III OSK 641/25

Naczelny Sąd Administracyjny2025-09-18
NSAAdministracyjneWysokansa
ekwiwalent za urloppolicjantprawo administracyjnetryb nadzwyczajnyart. 154 k.p.a.wyrok Trybunału Konstytucyjnegodecyzja ostatecznaprawo pracysłużby mundurowe

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając możliwość wzruszenia decyzji administracyjnej związanej w trybie art. 154 k.p.a. w celu uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Sprawa dotyczyła odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop policjantowi, który złożył wniosek po wyroku TK zmieniającym zasady obliczania ekwiwalentu. Organ administracji odmówił zmiany ostatecznej decyzji w trybie art. 154 k.p.a., uznając ją za decyzję związaną i niepodlegającą wzruszeniu. WSA uchylił decyzje organów, a NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że decyzje związane mogą być zmieniane w trybie nadzwyczajnym, jeśli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, a zmiana jest zgodna z prawem, zwłaszcza w kontekście orzecznictwa TK.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzje administracyjne odmawiające M.K. wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy. M.K., policjant zwolniony ze służby, wnioskował o wyrównanie ekwiwalentu w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2018 r. Organy administracji dwukrotnie odmówiły zmiany ostatecznej decyzji z 2021 r. w trybie art. 154 k.p.a., argumentując, że decyzja o odmowie wypłaty ekwiwalentu jest decyzją związaną i nie można jej wzruszyć w tym trybie, a także że zmiana byłaby sprzeczna z interesem społecznym. WSA uznał, że decyzje związane mogą podlegać weryfikacji w trybie art. 154 k.p.a., jeśli nie prowadzi to do naruszenia prawa, a organ błędnie zinterpretował przepisy przejściowe i orzecznictwo TK. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że art. 154 k.p.a. nie wyłącza stosowania go do decyzji związanych, a kluczowe jest, aby zmiana lub uchylenie decyzji nie prowadziło do wydania orzeczenia sprzecznego z prawem. NSA wskazał, że ewolucja wykładni prawa, w tym uwzględnienie wyroku TK, może stanowić podstawę do zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, jeśli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W ocenie NSA, organy nie rozważyły należycie tych przesłanek, koncentrując się na błędnych założeniach.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, decyzja związana, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być wzruszona w trybie art. 154 § 1 k.p.a., o ile przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, a zmiana lub uchylenie decyzji nie prowadzi do wydania orzeczenia sprzecznego z prawem.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że przepis art. 154 § 1 k.p.a. nie wyłącza stosowania go do decyzji związanych. Kluczowe jest, aby zmiana lub uchylenie decyzji nie naruszało porządku prawnego, a przesłanki z art. 154 § 1 k.p.a. (interes społeczny/słuszny interes strony) mogą być podstawą do wzruszenia decyzji, zwłaszcza w kontekście zmiany wykładni prawa po jej wydaniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

k.p.a. art. 154 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dopuszczalność wzruszenia decyzji ostatecznej, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, w każdym czasie, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Dotyczy również decyzji związanych.

Pomocnicze

ustawa o Policji art. 114 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o Policji

Podstawa prawna pierwotnej decyzji odmawiającej wypłaty ekwiwalentu.

ustawa o Policji art. 115a

Ustawa o Policji

Przepis dotyczący ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, którego wykładnia została zmieniona przez wyrok TK.

ustawa o szczególnych rozwiązaniach art. 9 § ust. 1

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw

Przepis przejściowy regulujący zasady stosowania art. 115a ustawy o Policji po wyroku TK.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna uchylenia decyzji przez WSA.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

P.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności.

k.p.a. art. 16 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada trwałości decyzji administracyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzje związane mogą być wzruszone w trybie art. 154 k.p.a. Zmiana wykładni prawa po wydaniu decyzji ostatecznej (w tym uwzględnienie wyroku TK) może stanowić podstawę do jej wzruszenia. Organ błędnie zinterpretował przepisy przejściowe i wyrok TK.

Odrzucone argumenty

Decyzje związane nie podlegają wzruszeniu w trybie art. 154 k.p.a. Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. byłaby sprzeczna z interesem społecznym i prowadziłaby do naruszenia prawa.

Godne uwagi sformułowania

nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności jest stanowisko wyrażone przez Komendanta Głównego Policji tzw. "wtórnej niekonstytucyjności" nie ma znaczenia to, czy decyzja ma charakter związany, czy uznaniowy, istotne jest natomiast aby zastosowanie tego trybu nie doprowadziło do stanu niezgodnego z prawem nie ma wystarczających racji, aby przedkładać dalsze formalne obowiązywanie decyzji ostatecznej nad rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z prawem

Skład orzekający

Arkadiusz Windak

sędzia

Przemysław Szustakiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Rafał Stasikowski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie możliwości wzruszenia decyzji administracyjnej związanej w trybie art. 154 k.p.a. w celu dostosowania jej do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i ewolucji wykładni prawa."

Ograniczenia: Stosowanie w przypadkach, gdy decyzja ostateczna nie tworzy praw nabytych, a zmiana jest zgodna z prawem i przemawia za nią interes społeczny lub słuszny interes strony.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego może wpływać na możliwość zmiany ostatecznych decyzji administracyjnych, nawet tych uznawanych za 'związane'. Jest to istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Czy ostateczna decyzja administracyjna jest zawsze ostateczna? NSA: Niekoniecznie, gdy liczy się zgodność z Konstytucją.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 641/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Windak
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Rafał Stasikowski
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1723/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-01-24
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 154
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 24 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 1723/24 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 5 września 2024 r., nr 137 w przedmiocie odmowy zmiany decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz M.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 1723/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.K., uchylił zaskarżoną decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 5 września 2024 r., nr 137 oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 4 lipca 2024 r., nr 125 w przedmiocie odmowy zmiany decyzji o odmowie wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy oraz zasądził zwrot kosztów postępowania.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
M.K., wnioskiem z dnia 19 listopada 2018 r. zwrócił się do Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] o wypłatę wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy. Jako podstawę wniosku wskazał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2102).
Komendant Wojewódzki Policji [...], decyzją z dnia 11 maja 2021 r., nr 118/E/21/JM, wydaną na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 i art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2020 r., poz. 360 ze zm., dalej: "ustawa o Policji") w związku z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 1610, dalej: "ustawa o szczególnych rozwiązaniach"), odmówił wnioskodawcy przeliczenia i wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe w ilości 39 dni do wysokości 1/21 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.
Komendant Główny Policji, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 15 lipca 2021 r., nr 903, utrzymał w mocy decyzję z dnia 11 maja 2021 r. nr 118/E/21/JM. Decyzja ta stała się ostateczna.
Następnie wnioskiem z dnia 14 maja 2024 r. M.K., zwrócił się do Komendanta Głównego Policji, na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., o zmianę ostatecznej decyzji Komendanta Głównego Policji z dnia 15 lipca 2021 r. nr 903, podnosząc, że organ dokonał błędnej wykładni art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach.
W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, Komendant Główny Policji decyzją z dnia 4 lipca 2024 r., nr 125, wydaną na podstawie art. 154 k.p.a., odmówił zmiany ostatecznej decyzji z dnia 15 lipca 2021 r., nr 903.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Komendant Główny Policji, decyzją z dnia 5 września 2024 r., nr 137, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 4 lipca 2024 r.
