III OSK 597/23

III OSK 597/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Jezielska
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Gd 3/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2022-10-19
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 183 § 1, art. 183 § 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 35
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 902
art. 10 ust. 1, art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Gd 3/22 w sprawie ze skargi B. D. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 19 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Gd 3/22 oddalił skargę B. D. (dalej także jako: skarżący) na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku (dalej także jako: organ) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Skarżący pismem z dnia 17 października 2021 r. zwrócił się do organu o udzielenie informacji publicznej dotyczącej sprawozdania finansowego (audytu) dotyczącego rozporządzania środkami publicznymi przez dział penitencjarny w ostatnich 5 (a najlepiej 10) latach podkreślając, że oczekuje odpowiedzi pisemnej wraz z uzasadnieniem oraz kserokopią dokumentacji dotyczącej niniejszego zagadnienia.
W odpowiedzi na powyższy wniosek organ w piśmie z dnia 2 grudnia 2021 r. przekazał skarżącemu informację uzyskaną od Przewodniczącej VI Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Gdańsku, z której wynikało, że w wydziale tym nie sporządza się sprawozdań finansowych dotyczących rozporządzania środkami publicznymi.
W piśmie z dnia 9 grudnia 2021 r. skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność organu w przedmiocie rozpoznania jego wniosku z dnia 17 października 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej wskazując, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu i wniósł o interwencję oraz zajęcie stanowiska w sprawie, analizę sprawy, wszczęcie postępowania wyjaśniającego, zarządzenie sporządzenia i wydania pełnej dokumentacji audytu – sprawozdania finansowego w szczególności działu penitencjarnego Sądu Okręgowego w Gdańsku oraz wydanie informacji szczegółowych struktur i działów (w tym technicznych) VI Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Gdańsku.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m.in., że jako pełnoprawny obywatel RP ma prawo wiedzieć jak rozdysponowywane są środki publiczne, również przez Sądy, które także są finansowane ze środków publicznych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 2 grudnia 2021 r. stanowiącym odpowiedź na wniosek skarżącego z dnia 17 października 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 19 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Gd 3/22 oddalił skargę B. D. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że oceniając zarzucaną organowi bezczynność w zakresie udostępnienia sprawozdania finansowego (audytu) dotyczącego rozporządzania środkami publicznymi przez dział penitencjarny Sądu Okręgowego w Gdańsku za ostatnie 5/10 lat, uznał skargę B. D. za niezasadną. Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, Prezes Sądu Okręgowego w Gdańsku po ustaleniu, że w VI Wydziale Penitencjarnym i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych Sądu Okręgowego w Gdańsku nie sporządza się sprawozdań finansowych dotyczących rozporządzania środkami publicznymi, w sposób prawidłowy poinformował o tym fakcie skarżącego pismem z dnia 2 grudnia 2021 r. W ocenie Sądu I instancji, odpowiedź organu stanowi dopuszczalne i wystarczające prawnie załatwienie wniosku, co skutecznie chroni organ przed zarzutem bezczynności.
WSA w Gdańsku stwierdził, że o ile treść wniosku, w którym skarżący wystąpił o udostępnienie sprawozdania finansowego (audytu) dotyczącego rozporządzania środkami publicznymi przez Dział Penitencjarny Sądu Okręgowego w Gdańsku z ostatnich 5 (a najlepiej 10) lat w pełnym zakresie, ujawnia intencję uzyskania informacji dotyczących rozporządzania środkami publicznymi przez podmiot władzy publicznej, czyli informacji publicznych, to jego sformułowanie nie pozwoliło na odmienną odpowiedź niż ta, której udzielił organ.
Sąd I instancji podkreślił, że aby reżim przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej znalazł zastosowanie przy załatwieniu określonego wniosku, wniosek ten winien być sformułowany w sposób umożliwiający organowi jego adekwatne do treści załatwienie w trybie ustawy, tj. z wniosku tego powinno wynikać, jakiej konkretnie kategorii informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej on dotyczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zaznaczył, że podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej nie ma obowiązku poszukiwania takiej interpretacji złożonego wniosku, która miałaby odpowiadać intencjom wnioskodawcy, gdyż to w interesie wnioskodawcy leży odpowiedni sposób sformułowania żądania, nakierowany na konkretne dane posiadające walor informacji publicznej, a brak możliwości zastosowania przez organ przepisów k.p.a. na etapie wstępnej weryfikacji żądania wniosku wymaga precyzji w formułowaniu jego treści przez wnioskodawcę.
Sąd I instancji wyjaśnił, że ustawa o dostępie do informacji publicznej nie określa wymogów co do formy i treści wniosku o udzielenie informacji publicznej, jak i nie zawiera odesłania do innych przepisów w tym zakresie, w tym do k.p.a. Wniosek składany w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej nie musi więc odpowiadać żadnym specjalnym wymogom formalnym. Nie stanowi on podania w rozumieniu art. 63 k.p.a., gdyż na tym etapie postępowania, co do zasady, nie stosuje się przepisów k.p.a., co więcej takiego wniosku nie trzeba też uzasadniać, bowiem art. 2 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej zwalnia osobę wykonującą prawo do informacji publicznej z obowiązku wykazania interesu prawnego lub faktycznego (wyjątek dotyczy jedynie uzyskania informacji przetworzonej – art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy). Niemniej jednak Sąd I instancji zaznaczył, że minimalne wymogi odnośnie takiego wniosku muszą obejmować jasne sformułowanie, z którego będzie wynikać, co jest przedmiotem żądania udostępnienia informacji publicznej. Niezbędne jest bowiem takie sformułowanie wniosku, aby po pierwsze, nie było wątpliwości, że dotyczy on informacji publicznej, a po drugie, aby można było w sposób właściwy zastosować przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej, które przewidują różne dopuszczalne sposoby załatwienia wniosku.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że skoro wniosek skarżącego obejmował żądanie udostępnienia sprawozdania (audytu) finansowego dotyczącego rozporządzania środkami publicznymi przez ściśle zidentyfikowaną jednostkę organizacyjną Sądu Okręgowego, to organ zobowiązany był do rozpoznania tego wniosku adekwatnie do sformułowanego żądania, czyli rozważenia możliwości udostępnienia audytu finansowego sporządzonego przez Wydział Penitencjarny Sądu Okręgowego w Gdańsku, a nie poszukiwania innej intencji wnioskodawcy.
Sąd I instancji dodał, że organ zobowiązany jest do "udostępnienia" informacji będącej w jego posiadaniu, a nie do jej "wytworzenia" na żądanie wnioskodawcy, a więc wnioskiem o udzielenie informacji publicznej może być objęte pytanie o określony stan istniejący na dzień udzielenia odpowiedzi, zaś wniosek nie może zmierzać do inicjowania działań. Informacja ma charakter informacji publicznej, jeśli jest to informacja istniejąca i będąca w posiadaniu organu, przy czym musi ona istnieć w sferze faktów, nie zaś w świadomości osoby działającej w imieniu podmiotu zobowiązanego, zaś uwzględnienie skargi na bezczynność organu nie może skutkować koniecznością stworzenia informacji publicznej, nieistniejącej faktycznie w dniu złożenia wniosku (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 452/16).
Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w niniejszej sprawie, organ nie był w posiadaniu informacji żądanych przez skarżącego, gdyż żądanie skarżącego odnosiło się do udostępnienia audytu finansowego z rozporządzania środkami publicznymi przez Wydział Penitencjarny Sądu Okręgowego w Gdańsku. Skoro takiego audytu Wydział Penitencjarny nie sporządza, a treść wniosku poza żądaniem jego udostępnienia w sposób bardzo ogólny odnosi się do dokumentacji dotyczącej rozporządzania środkami publicznymi przez ten Wydział, załatwienie wniosku skarżącego poprzez pisemne poinformowanie o braku dysponowania żądanymi informacjami uznać należało za zgodne z prawem.
Sąd I instancji wskazał, że wniosek skarżącego z dnia 17 października 2021 r. poza żądaniem udostępnienia audytu finansowego nie zawierał żądania sprecyzowanego w taki sposób, aby organ, do którego został skierowany, miał możliwość odniesienia się do niego zgodnie z wymogami ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że pomimo tego, że treść żądania nawiązuje do dysponowania środkami publicznymi, o czym informacje zasadniczo mają walor publiczny, to jednak stopień ogólności jego sformułowania nie pozwalał uznać tego wniosku za żądanie udostępnienia konkretnej informacji publicznej. Przyjęcie bowiem, że przedmiotem wniosku jest informacja, która może być rozpatrywana w świetle art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej wymagałoby doprecyzowania zakresu żądania, do czego adresat wniosku nie jest uprawniony, gdyż podmiot zobowiązany jest związany treścią wniosku i nie jest upoważniony do żądania od wnioskodawcy sprecyzowania lub uzupełnienia wniosku.
W związku z tym Sąd I instancji wskazał, że przyjmuje się, że żądanie nieprecyzyjne czy ogólne nie stanowi wniosku o udostępnienie informacji publicznej, a brak wyraźnej podstawy prawnej do uzupełniania wniosku powoduje, że podmiot powinien ograniczyć się do poinformowania, że wniosek nie jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt I OSK 59/17, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SAB/Ol 4/22).
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że w odniesieniu do wniosku skarżącego w zakresie udostępnienia dokumentów odnoszących się do rozporządzania środkami publicznymi należało uznać, że nie spełnia on wymogu precyzyjnie sformułowanego zakresu żądania. W konsekwencji, zdaniem Sądu I instancji, nie pozwoliło to traktować żądania skarżącego o udostępnienie takich dokumentów jako wniosku o informację publiczną, gdyż mimo powołania się na ustawę o dostępie do informacji publicznej nie zawiera on dostatecznie wyraźnego żądania odnoszącego się do prawidłowo sprecyzowanej informacji należącej do sfery faktów. W konkluzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że organ nie był zobowiązany zastosować przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając ten wyrok w całości, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy i wnosząc o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, a także o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi lub ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie dla ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego kosztów jego reprezentacji w niniejszej sprawie powiększonego o podatek VAT.
Rozstrzygnięciu zarzucono:
1) naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w ten sposób, że "nie zostały udostępnione B. D. informacje publiczne dotyczące sprawozdania finansowego (audytu) dotyczącego rozporządzenia środkami publicznymi przez dział penitencjarny w ostatnich 5 (a najlepiej 10) latach w pełnym zakresie, podczas gdy zgodnie z przytoczonym artykułem konstytucji obywatel ma prawo do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Podczas gdy prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów jednostek samorządu terytorialnego";
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej w postaci sprawozdań finansowych dotyczących rozporządzenia środkami publicznymi przez dział penitencjarny w ostatnich 5 (a nawet 10) latach w pełnym zakresie, mimo że został złożony odpowiedni wniosek w tym przedmiocie;
3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 35 k.p.a., poprzez niezałatwienie sprawy bez zbędnej zwłoki przez Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku zważając na to, że wniosek skarżącego B. D. wpłynął do Sądu Okręgowego w Gdańsku w dniu 22 października 2021 r., zaś odpowiedź na wniosek została udzielona w dniu 2 grudnia 2021 r., a w konsekwencji doszło do bezczynności organu;
4) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., poprzez nieprzedłożenie skarżącemu wnioskowanych informacji publicznych ze względu na niedysponowanie tymi dokumentami, podczas gdy wskazana norma prawna obliguje organ do podjęcia wszelkich czynności załatwienia sprawy, tym samym organ mógł przekazać wniosek organu posiadającemu informacje celem udzielenia ich skarżącemu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca kasacyjnie wskazała, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek o udostępnienie informacji publicznej w dniu 22 października 2021 r., a odpowiedź na niego uzyskał dopiero w dniu 2 grudnia 2021 r., przy czym nie został poinformowany o wydłużeniu terminu na udzielenie odpowiedzi na wniosek ze względu na skomplikowany charakter sprawy. Powyższe w ocenie strony skarżącej kasacyjnie prowadzi do wniosku, że organ prowadził postępowanie w niniejszej sprawie przewlekle.
Ponadto, strona skarżąca kasacyjnie podniosła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku niesłusznie nie doszukał się naruszenia przez organ artykułu 7 k.p.a., z którego treści wynika, że organy administracji publicznej na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy, bowiem w realiach niniejszej sprawy Prezes Sądu Okręgowego w Gdańsku odmówił udostępnienia danych publicznych ze względu na to, że nie jest w posiadaniu informacji żądanych przez skarżącego, podczas gdy zdaniem strony skarżącej kasacyjnie był on zobligowany zwrócić się do odpowiednich organów posiadających informacje, których udostępnienia żądał skarżący, z prośbą o ich udostępnienie konkretnemu adresatowi lub sam organ mógł w odpowiedzi na wniosek skarżącego poinstruować go gdzie ewentualnie po wnioskowane informacje można się zwrócić, czego ostatecznie zaniechano.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 p.p.s.a., na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowne oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.
W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący kasacyjnie wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22).
W realiach niniejszej sprawy, jako pierwszy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 Konstytucji RP ze względu na sposób jego konstrukcji. W ramach tego zarzutu strona skarżąca kasacyjnie podniosła, że skarżącemu nie udostępniono informacji publicznych dotyczących sprawozdania finansowego (audytu) dotyczącego rozporządzenia środkami publicznymi przez dział penitencjarny w ostatnich 5 (a najlepiej 10) latach w pełnym zakresie, podczas gdy zgodnie z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP obywatel ma prawo do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, a prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów jednostek samorządu terytorialnego, nie precyzując jednocześnie, czy w jej ocenie doszło w ten sposób do naruszenia prawa procesowego, czy też naruszenia prawa materialnego, a jeśli tak, to czy do naruszenia tego doszło przez błędną jego wykładnię, czy też przez jego niewłaściwe zastosowanie.
Ze względu na sposób skonstruowania tego zarzutu, należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z faktu związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wynika wykluczenie możliwości domniemywania intencji strony składającej ten środek zaskarżenia, konkretyzowania jego zarzutów, czy też uzupełniania występujących w nim braków dotyczących podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia.
Ze względu na wymogi konstrukcyjne skargi kasacyjnej, ich sporządzanie zostało powierzone profesjonalnym podmiotom, których fachowość powinna gwarantować prawidłowe skonstruowanie zarzutów, zgodnie z przepisami p.p.s.a. Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji.
Omawiany zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 Konstytucji RP został sporządzony niestarannie, a zwłaszcza – jak już wskazywano - nie sprecyzowano, czy w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną doszło do naruszenia prawa procesowego, czy też naruszenia prawa materialnego, a jeśli tak, to czy do naruszenia tego doszło przez błędną jego wykładnię, czy też przez jego niewłaściwe zastosowanie. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego brak ten nie uzasadnia wprawdzie stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie spełnia ustawowych wymogów określonych w art. 176 p.p.s.a. i podlega odrzuceniu (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2006 r., II FSK 684/05, LEX nr 273665), świadczy jednak o niewypełnieniu koniecznego wymogu profesjonalizmu we wnoszeniu skargi kasacyjnej przez fachowego pełnomocnika i w znacznym stopniu determinuje wynik kontroli instancyjnej.
Niezależnie od powyższego, zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 Konstytucji RP nie mógł odnieść skutku w brzmieniu, w jakim został sformułowany w skardze kasacyjnej, bowiem bezpośrednie odniesienie się w zarzucie do treści wniosku jako dotyczącego – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie - informacji o charakterze publicznym, bez jakiegokolwiek nawiązania do kwestii rozumienia pojęcia "prawa do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne", tj. treści art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, nie mogło stanowić skutecznego zarzutu naruszenia przywołanego przepisu.
Natomiast konstrukcja zarzutów naruszenia przepisów postępowania sformułowanych w rozpoznawanej skardze kasacyjnej, tj. zarzutów naruszenia art. 35 oraz art. 7 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej: k.p.a., pozwala na ich łączne rozpoznanie. W ramach zarzutu naruszenia art. 35 k.p.a. strona skarżąca kasacyjnie wskazała na niezałatwienie sprawy przez organ bez zbędnej zwłoki z uwagi na to, że wniosek został złożony przez skarżącego w dniu 22 października 2021 r., a odpowiedź na niego została udzielona w dniu 2 grudnia 2021 r., a więc w ocenie strony skarżącej kasacyjnie doszło do bezczynności organu. Natomiast na podstawie zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a. strona skarżąca kasacyjnie wytknęła nieprzedłożenie skarżącemu wnioskowanych informacji publicznych ze względu na niedysponowanie żądanymi dokumentami, podczas gdy wskazana norma prawna obliguje organ do podjęcia wszelkich czynności zmierzających do załatwienia sprawy, a tym samym zdaniem strony skarżącej kasacyjnie organ mógł przekazać wniosek podmiotowi posiadającemu informacje żądane przez skarżącego celem udzielenia ich wnioskodawcy.
Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w ten sposób wskazać należy przede wszystkim, że są one nieskuteczne ze względu na to, że sąd administracyjny sprawując kontrolę działalności organów administracji publicznej nie stosuje przepisów k.p.a., w tym przywołanych w treści zarzutu art. 7 oraz art. 35 k.p.a., a jedynie dokonuje oceny ich zastosowania przez organy i podmioty zobowiązane do stosowania przepisów k.p.a. w odpowiednim zakresie. Co więcej, przepisy k.p.a., co do zasady nie znajdują zastosowania w postępowaniu wszczętym wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, a podkreślenia wymaga, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej. Powyższe świadczy zatem o nieskuteczności powołanych zarzutów naruszenia przepisów postępowania.
Z kolei w ramach zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, strona skarżąca kasacyjnie podniosła naruszenie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902) – dalej: u.d.i.p., "w postaci sprawozdań finansowych dotyczących rozporządzenia środkami publicznymi przez dział penitencjarny w ostatnich 5 (a nawet 10) latach w pełnym zakresie, mimo że został złożony odpowiedni wniosek w tym przedmiocie".
Odnosząc się do tak skonstruowanego zarzutu wskazać należy, że strona skarżąca kasacyjnie ponownie niestarannie sformułowała zarzut i nie sprecyzowała, czy w jej ocenie doszło do naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, czy też przez jego niewłaściwe zastosowanie, co jak już wyżej wskazywano świadczy o niewypełnieniu koniecznego wymogu profesjonalizmu we wnoszeniu skargi kasacyjnej przez fachowego pełnomocnika i w znacznym stopniu determinuje wynik kontroli instancyjnej.
Niezależnie od powyższego podkreślić należy, z treści zarzutu oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że intencją strony skarżącej kasacyjnie było zakwestionowanie prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji oceny złożonego wniosku i jego kwalifikacji, co oznacza, że strona skarżąca kasacyjnie na podstawie omawianego zarzutu sformułowanego w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. W odniesieniu do tak skonstruowanego zarzutu naruszenia prawa materialnego, w ramach którego strona skarżąca kasacyjnie, nie precyzując czy naruszenie to miało miejsce wskutek dokonania błędnej wykładni art. 10 ust. 1 u.d.i.p., czy też jego niewłaściwego zastosowania, kwestionuje ustalenia odnoszące się do zakwalifikowania żądanych przez skarżącego informacji jako niepodlegających udostępnieniu w trybie dostępu do informacji publicznej, podkreślić należy, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, a zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię – niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Dlatego też zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 u.d.i.p. okazał się w niniejszej sprawie niezasadny, niezależnie od tego, że przepis ten ma zasadniczo charakter przepisu postępowania, a ewentualne jego aspekty materialnoprawne mogą wiązać się ze sposobem czynienia przez adresata wniosku użytku z kompetencji w zakresie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej.
Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku stosowny wniosek w tym przedmiocie.