III OSK 607/25

III OSK 607/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski
Sławomir Wojciechowski /sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Wa 329/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-01-16
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
ART.1 UST.1, ART.1 UST.2
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2020 poz 164
art.17 ust.3, art.29 ust.1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (spr.) sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: asystent sędziego Aleksandra Kraus po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt II SAB/Wa 329/24 w sprawie ze skargi D.W. na bezczynność Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 2 maja 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D.W. na rzecz Prezesa Rady Ministrów kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt II SAB/Wa 329/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym, sprawy ze skargi D.W. (dalej także jako: "wnioskodawca", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na bezczynność Prezesa Rady Ministrów (dalej także jako: "PRM", "organ") w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 2 maja 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej: w punkcie pierwszym – stwierdził, że Prezes Rady Ministrów dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu punktów 9 i 10 wniosku D.W. z dnia 2 maja 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej; w punkcie drugim – stwierdził, że bezczynność organu, o której mowa w punkcie 1. wyroku, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; w punkcie trzecim – oddalił skargę w pozostałym zakresie; w punkcie czwartym – zasądził od Prezesa Rady Ministrów na rzecz D.W. kwotę 100 (słownie: sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:
Przedmiotem skargi skarżącego jest bezczynność Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 2 maja 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 2 maja 2024 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w następującym zakresie:
"1. Czy podmiot pn. "[...]" zwany "ZESPOŁEM" był firmą państwową, czy prywatną?
2. Kiedy (dzień, miesiąc, rok) podmiot pn. "[...]" zwany "ZESPOŁEM" przekształcił się w firmę prywatną?
3. Czy podmiot pn. "[...]" zwany "SPÓŁKĄ [...]" był firmą państwową, czy prywatną?
4. Kiedy (dzień, miesiąc, rok) podmiot pn. "[...]" zwany "SPÓŁKĄ [...]" przekształcił się w firmę prywatną?
5. Czy podmiot pn. "[...]" zwany "ZESPOŁEM" posiadał osobowość prawną?
6. Czy III Rzeczpospolita Polska (III RP) jest następcą prawnym po II Rzeczpospolitej Polskiej (II RP)?
7. Czy III Rzeczpospolita Polska (III RP) jest następcą prawnym po Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (PRL)?
8. W jakiej dacie (dzień, miesiąc, rok) powstała formalnoprawnie III Rzeczpospolita Polska (III RP)?
9. Jakie kroki prawne podjął Pan w celu odzyskania wraku samolotu [...] o numerze bocznym [...], który od przeszło 14 lat przetrzymywany jest Federację Rosyjską na płycie lotniska w [...]?
10. Do jakich organizacji międzynarodowych zostały wystosowane skargi w powyższej sprawie?".
Do wniosku skarżący załączył pismo Prezydenta [...] z dnia 29 czerwca 2022 r., nr [...] oraz odpis wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt III OSK 1795/21.
W piśmie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 maja 2024 r., odnośnie pytań 1 – 5 wniosku, poinformowano skarżącego, że "wnioskowane informacje dotyczą dokumentów/informacji archiwalnych". Zaznaczono, iż jak wynika z wniosku, [...] powstał w 1984 r. przy Ministerstwie Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych, zatem w celu ich uzyskania zasadne jest wystąpienie do ww. Ministerstwa oraz do Archiwum KPRM.
Jednocześnie poinformowano, że w celu udostępnienia dokumentacji znajdującej się w zasobie Archiwum PRM należy wypełnić formularz zgłoszenia w sprawie udostępnienia materiałów archiwalnych z Archiwum Rady Ministrów i przesłać go na adres e-mail Archiwum lub Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. We wniosku należy wskazać materiały archiwalne lub określić temat oraz okres, którego dotyczą, określić cel wykorzystania materiałów archiwalnych, proponowany sposób ich udostępnienia, a także imię i nazwisko, rodzaj i nr dowodu tożsamości oraz adres do korespondencji osoby ubiegającej się o udostępnienie (w przypadku osób fizycznych) lub nazwę i siedzibę jednostki organizacyjnej lub osoby prawnej nieposiadającej osobowości prawnej, imię i nazwisko oraz rodzaj i numer dokumentu tożsamości upoważnionego przedstawiciela (w przypadku jednostek organizacyjnych lub osób prawnych nieposiadających osobowości prawnej). Wniosek może mieć formę pisma (wysłanego pocztą tradycyjną lub elektroniczną) lub wypełnionego formularza zgłoszenia w sprawie udostępnienia materiałów archiwalnych z Archiwum Rady Ministrów.
Zaznaczono przy tym, że zasady dostępu i korzystania z jego zasobów są również opublikowane na stronie: https://www.gov.pl/web/premier/dostep-do-archiwum.
W zakresie pytań 6 – 8 wniosku wskazano, że tryb określony w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902; dalej jako: "u.d.i.p."), nie ma zastosowania do informacji, które są dostępne w przestrzeni publicznej. Zaznaczono, że do kwestii ciągłości prawnej między II a III RP odnosi się uchwała Senatu RP z dnia 16 kwietnia 1998 r. (M.P. z 1998 r. Nr 12, poz. 200).
Jednocześnie wskazano, że domaganie się informacji o obowiązującym prawie nie może być objęte wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej. Nie stanowią wniosków o udostępnienie informacji publicznej podania o dokonanie oceny czy wyrażenie opinii w danej sprawie.
W odniesieniu do pytań 9 i 10 poinformowano skarżącego, że kwestia zwrotu wraku samolotu [...], który uległ katastrofie w dniu 10 kwietnia 2010 r. na lotnisku [...] i pozostaje na terytorium Federacji Rosyjskiej, była wielokrotnie podnoszona przez polskich przedstawicieli w rozmowach ze stroną rosyjską. Dysponentem szczegółowych informacji w tym zakresie jest Ministerstwo Spraw Zagranicznych.
Pismem z dnia 23 maja 2024 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Rady Ministrów w rozpoznaniu wniosku z dnia 2 maja 2024 r., zarzucając naruszenie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 i 2 u.d.i.p.
W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.
Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt II SAB/Wa 329/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył m.in., że informacje objęte punktami 1 – 5 wniosku skarżącego stanowią informacje publiczne. Treść tych pytań jest tożsama z treścią pytań nr 2 - 6 będących przedmiotem wniosku Skarżącego z dnia 19 listopada 2018 r. skierowanego do Prezydenta [...] (sprawa o sygn. III OSK 1795/21, zakończona wyrokiem z dnia 25 maja 2022 r.). W wyroku tym NSA wypowiedział się w kwestii charakteru informacji zawartych w ww. pytaniach wskazując, że "Pytania sformułowane w pkt 2 – 6 wniosku z dnia 19 listopada 2018 r. dotyczyły majątku publicznego, a więc: charakteru własnościowego "[...]" (pkt 2 i 5), jego ewentualnej prywatyzacji (pkt 3 i 5) oraz formy organizacyjnej (pkt 6). Nie budzi zatem wątpliwości, że tego rodzaju dane mieszczą się w pojęciu majątku publicznego, ponieważ dotyczą ewentualnego ustalenia, czy "[...]" stanowi lub stanowił część majątku publicznego i w jakiej formie on funkcjonował, ale jeżeli nastąpiła jego prywatyzacja – to kiedy to zdarzenie miało miejsce".
Skarżący żądał udostępnienia informacji publicznych mogących znajdować się w dokumentach złożonych w zasobach archiwalnych archiwum wyodrębnionego. Jak wynika bowiem z treści wniosku skarżącego "[...]" powstał w 1984 r., zaś "[...]" powstał w 1985 r.
Prawidłowo zatem organ poinformował skarżącego w piśmie z dnia 16 maja 2024 r., że wniosek w odnośnym zakresie winien podlegać rozpatrzeniu w odrębnym trybie, tj. na podstawie przepisów szczególnych – ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach oraz ww. rozporządzenia wykonawczego. W sytuacji bowiem gdy na podstawie art. 1 ust. 2 u.d.i.p. pierwszeństwo przez regulacjami u.d.i.p. mają przepisy szczególne, organ jest zobowiązany pisemnie, w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., poinformować o tym wnioskodawcę. Obowiązku tego organ w niniejszej sprawie dopełnił, tym samym zarzut bezczynności w odniesieniu do pytań 1 – 5 wniosku jest nieuzasadniony. Skarga w tym zakresie podlegała oddaleniu.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt 3, w którym oddalono skargę na bezczynność w przedmiocie nieudzielenia odpowiedzi na pytania od 1 do 5 wniosku z dnia 2 maja 2024 r. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucono:
1) błędne zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. 2022 poz. 902; dalej jako: “u.d.i.p."), poprzez uznanie, że część pytań (dokładnie od pierwszego do piątego) zawartych w piśmie z dnia 2 maja 2024 roku nie spełnia przesłanek stanowiących je jako informację publiczną, z powodu szczególnego trybu umożliwiającego dostęp do niniejszych informacji, jednakże nie zwracając uwagi na konsekwencje braku wskazania przez Prezesa Rady Ministrów informacji w tym zakresie, czyli uznanego stanu faktycznego przez najważniejszy organ wykonawczy przewidziany Konstytucją RP z dnia 2 kwietnia 1997 roku;
2) naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że dostęp do informacji zawartych w Archiwum Rady Ministrów nie podlega informacji publicznej w trybie ogólnym, a szczególnym, czyli ograniczenie dostępu do tych informacji, a przez to naruszenie art. 1 ust. 1 u.d.i.p.