W uzasadnieniu decyzji zaznaczył, że jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o zmianę decyzji w trybie art. 154 k.p.a., bowiem był organem, który wydał decyzję ostateczną. Wyjaśnił też, że decyzja w przedmiocie odmowy przeliczenia i wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy stanowi decyzję, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, zatem w sprawie mógł mieć zastosowanie art. 154 k.p.a. Następnie organ wskazał, że podstawę prawną ostatecznej decyzji z dnia 15 lipca 2021 r., stanowił art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji w związku z art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Ten ostatni przepis wszedł w życie 1 października 2020 r. i regulował zasady stosowania art. 115a ustawy o Policji w znowelizowanym brzmieniu. Decyzja z dnia 15 lipca 2021 r. została wydana po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., K 7/15 oraz po wprowadzeniu zmian ustawą o szczególnych rozwiązaniach. Tym samym organ w sposób prawidłowy zastosował obowiązujące wówczas przepisy odnoszące się do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby do dnia 6 listopada 2018 r. Organ bowiem zobowiązany był do wydania rozstrzygnięcia według stanu prawnego istniejącego na dzień wydania decyzji. Z kolei wskutek wyeliminowania z obrotu prawnego przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego części normy prawnej, która określała daną wartość ułamkową, przepis art. 115a ustawy o Policji mógł stanowić wyłącznie podstawę prawną, w oparciu o którą możliwe było wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy. W konkluzji organ stwierdził, że zmiana lub uchylenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a., byłaby nie tylko sprzeczna z interesem społecznym, skutkując eliminacją rozstrzygnięcia prawidłowego i zgodnego z tym interesem, ale też prowadziłaby do naruszenia art. 114 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 115a ustawy o Policji (w brzmieniu obowiązującym w dniu zwolnienia strony ze służby).
Z powyższą decyzją nie zgodził się M.K., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "P.p.s.a."), stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zasadniczą kwestią, która wymagała rozważenia jest czy tzw. decyzje związane mogą w ogóle podlegać weryfikacji w trybie przewidzianym w art. 154 k.p.a., czy też taka możliwość - jak przyjął organ na gruncie rozpoznawanej sprawy - jest wyłączona.
Następnie Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, że dla zastosowania trybu określonego w art. 154 § 1 k.p.a. nie ma znaczenia to, czy decyzja ma charakter związany, czy uznaniowy, istotne jest natomiast aby zastosowanie tego trybu nie doprowadziło do stanu niezgodnego z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 k.p.a. musi być więc interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154 k.p.a., należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a., zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa. W sytuacji zatem, gdy przy uwzględnieniu interesu społecznego lub słusznego interesu strony możliwa jest taka zmiana decyzji względnie jej uchylenie, która nie prowadzi do sprzeczności z powszechnie obowiązującą normą prawną (której np. rozumienie od wydania decyzji "pierwotnej" uległo zmianie), to co do zasady nie ma przeszkód, by na gruncie omawianej regulacji doszło także do zmiany lub uchylenia decyzji o charakterze związanym. Warunkiem jest to, aby całość systemu prawnego nie stała temu na przeszkodzie (por. wyrok NSA z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2893/17 publ. CBOSA).
W ocenie WSA w Warszawie, nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności jest stanowisko wyrażone przez Komendanta Głównego Policji w kwestionowanej w trybie art. 154 k.p.a. decyzji ostatecznej z dnia 15 lipca 2021 r., który dokonał literalnej wykładni art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, wyłączającej możliwość zastosowania zgodnych z Konstytucją RP zasad obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wobec funkcjonariuszy, którzy - jak skarżący - zostali zwolnieni ze służby przed 6 listopada 2018 r., a wnioski o wyrównanie ekwiwalentu pieniężnego złożyli po tej dacie.
W świetle orzecznictwa, przyjęcie za prawidłową wykładni przepisów przejściowych zastosowaną przez Komendanta Głównego Policji w kwestionowanej decyzji z dnia 15 lipca 2021 r. oznaczałoby istnienie zjawiska tzw. "wtórnej niekonstytucyjności".
Zasady, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach oznaczają zatem konieczność wzięcia pod uwagę przy wykładni przepisu art. 115a ustawy o Policji, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., K 7/15. Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego usunął z systemu prawnego niekonstytucyjne brzmienie art. 115a ustawy o Policji w zakresie współczynnika 1/30, to posłużenie się przez ustawodawcę w art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach sformułowaniem "na zasadach wynikających z przepisów ustawy" oznacza, iż należy stosować art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, jednak z wyłączeniem tej jego części (dotyczącej współczynnika ekwiwalentu w wysokości 1/30), która została uznana za sprzeczną z przepisami ustawy zasadniczej i którą należy wypełnić treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Z uwagi na powyższe, nie zasługuje na akceptację stanowisko wyrażone przez Komendanta Głównego Policji w zaskarżonej decyzji, że zmiana kwestionowanej decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a., byłaby nie tylko sprzeczna z interesem społecznym, skutkując eliminacją rozstrzygnięcia prawidłowego i zgodnego z tym interesem, ale też prowadziłaby do naruszenia art. 114 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 115a ustawy o Policji (w brzmieniu obowiązującym w dniu zwolnienia skarżącego ze służby). Za niewzruszalnością takiej decyzji nie może przemawiać przywoływana przez Komendanta Głównego Policji zasada trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 k.p.a.), ponieważ nie ma wystarczających racji, aby przedkładać dalsze formalne obowiązywanie decyzji ostatecznej nad rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z prawem. Z tych też względów zaskarżona decyzja z dnia 5 września 2024 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 4 lipca 2024 r., wydane zostały z naruszeniem przepisu art. 154 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy i dlatego zasadnym było wyeliminowane ich z obrotu prawnego.
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się Komendant Główny Policji, który wywiódł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok WSA w Warszawie w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 154 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i błędne zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że w sprawie zostały spełnione przesłanki uchylenia decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że w orzecznictwie konsekwentnie podkreśla się, że na podstawie art. 154 k.p.a. nie mogą być uchylane lub zmieniane tzw. decyzje związane, przy wydaniu których przepisy nie pozwalają organom na swobodne uznanie. Tę okoliczność, tj. to czy decyzja mająca być zmieniona w trybie art. 154 k.p.a. jest decyzją swobodną czy związaną, organ powinien zbadać w pierwszej kolejności. W sprawach, w których nie jest możliwe rozpoznanie sprawy w ramach tzw. uznania administracyjnego, wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. nie jest możliwe. W niniejszej sprawie decyzja w przedmiocie odmowy wypłaty ekwiwalentu pieniężnego jest decyzją związaną.
Ponadto skarżący kasacyjnie organ wskazał, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do przesłanek warunkujących zmianę bądź uchylenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a., dotyczących interesu społecznego i interesu strony.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Zgodnie z art 154 § 1 k.p.a., decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zatem postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. zmierza do zbadania czy zachodzą przesłanki przemawiające za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Tymi przesłankami są decyzja ostateczna, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania oraz istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Do organu orzekającego w sprawie należy zatem ocena, czy w rozpatrywanym przypadku interes społeczny lub słuszny interes strony przemawia za wzruszeniem decyzji ostatecznej.
Odnosząc się zatem do postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu należy wskazać, że kwestia dopuszczalności zastosowania trybu przewidzianego w art. 154 k.p.a. do tzw. decyzji związanych, nie jest jednolicie postrzegana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszym składzie zauważa natomiast, że zgodnie z treścią art. 154 § 1 k.p.a., tym nadzwyczajnym trybem mogą być objęte ostateczne decyzje, na mocy których strona nie nabyła prawa. Z przepisu tego nie wynika, by dany tryb dotyczył tylko decyzji uznaniowych, a nie miał zastosowania do decyzji związanych. Przepis art. 154 k.p.a. nie wymienia szczegółowych, poza klauzulą interesu społecznego i słusznego interesu strony, przyczyn uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa. Zaznaczyć bowiem należy, w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 154 k.p.a. organ administracji publicznej nie dokonuje kontroli ostatecznej decyzji pod kątem merytorycznym, w aspekcie jej zgodności z prawem, tj. nie bada, czy orzeczenie to zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a więc także, czy przekroczono granice przyznanego ustawą uznania administracyjnego. Przedmiotem oceny organu administracji jest bowiem tylko to, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji administracyjnej przemawia interes społeczny albo słuszny interes strony, co może dotyczyć zarówno decyzji uznaniowych, jak i związanych (tak A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, System informacji prawnej LEX/el.2024). Jednocześnie należy mieć na uwadze, że niezależnie od charakteru ostatecznej decyzji, kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma w istocie to, że zmiana lub uchylenie decyzji z powodu przesłanek wymienionych w art. 154 § 1 k.p.a., w żadnym razie nie może prowadzić do wydania orzeczenia sprzecznego z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2016 r., sygn. akt I OSK 3065/15).
Prawidłowa zatem była ocena WSA w Warszawie, że decyzje związane mogą podlegać weryfikacji w trybie przewidzianym w art. 154 k.p.a. wówczas, gdy spełnione zostały wymienione w tym przepisie przesłanki.
Nie można ponadto zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie organem, że WSA w Warszawie nie odniósł się do przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a., dotyczących interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Z treści rozważań prawnych Sądu pierwszej instancji można wywieść, że w ocenie tego Sądu orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wykładni art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach jest ukształtowane i jednolite. WSA w Warszawie wskazał, że: "Zasady, o których mowa w ww. art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach oznaczają zatem konieczność wzięcia pod uwagę przy wykładni przepisu art. 115a ustawy o Policji, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 (...) Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego usunął z systemu prawnego niekonstytucyjne brzmienie art. 115a ustawy o Policji w zakresie współczynnika 1/30, to posłużenie się przez ustawodawcę w art. 9 ust. 1 powołanej ustawy sformułowaniem "na zasadach wynikających z przepisów ustawy" oznacza, iż należy stosować art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, jednak z wyłączeniem tej jego części (dotyczącej współczynnika ekwiwalentu w wysokości 1/30), która została uznana za sprzeczną z przepisami ustawy zasadniczej i którą należy wypełnić treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego."
Z powyższego można wywieść wniosek, że w ocenie WSA w Warszawie, za pozostawieniem w obrocie prawnym decyzji, która nie uwzględnia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jak również przyjętej prokonstytucyjnej wykładni prawa art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, nie przemawia interes społeczny. Podkreślić wypada, że z judykatury w sposób jednoznaczny wynika stanowisko, w jaki sposób organy administracji publicznej winny interpretować art. 115a ustawy o Policji oraz art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach.
Zauważyć również należy, że podjęcie rozstrzygnięcia w trybie art. 154 k.p.a. uwzględniającego wyrok Trybunału i linię orzeczniczą sądów administracyjnych, ukształtowaną po wydaniu wyroku przez Trybunał, nie może prowadzić do stanu naruszenia prawa. W orzecznictwie przyjmuje się, że jedną z przyczyn zastosowania art. 154 k.p.a. może być zmiana wykładni prawa dokonana po wydaniu decyzji ostatecznej, a odnosząca się do podstawy prawnej wydania weryfikowanej decyzji ostatecznej, ponieważ celem zastosowania tego przepisu nie jest eliminowanie, na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, decyzji administracyjnej, ze względu na jej istotną wadliwość, ale ze względu na wystąpienie innych przesłanek, także tych pozaprawnych (por. wyrok NSA z 9.11.2007 r., I OSK 1531/06). Istnienie zatem słusznego interesu jako przesłanka do uruchomienia trybu z art. 154 k.p.a. musi być rozważana w odniesieniu do rozwiązań materialnoprawnych, na podstawie których wydana została ostateczna decyzja. W tym kontekście ewolucja wykładni prawa może stanowić podstawę do stwierdzenia, że za zmianą lub uchyleniem decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.
W analizowanej sprawie organy nie rozważyły w sposób należyty, czy w przypadku skarżącego zachodzi interes społeczny lub słuszny interes strony. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji koncentruje się na błędnych założeniach, że w trybie art. 154 k.p.a. może być zmieniona lub uchylona decyzja uznaniowa oraz, że decyzja ostateczna z dnia 15 lipca 2021 r. była zgodna z prawem. Dlatego też zasadnie Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżone decyzje.
Z powyższych względów skarga kasacyjna okazała się niezasadna, co uprawniało Naczelny Sąd Administracyjny do jej oddalenia na podstawie art. 184 P.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI