III OSK 6482/21

III OSK 6482/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Paweł Mierzejewski
Rafał Stasikowski
Tamara Dziełakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1718/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-04-19
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 61a § 1, 65 § 1 i art. 66 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1781
art. 7 ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t. j.)
Dz.U. 2016 poz 1575
art. 71 i art. 1, art. 35b, art. 42, art. 52a pkt 6, art. 52b ust.1 pkt 6 i 8, art. 53f
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski Protokolant asystent sędziego Adam Płusa po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1718/20 w sprawie ze skargi I.W. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 12 sierpnia 2020 r. nr DS.523.531.2020.WP.ŁZ.87271 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od I.W. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
23 stycznia 2020 r. I.W. złożył do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych skargę na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Naruszenie to miało polegać na opublikowaniu danych osobowych skarżącego na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu "Katalog pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa" bez dostatecznej podstawy faktycznej i sprzecznie z zapisami prawa. Skarżący domagał się nakazania IPN usunięcia danych z publicznego katalogu oraz nałożenia kary pieniężnej na IPN. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania lustracyjnego Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt IV K 357/17 uznał, że złożone przez skarżącego oświadczenie lustracyjne, zgodnie z którym nie pracował, nie pełnił służby, ani nie był współpracownikiem w rozumieniu art. 3a ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 1571 ze zm.) dalej "ustawa lustracyjna", jest zgodne z prawdą. Wyrok ten stał się prawomocny na skutek wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 4 września 2019 r. sygn. akt II AKa 197/19 utrzymującego w mocy poprzedzające je orzeczenie. Jak wskazał skarżący, w ustawie lustracyjnej brak jest jednoznacznej regulacji umożliwiającej sprostowanie błędnie wypełnionego oświadczenia czy usunięcia informacji nieprawdziwych, więc podstawy takiej należy szukać w art. 20 ust. 5 ustawy lustracyjnej. Uniemożliwienie stronie skorzystanie z takiego prawa naruszałoby w ocenie skarżącego zasadę sprawiedliwości oraz art. 51 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji niepełnych, nieprawdziwych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą.
Postanowieniem z 12 sierpnia 2020 r. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (Prezes UODO) na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781) oraz art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 t.j.) dalej "ustawa o IPN", postanowił odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie skargi skarżącego. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 71 ustawy o IPN w działalności Instytutu Pamięci określonej w art. 1 przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.U.UE.L.2016.119.1 z 04.05.2016) dalej "RODO", stosuje się do prowadzenia Bazy. Przez "Bazę" należy natomiast rozumieć zgodnie z art. 53f ust. 1 ustawy o IPN Bazę Materiału Genetycznego, która utworzona została w celu prowadzenia prac poszukiwawczych oraz identyfikacji tożsamości osób, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990. Zgodnie z powyższym organ uznał, że regulacje RODO nie mogą znaleźć zastosowania do innych baz prowadzonych przez Prezesa IPN niż Baza Materiału Genetycznego, a tym samym, że nie ma on uprawnień do rozpatrywania przedmiotowej sprawy. Organ był więc zobligowany do odmowy wszczęcia postępowania zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a.
W wyniku rozpoznania skargi na powyższe postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 kwietnia 2021 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) dalej "p.p.s.a.", uchylił zaskarżone postanowienie (pkt 1) i zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania (pkt 2). Sąd wskazał, że z treści art. 51 ust. 4 Konstytucji RP wynika, że każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą, natomiast wszelkie normy hierarchicznie niższego rzędu regulujące tego rodzaju kwestie muszą być interpretowane zgodnie z przywołanym przepisem. Prezes UODO powinien zatem rozważyć, kto i w jakim trybie jest władny prowadzić postępowanie zmierzające do osiągnięcia oczekiwanego przez wnioskodawcę skutku. W ocenie Sądu organ odmawiając wszczęcia postępowania administracyjnego nie może argumentować swojego działania brakiem właściwości, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Organ po dokonaniu analizy treści podania skarżącego i stwierdzeniu braku właściwości powinien był przekazać sprawę organowi właściwemu (art. 65 § 1 Kpa.), albo, jeżeli takowego nie jest w stanie ustalić lub gdy właściwy jest sąd powszechny - zwrócić podanie wnoszącemu (art. 66 § 3 Kpa.). Nie można natomiast uznać, że ustalenia oparte na interpretacji art. 71 w zw. z art. 53f ustawy o IPN i stwierdzenie braku kompetencji Prezesa UODO do rozpatrywania sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych w bazach danych prowadzonych przez Prezesa IPN innych niż Baza Materiału Genetycznego zdefiniowana w art. 53 f ustawy o IPN, prowadzą do możliwości odmowy wszczęcia postępowania.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 kwietnia 2021 r. wniósł Prezes UODO żądając uchylenia w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona na podstawie art. 188 p.p.s.a. albo przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Rozstrzygnięciu zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 61 a § 1, art. 65 § 1 i art. 66 § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że nieposiadanie przez Prezesa UODO uprawnienia do rozpatrywania sprawy nie może być przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie, lecz Prezes UODO w takim przypadku powinien przekazać sprawę organowi właściwemu albo zwrócić podanie wnoszącemu,
b. art. 138 p.p.s.a. poprzez niezawarcie w sentencji wyroku rozstrzygnięcia w zakresie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.,
c. art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. poprzez niezawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.,
d. art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a. poprzez niezawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania
2) naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, tj.: pominięcie dokonania wykładni art. 71 ustawy o IPN , wskutek czego WSA nie zajął stanowiska w kwestii posiadania przez Prezesa UODO uprawnienia do prowadzenia postępowania administracyjnego dotyczącego przetwarzania danych osobowych w bazach danych prowadzonych przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu innych niż Baza Materiału Genetycznego zdefiniowana w art. 53fustawy o IPN.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie się do dyspozycji art. 65 § 1 albo art. 66 § 3 k.p.a., bowiem w przedmiotowej sprawie nie ma innego organu lub sądu powszechnego właściwego do rozpoznania skargi skarżącego.
Organ zauważył też, że w zaskarżonym wyroku jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano na art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., natomiast przepis ten dotyczy rozstrzygnięcia stwierdzającego nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, co nie było rzeczywistym rozstrzygnięciem w przedmiotowej sprawie, w związku czym naruszono przepisy art. 138 p.p.s.a. Ponadto organ twierdzi, że z uzasadnienia wyroku nie wynika jednoznacznie co powinien uczynić Prezes UODO w sprawie w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy, co prowadzi do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
W odniesieniu do zarzutu materialnego organ podtrzymał stanowisko, zgodnie z którym art. 71 ustawy o IPN wyłącza zastosowanie przepisów RODO przez Prezesa UODO, co do spraw dotyczących przetwarzania danych osobowych w bazach danych prowadzonych przez Prezesa IPN innych niż Baza Materiału Genetycznego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej uwzględnienie poprzez uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. Skarżący stwierdził, że zasadny jest podniesiony przez organ w skardze kasacyjnej zarzut zaniechania wykładni art. 71 ustawy o IPN i naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku nie wyjaśnił dostatecznie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nie przedstawił prawidłowych wskazań co do dalszego postępowania. Dodatkowo skarżący wskazał, że podstawą legalizującą publikowanie jego danych osobowych przez Prezesa IPN jest art. 52a pkt 6 ustawy o IPN stanowiący, że do zadań Biura Lustracyjnego należy w szczególności przygotowywanie i publikowanie na podstawie dokumentów zgromadzonych w archiwum Instytutu Pamięci katalogów zawierających dane osobowe pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa, ze wskazaniem stopnia służbowego zajmowanych stanowisk, oraz organów bezpieczeństwa państwa, w których pełnili służbę lub pracowali. Z przepisu tego nie wynika zatem podstawa do publikowania danych osób, które nie pełniły służby i nie pracowały w organach bezpieczeństwa państwa PRL.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zasadniczego problemu dotyczącego możliwości zastosowania przepisów RODO w działalności Instytutu Pamięci Narodowej. Pomimo bowiem tego, że organ w tym zakresie odwoływał się do przepisów art. 71 w zw. z 53f ustawy o IPN (wszystkie przepisy w brzmieniu na dzień wydania postanowienia organu) Sąd pierwszej instancji stanowiska tego nie zweryfikował. Wyjaśnił jedynie, że w jego ocenie dane "znajdujące się w rejestrach Instytutu Pamięci Narodowej nie pozostają poza jakąkolwiek kontrolą organów powołanych do przetwarzania i ochrony danych osobowych", a "w rezultacie, w odniesieniu do danych niepełnych lub nieprawdziwych brak byłoby jakiegokolwiek trybu weryfikacji" po czym wskazał na przepisy art. 51 ust. 2 w zw. z art. 47 ustawy zasadniczej.
Analizując wzajemną relację pomiędzy ustawą o IPN a RODO należy zatem odwołać się do treści powołanego przez organ art. 71 ustawy o IPN, który stanowi, że "[w] działalności Instytutu Pamięci określonej w art. 1 przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (...) stosuje się do prowadzenia Bazy". Z ustawy o IPN wynika, że jedyną "Bazą"’ jaką tworzy i administruje Prezes IPN jest Baza Materiału Genetycznego uregulowana w art. 53f ustawy. Dla czytelności wywodu regulację tę należy przytoczyć w całości. I tak art. 53f ustawy o IPN stanowi:
1. W celu prowadzenia prac poszukiwawczych oraz identyfikacji tożsamości osób, o których mowa w art. 53b, w Instytucie Pamięci tworzy się Bazę Materiału Genetycznego, zwaną dalej "Bazą", której administratorem jest Prezes Instytutu Pamięci.
2. Baza obejmuje:
1) dane i informacje o osobach, których krewni stracili życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r. i miejsce ich pochowania nie jest znane:
a) imię i nazwisko,
b) adres do korespondencji,
c) oznaczenie materiału genetycznego i miejsce jego przechowywania,
d) określenie stopnia pokrewieństwa z krewnym, jego imię i nazwisko, datę urodzenia i imię ojca oraz stopień wojskowy,
e) wskazanie okoliczności mogących służyć odnalezieniu miejsca pochowania i ustaleniu tożsamości, w szczególności dotyczących aresztowania, miejsc osadzenia oraz organów bezpieczeństwa państwa i ich funkcjonariuszy prowadzących postępowania w sprawach krewnego;
2) dane i informacje o zwłokach, szczątkach lub prochach ludzkich, o których mowa w art. 53b:
a) miejsce odkrycia zwłok, szczątków lub prochów ludzkich, oznaczenie materiału genetycznego z ekshumowanych zwłok, szczątków lub prochów ludzkich oraz miejsce jego przechowywania,
b) miejsce pochowania zwłok, szczątków lub prochów ludzkich, w tym lokalizację cmentarza i grobu (kwatera, rząd, numer w rzędzie);
3) wyniki badań genetycznych.
3. Osoby, o których mowa w ust. 2 pkt 1, mogą zgłaszać wnioski o zarejestrowanie w Bazie swoich danych oraz przekazać swój materiał genetyczny.
4. Prezes Instytutu Pamięci dokonuje weryfikacji danych i informacji o osobach, o których mowa w ust. 2 pkt 1, nie rzadziej niż co 10 lat od ich zarejestrowania w Bazie pod kątem celowości dalszego ich przetwarzania lub wykorzystywania.
5. Usunięcie danych i informacji o osobach, o których mowa w ust. 2 pkt 1, następuje na wniosek tych osób. W przypadku usunięcia danych i informacji z Bazy materiał genetyczny przekazany przez te osoby podlega zniszczeniu.
6. Usunięcia danych i informacji o osobach, o których mowa w ust. 2 pkt 1, oraz zniszczenia materiału genetycznego przekazanego przez te osoby dokonuje się również, gdy w wyniku weryfikacji, o której mowa w ust. 4, stwierdzono niecelowość dalszego przetwarzania lub wykorzystywania tych danych lub informacji, informując o tym fakcie te osoby.
7. Usunięcia danych i informacji o osobach oraz zniszczenia materiału genetycznego dokonuje komisja powołana przez Prezesa Instytutu Pamięci, sporządzając z tych czynności protokół.
8. Informacje objęte Bazą, z wyjątkiem informacji dotyczących miejsca odkrycia zwłok, szczątków lub prochów ludzkich oraz miejsca pochowania zwłok, szczątków lub prochów ludzkich, w tym lokalizacji cmentarza i grobu (kwatera, rząd, numer w rzędzie), nie podlegają udostępnieniu osobom trzecim.
9. Pobieranie i przechowywanie materiału genetycznego oraz prowadzenie badań porównawczych materiału genetycznego pobranego z ekshumowanych zwłok, szczątków lub prochów ludzkich z materiałem genetycznym znajdującym się w Bazie, Instytut Pamięci zleca:
1) grupie uczelni medycznych lub
2) grupie uczelni prowadzących działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych, lub
3) grupie innych podmiotów uprawnionych do prowadzenia badań porównawczych materiału genetycznego na podstawie odrębnych przepisów, lub
4) grupie składającej się z uczelni i podmiotów wymienionych w pkt 1-3 - powołanej na podstawie umowy do realizacji tych zadań.
10. Zmiany w składzie grupy, o której mowa w ust. 9, wymagają uzyskania zgody Prezesa Instytutu Pamięci.
Na tle cytowanych wyżej przepisów w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że art. 71 ustawy o IPN nie ogranicza stosowania RODO jedynie do Bazy Materiału Genetycznego a przeciwnie - rozszerza jego stosowanie na dane osobowe osób zmarłych, co do których RODO z uwagi na treść pkt 27 preambuły RODO nie ma zastosowania (por. wyroki NSA: z 25.08.2020 r., I OSK 3325/19; z 17.04.2024 r., III OSK 4173/21; z 15.06.2021 r., III OSK 2600/21; z 9.07.2024 r., III OSK 2572/22 wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na www.cbois.nsa.gov.pl) Pogląd ten, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, należy jednak zweryfikować. Z cytowanego wyżej art. 53 f, a zwłaszcza jego ustępów 2 – 8 jednoznacznie wynika, że Baza zawiera dane osobowe osób żyjących, których krewni stracili życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych, a których miejsce pochowania nie jest znane. Oprócz podstawowych danych Baza zawiera także szczególne dane osób żyjących – ich materiały genetyczne stanowiące szczególną kategorię danych osobowych w rozumieniu art. 9 RODO. W art. 57f nie ma żadnego odniesienia do "danych osobowych osób zmarłych", a jedynie mowa w nim o "danych i informacjach o zwłokach, szczątkach lub prochach ludzkich" w zakresie "miejsca odkrycia zwłok, szczątków lub prochów ludzkich, oznaczenia materiału genetycznego z ekshumowanych zwłok (...). Trudno zatem przyjąć, że przepis ten ustanawia jakiekolwiek zasady ochrony danych osobowych osób zmarłych niepodlegających co do zasady RODO i poszerza zakres jego stosowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego regulację art. 71 ustawy o IPN należy odczytywać w kontekście motywu 158 preambuły RODO ale nie wyłącznie tylko jego zdania pierwszego dotyczącego danych osób zmarłych, ale przede wszystkim w kontekście jego dalszych zdań dotyczących możliwości odrębnego regulowania przez państwa członkowskie przetwarzania danych osobowych zawartych w szczególnych dla danego państwa materiałach archiwalnych. I tak motyw ten wyjaśnia: "Jeżeli dane osobowe są przetwarzane do celów archiwalnych, niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie także do takiego przetwarzania; należy jednak pamiętać, że niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do danych osobowych osób zmarłych. Organy lub podmioty publiczne lub podmioty prywatne posiadające wpisy będące przedmiotem interesu publicznego powinny zgodnie z prawem Unii lub prawem państwa członkowskiego mieć prawny obowiązek nabywania, ochrony, oszacowywania, systematyzowania, opisywania, przekazywania, promowania, rozpowszechniania i udostępniania wpisów o trwałej wartości dla ogólnego interesu publicznego. Państwa członkowskie powinny także mieć możliwość zezwolenia na dalsze przetwarzanie danych osobowych do celów archiwalnych, na przykład z myślą o dostarczeniu konkretnych informacji o postawie politycznej w dawnych systemach państw totalitarnych, o przypadkach ludobójstwa, zbrodniach przeciwko ludzkości (zwłaszcza holokauście) czy zbrodniach wojennych". Z powyższego motywu wynika, że w odniesieniu do działalności IPN art. 71 ustawy powinien być odczytywany nie jako przypadek rozszerzenia stosowania RODO na dane osób zmarłych, ale jako ustanawiający wyjątek od reguły niestosowania RODO do danych osobowych zgromadzonych w materiałach archiwalnych.
Powyższą tezę o art. 71 ustawy o IPN jako ograniczającym stosowanie RODO wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego wzmacnia analiza zmian ustawodawczych ww. przepisu, który w pierwotnym brzmieniu stanowił, że "[w] działalności Instytutu Pamięci, określonej w art. 1, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r., poz. 926, z późn. zm). Takie rozwiązanie podyktowane było uwzględnieniem specyfiki działalności IPN i odmiennym uregulowaniem problematyki przetwarzania i ochrony danych osobowych w ustawie o IPN (por. J. Barta, P. Fajgielski, R. Markiewicz, Ochrona Danych osobowych, Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, s. 302) W związku z wpisaniem w 2016 roku do ustawy o IPN podstaw prawnych prowadzenia ww. Bazy przepis uzyskał brzmienie: "W działalności Instytutu Pamięci określonej w art. 1, z wyjątkiem prowadzenia Bazy, o której mowa w art. 53f, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych". I wreszcie aktualne brzmienie wskazujące na stosowanie RODO do Bazy Materiału Genetycznego, które należy interpretować w kontekście wcześniejszego brzmienia tego przepisu.
Nie bez znaczenia jest również treść art. 1 ustawy o IPN, który wśród zakresu regulacji tej ustawy w ustępie 3 wymienia: "ochronę danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum Instytutu Pamięci". Przepis ten odczytywany z ww. motywem 158 RODO prowadzi do wniosku, że przetwarzanie danych osobowych zawartych w materiałach archiwalnych w IPN pozostaje poza zakresem stosowania RODO z wyjątkiem Bazy Materiału Genetycznego z uwagi na brzmienie art. 71 ustawy o IPN. Analiza przepisów tej ustawy wskazuje zresztą jednoznacznie, że zawiera ona całkowicie odrębną od RODO regulację z zakresu zbierania, przetwarzania, udostępniania, prostowania danych zawartych w materiałach archiwalnych IPN. Wystarczy wymienić regulacje zawarte w Rozdziale 4 zwłaszcza przepisy art. 35b czy 42. Ten pierwszy stanowi, że "1. Każdy ma prawo załączyć do zbioru dotyczących go dokumentów własne uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie. Dane już zawarte w dokumentach nie ulegają zmianie. 2. Uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie dołącza się do zbioru dokumentów z oznaczeniem ich w sposób pozwalający na ich odróżnienie od dokumentów zgromadzonych przez Instytut Pamięci w trybie art. 25." Z kolei drugi brzmi: "Jeżeli Dyrektor Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zostanie zawiadomiony, że znajdujące się w dokumentach dane osobowe są nieprawdziwe, to informacje o tym dołącza się niezwłocznie do zbioru dokumentów dotyczących danej osoby".
Już powyższe unormowania wskazują, że stosowanie ustawy o IPN wespół z RODO do materiałów archiwalnych nie jest możliwe. Artykuł 1 pkt 3 ustawy o IPN wskazuje zatem, że regulacja w ustawie o IPN obejmuje całościową (z wyjątkiem określonym w art. 71 ustawy) problematykę danych osobowych i zawiera prawne mechanizmy ochrony z uwzględnieniem specyficznej działalności IPN, którego działalność obejmuje zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy m. in. "ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a także organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (...)". Specyfika działalności IPN wymagała zatem odrębnej regulacji w zakresie ochrony i przetwarzania danych osobowych zawartych w materiałach archiwalnych gromadzonych w Instytucie Pamięci.
Z powyższego wynika, że stanowisko organu było prawidłowe, a Sąd pierwszej instancji swoje rozważania sprowadził nie do wykładni przepisów prawa ale do ogólnych rozważań wynikających z przekonania, że "nie jest możliwe uznanie, że Instytut zobowiązany do publikacji listy funkcjonariuszy pełniących służbę w organach bezpieczeństwa państwa PRL może publikować dane nierzetelne". Owszem można rozważać czy regulacje ustawy o IPN przewidujące publikowanie na podstawie dokumentów zgromadzonych w archiwum katalogów zawierających dane osobowe pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa (vide: art. 52a pkt 6) oraz informację o wyniku postępowania lustracyjnego (art. 52b ust. 1 pkt 8) spełniają standardy konstytucyjne jednak takie rozważania w rozpoznawanej sprawie wykraczałyby poza przedmiot postępowania i pozostawało poza granicami sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a. Stanowisko Sądu pierwszej instancji wynikające z przekonania a nie analizy przepisów prawa nie mogło bowiem spowodować przypisania Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych kompetencji do zastosowania RODO w odniesieniu do danych osobowych zgromadzonych w materiałach archiwalnych IPN.
Nieuprawniony jest także pogląd Sądu pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie ewentualny brak kompetencji organu powołanego do ochrony danych osobowych (czego zresztą Sąd nie przesądził ostatecznie w sprawie) nie mógł prowadzić do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a., a co najwyżej powinien skutkować zastosowaniem albo art. 65 § 1 k.p.a. (przekazanie podania organowi właściwemu), albo 66 § 3 k.p.a. (zwrotem podania). Zauważyć bowiem trzeba, że przekazanie podania organowi właściwemu warunkowane jest istnieniem sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. do załatwienia której ma kompetencję inny organ. W ustawie o IPN nie występuje sprawa, której przedmiotem byłoby usunięcie danych osobowych z katalogu publikowanego na podstawie dokumentów zgromadzonych w archiwum. Zarówno przygotowanie danych do rejestru, o którym mowa w art. 52a pkt 6 ustawy, jak i zamieszczanie w nim wzmianek i informacji w trybie art. 52b ust. 1 pkt 6 czy pkt 8 następuje w formie czynności organu niewymagających wydania decyzji administracyjnych z czego wynika, że do tych czynności nie mają zastosowania przepisy k.p.a. Podobnie rzecz ma się ze zwrotem podania, które zastrzeżone jest na wypadek niemożności ustalenia organu właściwego lub właściwości sądu powszechnego. Jak wynika natomiast z treści podania skarżący nie formułował swojego żądania jako roszczenia z zakresu ochrony dóbr osobistych (co ewentualnie mogłoby przemawiać za właściwością sądu powszechnego), lecz jasno określał, że z uwagi na wyroki lustracyjne żąda nakazania IPN usunięcia uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych poprzez usunięcie jego danych osobowych z publicznego katalogu i wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o przepisy RODO. Takie postępowanie zaś, jak wyjaśniono wyżej, nie mogło być prowadzone. W konsekwencji organ prawidłowo zastosował art. 61a § 1 k.p.a. i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.