Wskazując na powyższe zarzuty kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Skarżący kasacyjnie wniósł o przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z dnia 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Jak już wyżej wskazano z przytoczonych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Dalej, wskazać należy, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
Rozpoznawszy skargę kasacyjną, w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu.
W rozpatrywanej sprawie skarżący kasacyjnie oparł skargę kasacyjną wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).
Odnosząc się do pierwszego z podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tj. z dnia 23 marca 2022 r., Dz.U. z 2022 r. poz. 902; dalej jako: “u.d.i.p."), autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi błędne zastosowanie, poprzez "(...) uznanie, że część pytań (dokładnie od pierwszego do piątego) zawartych w piśmie z dnia 2 maja 2024 roku nie spełnia przesłanek stanowiących je jako informację publiczną, z powodu szczególnego trybu umożliwiającego dostęp do niniejszych informacji, jednakże nie zwracając uwagi na konsekwencje braku wskazania przez Prezesa Rady Ministrów informacji w tym zakresie, czyli uznanego stanu faktycznego przez najważniejszy organ wykonawczy przewidziany Konstytucją RP z dnia 2 kwietnia 1997 roku". Konstrukcja podniesionego zarzutu jest wadliwa, tym samym bezskuteczna.
Na wstępie wskazać należy, że w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wymieniono dwie formy naruszenia prawa materialnego umożliwiające zaskarżenie orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji: błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W przypadku błędnej wykładni przyjmuje się, że przejawia się ona w nieprawidłowym zrekonstruowaniu normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) polegającym na mylnym zrozumieniu jej treści lub znaczenia albo na niezrozumieniu intencji prawodawcy, bądź też zastosowaniu normy nieobowiązującej. Natomiast naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej. Jakkolwiek te dwie postacie naruszenia prawa materialnego w procesie stosowania prawa mogą pozostawać ze sobą w funkcjonalnym związku, to jednak nie powinny być utożsamiane, tym bardziej że ustawodawca wyraźnie je wyodrębnił. Dlatego stawiając w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, strona powinna określić, czy naruszenie to nastąpiło przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku należy wskazać, jak naruszony przepis zinterpretował sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka, zdaniem strony, powinna być jego prawidłowa wykładnia. Wskazując na drugą postać naruszenia prawa materialnego, wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest do wyjaśnienia, dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd pierwszej instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego wymaga wykazania i wyjaśnienia, jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy albo dlaczego ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być on w sprawie zastosowany (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2025 r., III FSK 685/23, Legalis).
O nieskuteczności omawianego zarzutu naruszenia prawa materialnego świadczy przede wszystkim jego treść, która ewidentnie wskazuje na to, że strona skarżąca kasacyjnie na podstawie zarzutu dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnego zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. Strona skarżąca kasacyjnie upatruje wadliwości działania Sądu pierwszej instancji w niewłaściwej ocenie treści konkretnego dokumentu (wniosku) i płynących stąd konsekwencjach, tj. uznaniu, że część pytań (dokładnie od pierwszego do piątego) zawartych w piśmie z dnia 2 maja 2024 roku nie spełnia przesłanek stanowiących je jako informację publiczną, z powodu szczególnego trybu umożliwiającego dostęp do niniejszych informacji, jednakże nie zwracając uwagi na konsekwencje braku wskazania przez Prezesa Rady Ministrów informacji w tym zakresie. W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię – niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Z tych wszystkich powodów zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. okazał się niezasadny.
Niezależnie od powyższego wskazać także należy, że o nieskuteczności omawianego zarzutu, jak również drugiego (i zarazem ostatniego) zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, świadczy również to, że zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niedopuszczalne jest stosowanie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej wówczas, gdy żądane informacje, mające charakter informacji publicznych, dostępne są w innym trybie, bowiem o ile prawo do informacji jest zasadą, to jednak wyjątki od niej powinny być ściśle przestrzegane. Nie tylko bowiem sama ustawa o dostępie do informacji publicznej zawiera ograniczenia w jej stosowaniu, ale również nie może uchybiać w tym względzie przepisom innych ustaw odmiennie regulującym te kwestie, a taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Skarżący miał zapewniony dostęp do żądanych informacji publicznych w innym trybie, o czym został poinformowany przez organ (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2023 r., III OSK 1030/22, Legalis).
Wskazać należy, że informacja publiczna może podlegać udostępnieniu nie tylko na zasadach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej – która normuje podstawowe tryby dostępu – ale także na zasadach i w trybach szczególnych, unormowanych w odrębnych ustawach. Takie sytuacje przewiduje wyraźnie art. 1 ust. 2 u.d.i.p., zgodnie z którym przepisy tej ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Cytowany art. 1 ust. 2 u.d.i.p. wyraża normę kolizyjną, wyłączającą stosowanie unormowań u.d.i.p. w sytuacji, w której inna ustawa odmiennie reguluje ten sam zakres. Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej na podstawie art. 1 ust. 2 u.d.i.p. dotyczy całej ustawy, a nie tylko jej rozdziałów 1 i 2, gdyż norma kolizyjna ujęta w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. ma charakter ogólny (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 175/13, CBOSA).
Szczególne unormowania, o jakich mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. zawiera m.in. ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (tj. z dnia 13 grudnia 2019 r., Dz.U. z 2020 r. poz. 164; dalej jako: "u.n.z.a.a." lub "ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach") oraz wydane na jej podstawie akty wykonawcze, w zakresie, w jakim normują dostęp do informacji (dokumentów, innych materiałów) przechowywanych w archiwach państwowych lub tzw. archiwach wyodrębnionych (por.: wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2984/12; wyrok WSA z dnia 18 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1090/08; por. też wyrok WSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SAB/Kr 10/06 – orzeczenia dostępne w CBOSA).
Regulacja art. 1 ust. 2 u.d.i.p. uzasadnia więc de facto wyodrębnienie dwóch zbiorów informacji publicznych: (i) podlegających udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej oraz (ii) udostępnianych w oparciu o przepisy ustaw szczególnych. Jeżeli adresat wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie może jej udostępnić na podstawie u.d.i.p. ze względu na konieczność zastosowania odrębnych zasad i trybu z ustawy szczególnej, to powinien o tym fakcie powiadomić wnioskodawcę "zwykłym" pismem, wskazując jednocześnie właściwe przepisy oraz, w niezbędnym zakresie, zasady i tryb dostępu do żądanych informacji wynikające z tych przepisów (por.: I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, uw. 7 do art. 1, s. 28; M. Chmaj (w:) M. Bidziński i in., Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, Warszawa 2010, art. 1 Nb 11; M. Jabłoński, Udostępnienie informacji publicznej w trybie wnioskowym, Wrocław 2009, s. 29; P. Sitniewski, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, Wrocław 2011, uw. 3 do art. 1 ust. 2).
W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie ubiegał się o udostępnienie przez Prezesa Rady Ministrów informacji publicznej objęte punktami 1 – 5 przedmiotowego wniosku skarżącego. Skarżący żądał udostępnienia informacji publicznych mogących znajdować się w dokumentach złożonych w zasobach archiwalnych archiwum wyodrębnionego, tj. archiwum PRM.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 4 u.n.z.a.a., archiwami wyodrębnionymi jest archiwum Rady Ministrów, zaś w świetle art. 17 ust. 3 u.n.z.a.a., Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposób i tryb udostępniania materiałów archiwalnych znajdujących się w archiwach wyodrębnionych, z wyłączeniem archiwum wyodrębnionego Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. W konsekwencji odrębny tryb udostępniania materiałów archiwalnych znajdujących się w archiwach wyodrębnionych został określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie sposobu i trybu udostępniania materiałów archiwalnych znajdujących się w archiwach wyodrębnionych (Dz.U. Nr 196, poz. 1161).
W odniesieniu do informacji publicznych znajdujących się w takich archiwach, wskazane unormowania szczególne mają pierwszeństwo przed ogólnymi regulacjami ustawy o dostępie do informacji publicznej – co, jak już wskazano wyżej, wynika z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. W sytuacji bowiem gdy na podstawie art. 1 ust. 2 u.d.i.p. pierwszeństwo przez regulacjami u.d.i.p. mają przepisy szczególne, organ jest zobowiązany pisemnie, w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., poinformować o tym wnioskodawcę. Podmiot zobowiązany wykonał powyższe obowiązki prawidłowo informując w terminie, należycie i wyczerpująco skarżącego kasacyjnie w piśmie z dnia 16 maja 2024 r.
Dlatego przedmiotowe zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogły odnieść zamierzonego skutku.
W rekapitulacji przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie została oparta na uzasadnionych podstawach, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w pkt 2. sentencji wyroku, na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.