III OSK 6880/21

III OSK 6880/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Ireneusz Dukiel
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Po 36/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-08-04
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 46 § 2 pkt 1 lit. a, art. 49 § 1, art. 183 § 1, art. 183 § 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 902
art. 5 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2023 poz 2110
art. 134 ust. 1a, 1b, 1c i 1d
Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel Protokolant: asystent sędziego Aleksandra Kraus po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Przewodniczącego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SAB/Po 36/21 w sprawie ze skargi M. K. na bezczynność Przewodniczącego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Przewodniczącego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych na rzecz M. K. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w punkcie I wyroku z dnia 4 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SAB/Po 36/21 zobowiązał Przewodniczącego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (dalej także jako: organ) do rozpoznania wniosku M. K. (dalej także jako: skarżący) z dnia 13 lutego 2020 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku, w punkcie II stwierdził, że Przewodniczący Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego dopuścił się bezczynności, w punkcie III stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a w punkcie IV zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia 13 lutego 2020 r. skarżący, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, zwrócił się do Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego o udostępnienie informacji publicznej w postaci raportu końcowego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego z badania wypadku samolotu [...] w dniu [...] r. Skarżący podkreślił jednocześnie, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie organizacji oraz działania Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego jako materiał niejawny określono jedynie projekt raportu końcowego, a sam raport końcowy – już po jego zatwierdzeniu – nie jest uznawany za niejawny.
W odpowiedzi na powyższy wniosek organ w piśmie z dnia 2 marca 2020 r., poinformował skarżącego, że podtrzymuje stanowisko wyrażone we wcześniej kierowanych do niego pismach, tj. między innymi w zakresie uznania, że Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego nie jest instytucją właściwą rzeczowo w zakresie udzielenia wnioskowanych informacji, a także stwierdzenia, że stanowiący przedmiot żądania skarżącego raport nie jest informacją publiczną, a udostępnianie wyników badań okoliczności i przyczyn zaistniałych wypadków i incydentów lotniczych, zebranych podczas prowadzenia badania zdarzenia lotniczego w innych celach niż określone w art. 134 ust. 1 ustawy Prawo lotnicze może być dokonane wyłącznie na potrzeby postępowania przygotowawczego, sądowego lub sądowoadministracyjnego za zgodą sądu – tutaj Wojskowego Sądu Okręgowego w P.
Skarżący pismem z dnia 15 lutego 2021 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Przewodniczącego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej i wnosząc o zobowiązanie Przewodniczącego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego do wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżącego o udostępnienie raportu końcowego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego z badania wypadku samolotu [...] w dniu [...] 2018 roku w terminie 14 dni oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, zarzucił organowi naruszenie:
1) art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek;
2) art. 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej, poprzez błędną wykładnię pojęcia "podmiotów obowiązanych do udostępnienia informacji publicznej" i uznanie, że Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego nie należy do grona podmiotów określonych w art. 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej, ponieważ nie stanowi władzy publicznej, podczas gdy art. 4 ust. 1 zobowiązuje do udostępnienia informacji publicznej nie tylko władzę publiczną, ale również inne podmioty wykonujące zadania publiczne, zaś katalog wymienionych w tym przepisie zadań, jest katalogiem otwartym;
3) art. 1 ust. 1 w związku z art. 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej, przez błędną wykładnię pojęcia "informacji publicznej" i uznanie, że raport końcowy z jakiegokolwiek zdarzenia lotniczego nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu ustawy i nie podlega udostępnieniu, podczas gdy zgodnie z ustawą o dostępie do informacji publicznej informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a ponadto ustawa zawiera zamknięty katalog zawierający ograniczenia w dostępie do informacji publicznej, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, a zatem raport końcowy jako informacja publiczna podlega udostępnieniu w trybie udzielenia informacji publicznej;
4) art. 134 ust. 1 i 1a ustawy Prawo lotnicze, poprzez błędną wykładnię pojęcia "wyniki badań okoliczności i przyczyn zaistnienia wypadków i incydentów lotniczych", które udostępniane są wyłącznie na potrzeby postępowania przygotowawczego, sądowego lub sądowo-administracyjnego za zgodą sądu i przyjęcie, że pojęcie to jest tożsame z raportem końcowym, którego dotyczy wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej, podczas gdy nie są to pojęcia tożsame, co potwierdza również treść art. 134 ust. 1d ustawy Prawo lotnicze, zgodnie z którym wyniki badań mogą być włączone do raportu końcowego lub jego uzupełnienia, a zatem wyniki badań, stanowią wyłącznie jeden z elementów składowych raportu końcowego;
5) § 24 w zw. z § 25 w zw. z § 20 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie organizacji oraz działania Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego nie jest zobowiązana do udostępnienia raportów końcowych z badań zdarzeń lotniczych podmiotom innym niż wymienione w § 25 rozporządzenia, podczas gdy przepisy rozporządzenia nie wprowadzają ograniczeń w zakresie udostępniania raportu końcowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a także zwrócił się, na podstawie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o przeprowadzenie na rozprawie dowodu z dokumentu w postaci postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w P. w przedmiocie nałożenia na Komisję Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego obowiązku przekazania prokuraturze raportu końcowego z badania zdarzenia lotniczego, albowiem przeprowadzenie ww. dowodu jest niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania.
Organ w pierwszej kolejności zauważył, że złożona w niniejszej sprawie skarga nie zachowuje warunków formalnych określonych w art. 46 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie nie zawiera wskazania miejsca zamieszkania skarżącego będącego osobą fizyczną i zamiast tego w skardze wskazano adres "[...]", będący siedzibą koncernu medialnego "[...]", a zgodnie z przywołanym przepisem wskazanie siedziby strony, czy adresu do korespondencji możliwe jest tylko w sytuacji, gdy brak jest adresu zamieszkania.
Następnie organ podniósł, że niniejsza sprawa nie podlega pod zakres przedmiotowy i podmiotowy ustawy o dostępie do informacji publicznej, a zatem organ słusznie załatwił sprawę zwykłym pismem, a nie decyzją administracyjną. Organ dodał, że Przewodniczący Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego nie jest organem władzy publicznej ani też podmiotem wykonującym zadania publiczne w rozumieniu ustawy i nie jest jednocześnie władny do podejmowania jakichkolwiek czynności administracyjnych, wydawania decyzji czy innych merytorycznych rozstrzygnięć, a wręcz przeciwnie - de facto jego jedynym zadaniem jest nadzorowanie procesu ustalania przyczyn i okoliczności wypadków lotniczych, gdyż te zadania nakłada na niego ustawa Prawo lotnicze i akty wykonawcze wydane na jej podstawie.
Odnosząc się z kolei do ograniczeń prawa do informacji publicznej wynikających z art. 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej organ wskazał, że raporty z badania zdarzeń lotniczych nie muszą być opatrzone klauzulą dokumentów "zastrzeżonych", "poufnych", "tajnych" bądź "ściśle tajnych", gdyż ich ujawniania podmiotom nieuprawnionym zabroniono wprost w art. 134 ustawy Prawo lotnicze. Gdyby było inaczej, wystawca dokumentu (osoba, która dokument podpisuje), czyli w tym przypadku Przewodniczący Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego mógłby nadać każdemu raportowi klauzulę dokumentu niejawnego i zamknąć wszelkie dywagacje na temat dostępności tego raportu dla podmiotów postronnych — tak jak stanowi wprost art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie informacji niejawnych. Jednak organ podkreślił, że do tej pory nigdy nie było potrzeby stosowania takich rozwiązań, gdyż art. 134 ustawy Prawo lotnicze stanowi dostateczną ochronę przed ujawnieniem treści raportu końcowego podmiotom nieuprawnionym, np. dziennikarzom.
Organ podkreślił, że błędne są twierdzenia skarżącego jakoby dało się oddzielić treść samego raportu od wymienionych w ustawie Prawo lotnicze "wyników badań okoliczności i przyczyn zaistniałych wypadków i incydentów lotniczych", gdyż na treść tego raportu składają się w przeważającej części właśnie wyniki badań i okoliczności zdarzenia lotniczego, wymienione w art. 134 ust. 1c ustawy Prawo lotnicze. Organ wskazał, że bez wspomnianych "wyników badań i okoliczności’' sam raport de facto nie istnieje, gdyż sam raport końcowy to właśnie owe wyniki badań i okoliczności zdarzenia lotniczego, usystematyzowane, szczegółowo opisane i - co najważniejsze - opatrzone wnioskami komisji. Organ wyjaśnił, że przekazanie skarżącemu samego raportu, jednak pozbawionego danych, o których była mowa powyżej skutkowałoby więc otrzymaniem przez niego, mówiąc najbardziej lapidarnie, samej okładki i spisu streści, bez żadnych merytorycznych informacji.
W ocenie organu o słuszności przedstawionych wyżej argumentów przekonuje załączone do niniejszej odpowiedzi na skargę postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P., będące przedmiotem wniosku dowodowego wniesionego na wstępie. Otóż, jak wskazał organ, zgodnie z cytowanym art. 134 ust. 1a ustawy Prawo lotnicze udostępnienie raportu końcowego z badania zdarzenia lotniczego może być dokonane (po uprzednim spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych) wyłącznie na podstawie postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w P. i nie ma innej drogi prawnej dla uzyskania treści raportu końcowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w punkcie I wyroku z dnia 4 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SAB/Po 36/21 zobowiązał organ do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 13 lutego 2020 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku, w punkcie II stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, w punkcie III stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a w punkcie IV zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że Przewodniczący Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego jest podmiotem zobowiązanym do udzielania informacji publicznej będącej w jego posiadaniu w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, mimo nieposiadania przez niego władztwa administracyjnego. Jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, nie można potraktować Przewodniczącego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego jako organu administracji publicznej, który może stosować władztwo poprzez wydawanie rozstrzygnięć w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej, co jednak nie oznacza, że nie jest on jednocześnie szeroko rozumianym podmiotem administracji publicznej. Sąd I instancji wyjaśnił, że Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego jest organem kolegialnym, którego zadaniem jest zapobieganie wypadkom i incydentom lotniczym, poprzez prowadzenie badań okoliczności i przyczyn zaistniałych wypadków i incydentów lotniczych, a przepisy prawa administracyjnego regulują organizację i tryb działania tego podmiotu celem wypełniania konkretnych zadań. Sąd I instancji podkreślił, że dzięki tej działalności, władze publiczne mogą podejmować działania prowadzące do zapewnienia bezpieczeństwa ruchu lotniczego, co ma przełożenie na społeczny odbiór powyższej kwestii. Z kolei społeczeństwo ma prawo wiedzieć, w jakim stanie są statki powietrzne znajdujące się we flocie powietrznej lotnictwa państwowego, gdyż ma to przełożenie na poczucie bezpieczeństwa. Ponadto, Przewodniczący Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego - jako szczególny członek tego ciała kolegialnego - decyduje o wydatkowaniu środków, np. celem uzyskania ekspertyz, a środki finansowe, z których korzysta Komisja stanowią część budżetu państwa pozostawioną do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej.
W związku z tym WSA w Poznaniu uznał, że nie ulega wątpliwości, że Przewodniczący Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, co potwierdza zresztą orzecznictwo wskazując, że realizacja zadań publicznych jest już wystarczającą przesłanką do dokonania takiej kwalifikacji.
Z kolei odnosząc się do zagadnienia udostępnienia raportu końcowego wypadku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że zaistniały spór sprowadza się do rozumienia tego dokumentu jako nierozerwalnie połączonego z wynikami badań, do których dostęp jest mocno ograniczony. I tak, analizując przepisy ustawy Prawo lotnicze, rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie organizacji oraz działania Komisji Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego, a także zarzutów podniesionych w skardze, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że raport końcowy stanowi informację publiczną. Ponadto, Sąd I instancji stwierdził także, wbrew stanowisku organu, że raport końcowy jest dokumentem odrębnym od wyników badań, o których mowa w art. 134 ust. 1 ustawy Prawo lotnicze, a potwierdza to sam przepis art. 134 ust. 1d ustawy Prawo lotnicze, zgodnie z którym "Wyniki badań wymienione w ust. 1c mogą być włączone do raportu końcowego lub jego uzupełnienia tylko wówczas, gdy mają bezpośredni związek z badanym zdarzeniem lotniczym". Sąd I instancji zauważył, że ustawodawca wyraźnie zaznacza możliwość włączenia wyników badań, na które składają się różne inne dokumenty określone w art. 134 ust. 1c ustawy Prawo lotnicze, jeżeli będą miały związek z badanym zdarzeniem.
WSA w Poznaniu zwrócił uwagę na to, że raport jest dokumentem, który stanowi "pisemne lub ustne sprawozdanie, doniesienie o czymś zwierzchnikowi, instytucji nadrzędnej; relacja, meldunek". (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 831). Raport, szczególnie końcowy jest podsumowaniem wszystkiego, co zostało ustalone, zawierającym zsumowane wnioski przedstawiające okoliczności i przyczyny badanego zdarzenia, jednakże jest pozbawiony tych szczegółów, które są kompleksowo omawiane w ekspertyzach uzyskanych w trakcie badania, oświadczeniach uzyskanych od osób w trakcie badania, zapisach pokładowych rejestratorów, które były poddane analizie i w innych źródłach. Raport końcowy ma dawać ostateczny pogląd na całą sytuację, która doprowadziła do zdarzenia lotniczego. W ocenie Sądu I instancji nie da się więc nie zauważyć, że raport końcowy ma istotnie szerszą treść, niż dokument zawierający wyniki badań, o których mowa w art. 134 ust. 1 ustawy Prawo lotnicze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyjaśnił, że szczególny reżim, jakim zostały objęte omawiane wyniki uniemożliwiają powszechny dostęp do tych materiałów z uwagi na bezpieczeństwo państwa, jednak w realiach niniejszej sprawy należy podkreślić, że nie można utożsamiać raportu końcowego z wynikami badań wskazywanymi w ustawie Prawo lotnicze.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że raport końcowy w kształcie bez tych wyników, podlega udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Sąd I instancji raz jeszcze podkreślił, że taki raport nie zawiera tak istotnych szczegółów, które pozwalałyby na identyfikację szczególnych rozwiązań technicznych stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa, czy też tajemnice wojskowe, a ponadto raport powinien zawierać informacje o środkach zapobiegawczych na przyszłość.
Sąd I instancji zgodził się ze skarżącym, że tryb organizacji pracy Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego określony w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie organizacji oraz działania Komisji Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego nie stawia ograniczeń w zakresie udostępnienia raportu i zauważył, że rzeczywiście istnieje zakaz udostępniania projektu raportu końcowego, co jest w pełni racjonalne, aby nie dopuścić do ujawnienia projektu, którego dane nie są jeszcze zweryfikowane. Z kolei obowiązek udostępnienia raportu końcowego określonym podmiotom, o których mowa w § 24 i § 25 rozporządzenia nie oznacza, że nie można jednocześnie udostępnić tego materiału w trybie wnioskowym z art. 14 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Sąd I instancji zwrócił ponadto uwagę na treść art. 16 ust. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 r. w sprawie badania wypadków i incydentów w lotnictwie cywilnym oraz zapobiegania im oraz uchylające dyrektywę 94/56/WE, zgodnie z którym "Organ ds. badania zdarzeń lotniczych podaje do publicznej wiadomości raport końcowy w możliwie najkrótszym terminie i, w miarę możliwości, w ciągu 12 miesięcy od dnia wypadku lub poważnego incydentu". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że z brzmienia tego przepisu wynika, że udostępnienie raportu końcowego jest obowiązkiem Komisji, co z kolei w jego ocenie oznacza, że odmowa udostępnienia, czy też odmawianie raportowi doniosłości informacji publicznej jest naruszeniem prawa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ, zaskarżając go w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, a także wnosząc o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 w związku z art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dowodu na rozprawie ze znajdującego się na kartach od 32 do 35 akt sprawy dokumentu, tj. postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w P. w przedmiocie nałożenia na Komisję Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego obowiązku przekazania prokuraturze raportu końcowego z badania zdarzenia lotniczego, albowiem przeprowadzenie tego dowodu jest niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie powoduje nadmiernego przedłużenia postępowania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych. Rozstrzygnięciu zarzucono:
1) w trybie art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie prawa materialnego, tj.:
a) art. 134 ust. 1a, 1b i 1c ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze, poprzez ich niezastosowanie i tym samym nieuzasadnione uznanie, iż raport końcowy z badania katastrofy lotniczej nie podlega ochronie przed nieuprawnionym ujawnieniem jego treści osobom trzecim na podstawie ww. przepisów, podczas gdy ich treść jednoznacznie wskazuje, iż raport końcowy nie może być udostępniany w okolicznościach innych, niż opisane w art. 134 ust. 1a i 1b prawa lotniczego;
b) art. 134 ust. 1d ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze, poprzez jego błędną wykładnię i tym samym nieuprawnione uznanie, iż raport końcowy jest pojęciem odrębnym od wyników badań oraz, że zakres pojęciowy raportu końcowego jest szerszy niż zakres pojęciowy wyników badań, podczas gdy w istocie raport końcowy zawiera w sobie treść wyników badań okoliczności i przyczyn zaistniałej katastrofy lotniczej;
c) art. 16 ust. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 r. w sprawie badania wypadków i incydentów w lotnictwie cywilnym oraz zapobiegania im poprzez jego nieuprawnione zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy, albowiem ww. akt prawny dotyczy wyłącznie lotnictwa cywilnego i nie ma przełożenia na lotnictwo państwowe, w szczególności wojskowe;
d) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, poprzez jego niezastosowanie i tym samym błędne uznanie, iż udostępnienie osobie postronnej raportu końcowego z katastrofy lotniczej nie podlega ograniczeniu wskazanemu w tym przepisie, podczas gdy w istocie jest to informacja chroniona prawnie na podstawie art. 134 ustawy Prawo lotniczego;
2. w trybie art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 49 § 1 w związku z art. 46 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez ich niezastosowanie i tym samym zaniechanie wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi w postaci uchybienia obowiązkowi wskazania jego adresu zamieszkania, do czego WSA w Poznaniu był zobowiązany.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ skarżący kasacyjnie podkreślił na wstępie, że stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji jest bezsporny, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rzetelnie i szczegółowo przedstawił stan sprawy. Dlatego organ skarżący kasacyjnie podkreślił, że zamierza zwalczać wyłącznie błędną wykładnię i nieuprawnione zastosowanie oraz odmowę zastosowania odpowiednich norm prawa materialnego oraz procesowego do ustalonego stanu faktycznego sprawy.
Organ skarżący kasacyjnie wskazał, że problem niniejszej sprawy zasadza się w istocie na kwestii odpowiedzi na pytanie: czy raport końcowy, zawierający informacje określone w art. 134 ust. 1c ustawy Prawo lotnicze stanowi informację publiczną i podkreślił jednocześnie, że w jego ocenie, po wszechstronnym rozważeniu wszystkich przepisów regulujących ww. kwestię, należy na takie pytanie odpowiedzieć przecząco.
Organ skarżący kasacyjnie podniósł, że z niewiadomych przyczyn Sąd I instancji nie odniósł się merytorycznie w uzasadnieniu wyroku do wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 30 sierpnia 2019 r. W ocenie organu skarżącego kasacyjnie jest to kluczowa kwestia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż pokazuje jednoznacznie, iż utrwalona praktyka sądowa traktuje wyniki badań przyczyn i okoliczności katastrofy lotniczej oraz raport końcowy jako ten sam byt, zjawiska tożsame ze sobą, o czym świadczy fragment rozstrzygnięcia, w którym sąd udziela zgody na "udostępnienie (prokuratorowi) wyników badań okoliczności i przyczyn zdarzenia lotniczego w postaci raportu końcowego". W związku z tym organ skarżący kasacyjnie podkreślił, że gdyby zaskarżony wyrok WSA w Poznaniu utrzymał się w obrocie prawnym, doszłoby do wręcz kuriozalnej sytuacji, w której prokurator prowadzący śledztwo zmuszony byłby występować o raport końcowy każdorazowo poprzez Wojewódzki Sąd Okręgowy w P., podczas gdy każdy obywatel mógłby ten sam raport uzyskać wyłącznie na podstawie wysłanego drogą listowną bądź mailową wniosku o udostępnienie informacji publicznej.
W ocenie organu skarżącego kasacyjnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu winien był oddalić skargę skarżącego, gdyż jego wniosek dotyczył informacji obejmujących wyniki badań okoliczności i przyczyn zdarzenia lotniczego, które znajdują się w raporcie końcowym ze zdarzenia lotniczego. Co prawda, organ skarżący kasacyjnie wyjaśnił, że są to dane już usystematyzowane i opatrzone odpowiednimi wnioskami, jednak nie zmienia to faktu, iż nadal są to informacje chronione przez przepis art. 134 ust. 1a i 1b ustawy Prawo lotnicze. Organ podkreślił bowiem, że nie jest możliwe stworzenie rzetelnego raportu końcowego bez odniesienia się do szczegółowych wyników badań i ekspertyz. Organ skarżący kasacyjnie podniósł, że udostępnienie osobie postronnej, nawet działającej w dobrej woli, raportu końcowego doprowadziłoby do bezprawnego ujawnienia danych chronionych przez art 134 ust. 1a i 1b ustawy Prawo lotnicze.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej Przewodniczącego Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oświadczając jednocześnie, że nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie. Skarżący podniósł, że w jego ocenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyczerpująco wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dlaczego raport końcowy powinien zostać udostępniony skarżącemu. Z kolei organ ograniczył się przy tym wyłącznie do przywołania jednego postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 30 sierpnia 2019 r. celem wykazania rzekomo utrwalonej praktyki sądowej na traktowanie wyników badań przyczyn i okoliczności katastrofy lotniczej oraz raportu końcowego jako tożsamych. Skarżący podkreślił, że jedno postanowienie przywołane przez organ skarżący kasacyjnie w żadnym wypadku nie może stanowić dowodu na rzekomo "utrwaloną praktykę sądową". Skarżący wskazał także na niekonsekwencję organu, który w toku niniejszego postępowania usiłuje za wszelką cenę przekonać Sąd I instancji, że raport końcowy obwarowany jest szeregiem ograniczeń uniemożliwiających udostępnienie jego treści, nie dostrzegając jednocześnie sprzeczności takiego stanowiska z dotychczasową jego praktyką polegającą na udostępnieniu publicznie w sieci Internet, m.in. raportu końcowego z badania zdarzenia lotniczego nr [...] samolotu [...] nr [...] zaistniałego w dniu [...] r. w rejonie lotniska [...], czy też protokołu z badania katastrofy lotniczej pod [...] w dniu [...] r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22).
W ramach zarzutu naruszenia przepisu postępowania organ skarżący kasacyjnie wskazał na naruszenie przez Sąd I instancji art. 49 § 1 w związku z art. 46 § 2 p.p.s.a, poprzez niezastosowanie wskazanych przepisów i tym samym zaniechanie wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi w postaci uchybienia obowiązkowi wskazania jego adresu zamieszkania, do czego WSA w Poznaniu był zobowiązany. Przede wszystkim należy podkreślić w odniesieniu do zarzutu naruszenia "art. 46 § 2 p.p.s.a" , że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd I instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., II GSK 2019/12, LEX nr 1495144; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2013 r., II OSK 552/12, LEX nr 13562450; wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., II GSK 1573/12, LEX nr 1354882; wyrok NSA z dnia 27 marca 2012 r., II GSK 218/11, LEX nr 1244607; wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10, LEX nr 1145608; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2012 r., II OSK 2232/10, LEX nr 1138117; wyrok NSA z dnia 19 października 2022 r., I OSK 1407/19; wyrok NSA z dnia 11 października 2022 r., III OSK 5368/21; wyrok NSA z dnia 8 września 2022 r., II GSK 713/19). Warunek przytoczenia podstawy zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Naruszony przez Sąd I instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2014 r., II GSK 1669/12, LEX nr 1450654; wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., I OSK 1799/12, LEX nr 1295809; wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2014 r., II OSK 1977/12, LEX nr 1502246). Tymczasem strona skarżąca kasacyjnie nie dostrzega, że art. 46 § 2 p.p.s.a. składa się z mniejszych jednostek redakcyjnych, tj. dwóch punktów, z czego punkt 1 dzieli się na litery od a do d.
W ramach rekonstrukcji zarzutu naruszenia przepisów postępowania, na tle jego treści oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że intencją organu skarżącego kasacyjnie było wytknięcie Sądowi I instancji naruszenie art. 49 § 1 w związku z art. 46 § 2 pkt 1 lit. a p.p.s.a., zgodnie z którym pismo strony powinno zawierać w przypadku, gdy jest pierwszym pismem w sprawie, oznaczenie miejsca zamieszkania, a w razie jego braku - adresu do doręczeń, lub siedziby i adresów stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. Dokonując takiej rekonstrukcji zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że wprawdzie zasadniczo sąd drugiej instancji nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., II GSK 2140/13, LEX nr 1682677), jest to jednak dopuszczalne, gdy pozwala na to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna oraz argumentacja uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2012 r., I FSK 1679/11, LEX nr 1218340).
Omawiany zarzut okazał się jednak nieskuteczny. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skardze na bezczynność skarżący, zgodnie z wymogami dotyczącymi elementów składowych pisma zawartymi w art. 46 § 1-4 p.p.s.a. podał swoje imię i nazwisko, adres oraz numer PESEL, a ponadto w skardze wskazano także dane osobowe oraz dane do korespondencji z pełnomocnikiem skarżącego. Wbrew twierdzeniom organu skarżącego kasacyjnie pojęcia "miejsce zamieszkania", wskazywanego w ustawie wśród obligatoryjnych elementów pisma procesowego, nie można interpretować wyłącznie jako określenie miejscowości, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu, gdyż należy mieć na uwadze to, że celem wskazania danych adresowych strony skarżącej jest umożliwienie skutecznego dokonywania doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W istocie zatem w skardze należy podać adres, pod którym należy dokonywać stronie (uczestnikowi) doręczeń. Stąd też bez znaczenia pozostaje to czy wskazany w skardze adres jest adresem zamieszkania skarżącego (zob. H. Knysiak-Sudyka [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. V, Warszawa 2021, Komentarz do art. 46). Ponadto, zgodnie z art. 67 § 1 i 4 p.p.s.a., jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej – jej przedstawicielowi ustawowemu, zaś jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. W niniejszej sprawie skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i to z nim prowadzona była korespondencja w toku postępowania sądowego. Dlatego uznać należało, że twierdzenie organu skarżącego kasacyjnie jakoby w skardze nie widniał adres zamieszkania skarżącego nie mogło prowadzić do wniosku, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga obarczona była brakami formalnymi, do których uzupełnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu winny był wezwać.
W związku z powyższym należy pokreślić, że w skardze kasacyjnej nie podniesiono skutecznie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a trzeba mieć na uwadze, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania służą m.in. kwestionowaniu ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że brak tego rodzaju zarzutów w niniejszej sprawie powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez Sąd I instancji.
W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej organ wskazał na naruszenie przez Sąd I instancji art. 134 ust. 1a, 1b i 1c ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2023 r., poz. 2110) poprzez niezastosowanie przez WSA w Poznaniu wskazanych przepisów i tym samym "nieuzasadnione uznanie, iż raport końcowy z badania katastrofy lotniczej nie podlega ochronie przed nieuprawnionym ujawnieniem jego treści osobom trzecim na podstawie ww. przepisów, podczas gdy ich treść jednoznacznie wskazuje, iż raport końcowy nie może być udostępniany w okolicznościach innych, niż opisane w art. 134 ust. 1a i 1b prawa lotniczego".
W odniesieniu do tak skonstruowanego zarzutu należy przypomnieć, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07, LEX nr 525973; wyrok NSA z dnia 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06, LEX nr 342527; wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., I OSK 31/07, LEX nr 327781; postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., I OSK 294/12, LEX nr 1136684). Zgodnie jednak z dominującym poglądem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej możliwe jest również kwestionowanie niezastosowania określonego przepisu prawa z tym jednak zastrzeżeniem, że jeżeli strona skarżąca kasacyjnie podnosi w skardze kasacyjnej, że Sąd rozpoznający sprawę zastosował nie ten przepis prawa materialnego, który powinien być zastosowany, to powinna wskazać przepis właściwy jako podstawę materialną rozstrzygnięcia i uzasadnić, dlaczego ten właśnie przepis powinien lec u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia, tj. dlaczego powinien być zastosowany (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2004 r., OSK 121/04, Lex 120212; wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2005 r., II OSK 299/05, LEX nr 190971; wyrok NSA z dnia 15 marca 2011 r., II OSK 323/10, LEX nr 1080252). Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w postaci pozytywnej, czyli zarzucenia zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, a także w postaci negatywnej, czyli zarzucenia niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana, wymaga należytej precyzji w jego konstruowaniu w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 3 października 2013 r., II FSK 1020/12, LEX nr 1382183). Niezastosowany przez sąd w procesie kontroli przepis prawa materialnego może stanowić podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli w konkretnym stanie faktycznym istniały podstawy do dokonania subsumcji (zob. B. Dauter: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, teza 5, Lex 2013; wyrok NSA z dnia 16 marca 2011 r., II GSK 400/10, LEX nr 1080145), a sąd nie dostrzegając właściwej podstawy oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie niewłaściwej. Należy zatem stwierdzić, że nie dyskwalifikowałoby omawianych zarzutów skargi kasacyjnej wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie na niezastosowanie określonych przepisów jedynie wtedy, gdyby strona skarżąca kasacyjnie jednocześnie wskazała przepis, który w jej przekonaniu został wadliwie zastosowany zamiast przepisu przez nią wskazywanego wraz z podaniem uzasadnienia tego stanowiska, a wymogu tego skarga kasacyjna nie spełnia.
Niezależnie jednak od powyższego, wbrew twierdzeniom organu skarżącego kasacyjnie, niewątpliwie w realiach niniejszej sprawy Sąd I instancji stosował art. 134 ust. 1a, ust. 1b i ust. 1c ustawy Prawo lotnicze, oceniając prawidłowość zarówno zastosowania, jak i dokonania przez organ wykładni wskazanych przepisów. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji oparł swoje stanowisko o tym, że raport końcowy z wypadku lotniczego stanowi informację publiczną, na wyczerpującej analizie treści, m.in. art. 134 ustawy Prawo lotnicze. Treść omawianych zarzutów, jak i uzasadnienie skargi kasacyjnej świadczy zaś o tym, że organ skarżący kasacyjnie nie jest zadowolony z wyników dokonanej przez Sąd I instancji wykładni przywoływanego przepisu i przeprowadzonej w tym zakresie analizy stanu faktycznego sprawy, w konsekwencji której WSA w Poznaniu uznał, że wnioskowane przez skarżącego informacje posiadają walor informacji publicznej, co jednak nie świadczy o niezastosowaniu przez Sąd I instancji art. 134 ust. 1a, 1b i 1c ustawy Prawo lotnicze. W realiach niniejszej sprawy konstrukcja omawianego zarzutu czyni go więc bezskutecznym.
W ramach drugiego zarzutu naruszenia prawa materialnego organ skarżący kasacyjnie wskazał na naruszenie przez Sąd I instancji art. 134 ust. 1d ustawy Prawo lotniczego, którego upatruje w dokonaniu przez WSA w Poznaniu błędnej wykładni przywołanego przepisu i tym samym w nieuprawnionym uznaniu, że raport końcowy jest pojęciem odrębnym od wyników badań oraz że zakres pojęciowy raportu końcowego jest szerszy niż zakres pojęciowy wyników badań, podczas gdy w istocie raport końcowy zawiera w sobie treść wyników badań okoliczności i przyczyn zaistniałej katastrofy lotniczej. Należy ponownie podkreślić, że strona skarżąca kasacyjnie, podnosząc zarzut błędnej wykładni określonych przepisów prawa powinna wskazać, na czym polega błędna wykładnia tych przepisów i jaka, jej zdaniem, powinna być ich prawidłowa wykładnia, przy czym wykładnia prawa sprowadzająca się do odkodowania treści norm prawnych zawartych w przepisach prawa nie obejmuje ani oceny stanu faktycznego sprawy ani procesów subsumcji. Omawiany zarzut błędnej wykładni prawa materialnego został prawidłowo skonstruowany, ale okazał się bezskuteczny.
Zgodnie z art. 134 ust. 1d ustawy Prawo lotnicze: "wyniki badań wymienione w ust. 1c mogą być włączone do raportu końcowego lub jego uzupełnienia tylko wówczas, gdy mają bezpośredni związek z badanym zdarzeniem lotniczym". Z kolei w art. 134 ust. 1c ustawy Prawo lotnicze wyjaśniono co składa się na wskazane w art. 134 ust. 1a ustawy wyniki badań okoliczności i przyczyn zaistniałych wypadków i incydentów lotniczych, zebranych podczas prowadzenia badania zdarzenia lotniczego. I tak, w art. 134 ust. 1c ustawy Prawo lotnicze podano, że wyniki te obejmują: 1) ekspertyzy uzyskane w trakcie badania; 2) oświadczenia uzyskane od osób w trakcie badania; 3) korespondencję między osobami mającymi związek z operacją statku powietrznego; 4) medyczne lub prywatne informacje dotyczące osób uczestniczących w wypadku lub incydencie lotniczym; 5) zapisy pokładowych rejestratorów mowy, zapisy nagrań instytucji zapewniających służby ruchu lotniczego i ich kopie; 6) opinie wyrażane w trakcie analizy informacji, włącznie z zapisami rejestratorów pokładowych.
Z treści art. 134 ust. 1d ustawy Prawo lotnicze wynika zatem wprost, że nie należy utożsamiać pojęcia raportu końcowego ze wskazanym w przywołanym przepisie pojęciem wyników badań zdarzenia lotniczego, które ewentualnie mogą stanowić część takiego raportu końcowego, ale nie stanowią tego samego dokumentu. Sąd I instancji dokonał zatem prawidłowej wykładni przywołanego w zarzucie przepisu, co doprowadziło go do właściwej konkluzji, zgodnie z którą zakres pojęciowy raportu końcowego jest szerszy niż zakres pojęciowy wyników badań, o których mowa w art. 134 ust. 1 ustawy Prawo lotnicze, które objęte są szczególnym reżimem uniemożliwiającym ich udostępnienie osobom trzecim. W związku z tym, że nie można utożsamiać raportu końcowego z wynikami badań okoliczności i przyczyn zaistniałych wypadków i incydentów lotniczych, słusznie Sąd I instancji stwierdził, że raport końcowy w kształcie bez tych wyników, podlega udostępnieniu w trybie dostępu do informacji publicznej. Dlatego zarzut naruszenia art. 134 ust. 1d ustawy Prawo lotnicze, poprzez dokonanie błędnej wykładni przywołanego przepisu, nie mógł odnieść skutku.
Nie mógł odnieść skutku także zarzut naruszenia art. 16 ust. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 r. w sprawie badania wypadków i incydentów w lotnictwie cywilnym oraz zapobiegania im oraz uchylającego dyrektywę 94/56/WE, poprzez jego nieuprawnione zastosowanie, w ramach którego organ skarżący kasacyjnie wytknął Sądowi I instancji, że ww. akt prawny dotyczy wyłącznie lotnictwa cywilnego i nie ma przełożenia na lotnictwo państwowe – w szczególności wojskowe. W odniesieniu do konstrukcji omawianego zarzutu sformułowanego jako zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego należy przypomnieć, że niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego oznacza błąd w zakresie subsumcji stanu faktycznego wobec treści stosowanej normy prawnej. Może być zatem konsekwencją wcześniejszych błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, jak i błędnej wykładni prawa materialnego, ale może mieć miejsce również wtedy, gdy prawidłowe są ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego oraz wykładnia prawa materialnego, a wadliwość przejawia się wyłącznie w zestawieniu stanu faktycznego ze stanem prawnym sprawy. W rozpatrywanej skardze kasacyjnej nie zakwestionowano skutecznie ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy. Omawiany zarzut dotyczy niewłaściwego zastosowania prawa materialnego i również w jego treści nie zakwestionowano prawidłowości wykładni wskazanego w nim przepisu. Wobec powyższego, w realiach niniejszej sprawy omawiany zarzut mógłby odnieść skutek jedynie w przypadku wykazania, że Sąd I instancji w przyjętym przez ten Sąd stanie faktycznym i prawnym sprawy dokonał ich wadliwego zestawienia. Błędu subsumcji strona skarżąca kasacyjnie jednak nie wykazała, co czyni omawiany zarzut nieskutecznym.
W ramach ostatniego zarzutu naruszenia prawa materialnego organ skarżący kasacyjnie wskazał na naruszenie przez Sąd I instancji art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902) – dalej: u.d.i.p., poprzez jego niezastosowanie i tym samym błędne uznanie, iż udostępnienie osobie postronnej raportu końcowego katastrofy lotniczej nie podlega ograniczeniom wskazanym w tym przepisie, podczas gdy w istocie jest to informacja chroniona prawnie na podstawie art. 134 ustawy Prawo lotnicze. W odniesieniu do tego zarzutu aktualne pozostają poczynione wyżej rozważania dotyczące konstrukcji zarzutów naruszenia przepisów prawa poprzez ich "niezastosowanie". Ponadto należy dodać, że w realiach niniejszej sprawy nie podważono skutecznie dokonanej przez Sąd I instancji wykładni art. 134 ust. 1d ustawy Prawo lotnicze, która doprowadziła go do konkluzji, że raport końcowy z katastrofy lotniczej nie jest tożsamy z wymienionymi w art. 134 ust. 1c ustawy wynikami badań okoliczności i przyczyn zaistniałych wypadków i incydentów lotniczych, co z kolei prowadzi do wniosku, że informacja dotycząca raportu nie podlega ograniczeniom właściwym ograniczeniom udostępniania wyników badań, o którym mowa w art. 134 ust. 1a Prawa lotniczego, tj. wyników badań okoliczności i przyczyn zaistniałych wypadków i incydentów lotniczych, a zatem ograniczenie to nieistniejące w stosunku do raportu końcowego nie jest tym samym ograniczeniem wynikającym z art. 5 ust. 1 u.d.i.p., zgodnie z którym: "Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych".
W odniesieniu do wniosku dowodowego sformułowanego w skardze kasacyjnej należy przypomnieć, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając, że ze względu na konstrukcję skargi kasacyjnej w sprawie nie występują wątpliwości wymagające wyjaśnienia, oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze kasacyjnej.
Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.