III OSK 6895/21

III OSK 6895/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III SA/Lu 201/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-06-24
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 85
art. 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 134 § 1, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Przemysław Iżycki po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 201/21 w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] na rzecz B. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 201/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] (pkt I), a także zasądził od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] zwrot kosztów postępowania (pkt II).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W uwzględnieniu wniosku z dnia 23 września 2020 r. Komisja Stypendialna [...] (dalej: "[...]") decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. przyznała skarżącemu B. M. (dalej: "skarżący") stypendium rektora w wysokości 1300 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2020 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. na kierunku prawo (niestacjonarne jednolite magisterskie).
Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2020 r. Komisja Stypendialna [...] na postawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a.") z urzędu wznowiła postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. przyznającą B. M. stypendium rektora. Postanowieniem wydanym w tym samym dniu Komisja Stypendialna zawiesiła skarżącemu wypłatę stypendium.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. Komisja Stypendialna [...] uchyliła w całości własną decyzję z dnia 20 listopada 2020 r. i odmówiła skarżącemu przyznania stypendium rektora dla studentów w roku akademickim 2020/2021 na kierunku prawo (niestacjonarne jednolite magisterskie).
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że decyzja o przyznaniu stypendium rektora dla skarżącego została wydana na podstawie niepełnego stanu faktycznego istniejącego przed wydaniem rozstrzygnięcia. Wobec powyższego zasadne było wznowienie postępowania na mocy art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ pierwszej instancji wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie stypendium podał, iż w roku akademickim 2020/2021 studiuje na V roku studiów na kierunku prawo i oświadczył, że zapoznał się z zasadami przyznawania świadczeń określonymi w Regulaminie oraz z odpowiednimi zarządzeniami do Regulaminu, w tym z okolicznościami, które wykluczają uprawnienia do świadczeń. Ponadto student oświadczył, że nie studiował na żadnym innym kierunku niż prawo na [...] od 1 października 2016 r. Decyzję o przyznaniu skarżącemu stypendium oparto na treści tego oświadczenia. Na tej podstawie organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący posiadał status studenta przez 48 miesięcy, czyli 4 lata. W związku z tym organ działał w przeświadczeniu, że w roku akademickim 2020/2021 przyznanie świadczeń na okres 9 miesięcy od 1 października 2020 r. do 30 czerwca 29021 r. nie spowoduje przekroczenia 6-letniego okresu przysługiwania świadczeń. Natomiast z informacji z systemu POL-on wynika, że skarżący w okresie od 1 października 2006 r. do 30 września 2013 r. studiował na kierunku prawo (stacjonarne jednolite magisterskie) oraz w okresie od 1 października 2013 r. do 10 lipca 2014 r. studiował na kierunku prawo (niestacjonarne jednolite magisterskie) na Uniwersytecie [...] w L.. Tym samym w okresie od 1 października 2006 r. do 30 września 2020 r. łączny okres, w którym skarżący posiadał status studenta, wyniósł 142 miesiące, a zatem przekroczył 6 lat. Skarżący na wezwanie organu do wyjaśnienia powyższych rozbieżności przedstawił zaświadczenie z [...] z dnia 8 stycznia 2021 r., jednakże w zaświadczeniu tym stwierdzono jedynie, że w okresie od 1 października 2006 r. do 8 stycznia 2021 r. B. M. otrzymał "0,- zł" z tytułu przyznanych stypendiów. W konsekwencji organ pierwszej instancji uznał, że skarżący od dnia 1 października 2020 r. nie spełnia wymogów przyznania stypendium rektora określonych w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 z późn. zm., zwana dalej: "ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce") oraz w § 9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora KUL z dnia 29 czerwca 2020 r., nr ROP-0101-205/20 (Monitor KUL poz. 358/202), ponieważ prawo do stypendium przysługuje nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Na poparcie swojego stanowiska Komisja Stypendialna powołała się na opinię Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wedle której okres 6 lat wskazany w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oznacza łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Okres 6 lat przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy, co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Komisja stypendialna podkreśliła, że termin ten biegnie również w okresie urlopu od zajęć, jeżeli dana osoba pozostaje na studiach. Natomiast w przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie tego okresu jest kontynuowane i nie zaczyna się od nowa.
Po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania B. M. Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Na powyższą decyzję z 18 lutego 2021 r. B. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że nie podzielił stanowiska skarżącego, że złożenie nierzetelnego oświadczenia, w którym wskazał, że nie był wcześniej studentem, nie mogło być podstawą do wznowienia postępowania w sprawie przyznania stypendium. Skarżący nie kwestionuje, że we wniosku o przyznanie stypendium oświadczył, iż studiuje jedynie na [...] i że wcześniej nie studiował. Tymczasem po wydaniu decyzji o przyznaniu stypendium organ pierwszej instancji w oparciu o dane z systemu POL-on ustalił, że skarżący, odmiennie niż wynika to z jego wniosku, studiował na [...] w okresach od dnia 1 października 2006 r. do dnia 30 września 2013 r. oraz od dnia 1 października 2013 r. do dnia 10 lipca 2014 r. Zgodzić się należy z organem, że powyższa okoliczność miała walor nowej okoliczności faktycznej nieznanej wcześniej organowi, skoro w postępowaniu o przyznanie skarżącemu stypendium rektora zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 2020 r. Komisja Stypendialna nie korzystała z danych ujawnionych we wskazanym systemie. W sytuacji ujawnienia nieznanej wcześniej organowi okoliczności odmiennej, niż wynikająca z oświadczenia skarżącego zawartego w stosownym punkcie wniosku o przyznanie stypendium, nie można uznać za wadliwe samego wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wymaga podkreślenia, że przewidziane w art. 149 § 1 k.p.a. postanowienie o wznowieniu postępowania jest aktem procesowym i nie rozstrzyga sprawy wznowienia. Zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a. postanowienie to stanowi jedynie podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Stwierdzenie czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jaki jest jej wpływ na rozstrzygnięcie, może być wyłącznie efektem postępowania prowadzonego po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania. i winny być zawarte w decyzji określonej w art. 151 k.p.a. Stosownie do art. 151 § 1 k.p.a. dopiero po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, albo 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Do ponownego rozpoznania sprawy co do istoty organ może przejść dopiero wówczas, gdy stwierdzi, że podstawa wznowienia postępowania istnieje.
W ocenie Sądu skarżący zasadnie zarzucił naruszenie zaskarżoną decyzją art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że organy obu instancji w rozpoznawanej sprawie uznały, że upłynął okres przewidziany w powołanych przepisach ustawy oraz postanowieniach Regulaminu świadczeń KUL, gdyż skarżący studiuje przez czas dłuższy niż 6 lat. W przypadku skarżącego w okresie od 1 października 2006 r. do 30 września 2020 r. upłynęły łącznie 142 miesiące, w których posiadał on status studenta.
Sąd I instancji podkreślił, że zasadny jest podniesiony w skardze zarzut dokonania przez organy błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu. Analiza treści decyzji organów obu instancji wskazuje, że organy zrównały pojęcie "przysługiwania świadczeń" z pojęciami "przysługiwania statusu studenta" oraz "przysługiwaniem możliwości ubiegania się o świadczenia". Takie rozumienie omawianego pojęcia nie wynika jednak z treści art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zauważyć należy, że ustawa nie zawiera własnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczeń". W sytuacji zaś braku definicji ustawowej pojęcie to należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie zasługuje na podzielenie leżące u podstaw zaskarżonej decyzji stanowisko, według którego dla oceny czy upłynął przewidziany w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy okres 6 lat nie ma znaczenia, czy student występował o świadczenia oraz czy zostało mu ono przyznane przez właściwy organ uczelni, to jest czy pobierał świadczenie, a istotny miałby być jedynie okres przysługiwania statusu studenta, niezależnie od faktu czy student pobierał świadczenia i przez jaki okres (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 15 października 2020 r., III SA/Lu 289/20 oraz z 10 listopada 2020 r., III SA/Lu 352/20, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., III SA/Łd 106/20 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., II SA/Go 155/20 i przytoczony w tych orzeczeniach pogląd doktryny).
W ocenie Sądu organy rozstrzygające w niniejszej sprawie dokonały błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i bezzasadnie powiązały początek przewidzianego w tym przepisie okresu 6 lat z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa (Regulamin) nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec termin 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń KUL. Termin ten należy odnosić do okresu, kiedy świadczenie rzeczywiście studentowi przysługiwało, w następstwie złożenia przez niego wniosku oraz spełnienia przesłanek, na czas określony w decyzji przyznającej stypendium. To właśnie ten czas zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie może przekroczyć łącznie 6 lat.
Sąd I instancji podkreślił, że organy w niniejszej sprawie w ogóle nie ustalały czy i ewentualnie w jakim okresie w czasie swoich studiów począwszy od 2006 r. skarżący był beneficjentem stypendiów. Sam skarżący przedstawił zaświadczenie z [...] z dnia 8 stycznia 2021 r. stwierdzające, że w okresie od dnia 1 października 2006 r. do dnia 8 stycznia 2021 r. B. M. otrzymał kwotę "0 zł" z tytułu przyznanych stypendiów. W konsekwencji naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, organy nie odniosły się do tego zaświadczenia w sposób należyty oraz nie dokonały na tej podstawie ustaleń faktycznych. Wobec powyższego organy naruszyły także normy art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.
Zdaniem WSA w Lublinie stwierdzić należy, że organy rozstrzygające w niniejszej sprawie dokonały wadliwej interpretacji przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W następstwie organy błędnie uznały, że okoliczność odbywania przez skarżącego studiów przez okres ponad 6 lat jest równoznaczna z utratą przez skarżącego uprawnienia do uzyskania stypendium rektora.
W konsekwencji decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") oraz art. 135 p.p.s.a. Rozstrzygając ponownie w sprawie organ winien uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadniają przepisy art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Odwoławcza Komisja Stypendialna [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
I. na podstawie art. 174 pkt 1) p.p.s.a. naruszenie przez Sąd przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
a) art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego błędną wykładnię polegającą na:
- przyjęciu, iż pojęcie "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w ww. przepisie należy odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu przez niego określonych kryteriów, podczas gdy prawidłowa wykładnia pojęcia "przysługiwania świadczenia" winna odnosić się do możliwości o ubieganie się o świadczenie podczas odbywania studiów i winna być powiązana z pojęciem studiowania odpowiednio na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich;
- przyjęciu, iż 6- letni okres, o którym mowa ww. przepisie należy odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej i jednocześnie był beneficjentem tej pomocy, podczas gdy w ww. przepisie ustawodawca precyzyjnie określił, od jakiego zdarzenia należy liczyć okres 6-letni, a jest nim rozpoczęcie studiów;
- przyjęciu, iż B. M. nie przekroczył 6-letniego okresu uprawniającego go do pobierania stypendium rektora, podczas gdy studiował on łącznie 142 miesiące, tj. 11 lat i 10 miesięcy;
b) § 9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II z dnia 29 czerwca 2020 r. nr ROP-0101-205/20 (Monitor KUL poz. 358/202) poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na:
- przyjęciu, iż pojęcie "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w ww. przepisie należy odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu przez niego określonych kryteriów, podczas gdy prawidłowa wykładnia pojęcia "przysługiwania świadczenia" winna odnosić się do możliwości o ubieganie się o świadczenie podczas odbywania studiów i winna być powiązana z pojęciem studiowania odpowiednio na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich;
- przyjęciu, iż 6-letni okres, o którym mowa w ww. przepisie należy odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej i jednocześnie był beneficjentem tej pomocy, podczas gdy w ww. przepisie ustawodawca precyzyjnie określił, od jakiego zdarzenia należy liczyć okres 6-letni, a jest nim rozpoczęcie studiów;
- przyjęciu, iż B. M. nie przekroczył 6-letniego okresu uprawniającego go do pobierania stypendium rektora, podczas gdy studiował on łącznie 142 miesiące, tj. 11 lat i 10 miesięcy;
II. na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], pomimo wydania zarówno przez organ I, jak i II instancji decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa;
b) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na braku odniesienia się do interpretacji Departamentu Szkolnictwa Wyższego MNISW z dnia 14.02.2020 r., [...] dot. wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, która to jest tożsama z opinią Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego zamieszczoną na stronie internetowej, w myśl których 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oznacza łączny okres, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane studia, przez co istnieje uzasadnione podejrzenie, że kontrola legalności postępowania Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] przeprowadzona przez Sąd I instancji została ograniczona jedynie do wybranych dowodów prowadzonych w tym postępowaniu, co uniemożliwiło merytoryczną kontrolę oceny zastosowania prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie Komisja Stypendialna wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym wyodrębnionych kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, a także rozpoznanie skargi na rozprawie.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną B. M. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Nadto na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.) B. M. wniósł o skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.
W tym kontekście jako nieuzasadniony ocenić należy zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż przepis ten określa jedynie elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku i ma on charakter formalny. O naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie wyroku nie spełnia określonych w nim warunków. W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, podano zarzuty sformułowane w skardze, stanowisko organu oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala zatem na prześledzenie toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i poznanie motywów, jakimi kierował się podejmując rozstrzygnięcie w sprawie. Podkreślenia wymaga, iż za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, czy procesowego. Fakt reprezentowania odmiennego poglądu prawnego przez skarżącego kasacyjnie, nie oznacza wadliwości uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.
Do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść gdyby sąd wyszedł poza granice tej sprawy lub gdyby nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie. Fakt, że Sąd I instancji uwzględnił skargę (zamiast ją oddalić jak żądał tego skarżący kasacyjnie) nie oznacza, że uchybił temu przepisowi. To, że Sąd I instancji przyjął odmienne od organu ustalenia, a w konsekwencji uznał wydane w sprawie rozstrzygnięcia za nieprawidłowe i tym samym uwzględnił zarzuty skarżącego nie oznacza, iż naruszył powyższy przepis.
W konsekwencji nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., gdyż ma on charakter wynikowy. Jego zastosowanie przez sąd I instancji jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, które uzasadniałoby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania organu administracji publicznej.
Natomiast istotą konstrukcji ukształtowanej przepisem art. 135 p.p.s.a. jest powiązanie obowiązku sądu orzekania "w głąb sprawy" z przesłanką niezbędności takiego rozstrzygnięcia dla jej końcowego załatwienia. Zatem wyeliminowanie z obrotu prawnego innej niż zaskarżona do sądu decyzja ostateczna wchodzi w grę jedynie wówczas, gdy bez tego zabiegu załatwienie sprawy byłoby niemożliwe lub co najmniej utrudnione. Przepis art. 135 p.p.s.a. znajduje więc zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi. W takim wypadku podstawą do jego zastosowania będzie stwierdzenie, że akty lub czynności poprzedzające wydanie zaskarżonego aktu lub podjętej czynności naruszyły przepisy prawa materialnego lub procesowego. Jednym słowem warunkiem zastosowania art. 135 p.p.s.a. jest to, aby zaskarżony akt okazał się sprzeczny z prawem i to w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie - art. 145 p.p.s.a. – co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Na uwzględnienie nie zasługują także zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Przy czym na wstępnie stwierdzić należy, że przedmiotem kontroli sądowej była decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Co istotne prawidłowość zastosowania tego przepisu przyjęta przez Sąd I instancji nie została zakwestionowana przez stronę skarżącą kasacyjnie.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. stwierdzić należy, że jest on niezasadny.
Zgodnie z brzmieniem art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Natomiast jak wynika z treści art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora,
Istota zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej polega na tym, że skarżący kasacyjnie organ nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji sprowadzającym się do tego, że w przypadku świadczenia pomocy materialnej dla studentów jakim jest m.in. stypendium rektora ograniczenie jego przyznania (wynikające z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.) może nastąpić dopiero w sytuacji, gdyby student pobierał wskazane wyżej świadczenia przez okres 6 lat. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całości stanowisko Sądu I instancji w zakresie wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.
Zdaniem organu, w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. stypendium nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Skoro skarżący posiadał status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym mógł otrzymywać wskazane wyżej świadczenia, to jego uprawnienie do uzyskania stypendium rektora wygasło, co skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. i wydaniem decyzji o odmowie przyznania stypendium rektora. Z powyższym stanowiskiem, nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organ wykładnia ww. przepisu jest wadliwa. Organ przyjął, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów.
Zasadnie Sąd I instancji uznał, że przez zawarte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. pojęcie "przysługują", które powiązano z konkretnymi rodzajami świadczeń, należy rozumieć i odnosić do świadczeń, które zostały studentowi przyznane. Świadczenia nie mogą przysługiwać potencjalnie, lecz przysługują realnie i to nie wszystkim studentom, a tylko tym, którym zostały one przyznane decyzją właściwego organu. Zatem świadczenia nie przysługują z faktu bycia studentem, lecz zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium.
W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium rektora), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, w art. 87 p.s.w.n. wymienia się przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 90 p.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, w art. 91 p.s.w.n. warunki stypendium rektora, a w art. 359 p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.
Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.
Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyrokach NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; z 8 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3913/21; z 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3978/21.
Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat" (druk sejmowy 2446). Zatem student nie może korzystać ze świadczeń (nawet jakby nadal spełniał warunki do ich otrzymywania) dłużej niż przez 6 lat, gdyż zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. nie będą mu już przysługiwać. Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta, przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium dla niepełnosprawnych lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 p.s.w.n., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.
Nie można, jak przyjmuje strona skarżąca kasacyjnie, wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże otrzymywanie świadczeń z art. 86 ust.1 pkt 1-4 oraz art. 359 ust. 1 p.s.w.n. (ściślej ujmując, ich otrzymywania), to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania prawa do stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.
Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy badając ziszczenie się przesłanek przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium rektora, do sześcioletniego okresu o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenia te skarżącemu przysługiwały w rozumieniu wskazanym wyżej, tj. czy otrzymywał wyżej wspomniane świadczenia. W konsekwencji powyższego, przyjęcie przez organy stanowiska, iż wspomniany sześcioletni okres upłynął, a tym samym, że odmowa przyznania skarżącemu stypendium rektora z tej tylko przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.
Z przytoczonych wyżej względów niezasadny jest także zarzut naruszenia § 9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II z dnia 29 czerwca 2020 r. nr ROP-0101-205/20 (Monitor KUL poz. 358/202) poprzez jego niewłaściwą wykładnię.
Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane w oparciu o przepis art. 204 pkt 2 p.p.s.a.