III OSK 648/25

III OSK 648/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
II SA/Bk 576/24 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2024-12-05
Skarżony organ
Kurator Oświaty
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 737
art. 68 ust. 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 735
art. 7, 15, 77 § 1 art. 80, 107 § 3
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: sędzia NSA Artur Kuś sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Protokolant asystent sędziego Aleksandra Kraus po rozpoznaniu w dniu 19 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 576/24 w sprawie ze skargi S.S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M.X. na decyzję Podlaskiego Kuratora Oświaty w Białymstoku z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczniów oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 5 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 576/24, oddalił skargę S.S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M.X. na decyzję Podlaskiego Kuratora Oświaty w Białymstoku (dalej: "kurator") z dnia [...] sierpnia 2024 r., nr [...], w przedmiocie skreślenia z listy uczniów.
Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Dyrektor [...] Szkół [...] (dalej: "dyrektor") pismem z dnia 7 maja 2024 r., na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.: dalej: "k.p.a.") zawiadomił przedstawiciela ustawowego ucznia – M.X. – o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy uczniów. Samorząd uczniowski w dniu 10 maja 2024 r. pozytywnie zaopiniował ww. skreślenie z listy uczniów. Następnie rada pedagogiczna [...] Szkół [...] w dniu [...] czerwca 2024 r. podjęła uchwałę nr [...] w sprawie zaopiniowania wniosku o skreślenie z listy uczniów S.S. - ucznia klasy II [...] Liceum [...] (dalej: "liceum"). W uchwale wskazano, iż uczeń nagminnie łamie statut szkoły i regulamin oraz przywołano pozytywną opinię samorządu uczniowskiego w stosunku do takiej decyzji.
W dniu [...] czerwca 2024 r. dyrektor wydał decyzję nr [...] o skreśleniu z listy uczniów. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że S.S. "nagminnie łamie postanowienia zawarte w statucie szkoły oraz lekceważy zarządzenia dyrektora szkoły zarówno niesystematycznym uczęszczaniem na lekcje bez usprawiedliwienia jak i niewłaściwym zachowaniem. (...) w dniu 3 stycznia 2024 r. uczeń otrzymał pisemne upomnienie wychowawcy, następnie w dniu 11 lutego 2024 r. uczeń został ukarany naganą wychowawcy klasy, a w dniu 23 kwietnia 2024 r. naganą dyrektora szkoły. Pomimo upomnień i kar odwołujący się nadal unikał zajęć lekcyjnych, a jego zachowanie nie uległo poprawie, o czym świadczą na bieżąco wstawiane uwagi nauczycieli w dzienniku Librus m.in. za palenie tytoniu na terenie szkoły, aroganckie zachowania wobec nauczycieli, wulgarne słownictwo i gesty".
Pismem z dnia 16 lipca 2024 r. przedstawiciel ustawowy ucznia wniósł do kuratora odwołanie od powyższej decyzji.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] kurator utrzymał w mocy ww. decyzję dyrektora. Kurator stwierdził, że postępowanie w sprawie skreślenia S.S. z listy uczniów klasy II liceum zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami k.p.a., zaś wydana decyzja administracyjna odpowiada wszystkim rygorom, w tym zgodnie z art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 737; dalej: "P.o."), została poprzedzona stosowną uchwałą rady pedagogicznej, opinią samorządu uczniowskiego oraz wydana w wyniku procedury określonej w statucie szkoły. Wskazane w decyzji powody skreślenia skarżącego z listy uczniów szkoły zawierają się zaś w katalogu przypadków, w których uczeń może zostać skreślony z listy uczniów szkoły, określonych w statucie.
Skargę na powyższą decyzję wniósł S.S., reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego M.X. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący został pozbawiony prawa do realizacji podstawowego obowiązku, jakim w przypadku skarżącego jest obowiązek nauki. Pozbawiono go tym samym statusu ucznia bez wystarczającego wyjaśnienia, sprowadzającego się wyłącznie do wskazania naruszeń statutu szkoły.
W odpowiedzi na skargę kurator wniósł o jej oddalenie, ustosunkował się do zarzutów skargi, wskazując m.in., że decyzje organów I i II instancji zawierały wszechstronną analizę sprawy skarżącego dokonaną z zachowaniem wymogów procedury administracyjnej i ze wskazaniem na zindywidualizowane okoliczności dotyczące skarżącego. Organ podzielił argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia 26 listopada 2024 r. Stowarzyszenie [...] (dalej: "Stowarzyszenie") zostało dopuszczone do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania.
W piśmie procesowym z dnia 1 grudnia 2024 r. Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji, z uwagi na naruszenie przepisów prawa administracyjnego, w tym zasad proceduralnych oraz materialnych, a także z uwagi na wątpliwą ocenę zebranego materiału dowodowego i naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu oraz zasad proporcjonalności w zastosowaniu środka wychowawczego. W uzasadnieniu rozwinięto podniesione zarzuty.
Przywołanym powyżej wyrokiem z 5 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał w pierwszej kolejności, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy Prawo oświatowe oraz postanowienia Statutu Liceum [...]. Wymogi formalne, o których mowa w art. 68 ust. 2 P.o. (w zdaniu drugim tego przepisu), do wydania decyzji o skreśleniu skarżącego z listy uczniów liceum zostały spełnione. Decyzja była poprzedzona uchwałą rady pedagogicznej nr [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. o skreśleniu ucznia z listy uczniów, a także pozytywną opinią samorządu uczniowskiego z dnia 10 maja 2024 r. wydaną w tej sprawie.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał, że w myśl art. 68 ust. 3 P.o. przepis ust. 2 nie dotyczy ucznia objętego obowiązkiem szkolnym. Ponadto z regulacji 78 ust. 1 statutu wynika, że uczeń może zostać skreślony z listy uczniów za rażące naruszenie obowiązków, a także w sytuacji, gdy poprzednio stosowane środki wychowawczo – dyscyplinujące ucznia nie przyniosły rezultatów.
W ocenie Sądu pierwszej instancji z przywołanych przepisów wynika, że skreślenie skarżącego z listy uczniów było możliwe, ponieważ nie był on już objęty obowiązkiem szkolnym, który trwa do ukończenia szkoły podstawowej (art. 68 ust. 2 i 3 w zw. z art. 35 ust. 2 P.o.), a tylko wówczas nie jest możliwe skreślenie z listy uczniów i zastępczo można zastosować przeniesienie do innej szkoły. W pozostałych przypadkach, a zatem po zakończeniu szkoły podstawowej przez ucznia, art. 68 ust. 2 i 3 P.o. wprost dopuszcza możliwość skreślenia z listy uczniów, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.
Zdaniem WSA w Białymstoku należy dokonać rozróżnienia pomiędzy funkcjonującym na mocy ustawy Prawo oświatowe obowiązkiem szkolnym, a obowiązkiem nauki. W art. 70 ust. 1 Konstytucji RP wskazano, iż każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa, a sposób wykonywania obowiązku szkolnego określa ustawa. W art. 35 P.o. wskazano, że nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18 roku życia (ust. 1), a obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia (ust. 2). Jak wynika z ww. przepisów, obowiązek szkolny jest częścią szeroko pojmowanego obowiązku nauki. Obowiązek nauki może być realizowany nie tylko w formie kształcenia szkolnego. Nauka w tym znaczeniu polega na zdobywaniu wiedzy, lecz niekoniecznie w formach instytucjonalnych. Obowiązek szkolny to natomiast wymóg zdobywania wiedzy i kwalifikacji, w sposób zorganizowany, zinstytucjonalizowany, który zakłada możliwość uzyskania przez osobę pewnego wykształcenia. Obowiązek szkolny wiąże się zatem nierozerwalnie z uczęszczaniem przez ucznia na zajęcia dydaktyczne organizowane przez zinstytucjonalizowane formy szkolnictwa. Wobec powyższego skarżący nie został pozbawiony możliwości kontynuowania nauki, mimo ciążącego na nim obowiązku, zaś nierealizowanie czy też nieprawidłowe realizowanie przez skarżącego obowiązku szkolnego, nierozerwalnie związanego z uczęszczaniem przez ucznia na zajęcia, skutkowało wydaniem przez dyrektora decyzji o skreśleniu z listy uczniów.
W odpowiedzi na zarzut Stowarzyszenia, że w sprawie naruszono art. 7 k.p.a. czy też zasady czynnego udziału – Sąd pierwszej instancji nie podzielił tego stanowiska - wskazując, iż nie tylko w toku postępowania, tj. po jego wszczęciu, ale w toku całego roku szkolnego, strona miała zapewniony czynny udział, albowiem zarówno treść informacji znajdujących się w Librusie, a także korespondencji przedstawiciela ustawowego (matki) ze szkołą, w sposób jednoznaczny potwierdzają, że na bieżąco była ona informowana o wszystkich zdarzeniach, w tym o udzielaniu kar (upomnienia czy nagany). Fakt uzyskania opinii samorządu uczniowskiego o skreśleniu z listy uczniów, jeszcze przed otrzymaniem zawiadomienia o wszczęciu tego postępowania, w żaden sposób nie naruszył zasady czynnego udziału w sprawie - od daty wydania tej opinii do podjęcia uchwały przez radę pedagogiczną w dniu [...] czerwca 2024 r. w sprawie pozytywnego zaopiniowania skreślenia z listy uczniów, przedstawiciel ustawowy miał jeszcze ponad 2 tygodnie, aby ewentualnie kwestionować tą opinię samorządu uczniowskiego. Natomiast do wydania decyzji przez dyrektora w dniu [...] czerwca 2024 r. minęły kolejne dwa tygodnie. W związku z powyższym strona niewątpliwie miała czas, aby przedstawić swoje stanowisko w sprawie, czego nie uczyniła, podobnie jak i po uzyskaniu przez ucznia kary upomnienia czy nagany. Chronologia działań organu zatem w żaden sposób nie podważała zasady zaufania do władzy publicznej, czy też bezstronności postępowania, albowiem wynikała ona wprost z treści art. 68 ust. 2 P.o., który wskazuje, że dyrektor szkoły może w drodze decyzji skreślić ucznia z listy uczniów, na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego.
Jednocześnie WSA w Białymstoku wskazał, że pismem z dnia 7 czerwca 2024 r. zawiadomiono skarżącego o tym, iż w jego sprawie został zebrany materiał dowodowy, pouczono go o możliwości zapoznania się z nim i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. Tym pismem skarżący został poinformowany o tym, że może na każdym etapie postępowania przedłożyć wszelkie informacje, oświadczenia, dowody, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, przy czym dokładnie wskazano, gdzie i w jakich godzinach jest to możliwe. Wobec powyższego organ I instancji zawiadomił stronę o tym, że jest gotowy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, umożliwiając skarżącemu realizację jego prawa do czynnego udziału w postępowaniu i wypełnił dyspozycję art. 10 § 1 k.p.a. Na tym jednak etapie ani skarżący, ani jego przedstawiciel ustawowy nie przedłożyli żadnych swoich dowodów, czy też nie kwestionowali ilości godzin nieusprawiedliwionych, podnosząc jedynie, że stwierdzenia zawarte w decyzji dotyczą rzekomych naruszeń postanowień statutu.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że wedle § 78 ust. 1 statutu uczeń może zostać skreślony z listy uczniów za rażące naruszenie obowiązków, a także w sytuacji, gdy poprzednio stosowane środki wychowawczo – dyscyplinujące ucznia nie przyniosły rezultatu. W § 78 ust. 2 statutu wskazano ponadto, że skreślenie z listy uczniów może nastąpić m.in. w przypadkach: opuszczenia co najmniej 40 godzin lekcyjnych bez usprawiedliwienia (pkt 2); bójek i awantur na terenie szkoły (pkt 3); psychicznego i fizycznego znęcania się nad kolegami i koleżankami oraz pracownikami szkoły, naruszenie ich godności, uczuć religijnych i narodowych (pkt 4); niszczenia i dewastowania szkoły (pkt 5); spożywania alkoholu oraz przebywania w stanie nietrzeźwym na terenie szkoły (pkt 6); posiadania i rozprowadzania narkotyków i innych środków odurzających (pkt 8); ubliżania godności osobistej nauczyciela lub innego pracownika szkoły (pkt 9); wulgarnego odnoszenie się do uczniów i pracowników szkoły (pkt 10); stwarzania sytuacji zagrażających życiu lub zdrowiu uczniów i pracowników szkoły (pkt 12). Powyższa regulacja statutowa, jak i art. 68 ust. 2 P.o. stanowi, że decyzja w przedmiocie skreślenia z listy uczniów jest decyzją uznaniową. Wobec tego sądowa kontrola tego rodzaju decyzji zmierza do ustalenia, czy prawidłowo przeprowadzono postępowanie administracyjne, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2005, s. 502). Szczególne znaczenie przy ocenie prawidłowości decyzji o charakterze uznaniowym ma jej uzasadnienie faktyczne i prawne, stanowiące niezbędny element składowy decyzji (art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.). Wedle art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego uniemożliwia ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, decydując o skreśleniu skarżącego z listy uczniów, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zwrócono uwagę na treść prawidłowo zredagowanego uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu II instancji, nawiązującego do zgromadzonych w sprawie dowodów i jednoznacznie odzwierciedlającego stan faktyczny sprawy. Wskazano, że decyzja organu I instancji jest w swej treści bardzo zwięzła, ale spełniająca minimalne wymogi wynikające z treści art. 107 § 3 k.p.a. Wskazano w niej na podstawowe okoliczności skutkujące skreśleniem z listy uczniów. Organ I instancji podkreślił, że uczeń "nagminnie łamie postanowienia zawarte w statucie szkoły oraz lekceważy zarządzenia dyrektora zarówno niesystematycznym uczęszczaniem na lekcje bez usprawiedliwienia, jak i niewłaściwym zachowaniem. Wychowawca klasy już w dniu 2 października 2023 r. musiał przeprowadzić rozmowę dyscyplinującą z S.S. z powodu niestosownego zachowania ucznia oraz licznych nieobecności. Wychowawca oraz pedagog szkolny wielokrotnie podejmowali próby rozmowy z uczeniem (również w obecności kuratora sądowego) oraz rodzicem na temat zachowania skarżącego, co również skrupulatnie zostało odnotowane w dzienniku Librus, niestety wszystkie były bezskuteczne. W dniu 3 stycznia 2024 r. uczeń otrzymał pisemne upomnienie wychowawcy, w dniu 27 lutego 2024 r. uczeń został ukarany naganą wychowawcy klasy, a w dniu 23 kwietnia 2024 r. naganą dyrektora szkoły. Pomimo upomnień i kar odwołujący się nadal unikał zajęć lekcyjnych, a jego zachowanie nie uległo poprawie, o czym świadczą na bieżąco wstawiane uwagi nauczycieli w dzienniku Librus m.in. za palenie tytoniu na terenie szkoły, aroganckie zachowania wobec nauczycieli, wulgarne słownictwo i gesty".
WSA w Białymstoku wskazał, że do skreślenia skarżącego z listy uczniów doszło na skutek niestosownego zachowania ucznia oraz licznych nieobecności, powtarzających się także po stosowaniu środków dyscyplinujących w postaci upomnienia i kar nagany (§ 78 ust. 2 pkt 2 statutu). W trakcie roku szkolnego dochodziło do niewywiązywania się przez skarżącego również z treści § 75 statutu, określającego obowiązki uczniów, w tym jego: pkt 1 (przestrzegać postanowień zwartych w statucie szkoły), pkt 4 (systematycznie i punktualnie uczęszczać na zajęcia zgodnie z obowiązującym planem, a nieobecności usprawiedliwiać w terminie nie przekraczającym tygodnia od dnia powrotu), pkt 8 (przestrzegać bezwzględnego zakazu palenia tytoniu), pkt 14 (szanować godność własną nauczycieli, innych pracowników szkoły, koleżanek i kolegów) i pkt 15 (przestrzegać zakazu używania telefonu komórkowego na zajęciach edukacyjnych). Swoim postępowaniem skarżący naruszył zapisy § 75 pkt 1, 4, 5 statutu szkoły, z kolei z uwagi na liczbę godzin opuszczonych i nieusprawiedliwionych oraz to, że mimo zastosowanych środków liczba ta wciąż się zwiększała, zachowanie ucznia, zostało ocenione jako uporczywe oraz rażąco naganne. Z wpisów w dzienniku elektronicznym wynikało m.in., że uczeń wykazywał brak poszanowania zasad obowiązujących na lekcji - podnosił głos, pokazywał niecenzuralny gest (wpis z dziennika z dnia 29 maja 2024 r.), używał niecenzuralnych słów (wpis z dziennika z dnia 15 grudnia 2023 r.), używał telefonu w czasie rozmowy wychowawczej, położył się na ławce w czasie tej rozmowy (wpis z dnia 3 czerwca 2024 r.), odmawiał pracy na lekcji (wpis z dnia 15 grudnia 2023 r., 9 kwietnia 2024 r., 24 kwietnia 2024 r.), wykazywał brak szacunku w stosunku do nauczyciela (wpis z dnia 25 kwietnia 2024 r.), wykazywał zachowania agresywne, przemocowe - notatka z dnia 5 stycznia 2024 r. Powyższe zachowania nie były zgodne z § 75 pkt 1, 2, 10, 14 statutu szkoły, które kolejno wiążą się z przestrzeganiem statutu, obowiązkiem postępowania w sposób godny i odpowiedzialny, zgodny z tradycyjnymi i niekontrowersyjnymi normami obyczajowymi, z szacunkiem do godności nauczycieli i innych osób. Konsekwencją powyższego zachowania skarżącego było uzyskanie przez niego rocznej nagannej oceny z zachowania. Ani uczeń, ani jego rodzice nie zgłosili w terminie zastrzeżeń zarówno co do wymierzonych kar przez wychowawcę czy też dyrektora szkoły, czy też w stosunku do stwierdzonej w karach ilości nieusprawiedliwionych godzin zajęć.
W ocenie Sądu pierwszej instancji organ wyczerpał katalog możliwych środków wychowawczo – dyscyplinujących: trzykrotnie zastosował względem skarżącego kary mniej uciążliwe, ponadto prowadził rozmowy ze skarżącym i jego rodzicami, a także zasięgał opinii psychologa, pedagoga szkolnego, jak również kuratora sądowego ucznia. Wszystkie te działania okazały się nieskuteczne, wobec czego nie zgodzono się z twierdzeniami skargi, jakoby okoliczności sprawy nie wyjaśniono w stopniu dostatecznym, a zaskarżoną decyzję wydano bez podstawy i należytego uzasadnienia. Wobec zgromadzonego materiału dowodowego, a także wynikających z niego okoliczności, zrozumiałe jest również, że wydając zaskarżoną decyzję organ kierował się względami bezpieczeństwa pozostałych uczniów liceum i koniecznością zapewnienia im należytych warunków do nauki, a przy tym też interesem społecznym, jakim jest renoma placówki edukacyjnej.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku organ dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, uznając go za spójny, logiczny i wyczerpujący, a stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ zasad ogólnych postępowania - art. 7, art. 8, art. 11, art. i 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Prawidłowość uzasadnienia zaskarżonej decyzji również nie budziła wątpliwości Sądu - organ II instancji odniósł się merytorycznie do podniesionych w odwołaniu zarzutów, uznając je za niezasadne, a decyzję organu I instancji za prawidłową, a zatem obowiązany był na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. do utrzymania jej w mocy. Finalnie więc – zdaniem Sądu pierwszej instancji - organ nie dopuścił się w kontrolowanym postępowaniu ani naruszenia procedury administracyjnej, ani też przekroczenia granic uznania administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji znajduje pełne oparcie w obszernym materiale dowodowym sprawy, a zastosowanie względem skarżącego najsurowszej z kar wymienionych w statucie zostało poprzedzone wyczerpaniem wszystkich środków wychowawczo - dyscyplinujących oraz nastąpiło w wyniku prawidłowo wszczętej procedury, w której udział brali przedstawiciele ustawowi skarżącego. Skarga zatem jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu zgodnie z art. 151 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł S.S., reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową M.X., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
I. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 3 § 2 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 10 § 1, art. 30 § 2, art. 40 § 1 i art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.; dalej: "k.r.o.") przez oddalenie skargi na decyzję kuratora, chociaż ani ona, ani decyzja dyrektora szkoły nie zostały doręczone wszystkim przedstawicielom ustawowym skarżącego, przez co ograniczono jego prawo do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym;
2) art. 54 § 2, art. 62 pkt 1 i art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z § 5 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 maja 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu oraz szczegółowych warunków przekazywania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego (Dz.U. poz. 1003, dalej: "rozporządzenie ws. akt") przez wydanie wyroku na podstawie akt sprawy, których kompletność i uporządkowanie budzi uzasadnione wątpliwości i powinno skutkować wezwaniem kuratora do ich uporządkowania;
3) art. 3 § 2 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 24 § 3 i art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przez oddalenie skargi na decyzję kuratora, chociaż zasługiwała ona na uwzględnienie, bowiem decyzja kuratora została wydana przez pracownika podlegającego wyłączeniu, co stanowi przesłankę wznowieniową;
4) art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 k.p.a. i art. 68 ust. 2 P.o przez oddalenie skargi na decyzję kuratora, chociaż postępowanie w sprawie zostało wszczęte z rażącym naruszeniem prawa, to jest bez uprzednio podjętej uchwały rady pedagogicznej;
5) art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 68 ust. 2 i art. 85 ust. 3 P.o. przez oddalenie skargi na decyzję kuratora, chociaż ani ona, ani decyzja dyrektora nie wyjaśniały, czy osoba podpisująca opinię samorządu uczniowskiego była uprawniona do jego reprezentacji i na jakiej podstawie prawnej, zaś WSA w Białymstoku czynił ustalenia w tym zakresie bez oparcia w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy;
6) art. 3 § 2 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 15, art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 § 2 k.p.a. przez oddalenie skargi na decyzję kuratora, chociaż kurator powinien był uchylić decyzję dyrektora ze względu na jej lakoniczne uzasadnienie prawne i faktyczne, a co za tym idzie konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;
7) art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez oddalenie skargi na decyzję kuratora, chociaż jej uzasadnienie nie odpowiada wymogom kodeksowym;
8) art. 3 § 2 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 10 § 1, art. 30 § 2, art. 40 § 1, art. 43 k.p.a. przez oddalenie skargi na decyzję kuratora w sytuacji, gdy, jak przyjmuje WSA, decyzja dyrektora została doręczona bezpośrednio skarżącemu;
II. naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 68 ust. 2 P.o. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezasadnym przyjęciu, iż decyzja dyrektora w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy uczniów liceum została podjęta "na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego", chociaż zarówno opinia samorządu uczniowskiego, jak i uchwała rady pedagogicznej dotyczyły skreślenia skarżącego z listy uczniów Szkół [...].
W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez uchylenie decyzji kuratora w całości oraz poprzedzającej ją decyzji dyrektora w całości, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego w wysokości trzykrotności stawki minimalnej, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej poza kolejnością na rozprawie.
Nadto w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 2351 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.) skarżący kasacyjnie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów dla wykazania faktu istnienia okoliczności, które mogły wywołać wątpliwości co do bezstronności kuratora — tj. 1) wydruk strony internetowej Zespołu [...] zawierającej listę nauczycieli; 2) wydruk strony internetowej Państwowej Komisji Wyborczej; 3) wydruk strony internetowej Polskiego Radia [...]; 4) odpis pełny z Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zawodowych, Fundacji oraz Samodzielnych Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej Fundacji [...] im. [...]; 5) odpis pełny z Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zawodowych, Fundacji oraz Samodzielnych Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej Obywatelskiego Związku Zawodowego [...]; 6) odpis pełny z Rejestru Przedsiębiorców Przedsiębiorstwa [...] "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością; 7) wydruk ze strony internetowej Przedsiębiorstwa [...] "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – Stowarzyszenie - wniosło o jej przyjęcie w całości oraz o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2024 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ administracyjny dokonał pełnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, mimo że opinia samorządu uczniowskiego została wydana przed oficjalnym wszczęciem postępowania, a kuratorium podtrzymało decyzję dyrektora szkoły na podstawie nowych ustaleń faktycznych, które nie były przedmiotem analizy w decyzji organu I instancji;
2) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, gdyż uczniowi i jego rodzicom nie zapewniono realnej możliwości odniesienia się do zarzutów przed podjęciem kluczowych decyzji przez samorząd uczniowski i radę pedagogiczną;
3) art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywatela do organów administracji publicznej, gdyż kolejność podejmowanych czynności procesowych sugerowała z góry przesądzony wynik postępowania;
4) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewystarczające uzasadnienie wyroku, w którym Sąd nie odniósł się do istotnych zarzutów dotyczących braku spójności pomiędzy decyzją organu I i II instancji;
5) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez Sąd istotnych uchybień proceduralnych w działalności organów administracyjnych, co doprowadziło do nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu pisma.
Organ pismem z dnia 4 września 2025 r. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
S.X. z dniem [...] 2025 r. ukończył 18 rok życia, stając się tym samym osobą pełnoletnią.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, lub jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.
Przechodząc do kontroli zaskarżonego wyroku należy stwierdzić, że wyrok ten odpowiada prawu, a skarga kasacyjna jest niezasadna.
Zgodnie z art. 68 ust. 2 P.o. dyrektor szkoły lub placówki może, w drodze decyzji, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w statucie szkoły lub placówki, przy czym skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego.
Przepis ten był podstawą do wydania w tej sprawie decyzji, jak i podstawą do orzekania przez Sąd pierwszej instancji.
W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej obejmują zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego.
Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.
W ramach pierwszego zarzutu naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca kasacyjnie wytknęła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 3 § 2 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 10 § 1, art. 30 § 2, art. 40 § 1 i art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 98 § 1 k.r.o. poprzez niedoręczenie decyzji wszystkim przedstawicielom ustawowym skarżącego, przez co ograniczono jego prawo do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Zarzut ten nie mógł odnieść skutku.
Regulacje prawa rodzinnego przesądzają, że małoletni pozostają pod władzą rodzicielską rodziców (art. 92 k.r.o.). Stosownie do art. 98 § 1 k.r.o. rodzic jest przedstawicielem ustawowym dziecka pozostającego pod jego władzą rodzicielską.
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy małoletni pozostający pod władzą rodzicielską mógł w niniejszej sprawie działać wyłącznie przez rodziców, którzy byli jednocześnie uprawnieni i wspólnie obowiązani do działania w jego imieniu.
Treść art. 10 § 1, art. 30 § 2, art. 40 § 1 i art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 98 § 1 k.r.o. nie uzasadniają twierdzenia, że organy administracyjne miały obowiązek doręczenia decyzji administracyjnej każdemu z osobna spośród przedstawicieli ustawowych. Doręczenie korespondencji przedstawicielowi ustawowemu traktuje się jak doręczenie samej stronie i skutki doręczenia dla stron, w tym pozostających pod jego władzą rodzicielską, powstają już z chwilą odbioru korespondencji. Bez znaczenia dla oceny skuteczności tych czynności jest okoliczność, że organ przekazał jedynie jeden egzemplarz adresowany na matkę dziecka, w sytuacji gdy z treści wynika, że dotyczy ona małoletniego jako strony postępowania reprezentowanego łącznie przez przedstawicieli ustawowych. Nadto wskazać należy, że o istotnych sprawach dziecka rodzice powinni rozstrzygać wspólnie, a w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 24 i 97 § 2 k.r.o.). Przepisy prawa nakładają na rodziców obowiązek porozumiewania się i wspólnego podejmowania decyzji w sprawach ważnych dla dobra ich wspólnego dziecka.
Uwzględniając powyższe należy wskazać, że nieuprawniona jest ocena, iż małoletni został pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym. Istotne przy tym jest, że M.X. miała zapewniony udział w tym postępowaniu i była jego aktywnym uczestnikiem. Dopiero zaś stwierdzenie, że przedstawiciel ustawowy małoletniego został pozbawiony udziału w postępowaniu, otwierałoby drogę do stwierdzenia wadliwości wydanych decyzji. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał za częściowo trafny zarzut naruszenia art. 54 § 2, art. 62 pkt 1 i art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z § 5 ust. 2 rozporządzenia ws. akt. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem w przypadku przekazywania akt w postaci papierowej winny one być kompletne i uporządkowane. Przepis § 5 ust. 2 rozporządzenia ws. akt stanowi, że akta prowadzone w postaci papierowej przekazuje się jako zbiór kolejno ponumerowanych kart połączonych za pomocą środków, które nie degradują struktury fizycznej dokumentów. Natomiast orzekanie na podstawie akt sprawy, o jakim mowa w art. 133 § 1 p.p.s.a., oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji, postanowienia czy też innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej bierze pod uwagę okoliczności, które z tych akt wynikają i które legły u podstaw wydania objętego skargą rozstrzygnięcia. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza jedynie zakaz wyjścia przez sąd poza materiał znajdujący się w tych aktach, a przykładem naruszenia tego przepisu mogłoby być przyjęcie jakiegoś faktu nieznajdującego żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy, bądź też dowodu niedopuszczalnego w trybie art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2012 r., I OSK 2398/11, LEX nr 1216553). Zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. byłby zasady, gdyby wojewódzki sąd administracyjny dokonał wadliwie własnych ustaleń faktycznych, pomijając materiał dowodowy zgromadzony przez orzekające w sprawie organy. Naruszenie tego przepisu może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas, gdy skarżący kasacyjnie wykazałby konkretne zdarzenia wynikające z akt sprawy, których sąd pierwszej instancji nie uwzględnił oraz ich wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 14 marca 2014 r., II OSK 2546/12, LEX nr 1458791).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ przekazał Sądowi pierwszej instancji kompletne i chronologiczne akta. Słusznie skarżący kasacyjnie wskazał co prawda, że nie zostały one ponumerowane i właściwie opisane. Wskazane uchybienie nie prowadzi jednak do uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdyż naruszenie to wobec zwięzłości akt administracyjnych i ich skutecznego złączenia nie ma istotnego wpływ na wynik sprawy. Ponadto dokumenty w nich znajdujące się zostały należycie ocenione przez ten Sąd, czemu dał on wyraz w zaskarżonym wyroku.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 24 § 3 i art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.
Art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie sprecyzowano, na czym miałoby polegać naruszenie powyższego przepisu, zwłaszcza gdy przed sądem pierwszej instancji nie był podnoszony zarzut naruszenia art. 24 § 3 i art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.
Kwestia, czy decyzja wydana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu mogła mieć istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy. Zwrócić należy bowiem uwagę, że w świetle art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. "[w] tej podstawie wznowienia postępowania przyjęte jest również domniemanie wpływu tej wady postępowania na treść decyzji. Podstawą wznowienia postępowania jest zatem wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej który podlega wyłączeniu, a nie wpływ tej wady na treść decyzji" (B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2024, str. 944).
Odnosząc się do kwestii wyłączenia pracownika organu na podstawie art. 24 § 3 k.p.a. należy wyjaśnić, że zgodnie z tym przepisem bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w art. 24 § 1 k.p.a., które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika.
Wskazać należy, że "[k]westią wywołującą spór jest zagadnienie, czy osoba piastująca funkcję organu powinna być traktowana jak pracownik, co uzasadniałoby stosowanie w odniesieniu do niej przepisu art. 24 § 3 k.p.a. Jeśli więc zostałyby w stosunku do piastuna organu uprawdopodobnione okoliczności, które mogą wywoływać wątpliwości co do jego bezstronności, stanowiłoby to podstawę wyłączenia od udziału w postępowaniu. Podkreśla się przy tym, że brak bezpośredniego przełożonego w rozumieniu przepisów prawa pracy nie może czynić martwą regulacji prawnej zawartej w tym przepisie. W takiej sytuacji o wyłączeniu z urzędu lub na wniosek orzekałby organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 (zob. wyroki NSA: z 5.06.2007 r., II OSK 879/06, LEX nr 345956, i z 5.10.2010 r., I OSK 1664/09, LEX nr 1612047). W orzecznictwie zdaje się dominować pogląd ograniczający przesłanki wyłączenia organu do art. 25 k.p.a., w efekcie osoba piastująca funkcję organu nie powinna być traktowana jak pracownik w rozumieniu art. 24 § 1 i 3 k.p.a." (zob. K. Klonowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 24.).
Do powyższego stanowiska przychyla się również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Podobne zapatrywania znajdują zresztą potwierdzenie w uchwale siedmiu sędziów NSA z 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09 (pub. ONSAiWSA 2010 r. nr 5, poz. 82). Wprawdzie powołana uchwała dotyczyła dopuszczalności stosowania art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako "ministra" w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., jednakże wywody zawarte w uzasadnieniu tej uchwały mają ogólniejsze znaczenie i są istotne do rozstrzygnięcia problemu, jaki pojawił się w niniejszej sprawie. NSA w tej uchwale wyjaśnił, że "[r]ozwiązania te (przyjęte w k.p.a.) wprowadzają konsekwentne rozgraniczenie regulacji dotyczącej organu administracji publicznej i regulacji dotyczącej pracowników organów administracji publicznej. Przypisanie kompetencji organowi administracji publicznej ma tę konsekwencję prawną, że w postępowaniu administracyjnym ma on zawsze pozycję organu, nigdy pracownika. Nie można z przepisów ustaw, np. ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, wyprowadzać wniosku, że organ administracji publicznej jest pracownikiem organu. Niezbędne jest wyraźne rozróżnienie organu od obsady personalnej organu administracji publicznej. Organ administracji publicznej wykonując zadania publiczne działa w imieniu państwa lub wspólnoty samorządowej, jest organem państwa lub organem wspólnoty samorządowej, któremu dla realizacji tych zadań przyznano określony zakres kompetencji. Z tego względu nie można do organu stosować przepisów o wyłączeniu pracownika organu administracyjnego. Stosowanie do organu administracji publicznej przepisów o wyłączeniu pracownika jest sprzeczne z istotą wykonywania zadań publicznych, w konsekwencji prowadzące do pozbawienia państwa lub wspólnoty samorządowej zdolności wykonywania zadań publicznych".
Piastun organu nie działa w sprawie jako pracownik organu, lecz wykonuje kompetencje przypisane organowi, których realizacja oparta jest na obowiązku, a nie uprawnieniu (z wyjątkiem, gdy przepis prawa podjęcie określonego działania pozostawia uznaniu organu administracji publicznej). Kompetencje przypisane przez ustawodawcę konkretnemu organowi nie mogą być bez wyraźnej podstawy prawnej przeniesione na inny organ. Zatem osoba piastująca funkcję organu administracji publicznej - co do zasady - nie podlega wyłączeniu w trybie przypisanym pracownikom organu. Z uwagi na swą ustrojową i procesową pozycję piastun funkcji monokratycznego organu administracji publicznej podlega wyłączeniu zgodnie z przepisami o wyłączeniu organu w postępowaniu administracyjnym, a nie o wyłączeniu pracowników organu (por. wyrok NSA z 23 marca 2023 r., I OSK 2401/11; uchwała siedmiu sędziów NSA z 20 maja 2010 r., I OPS 13/09 i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 grudnia 2011 r., SK 3/11; OTK-A 2011/10/113, Dz.U.2011/272/1613 oraz A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 2012).
Wobec powyższego uznać należy za błędny pogląd skarżącego kasacyjnie, że kurator podlegał wyłączeniu. Na marginesie wskazać należy, że akta administracyjne nie potwierdzają hipotezy "jest to nauczycielka języka niemieckiego, która była silnie skonfliktowana ze Skarżącym". Zarówno decyzja I instancji, jak i utrzymująca ją decyzja kuratora wskazują na ogół postępowania ucznia. W żadnym wypadku nie można uznać jednak, że ewentualny konflikt ze wskazanym nauczycielem języka niemieckiego był podstawą skreślenia ucznia. Ewentualne naruszenie praw ucznia przez powyższego nauczyciela wedle § 74 ust. 1 statutu należało zgłosić do dyrektora, niemniej pozostaje to poza granicami rozpoznawanej sprawy.
Nieusprawiedliwiony okazał się również zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 8 i art. 61 § 1 k.p.a. i art. 68 ust. 2 P.o. przez oddalenie skargi na decyzję kuratora, chociaż postępowanie w sprawie zostało wszczęte z rażącym naruszeniem prawa, to jest bez uprzednio podjętej uchwały rady pedagogicznej.
Trafnie ustalił Sąd pierwszej instancji, że skarżący został zawiadomiony pismem z dnia 7 maja 2024 r., [...], o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy uczniów Liceum [...], tym samym zawiadomiono skarżącego o tym, że w jego sprawie został zebrany materiał dowodowy, pouczono go o możliwości zapoznania się z nim i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie – czym organ wypełnił dyspozycję art. 10 § 1 k.p.a. W dniu [...] czerwca 2024 roku Rada Pedagogiczna [...] podjęła uchwałę nr [...] w sprawie skreślenia z listy uczniów S.S. W § 1 tejże uchwały rada pedagogiczna pozytywnie zaopiniowała wniosek o skreślenie ucznia w związku z nagminnym łamaniem statutu szkoły i regulaminu. Uchwała weszła w życie z dniem podjęcia, a jej wykonanie powierzono dyrektorowi. Nadto samorząd uczniowski pismem z dnia 10 maja 2024 roku przedstawił dyrektorowi pozytywną opinię o skreśleniu z listy uczniów S.S. Chronologia działań organu zatem w żaden sposób nie podważała zasady zaufania do władzy publicznej, czy też bezstronności postępowania, albowiem wynikała ona wprost z treści art. 68 ust. 2 P.o.
Z przepisów prawa, w tym z art. 68 ust. 2 P.o., nie wynika, by w sprawie dotyczącej skreślenia z listy uczniów organy zobowiązane były do dokonywania czynności w prowadzonym postępowaniu według ściśle określonej kolejności - tj. że uchwała rady pedagogicznej powinna być podjęta przed zawiadomieniem o wszczęciu postępowania. Tym samym ze sformułowania "Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego" nie można wyprowadzać, że uchwała rady musi bezwzględnie poprzedzać zawiadomienie o wszczęciu postępowania. Ewentualny fakt wcześniejszego zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie jeszcze szerzej zagwarantował czynny udział w postępowaniu administracyjnym, co wiąże się z pozytywnymi skutkami dla strony.
Natomiast odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wyjaśnić należy, że zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego czy kwestionować stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga na decyzję organu o skreśleniu S.S. z listy uczniów nie zasługiwała w niniejszej sprawie na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej.
Przechodząc do oceny kolejnych zarzutów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie doszło do naruszenia art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 68 ust. 2 i art. 85 ust. 3 P.o. Aby je prawidłowo sformułować należało powołać zarzut naruszenia art. 68 ust. 2 i art. 85 ust. 3 P.o. w sytuacji, gdy były zgłaszane takie wnioski dowodowe. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie strona nie zgłaszała takich wniosków. Formułowanie takiego zarzutu na etapie skargi kasacyjnej nie jest uzasadnione, zwłaszcza gdy nie wskazano także, co mogłoby podważać dotychczasowe ustalenia i co ewentualnie świadczy o odmiennym stanie faktycznym.
Z orzecznictwa NSA wynika, że zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego powoływany po raz pierwszy w skardze kasacyjnej powinien być dla swej skuteczności powiązany z art. 134 § 1 p.p.s.a., tzn. z przepisem, który nakazuje Sądowi pierwszej instancji zbadanie sprawy w jej całokształcie bez względu na podnoszone zarzuty skierowane przeciwko decyzji organu. Brak takiego powiązania z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. skutkuje tym, iż zarzut taki należało uznać za nieskuteczny.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest także pogląd, że treść przepisów art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. sprawia, iż w sytuacji, gdy z powodu braku w skardze stosownych zarzutów, sąd pierwszej instancji pominął w swych ocenach kwestię naruszenia określonych przepisów prawa materialnego, można do niej powrócić w postępowaniu przed sądem kasacyjnym tylko wtedy, gdy zarzut uchybienia tych pominiętych przepisów połączony zostanie z zarzutem naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. W przeciwnym razie sąd kasacyjny, jakim jest sąd administracyjny II instancji, nie ma procesowego dojścia do tych zarzutów (por. wyrok NSA z 28 listopada 2006 r., I FSK 255/06, LEX nr 317744, wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., II FSK 1647/07, LEX nr 519173, wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., II FSK 97/08, LEX nr 521952, wyrok NSA z 3 września 2015 r., I GSK 75/14, LEX nr 2091076, wyrok NSA z 3 września 2015 r., I GSK 394/14, LEX nr 1800458, wyrok NSA z 30 listopada 2016 r., I GSK 155/15, LEX nr 317744).
Nieskuteczny okazał się także zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 15, art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 § 2 k.p.a.
Zasada dwuinstancyjności, wyrażona w art. 15 k.p.a., stanowi o istocie postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega – w wyniku złożenia odwołania przez uprawniony podmiot – ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji (por. B. Adamiak [w]: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H.Beck, Warszawa 1996, s. 83 – 85).
Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (por. wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r., V SA 721/92, ONSA 1992/3-4/95).
Słusznie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że "decyzja organu I instancji jest w swej treści bardzo zwięzła, co nie oznacza, że nie spełnia minimalnych wymogów wynikających z treści art. 107 § 3 k.p.a. Wskazano w niej bowiem na podstawowe okoliczności, zaistniałe w sprawie niniejszej, a skutkujące skreśleniem z listy uczniów".
Wskazując na powyższe, należy odnieść się również do kolejnych zarzutów naruszenia art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez oddalenie skargi na decyzję kuratora, chociaż jej uzasadnienie nie odpowiada wymogom kodeksowym.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzić należy za Sądem pierwszej instancji, że organy obydwu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o pełny materiał dowodowy i dokonały jego oceny w sposób rzetelny i wyczerpujący, w zgodzie z zasadą wynikającą z art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a.
Dodać należy, że wyniki oceny zebranego materiału dowodowego znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje zawierają bowiem szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne, organy wyjaśniły w nich, dlaczego określonym dowodom dały wiarę, a innym odmówiły przymiotu wiarygodności.
Nadto, z powołaniem się na art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować trafności procesowej i materialnej rozstrzygnięcia (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 7 maja 2008 r., I OSK 998/07).
Abstrahując zaś od trafności tego stanowiska Sądu, nie ma podstaw do formułowania zarzutu o nieodniesieniu się, z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., do uzasadnienia zasadności przyjętego rozstrzygnięcia, nawet jeśli to uzasadnienie jest zwięzłe i koncentruje się na najważniejszych kwestiach wynikających z zarzutów skarżącego.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 10 § 1, art. 30 § 2, art. 40 § 1, art. 43 k.p.a. przez oddalenie skargi na decyzję kuratora w sytuacji, gdy, jak przyjmuje WSA, decyzja dyrektora została doręczona bezpośrednio skarżącemu, należy wskazać, że skarżący kasacyjnie błędnie zinterpretował adresata przesyłki. Małoletni pozostający pod władzą rodzicielską w niniejszej sprawie był reprezentowany przez rodziców. Tym samym korespondencja w toku postępowania administracyjnego była adresowana na matkę dziecka. Zgodnie z aktami administracyjnymi wskazać należy, że decyzję nr [...] o skreśleniu z listy uczniów S.S. odebrała 2 lipca 2024 r. M.X. (przedstawiciel ustawowy).
Pozbawione zasadności są wobec powyższego także zarzuty proceduralne podniesione przez Stowarzyszenie, dotyczące niewłaściwego wyjaśnienia okoliczności sprawy przez organ (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) i ustaleń poczynionych przez Sąd pierwszej instancji. Na marginesie wskazać należy, że podniesiony zarzut w takiej konfiguracji nie ma zastosowania wobec kwestionowania "nowych ustaleń faktycznych, które nie były przedmiotem analizy w decyzji organu I instancji".
Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku dowodowego zawartego w skardze kasacyjnej. Wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Uregulowane nim postępowanie dowodowe ma charakter wyjątku, jego zastosowanie musi przeto być rozumiane zawężająco. Celem art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ponowne czy też uzupełniające ustalenie stanu faktycznego w sprawie, lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. Może on mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy sąd poweźmie wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych. Przy czym dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu.
W okolicznościach faktycznych tej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne oddalenie złożonego wniosku dowodowego, z uwagi iż materia została podniesiona dopiero po wydaniu zaskarżonego wyroku przez sąd pierwszej instancji. Sądy administracyjne orzekają na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego (art. 133 § 1 p.p.s.a.), a zatem objęte wnioskiem dowodowym dokumenty nie mogły być wzięte pod uwagę przy ocenie legalności zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji.
Z powyższych przyczyn, mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.