III OSK 593/25

III OSK 593/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-11-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
I SA/Op 1099/24 - Postanowienie WSA w Opolu z 2025-02-27
Skarżony organ
Dyrektor Szpitala
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.J. – redaktora naczelnego czasopisma "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Op 1099/24 w sprawie ze skargi M.J. – redaktora naczelnego czasopisma "[...]" na pismo Dyrektora Wojewódzkiego Szpitala [...] z dnia 5 grudnia 2024 r. w przedmiocie udostępnienia informacji prasowej postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, postanowieniem z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Op 1099/24, odrzucił skargę M.J. – redaktora naczelnego czasopisma "[...]", na pismo Dyrektora Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego [...] z dnia 5 grudnia 2024 r. w przedmiocie udostępnienia informacji prasowej.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że M.J. - redaktor naczelny czasopisma "[...]", wnioskiem z dnia 20 lipca 2024 r., powołując się na art. 3a i 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 1914), w związku z przygotowaniem publikacji prasowej, zwrócił się do Dyrektora Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego [...] udzielenie informacji dotyczących umieszczenia A.W., jako pacjentki w Wojewódzkim Szpitalu [...]. We wniosku tym wniósł o podanie na podstawie jakiego orzeczenia Sądu pacjentka została przymusowo umieszczona w Szpitalu i poprosił o skan dokumentu, a także na podstawie jakiego orzeczenia są dawkowane pacjentce leki, jakie i w jakich dawkach, jak również wniósł o skan dokumentacji medycznej oraz wskazanie jaka diagnoza została postawiona, kiedy i przez jaki zespół, w tym zakresie wniósł również o skan dokumentów. Do wniosku dołączył skan/kserokopię upoważnienia udzielonego przez pacjentkę do uzyskania informacji dotyczących jej pobytu, stanu zdrowia i zastosowanych metod leczenia w Szpitalu.
Dyrektor Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego [...], pismem z dnia 5 grudnia 2024 r. poinformował wnioskodawcę, że informacje, o których mowa w jego wniosku z dnia 20 lipca 2024 r., nie mają cech informacji publicznej w rozumieniu ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej "u.d.i.p.") w związku z art. 3a ustawy Prawo prasowe, dotyczą bowiem hospitalizacji i stanu zdrowia konkretnego pacjenta oraz jego dokumentacji medycznej. Nie dotyczą spraw publicznych i z tej przyczyny nie podlegają udostępnieniu na podstawie u.d.i.p. Nie podlegają także udostępnieniu na podstawie art. 4 ustawy Prawo prasowe, w myśl, którego zobowiązani do udzielania informacji o swej działalności są przedsiębiorcy, podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku. Tymczasem Szpital z uwagi na formę organizacyjnoprawną nie zalicza się do żadnej z tych kategorii, a przy tym wnioskowane informacje nie dotyczą jego działalności, lecz konkretnego pacjenta, jego hospitalizacji, stanu zdrowia oraz jego dokumentacji medycznej.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wnioskodawca, powołując się na art. 4 ust. 4 ustawy Prawo prasowe, złożył skargę do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Opolu na odmowę udzielenia informacji udzieloną mu pismem z dnia 5 grudnia 2024 r.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Szpitala wniósł o jej odrzucenie, jako niedopuszczalnej, ewentualnie oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 5 grudnia 2024 r.
Następnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy Prawo prasowe, przedsiębiorcy i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku są obowiązane do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, o ile na podstawie odrębnych przepisów informacja nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności. W przypadku odmowy udzielenia informacji, na żądanie redaktora naczelnego, odmowę doręcza się zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, w terminie trzech dni; odmowa powinna zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy (ust. 3), a odmowę, o której mowa w ust. 3, lub niezachowanie wymogów określonych w tym przepisie, można zaskarżyć do sądu administracyjnego w terminie 30 dni; w postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio przepisy o zaskarżaniu do sądu decyzji administracyjnych (ust. 4).
Z kolei w myśl art. 3a ustawy Prawo prasowe, w zakresie prawa dostępu prasy do informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Wniosek stąd, że udostępnianie informacji publicznej prasie odbywa się w trybie u.d.i.p., natomiast art. 4 ust. 1 ustawy Prawo prasowe poszerza katalog podmiotów zobowiązanych do udzielania prasie informacji o podmioty niewymienione w u.d.i.p. Chodzi tu o przedsiębiorców i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku. W konsekwencji dla wskazania właściwego trybu dostępu do określonej informacji w sytuacji, gdy wnioskuje o nią prasa, decydujące znaczenie ma ocena charakteru tej informacji oraz charakteru adresata wniosku. W sytuacji bowiem, gdy wniosek taki będzie dotyczył informacji publicznej i zostanie skierowany do podmiotu zobowiązanego na mocy art. 4 ust. 1 u.d.i.p., właściwym dla jego załatwienia będzie tryb określony w przepisach u.d.i.p.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, trafnie Dyrektor Szpitala w piśmie z dnia 5 grudnia 2024 r., wyjaśnił skarżącemu, że nie jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji prasowej na podstawie art. 4 ustawy Prawo prasowe.
Informacje, o które zwrócił się skarżący dotyczyły niewątpliwie działalności prowadzonej przez jednostkę sektora finansów publicznych, chociaż dotyczyły tylko jednej osoby. Z uwagi na treść art. 4 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. oraz art. 3a ustawy Prawo prasowe, skargę na pismo z dnia 5 grudnia 2024 r. należało rozpatrywać na gruncie u.d.i.p.
Wbrew skardze pismo Dyrektora Szpitala z dnia 5 grudnia 2024 r. nie jest decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 16 ust. 1 lub art. 17 ust. 1 u.d.i.p., gdyż nie zawiera ono żadnego rozstrzygnięcia w kwestii odmowy udzielenia informacji publicznej, a jedynie wyjaśnia, że żądane we wniosku informacje nie mają cech informacji publicznej, ani też informacji prasowej.
W sytuacji zaś, gdy wnioskodawca żąda udzielenia informacji, które nie są informacjami publicznymi lub takich informacji publicznych, w stosunku do których dostęp odbywa się na odrębnych zasadach, organ nie ma obowiązku wydawania decyzji o odmowie udzielenia informacji, lecz zawiadamia jedynie wnoszącego, że żądane dane nie mieszczą się w pojęciu "informacji publicznej" (por. postanowienie WSA w Krakowie z dnia 29 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 1414/24). Tak właśnie uczynił Dyrektor Szpitala w zaskarżonym piśmie z dnia 5 grudnia 2024 r.
Z kolei nieudzielenie żądanej informacji, jeśli skarżący uważa, że mają one walor informacji publicznej zwalczać można ale skargą na bezczynność organu. Taką skargę skarżący wniósł do Sądu i została ona zarejestrowana pod sygn. akt I SAB/Op 108/24. Jedynie w ramach skargi na bezczynność sąd administracyjny będzie mógł zweryfikować stanowisko podmiotu, do którego został skierowany wniosek odnośnie do kwalifikacji żądanej informacji. Nie może to jednak nastąpić w formie zaskarżenia pisma informacyjnego, które nie ma przymiotu decyzji administracyjnej. Z tych też względów, WSA w Opolu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. odrzucił jako niedopuszczalną wniesioną skargę.
Z powyższym postanowieniem nie zgodził się skarżący, wnosząc skargę kasacyjną i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i uwzględnienia skargi w całości. Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie zdalnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:
1. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 2 Konstytucji poprzez dopuszczenie do udziału w składzie orzekającym osoby bezskutecznie powołanej na urząd sędziego, która nie stanowi Sądu państwa Unii Europejskiej w rozumieniu Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE);
2. art. 6 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez dopuszczenie do udziału w składzie orzekającym osoby bezskutecznie powołanej na urząd sędziego, która nie stanowi Sądu państwa Unii Europejskiej w rozumieniu TFUE;
3. art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej poprzez dopuszczenie do udziału w składzie orzekającym osoby bezskutecznie powołanej na urząd sędziego, która nie stanowi Sądu państwa Unii Europejskiej w rozumieniu TFUE
4. art. 183 § 2 ust. 4 P.p.s.a. w zw. z art. 47 Karty praw podstawowych, art. 6 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 45 ust. Konstytucji RP, w ten sposób, że w składzie Sądu brała udział osoba nieuprawniona;
5. art. 174 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 4 ust. 3 ustawy Prawo prasowe poprzez wadliwą wykładnię, a to poprzez uznanie, że sporządzenie przez organ oświadczenia woli mającego wszelkie elementy decyzji, a w szczególności te enumeratywnie wymienione w art. 4 ust. 3 ustawy Prawo prasowe – nie stanowi formy decyzji o odmowie udzielenia informacji prasie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie:
1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i
2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy dodać, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Wprawdzie taki zarzut skarżący kasacyjnie podniósł, wskazując na okoliczność, że w składzie orzekającym Sądu pierwszej instancji brał udział sędzia bezskutecznie powołany na ten urząd, a zatem że w składzie Sądu brała udział osoba nieuprawniona, gdyż w procesie nominacyjnym sędziego uczestniczyła Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) ukonstytuowana wedle reguł ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Skarżący kasacyjnie na zasadność swojego zarzutu przytoczył orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (C-585/18, C-624/18, C-625/18, C-824/18, C-791/19, C-326/23) oraz postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2023 r., sygn. akt XXIV Co 30/23, Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z dnia 14 lipca 2024 r., sygn. akt I Co 149/24, w świetle których – jego zdaniem – zasadny jest argument, że skład WSA, rozpoznając sprawę, był sprzeczny z przepisami prawa.
Zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela argumentację przytoczoną w orzecznictwie dotyczącym badania konkretnych okoliczności celem oceny czy sędzia daje gwarancję niezawisłego i bezstronnego rozpoznania sprawy. Tymczasem skarżący kasacyjnie odwołuje się jedynie, i to w ogólnikowy sposób do samego faktu wyłonienia sędziego WSA będącego w składzie orzekającym WSA w kwestionowanej w orzecznictwie procedurze. Nie wiadomo zatem, w jaki sposób sędzia miałby gwarancje niezależności i niezawisłości naruszyć. Podnieść należy, że konieczne jest indywidualne podejście do orzeczeń wydawanych z udziałem sędziów lub asesorów powołanych do sądów powszechnych lub administracyjnych, a także do kwestii związanych z ich wyłączeniem. Nie do zaakceptowania jest zatem interpretacja, w myśl której sędzia lub asesor powołany na wniosek nowej KRS nie posiada przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania w każdej sprawie dotyczącej statusu sędziego sądu administracyjnego. W dotychczasowym orzecznictwie (zob. np. wyrok NSA z 17 stycznia 2023 r., II OSK 2372/21), które skład orzekający w pełni podziela, wskazuje się, że nie stanowi wystarczających podstaw do uznania, że sędzia/asesor został powołany w sposób sprzeczny z przepisami prawa, jedynie przez okoliczność powołania sędziego/asesora na wniosek tzw. nowej KRS. Podstawa ta bowiem nie opiera się na okolicznościach związanych z indywidualną oceną zachowania sędziego/asesora co do jego bezstronności i niezawisłości. Wątpliwość odnośnie do bezstronności i niezawisłości sędziego/asesora musi mieć bowiem charakter realny, a nie potencjalny (por. wyrok NSA z 8 marca 2023 r., II OSK 620/20). W tych warunkach brak jest podstaw do uznania zawartego w skardze kasacyjnej twierdzenia, że zaskarżone postanowienie obarczone było wadą nieważności, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. w zw. z art. 47 Karty praw podstawowych, art. 6 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Z uwagi na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną co do braku podstaw do uznania, że sędzia/asesor powołany na wniosek tzw. nowej KRS, został powołany w sposób sprzeczny z przepisami prawa, brak było podstaw do zawieszenia postępowania do czasu wydania przez Trybunał Sprawiedliwości UE wyroku w sprawie o sygn. akt C-521/21
Zamierzonego skutku nie mógł odnieść również zarzut naruszenia art. 4 ust. 3 ustawy Prawo prasowe w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że oświadczenie woli organu nie stanowi decyzji o odmowie udzielenia informacji prasie, podczas gdy oświadczenie to ma wszelkie elementy decyzji, w szczególności te, enumeratywnie wymienione w art. 4 ust. 3 ustawy Prawo prasowe.
Odnosząc się do tego zarzutu wyjaśnić należy, że podnosząc zarzut błędnej wykładni określonych przepisów prawa strona skarżąca kasacyjnie powinna wskazać, na czym polega błędne rozumienie tych przepisów i jaka, jej zdaniem, powinna być ich prawidłowa wykładnia. Skarżący kasacyjnie jednak nie wywiązał się z tego obowiązku. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę, że w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji w ogóle nie stosował przepisu art. 4 ust. 3 ustawy Prawo prasowe. Tym samym nie mógł dokonać jego błędnej wykładni. Ponadto należy wskazać, że treść tego przepisu wskazuje na jego kompetencyjny charakter, norma w nim zawarta jest adresowana do organu administracji publicznej, a nie do sądu. Również z tego względu przepis ten nie mógł zostać naruszony przez sąd rozpoznający sprawę.
O nieskuteczności omawianego zarzutu naruszenia prawa materialnego świadczy dodatkowo jego treść, która ewidentnie wskazuje, że skarżący kasacyjnie na podstawie tego zarzutu kwestionuje ustalenia i ocenę w zakresie stanu faktycznego sprawy. Skarżący kasacyjnie upatruje wadliwości działania Sądu pierwszej instancji w niewłaściwej ocenie pisma Dyrektora Szpitala z dnia 5 grudnia 2024 r. stanowiącego odpowiedź na jego wniosek. W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli skarżący kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię – niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Z tych wszystkich powodów zarzut sformułowany w skardze kasacyjnej okazał się niezasadny.
Odnosząc się do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, wskazać należy, że stosownie do art. 182 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Z powyższego przepisu wynika, że w przypadku tego rodzaju postanowień rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest fakultatywne. W niniejszej sprawie warunek ten został spełniony i Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Powyższej oceny nie zmienia złożony w skardze kasacyjnej wniosek. Zauważyć należy, że możliwość skierowania sprawy na posiedzenie jawne i wyznaczenia rozprawy także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym została pozostawiona uznaniu sądu i w tym zakresie nie jest uwarunkowana stanowiskiem stron. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodziła potrzeba rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Skoro skarga kasacyjna okazała się nieskuteczna, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.