i art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12 (ONSAiWSA 2013, nr 3, poz. 38).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI