III OSK 680/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-14
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo oświatowelikwidacja szkołypostępowanie administracyjneprawo rodzicówinteres prawnystrona postępowaniakurator oświatyNSAWSA

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę rodziców na postanowienie o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie likwidacji szkoły, uznając, że rodzice nie są stroną w postępowaniu opiniującym zamiar likwidacji szkoły.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Ministra Edukacji i Nauki o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie likwidacji szkoły, uznając, że rodzice uczniów mają interes prawny w tym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że rodzice nie są stroną w postępowaniu dotyczącym wydania opinii przez kuratora oświaty o zamiarze likwidacji szkoły, a postanowienie kuratora ma charakter nadzorczy. W konsekwencji NSA oddalił skargę rodziców.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Edukacji i Nauki od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił postanowienie Ministra o umorzeniu postępowania odwoławczego. WSA uznał, że rodzice niepełnoletnich uczniów mają interes prawny w postępowaniu dotyczącym opinii kuratora oświaty w sprawie zamiaru likwidacji szkoły, powołując się na obowiązek szkolny wynikający z Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił pogląd, że rodzice nie są stroną w postępowaniu opiniującym zamiar likwidacji szkoły. Sąd wskazał, że postanowienie kuratora oświaty ma charakter nadzorczy, a przepisy Prawa oświatowego nie przyznają rodzicom statusu strony w tym postępowaniu. NSA uznał, że WSA błędnie uwzględnił skargę, naruszając przepisy postępowania i prawa materialnego. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i oddalił skargę rodziców, odstępując od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, rodzicom nie przysługuje status strony w postępowaniu dotyczącym wydania przez kuratora oświaty opinii o zamiarze likwidacji szkoły.

Uzasadnienie

Postanowienie kuratora oświaty w sprawie opinii o zamiarze likwidacji szkoły ma charakter nadzorczy, a przepisy Prawa oświatowego nie przyznają rodzicom statusu strony w tym postępowaniu. Rodzice nie mają prawnie chronionego interesu, który obejmowałby prawo do domagania się wykonywania zadań oświatowych przez ściśle określoną szkołę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo oświatowe art. 89 § ust. 1

Ustawa Prawo oświatowe

Prawo oświatowe art. 89 § ust. 3

Ustawa Prawo oświatowe

Pomocnicze

k.p.a. art. 134

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo oświatowe art. 89 § ust. 9

Ustawa Prawo oświatowe

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2 i 3

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 269

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rodzice nie są stroną w postępowaniu dotyczącym wydania przez kuratora oświaty opinii o zamiarze likwidacji szkoły. Postanowienie kuratora oświaty ma charakter nadzorczy, a nie rozstrzyga sprawy administracyjnej. WSA błędnie uwzględnił skargę, naruszając przepisy postępowania i prawa materialnego.

Odrzucone argumenty

Rodzicom przysługuje interes prawny w postępowaniu dotyczącym opinii kuratora oświaty w sprawie zamiaru likwidacji szkoły, ze względu na obowiązek szkolny dziecka.

Godne uwagi sformułowania

rodzice nie mają prawnie chronionego interesu, który obejmowałby prawo rodziców do domagania się wykonywania zadań oświatowych przez ściśle określoną szkołę postanowienie kuratora jest aktem nadzorczym wbrew bowiem stanowisku sądu pierwszej instancji przepisy art. 89 ust. 1 i ust. 3 ustawy prawo oświatowe nie stanowią podstawy materialnoprawnej interesu prawnego rodziców uczniów szkoły w postępowaniu w sprawie wydania przez kuratora oświaty opinii o zamiarze likwidacji lub przekształcenia szkoły

Skład orzekający

Rafał Stasikowski

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Pocztarek

sędzia

Mariusz Kotulski

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniach dotyczących likwidacji szkół oraz charakteru opinii kuratora oświaty."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury opiniowania zamiaru likwidacji szkoły przez kuratora oświaty.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu praw rodziców w kontekście edukacji ich dzieci, a rozstrzygnięcie NSA zmienia dotychczasową interpretację WSA.

Czy rodzice mogą decydować o losie szkoły swojego dziecka? NSA odpowiada.

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 680/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek
Mariusz Kotulski
Rafał Stasikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1849/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-12-01
Skarżony organ
Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 134, 138 par 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 910
art. 89 ust 1 i 3
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Edukacji i Nauki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1849/21 w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lutego 2021 r., nr DWST-WOOS.4021.9.2021.EM w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od A. B. na rzecz Ministra Edukacji i Nauki zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 1 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1849/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. B. na postanowienie Ministra Edukacji i Nauki z 22 lutego 2021 r. nr DWST-WOOS.4021.9.2021.EM,
w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego: 1. uchylił zaskarżone postanowienie; 2. zasądził od Ministra na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 3 listopada 2020 r. Rada Gminy C. podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie zamiaru likwidacji Szkoły Podstawowej im. [...]. Likwidacja ww. szkoły ma nastąpić z dniem 31 sierpnia 2021 r. Wykonanie uchwały powierzono Wójtowi Gminy C..
Postanowieniem z 30 grudnia 2020 r., po rozpatrzeniu wniosku Wójta Gminy C. z 5 listopada 2020 r. (znak: ZEAS.421.2.2020) o wyrażenie opinii w przedmiocie zamiaru likwidacji ww. szkoły, Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty pozytywnie zaopiniował ten zamiar. Z akt sprawy wynika, że postanowienie to zostało doręczone do Urzędu Gminy C. w dniu 4 stycznia 2021 r. Na ww. postanowienie Gmina C. nie wniosła zażalenia do Ministra Edukacji i Nauki.
W dniu 11 stycznia 2021 r., tj. w ustawowym terminie do wniesienia zażalenia przez stronę, do Ministra Edukacji i Nauki, za pośrednictwem Kujawsko-Pomorskiego Kuratora Oświaty, zostały nadane zażalenia 3 osób fizycznych, tj. A. B., A. D. oraz D. P., na ww. postanowienie z 30 grudnia 2020 r. Żalący podnieśli, że przysługuje im interes prawny w niniejszej sprawie i prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie.
Postanowieniem z 22 lutego 2021 r., nr DWST-WOOS.4021.9.2021.EM, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej "k.p.a."), Minister Edukacji i Nauki w związku z zażaleniami złożonymi przez A. B. (skarżącą), A. D., D. P. (uczestnicy) na postanowienie Kujawsko-Pomorskiego Kuratora Oświaty z 30 grudnia 2020 r. umorzył postępowanie odwoławcze.
W uzasadnieniu podkreślił, że uczestnicy nie występowali jako strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym przed organem pierwszej instancji i żadnej z tych osób nie przysługuje legitymacja do udziału w postępowaniu w sprawie opinii o zamiarze likwidacji szkoły w S.
Minister wyjaśnił, że w świetle art. 89 ust. 1 w związku z ust. 9 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 910, ze zm.; dalej "Prawo oświatowe") rodzice uczniów jedynie powinni zostać poinformowani o zamiarze likwidacji czy przekształcenia szkoły, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Ustawa nie upoważnia rodziców do brania udziału w opiniowaniu zamiaru likwidacji czy przekształcenia szkoły. W sytuacji, gdy zażalenie wnosi podmiot, który nie był stroną postępowania przed organem pierwszej instancji, ani nie ma przepisu prawa materialnego, z którego wynikałoby, że ma interes prawny w tym postępowaniu, organ odwoławczy zobowiązany jest do umorzenia postępowania zażaleniowego (odwoławczego).
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła skarżąca, podnosząc, że jako rodzicowi niepełnoletniego dziecka uczęszczającego do danej szkoły przysługuje jej interes prawny w przedmiotowym postępowaniu.
Minister Edukacji i Nauki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Uwzględniając skargę, sąd pierwszej instancji podniósł, że istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego czy rodzicom niepełnoletniego ucznia szkoły, mającej ulec likwidacji w trybie art. 89 ustawy Prawo oświatowe, przysługuje przymiot strony owego postępowania. W ocenie sądu na pytanie to należy udzielić pozytywnej odpowiedzi.
Zdaniem sądu w realiach faktycznych niniejszej sprawy występuje sytuacja, w której likwidacja szkoły w sposób bezpośredni rzutuje na sformułowany w art. 70 ust.1 Konstytucji RP obowiązek szkolny. Skoro bowiem dziecko skarżącej – realizując obowiązek nauki - uczęszcza do szkoły, która ma zostać zlikwidowana, to oczywistym jest, że owo przekształcenie pozostaje w bezpośrednim związku z realizacją przez niepełnoletniego ucznia obowiązku nauki. Rodzicowi takiego niepełnoletniego ucznia, który odpowiada za realizację przez swoje dziecko ww. obowiązku, przysługuje więc przymiot strony w postępowaniu opisanym w art. 89 Prawa oświatowego. Skoro bowiem ustawodawca w art. 89 ust. 1 Prawa oświatowego stwierdził, że w postępowaniu dotyczącym przekształcenia szkoły biorą udział: właściwy kurator, organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu, rodzice uczniów (ewentualnie pełnoletni uczniowie), to kłóciłoby się z zasadą racjonalności ustawodawcy pogląd, że rodzice uczniów lub pełnoletni uczniowie zostali wyłączeni z kręgu podmiotów upoważnionych do skarżenia postanowienia właściwego kuratora oświaty w przedmiocie wyrażenia opinii o zamiarze likwidacji (przekształcenia) szkoły. Materia określenia kręgu uczestników danego postępowania, materia wyrażenia powyższej opinii i materia zaskarżalności postanowienia zawierającego ową opinię, została przecież uregulowana w tym samym przepisie ustawy (odpowiednio w ust. 1, 3 i 4). Nie sposób więc przyjąć, aby działając w sposób racjonalny, ustawodawca określając w jednym przepisie krąg uczestników danego postępowania, okrawał w sposób domyślny (bez konkretnego zapisu w przepisie) krąg uczestników jednego z etapów tego właśnie postępowania.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że opinia kuratora oświaty w sprawie zamiaru likwidacji szkoły pozostaje w bezpośrednim związku z samym przekształceniem, umożliwiając jego skuteczne dokonanie. Przez to pozostaje również w bezpośrednim związku z działaniem rzutującym wprost na realizację obowiązku szkolnego. Nadto ten moment, czyli planowanie konkretnych zmian, jest de facto jedyną chwilą, gdy możliwym jest jeszcze realne uwzględnienie argumentów rodziców dzieci i dokonanie ewentualnych zmian w procesie planowanej likwidacji szkoły, aby jak najbardziej ograniczyć potencjalnie negatywne dla uczniów i ich rodziców konsekwencje owego przekształcenia. Przeniesienie możliwości aktywności procesowej rodziców uczniów, dopiero na dalszy etap procedury przekształcania szkoły sprawiałoby, że udział ten miałby charakter czysto iluzoryczny, wobec dokonanej już stosowną uchwałą likwidacji czy przekształcenia placówki oświatowej.
Sąd ten doszedł do wniosku, iż rodzicom niepełnoletnich uczniów uczęszczających do szkoły objętej zamiarem likwidacji w trybie art. 89 ustawy prawo oświatowe przysługuje status strony tego postępowania, a więc również przysługuje prawo do skutecznego wniesienia zażalenia na postanowienie kuratora oświaty zawierające opinię w sprawie tej likwidacji. Konsekwencją powyższego było przyjęcie, że rodzice niepełnoletnich uczniów takiej szkoły mają też prawo do skutecznego skarżenia badanego w niniejszej sprawie postanowienia o umorzeniu postepowania.
Na marginesie sąd ten wskazał, że w sytuacji, gdy organ dochodzi do wniosku, że zażalenie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną w tym postępowaniu, to winien wydać postanowienie w trybie art. 134 k.p.a. o niedopuszczalności odwołania, a nie umorzyć postepowanie bez wyjaśnienia przyczyn tego umorzenia, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
W związku z powyższym, uznając, że skarżone rozstrzygnięcie narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej "p.p.s.a."). O kosztach orzekł stosownie do art. 200 p.p.s.a. W świetle powyższego organ będzie zobligowany do tego, aby w sposób merytoryczny rozpoznać sporne zażalenie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Minister, zaskarżając wyrok
w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz zrzekł się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu przepisów art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj. :
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 i art. 134 k.p.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia Ministra Edukacji i Nauki z 22 lutego 2021 r. nr DWST-WOOS.4021.9.2021.EM w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego, jako wydanego z naruszeniem art. 134 oraz 28 k.p.a. w zw. z art. 89 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, podczas gdy zaskarżone postanowienie nie naruszało przepisów postępowania administracyjnego;
- art. 269 p.p.s.a. przez dokonanie wykładni odmiennej, od przyjętej w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego.
2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:
- art. 89 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten stanowi podstawę materialnoprawną interesu prawnego rodziców uczniów szkoły w postępowaniu w sprawie wydania przez kuratora oświaty opinii o zamiarze likwidacji lub przekształcenia szkoły;
- art. 89 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe w zw. z art. 89 ust. 3 tej ustawy przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że krąg podmiotów określonych w ust. 1 art. 89 ustawy dotyczy również wydawania przez kuratora oświaty opinii, o której mowa w art. 89 ust. 3 tej ustawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., bowiem skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, zaś skarżąca nie zażądała jej przeprowadzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. W takiej sytuacji, co do zasady, jako pierwsze podlegają rozpatrzeniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż weryfikacja prawidłowości wykładni przepisów prawa materialnego dokonanej przez sąd pierwszej instancji jest możliwa jedynie w przypadku stwierdzenia braku uchybień natury procesowej, mogących mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie zasada ta musi zostać odwrócona, gdyż ocena ewentualnego naruszenia przepisów postępowania będzie determinowana wykładnią przepisów prawa materialnego.
Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy prawo oświatowe szkoła publiczna, z zastrzeżeniem ust. 2, 3 i 14-18, może być zlikwidowana z końcem roku szkolnego przez organ prowadzący szkołę, po zapewnieniu przez ten organ uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a także kształcącej w tym samym lub zbliżonym zawodzie. Organ prowadzący jest obowiązany, co najmniej na 6 miesięcy przed terminem likwidacji zawiadomić o zamiarze likwidacji szkoły: rodziców uczniów a w przypadku uczniów pełnoletnich – tych uczniów właściwego kuratora oświaty oraz organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu. Stosownie do art. 89 ust. 3 ww. ustawy szkoła lub placówka publiczna prowadzona przez jednostkę samorządu terytorialnego może zostać zlikwidowana po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku z 14 lipca 2023 r., III OSK 411/22, w którym stwierdzono, że stroną postępowania dotyczącego wyrażenia opinii przez kuratora oświaty jest ta gmina, która zamierza zlikwidować daną szkołę. Nie są nimi rodzice dzieci uczęszczających do szkoły objętej procedurą likwidacji. Postanowienie kuratora jest aktem nadzorczym w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.s.g., ponieważ nie dotyczy ono rozstrzygania jakiejkolwiek sprawy administracyjnej, a jego treść bezpośrednio wpływa na ważność uchwały w przedmiocie likwidacji szkoły. Tym samym skoro od treści aktu wydawanego przez organ pozostający poza strukturą danej jednostki samorządu zależy ważność uchwały rady gminy, to taki akt ma charakter nadzorczy. W postępowaniu zmierzającym do wydania przez kuratora oświaty postanowienia w przedmiocie wyrażenia opinii o zamiarze likwidacji szkoły rodzice dzieci uczęszczających do takiej szkoły nie mają przymiotu strony. Także żaden przepis ustawy prawo oświatowe ani innej ustawy nie gwarantuje w tym postępowaniu rodzicom przymiotu strony. Rodzice dzieci nie mają prawnie chronionego interesu, który obejmowałby prawo rodziców do domagania się wykonywania zadań oświatowych przez ściśle określoną szkołę. Wykonywanie zadań oświatowych jest obowiązkiem jednostek samorządu terytorialnego określonych szczebli i z akt sprawy nie wynika, aby zadanie to w tej sprawie nie było wykonywane. Sposób zaś wykonywania tego zadania należy do organów gminy.
W związku z powyższym za zasadne należało uznać oba zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego. Wbrew bowiem stanowisku sądu pierwszej instancji przepisy art. 89 ust. 1 i ust. 3 ustawy prawo oświatowe nie stanowią podstawy materialnoprawnej interesu prawnego rodziców uczniów szkoły w postępowaniu w sprawie wydania przez kuratora oświaty opinii o zamiarze likwidacji lub przekształcenia szkoły.
Na uwzględnienie zasługiwał również zarzut 1. tiret pierwsze naruszenia przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 i art. 134 k.p.a. - w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo uwzględnił przedmiotową skargę i uchylił zaskarżone postanowienie Ministra, co było skutkiem błędnego przyjęcia, że z art. 89 ust. 1 i ust. 3 ustawy prawo wynika interes prawny rodziców uczniów szkoły w postępowaniu w sprawie wydania przez kuratora oświaty opinii o zamiarze likwidacji lub przekształcenia szkoły.
W zaskarżonym wyroku sąd pierwszej instancji trafnie zresztą przyjął, że w sytuacji, gdy organ dochodzi do wniosku, że zażalenie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną w tym postępowaniu, to winien wydać postanowienie w trybie art. 134 k.p.a. o niedopuszczalności odwołania (w zw. z art. 144 k.p.a. – zażalenia). Wszak w judykaturze i doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym art. 134 k.p.a. pozwala na stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, gdy występuje przypadek oczywistego braku legitymacji odwoławczej, a brak ten nie wiąże się z oceną interesu prawnego (por. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz pod red. R.Hauser, M.Wierzbowski, C.H.Beck, Warszawa 2014, s. 526-563). Organ odwoławczy po otrzymaniu odwołania obowiązany jest zbadać dopuszczalność odwołania. Dopuszczalność odwołania (zażalenia) jest wyznaczona przesłankami przedmiotowymi i przesłankami podmiotowymi. Przesłanki podmiotowe to złożenie odwołania przez legitymowany podmiot: stronę postępowania w sprawie. Jeżeli ze złożonego odwołania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że wnoszący nie ma w sprawie interesu prawnego, organ odwoławczy w formie postanowienia stwierdza niedopuszczalność odwołania. W przypadku jednak, gdy ustalenie interesu prawnego wymaga podjęcia czynności dowodowych w postępowaniu wyjaśniającym, nie można przyjąć, że organ tych ustaleń będzie dokonywał poza formami postępowania administracyjnego, bez zapewnienia udziału jednostki powołującej się na własny interes prawny. W takim przypadku organ odwoławczy obowiązany jest podjąć postępowanie odwoławcze, a w razie gdy ustali, że strona wnosząca odwołanie nie ma interesu prawnego, zakończy postępowanie odwoławcze w formie decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 432/17).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie niniejszej sprawy nie można czynić Ministrowi skutecznego zarzutu, że ten na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 144 k.p.a. umorzył postępowanie odwoławcze, powołując się na brak legitymacji wnoszących zażalenie do udziału w postępowaniu w sprawie opinii o zamiarze likwidacji szkoły, a powinien był stwierdzić niedopuszczalność zażaleń na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. Po pierwsze, z powołanego wyżej orzecznictwa i piśmiennictwa wynika, że dopuszczalne jest co do zasady umorzenie postępowanie odwoławczego w związku ze stwierdzeniem braku legitymacji procesowej strony wnoszącej zażalenie. Po drugie, przyjęta w niniejszej sprawie przez organ forma procesowa rozstrzygnięcia sugeruje, że organ dokonał głębszej analizy interesu prawnego stron wnoszących zażalenie i dopiero po tej analizie doszedł do wniosku, że podmioty te nie mają w sprawie legitymacji procesowej. Po trzecie, nawet gdyby przyjąć, że organ zastosował w sprawie błędną podstawę prawną, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie miało to wpływu na wynik sprawy, bowiem jej istotą jest to, że skarżąca nie posiada interesu prawnego w skarżeniu zażaleniem postanowienia Kujawsko-Pomorskiego Kuratora Oświaty z 30 grudnia 2020 r., zaś przedmiotowe rozstrzygnięcie organu o charakterze procesowym ma ten sam skutek, co postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zażalenia, a więc powoduje, że zażalenie nie może zostać merytorycznie rozpoznane.
Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 269 p.p.s.a., podnieść należy, że artykuł ten jest jednostką redakcyjną wewnętrznie rozbudowaną, składającą się z trzech paragrafów. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał, która dokładnie część art. 269 p.p.s.a. została naruszona działaniem sądu pierwszej instancji. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji. Naruszony przez sąd pierwszej instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Biorąc pod uwagę powyższe, zarzut naruszenia prawa procesowego uznać należało za nieuzasadniony. Na marginesie można wyjaśnić Ministrowi, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, odwołując się do zarzutu naruszenia art. 269 p.p.s.a., powołał się na uchwałę NSA z 5 lipca 1999 r. (OPS 16/98), a więc wydaną przed reformą sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie 1 stycznia 2004 r. Tymczasem w świetle uchwały NSA z 30 listopada 2020 r. (II OPS 6/19) wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną prawną zawartą w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętej przed dniem 1 stycznia 2004 r., orzekając w sprawie sądowoadministracyjnej wszczętej po wejściu w życie p.p.s.a.
Wskazane wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny motywy i przyjęte oceny stanowią wystarczającą podstawę do uwzględnienia skargi kasacyjnej Ministra Edukacji i Nauki i uchylenia zaskarżonego wyroku. Ponieważ sama istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, to działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał przedmiotową skargę na postanowienie Ministra Edukacji i Nauki z 22 lutego 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Kontrolując zaskarżone postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie narusza ono prawa, a skarga jest niezasadna.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. i art. 151 w związku z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny w punkcie pierwszym uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. W rozpatrywanej sprawie wyłączną przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego było wadliwe orzeczenie sądu pierwszej instancji, które spowodowało wniesienie skargi kasacyjnej uwzględnionej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Brak zatem dostatecznych podstaw do tego, aby obciążyć stronę, która wniosła skargę do sądu pierwszej instancji kosztami postępowania kasacyjnego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI