III OSK 5895/21

III OSK 5895/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Rafał Stasikowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 517/20 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2021-02-10
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 161
art. 135e ust. 1, art. 135j ust. 2 pkt 6, art. 135l ust. 1
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.
Tezy
1. wykładnia przepisów art. 1351 ust. 1 i art. I35e ust.l ustawy o Policji prowadzi do wniosku, iż organ pierwszej instancji - przełożony dyscyplinarny jest zobligowany do wskazania zgodnie z art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji stanu faktycznego, który przyjął za podstawę swojego orzeczenia;
2. konieczność jednoznacznego wskazania stanu faktycznego przez organ pierwszej instancji jest warunkiem koniecznym dla zapewnienia obwinionemu policjantowi skutecznej możliwości ochrony swoich praw w toku postępowania dyscyplinarnego. A contrario nie jest prawnie dopuszczalne w świetle przepisu art. 1351 ust. 1 ustawy o Policji ustalenie stanu faktycznego będącego podstawą orzeczenia o uznaniu za winnego obwinionego dopiero na etapie postępowania odwoławczego, gdyż naruszyłoby to jego prawo do skutecznej obrony praw w ramach dwuinstancyjnego postępowania dyscyplinarnego;
3. tylko wyjątkowo w postępowaniu odwoławczym może nastąpić uzupełnienie postępowania dowodowego, lecz możliwe jest to tylko wówczas gdy organ pierwszej instancji jednoznacznie wskazał stan faktyczny jaki stal się kanwą jego orzeczenia dyscyplinarnego i dopełnił wymogów formalnych wynikających z art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji w odniesieniu do orzeczenia.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Wojewódzkiego Policji we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 517/20 w sprawie ze skargi W. S. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji we Wrocławiu z dnia 16 września 2020 r., nr 27 w przedmiocie uznania winnym zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego i wymierzenia kary ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 10 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 517/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu skargi W. S. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji we Wrocławiu z 16 września 2020 r., nr 27, w przedmiocie uznania winnym zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego
i wymierzenia kary ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku: uchylił zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie organu pierwszej instancji.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Postanowieniem nr 67 z 6 listopada 2019 r. Komendant Miejski Policji we Wrocławiu wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko sierżantowi sztabowemu W. S. [...] i przedstawił następujące zarzuty:
I. w dniu 15 grudnia 2018 r. w B. jako funkcjonariusz [...], będąc zobowiązanym do postępowania w sposób, który powinien być przykładem praworządności i prowadzić do pogłębiania społecznego zaufania do Policji, popełnił przewinienie dyscyplinarne, polegające na naruszeniu zasad etyki zawodowej policjanta w ten sposób, że zacierał ślady przestępstwa i udaremniał postępowanie karne, prowadzone przez Prokuraturę Rejonową dla W.
w sprawie o sygnaturze akt [...] przeciwko M. B., pomagając sprawcy uniknąć odpowiedzialności karnej w zakresie popełnienia przestępstwa z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii przez niedopełnienie obowiązków w ten sposób, że zaniechał procesowego zabezpieczenia rzeczy stanowiącej dowód w sprawie w postaci zawiniątka z suszem roślinnym koloru brunatno-zielonego, a następnie ww. przedmiot zniszczył przez zdeptanie oraz pominął to zdarzenie w sporządzonej notatce urzędowej z interwencji, tj. o czyn z art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2019 r., poz. 161 ze zm.; zwanej dalej "ustawą o Policji") w związku z § 2 załącznika do zarządzenia 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie zasad etyki zawodowej policjanta;
II. w dniu 18 grudnia 2018 r. we Wrocławiu w Komisariacie Policji [...], jako funkcjonariusz [..., będąc zobowiązanym do postępowania w sposób, który powinien być przykładem praworządności i prowadzić do pogłębiania społecznego zaufania do Policji, popełnił przewinienie dyscyplinarne, polegające na naruszeniu zasad etyki zawodowej policjanta w ten sposób, że w toku postępowania [...], prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową dla W., będąc uprzedzonym o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, z obawy przed odpowiedzialnością karną złożył zeznania mające służyć za dowód w sprawie, podając niezgodnie z prawdą okoliczności zabezpieczenia rzeczy stanowiącej dowód w sprawie w postaci zawiniątka z suszem roślinnym koloru brunatno-zielonego, gdy w rzeczywistości zaniechał procesowego zabezpieczenia ww. rzeczy, tj. o czyn z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w związku z § 2 załącznika do zarządzenia 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie zasad etyki zawodowej policjanta.
Orzeczeniem nr 2 z 16 stycznia 2020 r. Komendant Miejski Policji
we Wrocławiu, po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego przez Rzecznika Dyscyplinarnego, uznał sierżanta sztabowego W. S. winnym zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego i wymierzył karę ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku.
Orzeczeniem nr 7 z 30 marca 2020 r. Komendant Wojewódzki Policji
we Wrocławiu uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez przełożonego dyscyplinarnego. Organ odwoławczy zauważył, że błędnie został sformułowany zarzut nr I przedstawiony obwinionemu, a błąd ten wynika z faktu przypisania tego samego czynu dwóm obwinionym, sierżantowi sztabowemu W. S. i starszemu sierżantowi K. Z.. Konstrukcja identycznych zarzutów przedstawionych dwóm obwinionym stoi w oczywistej sprzeczności z treścią złożonych zeznań przez M. B. do protokołu przesłuchania świadka z 6 sierpnia 2019 r. Organ pierwszej instancji nie podał też, czy daje wiarę czy też odmawia tego waloru zeznaniom tego świadka. Zeznania M. B. wskazują na sprawstwo czynu, polegającego na zniszczeniu suszu roślinnego koloru brunatno–zielonego, przez jednego policjanta. Konieczne zatem jest wykonanie dodatkowych czynności, które spowodują usunięcie błędów logicznych, a także przypisanie sprawstwa czynu jednemu z obwinionych funkcjonariuszy. Nadto organ pierwszej instancji nie ustalił stanu faktycznego, mającego miejsce w sprawie. Ograniczył się jedynie w treści orzeczenia do przedstawienia wersji zdarzeń poszczególnych świadków przez przytaczanie części większej lub mniejszej ich zeznań, jak również wersji samego obwinionego. Organ pierwszej instancji nie wskazał również dowodów, którym dał wiarę, a także tych, którym odmówił tego waloru. Nie wskazał też dowodów na podstawie których uznał winę obwinionego.
Orzeczeniem nr 15 z 25 czerwca 2020 r. Komendant Miejski Policji
we Wrocławiu uznał sierżanta sztabowego W. S. winnym zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego i wymierzył karę ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku.
W uzasadnieniu wskazał, że funkcjonariusz w dniu 15 grudnia 2018 r. podczas wykonywania czynności służbowych zaniechał procesowego zabezpieczenia rzeczy stanowiącej dowód w sprawie w postaci zawiniątka z suszem roślinnym koloru brunatno-zielonego, a następnie ww. przedmiot zniszczył przez zdeptanie oraz pominął to zdarzenie w sporządzonej notatce urzędowej z interwencji. Przez zacieranie śladów przestępstwa, udaremniał postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Rejonową dla W. w sprawie o sygnaturze akt [...] przeciwko M. B., pomagając sprawcy uniknąć odpowiedzialności karnej w zakresie popełnienia przestępstwa z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Ponadto w dniu 18 grudnia 2018 r. w toku ww. postępowania, będąc uprzedzonym o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, z obawy przed odpowiedzialnością karną złożył zeznania mające służyć za dowód w sprawie, podając niezgodnie z prawdą okoliczności zabezpieczenia rzeczy stanowiącej dowód, gdy w rzeczywistości zaniechał jej procesowego zabezpieczenia. W powyższej sprawie Prokuratura Rejonowa w S. prowadzi śledztwo pod sygnaturą akt PR [...] i w jego toku w dniu 18 grudnia 2019 r. przedstawiła funkcjonariuszowi zarzuty o czyn z art. 239 § 1 k.k., art. 271 § 1 k.k. i art. 231 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. oraz art. 233 § 1a k.k.
Organ pierwszej instancji przytoczył wybraną treść: wyjaśnień obwinionego z dnia 4 grudnia 2019 r., zeznań świadków: K. Z. z dnia 2 grudnia 2019 r., aspiranta sztabowego R. B., A. R., M. S., J. W., M. K., W. S. z dnia 18 grudnia 2019 r., P. S., D. R., M. B.. Wskazał też, że Komendant Miejski Policji w 14 kwietnia 2020 r. wydał postanowienie nr 16 o zmianie zarzutów w postępowaniu przeciwko K. Z., zarzucając jedynie brak reakcji tego funkcjonariusza na zachowanie W. S. w zakresie zaniechania procesowego zabezpieczenia rzeczy stanowiącej dowód w sprawie w postaci zawiniątka z suszem roślinnym koloru brunatno–zielonego, a następnie zniszczenia tego przedmiotu przez zadeptanie oraz pominięcie tego zdarzenia w sporządzonej notatce urzędowej, przez co udaremnił postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Rejonową dla W. w sprawie o sygnaturze akt [...] przeciwko M. B..
Organ pierwszej instancji przytoczył treść załącznika do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2005 r. w sprawie zasad etyki zawodowej policjanta oraz art. 132 ust. 1 i art. 132a ustawy o Policji. Organ uznał, że obwiniony zamiast dbać o pozytywny wizerunek Policji jako formacji, w której pełni służbę, nie podjął działań służących do budowania zaufania do niej, a przez swoje naganne zachowanie podważył pozytywną opinię społeczną dotyczącą zaangażowania oraz poprawnego wykonywania czynności służbowych przez innych funkcjonariuszy Policji. Materiał dowodowy zebrany w toku postępowania dyscyplinarnego w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości dowodzi o sprawstwie przewinienia dyscyplinarnego. Stopień zawinienia wskazuje, że obwiniony w sposób umyślny dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego. Obwiniony, aby osiągnąć swój cel przewidywał możliwość jego popełnienia i świadomie godził się na taką ewentualność. Ustalenia poczynione zostały w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym i stanowią wynik wszechstronnej analizy całego materiału. Ocena faktyczna i logiczna tego materiału stanowi wynik dokładnego rozważenia wszystkich okoliczności i nie wykracza poza dyrektywę swobodnej oceny dowodów. Zdaniem organu, wymierzenie kary dyscyplinarnej ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby jest adekwatne do rodzaju i okoliczności zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego, a ponadto spełni swój cel zapobiegawczy i wychowawczy.
Orzeczeniem nr 27 z 16 września 2020 r. Komendant Wojewódzki Policji we Wrocławiu, po rozpoznaniu odwołania funkcjonariusza, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie i wyciągnął prawidłowe wnioski co do przebiegu zdarzeń związanych z zarzutami dyscyplinarnymi. Organ pierwszej instancji zebrał wystarczający materiał dowodowy, który wskazuje, kto był kierowcą, a kto dysponentem radiowozu. Są to zapisy z notatników służbowych obwinionego i drugiego funkcjonariusza, z których wynika, że to K. Z. był kierowcą, a obwiniony dowódcą patrolu. Również wyjaśnienia K. Z. jednoznacznie wskazują, kto był kierowcą, a kto pasażerem radiowozu. Wyjaśnił bowiem on: "nie pamiętam, żebym się zatrzymywał i aby z niego wysiadł S., który to niby miał coś zniszczyć i zdeptywać swoją nogą".
Organ pierwszej instancji ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, wskazał dowody, którym dał wiarę – zeznaniom świadków, przytaczając ich treść i używając zwrotu "powyższe potwierdził również w swoich zeznaniach" oraz wskazał dowody, którym odmówił tego waloru – wyjaśnienia obwinionego. Natomiast rozstrzygnięcie sprawy prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową w S. nie ma znaczenia dla oceny zachowania obwinionego i popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, bowiem przełożony dyscyplinarny nie stwierdza i nie udowadnia popełnienia przez funkcjonariusza przestępstwa. Dowodami wskazującymi na popełnienie przez obwinionego zarzucanych mu czynów są m. in. zeznania świadków: P. S., D. R., M. K., M. B., J. W.. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, ze zachowanie obwinionego w czasie popełnienia przewinienia dyscyplinarnego wyczerpuje znamiona winy umyślnej. Wymierzona obwinionemu kara uwzględnia rodzaj winy, stopień szkodliwości przewinienia dyscyplinarnego dla służby, a także dotychczasowy przebieg służby obwinionego i opinię służbową o obwinionym.
Skargę na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł skarżący.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Uwzględniając skargę Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności omówił przepisy rozdziału 10. Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna policjantów ustawy o Policji. Wskazał, że w uzasadnieniu orzeczenia przełożony dyscyplinarny nie przedstawił stanu faktycznego, nie wskazał okoliczności faktycznych, które uznał za udowodnione i które stanowiły podstawę orzekania w sprawie. W uzasadnieniu organ przytoczył na wstępie zarzuty przedstawione skarżącemu, następnie przytoczył wybraną treść: wyjaśnień skarżącego z dnia 29 listopada 2019 r., zeznań drugiego obwinionego funkcjonariusza K. Z. z dnia 2 grudnia 2019 r., zeznań aspiranta sztabowego R. B., aspiranta M. Z., A. R., M. S.,
J. W., M. K., W. S. z dnia 18 grudnia 2019 r., P. S., D. R., M. B., zamieszczono również informacje o włączeniu do akt sprawy materiałów z postępowania prowadzonego w Prokuraturze Rejonowej w S.. Organ nie wskazał również dowodów, którym dał wiarę i na których się oparł, jak również przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu orzeczenia przytoczono szerokie fragmenty wyjaśnień obwinionego oraz drugiego obwinionego funkcjonariusza, bez wskazania czy organ dał wiarę tym wyjaśnieniom, a jeśli nie, to z jakich względów. Uzasadnienie orzeczenia organu pierwszej instancji stanowi sprawozdanie z przebiegu przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego i nie odpowiada wymaganiom art. 135j ust. 2 pkt 6 oraz art. 135l ust. 1 ustawy o Policji. Stan faktyczny przyjęty za podstawę orzekania został ustalony dopiero przez organ odwoławczy (s. 4 – 5 orzeczenia organu odwoławczego), wbrew uregulowaniom art. 135l ust. 1 ustawy o Policji.
W niniejszej sprawie organy dyscyplinarne stwierdziły, że zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza nieprzestrzeganie przez obwinionego zasad etyki zawodowej i uznały skarżącego winnym zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego. W ocenie Sądu taki wniosek jest przedwczesny, gdyż organy należycie nie wyjaśniły wszelkich okoliczności sprawy i nie uzasadniły, dlaczego nie dały wiary wyjaśnieniom skarżącego, a także zeznaniom drugiego obwinionego funkcjonariusza. Przede wszystkim organy nie wyjaśniły, który z policjantów wysiadł z radiowozu i zniszczył woreczek z zawartością, o czym zeznał M. B.. Okoliczność, kto wysiadł z radiowozu, nie wynika z zapisów w notatnikach służbowych funkcjonariuszy, które wskazują jedynie, kto był dowódcą patrolu. Okoliczności zniszczenia woreczka przez obwinionego nie potwierdził również drugi obwiniony funkcjonariusz w wypowiedzi cytowanej przez organ: "nie pamiętam żebym się zatrzymywał i aby z niego wysiadał S., który to niby miał coś niszczyć i zdeptywać nogą". Organy nie wypowiedziały się także, czy przesłuchiwany w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową rozpoznał któregoś z obwinionych funkcjonariuszy, w reakcji na okazane mu zdjęcia.
Organy nie dokonały również oceny wiarygodności zeznań złożonych w postępowaniu przygotowawczym przez świadka M. B., który wskazał na fakt zniszczenia przez obwinionego woreczka wraz z zawartością. W ocenie Sądu pierwszej instancji istotne jest dla tej oceny, że prokurator prowadzący śledztwo przeciwko obwinionym postanowił osobiście przesłuchać M. B. z udziałem biegłego z zakresu psychologii na okoliczność zniszczenia zawartości woreczka, jako jedynego bezpośredniego świadka zdarzenia.
Ponadto organy powołały się na zeznania świadka M. K., dowódcy zmiany ochrony zakładu pracy. W dniu 27 grudnia 2019 r. świadek zeznała, że była "na recepcji, kiedy policjanci wyprowadzali zatrzymanego i wtedy wywiązała się taka rozmowa, a w zasadzie chyba to było zaraz na początku, kiedy policjanci przyjechali. (...) Jeden z nich, nie pamiętam jego wyglądu, wziął to do ręki i stwierdził właściwie, że za taką ilość, to ten zatrzymany nic nie będzie miał". Również w dniu 4 marca 2020 r. świadek zeznała, że "nie pamiętam tego na sto procent, ale generalnie to ja musiałam zanieść woreczek do pomieszczenia numer 8. (...) Pamiętam, że po jakimś czasie policjanci wracali z pomieszczenia numer 8 i przyszli do recepcji. Policjanci prowadzili ze sobą pracownika ujętego na kradzieży, z tego co pamiętam był skuty kajdankami. Pamiętam, że jeden z policjantów podniósł mi tak jakby do góry trzymany w swojej dłoni woreczek foliowy z zawartością substancji i tak jakby pokazał mi ten woreczek. Pamiętam, że ten policjant zwrócił się do mnie w związku z tym woreczkiem z zapytaniem, czy na pewno to zgłaszamy, ponieważ za taką małą ilość substancji, to ten pracownik i tak nie poniesie konsekwencji". Świadek zeznała także: "Pamiętam, że tamtego dnia pracowałam na zmianie dziennej, czyli od godziny 6.30 rano do godziny 18.30 po południu." Z materiału dowodowego sprawy wynika jednak, że funkcjonariusze przybyli do zakładu pracy na miejsce kradzieży około godziny 20.15 (notatniki służbowe funkcjonariuszy, zapisy z systemu SWD). Te sprzeczności w zeznaniach świadka nie zostały jednak wyjaśnione i nie ustalono, czy istotnie świadek M. K. była obecna w recepcji zakładu pracy w momencie przybycia funkcjonariuszy, czy też w momencie wyprowadzania przez funkcjonariuszy osoby zatrzymanej i mogła widzieć w recepcji wychodzących z zakładu pracy funkcjonariuszy z przekazanym im woreczkiem z substancją.
W ocenie Sądu pierwszej instancji postępowanie dyscyplinarne zostało więc przeprowadzone z naruszeniem art. 135e ust. 1, art. 135l ust. 1 oraz art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji.
Sąd ten wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższe rozważania, w szczególności w postępowaniu dyscyplinarnym zostanie ustalony stan faktyczny, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Organ winien również wskazać, którym dowodom dał wiarę, a którym odmówił wiarygodności i z jakich przyczyn, a także wyjaśnić rozbieżności w zeznaniach świadka.
W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę i uchylił orzeczenia organów obu instancji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.").
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpatrzenie skargi i jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Nadto zrzekł się rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uwzględnienie skargi w sytuacji, w której zaskarżone orzeczenie nr 27 Komendanta Wojewódzkiego Policji we Wrocławiu z 16 września 2020 r. utrzymujące w mocy zaskarżone orzeczenie nr 15 z 15 czerwca 2020 r. Komendanta Miejskiego Policji we Wrocławiu nie naruszały, w stopniu uzasadniającym ich uchylenie, innych przepisów postępowania, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a., w szczególności nie naruszały przepisów: art. 135e ust. 1, art. 135l ust. 1 oraz art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji;
2. przepisu art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, i nieoddalenie skargi, mimo braku podstaw do jej uwzględnienia.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ odniósł się do powyższych zarzutów. W szczególności wskazał, że organ prowadzący postępowanie dyscyplinarne
z należytą starannością rozważył wszystkie istotne okoliczności sprawy i w sposób prawidłowy i rzetelny, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa ocenił zgromadzony materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego. Natomiast w toku postępowania odwoławczego organ drugiej instancji, nie przekraczając przyznanych mu uprawnień określonych w art. 135l ust. 1 ustawy o Policji, usystematyzował ustalenia dokonane przez przełożonego dyscyplinarnego. Organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, co oznacza to, że ma on obowiązek w wydanym orzeczeniu dać wyraz swojej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, nawet jeżeli jest on zbieżny z oceną dokonaną przez organ pierwszej instancji. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Nie zachodzi także żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Została ona oparta na podstawie wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w ramach której podniesiono dwa zarzuty, z których najdalej idącym jest zarzut pierwszy. Zarzut ten jest nieuzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie naruszenia w toku postępowania dyscyplinarnego przepisów art. 135e ust. 1, art. 135l ust. 1, art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji.
Postępowanie dyscyplinarne policjantów posiada szczególną regulację prawną zawartą w rozdziale 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2020 r., poz. 360). Z przepisu art. 135e ust. 1 ustawy o Policji wynika, iż na rzeczniku dyscyplinarnym spoczywa obowiązek zebrania materiału dowodowego
i podejmowania czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy. Pełne wyjaśnienie sprawy dyscyplinarnej powinno nastąpić na tym etapie postępowania dyscyplinarnego.
W kolejnym etapie przełożony dyscyplinarny orzekający w pierwszej instancji na podstawie oceny zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego wydaje orzeczenie określone w przepisach art. 135j ust. 1-4 ustawy o Policji. Przypisanie policjantowi winy wymaga jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy i jego prawidłowej oceny prawnej. Zgodnie z art. 135l ust. 1 ustawy o Policji
w postępowaniu odwoławczym rozpoznanie sprawy następuje na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu dyscyplinarnym. Jeżeli jest to potrzebne do prawidłowego wydania orzeczenia, wyższy przełożony dyscyplinarny może uzupełnić materiał dowodowy, zlecając rzecznikowi dyscyplinarnemu prowadzącemu postępowanie dyscyplinarne wykonanie czynności dowodowych, określając ich zakres.
Wyższy przełożony dyscyplinarny, jako organ drugiej instancji postępowania dyscyplinarnego, niezależnie od zarzutów bada całą sprawę; jest organem reformatoryjnym, nie jest jednak organem faktu, lecz organem prawa. Orzeczenie wyższego przełożonego dyscyplinarnego wydawane jest bowiem na podstawie stanu faktycznego ustalonego i przyjętego za podstawę orzeczenia wydanego w pierwszej instancji. Postępowanie wyjaśniające, a w jego ramach postępowanie dowodowe przeprowadza – jeszcze przed postępowaniem przed organem pierwszej instancji - rzecznik dyscyplinarny. W oparciu o te ustalenia organ pierwszej instancji przyjmuje określony stan faktyczny jako podstawę swojego orzekania, a następnie wydaje orzeczenie. Wyjątkowo w toku postępowania odwoławczego wyższy przełożony dyscyplinarny może wpływać na modyfikację ustaleń dotyczących stanu faktycznego. Jeżeli jest to potrzebne do prawidłowego wydania orzeczenia, może on uzupełnić materiał dowodowy, zlecając rzecznikowi dyscyplinarnemu prowadzącemu postępowanie dyscyplinarne wykonanie czynności dowodowych, określając ich zakres. Uprawnienie to ma mieć pozytywny wpływ na sprawność postępowania i musi być traktowane jako absolutny wyjątek, gdyż pomija organ pierwszej instancji.
Wykładnia przepisów art. 135l ust. 1 i art. 135e ust.1 ustawy o Policji prowadzi do wniosku, iż organ pierwszej instancji – przełożony dyscyplinarny jest zobligowany do wskazania zgodnie z art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji stanu faktycznego, który przyjął za podstawę swojego orzeczenia. Stan faktyczny to zespół określonych faktów oraz środków dowodowych na podstawie, który owe fakty zostały ustalone, co jest połączone z oceną ich mocy dowodowej, czyli wiarygodności (zgodności z prawdą). Ocena wiarygodności obejmuje nie tylko ocenę dowodów, które stały się podstawą ustaleń faktycznych, lecz także wskazanie przyczyn uznania innych dowodów za niewiarygodne i wyłączenia ich z kręgu dowodów w oparciu o które zostały poczynione ustalenia faktyczne. Konieczność jednoznacznego wskazania stanu faktycznego przez organ pierwszej instancji jest warunkiem koniecznym dla zapewnienia obwinionemu policjantowi skutecznej możliwości ochrony swoich praw w toku postępowania dyscyplinarnego. A contrario nie jest prawnie dopuszczalne w świetle przepisu art. 135l ust. 1 ustawy o Policji ustalenie stanu faktycznego będącego podstawą orzeczenia o uznaniu za winnego obwinionego dopiero na etapie postępowania odwoławczego, gdyż naruszyłoby to jego prawo do skutecznej obrony praw w ramach dwuinstancyjnego postępowania dyscyplinarnego. Tylko wyjątkowo w postępowaniu odwoławczym może nastąpić uzupełnienie postępowania dowodowego, lecz możliwe jest to tylko wówczas gdy organ pierwszej instancji jednoznacznie wskazał stan faktyczny jaki stał się kanwą jego orzeczenia dyscyplinarnego i dopełnił wymogów formalnych wynikających z art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji w odniesieniu do orzeczenia.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy podzielić ocenę Sądu pierwszej instancji, iż organ pierwszej instancji w uzasadnieniu orzeczenia nie przedstawił stanu faktycznego, nie wskazał okoliczności faktycznych, które uznał za udowodnione i które stanowiły podstawę orzekania w sprawie. Organ nie wskazał dowodów, którym dał wiarę i na których się oparł, jak również przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zgodzić się należy z oceną Sądu pierwszej instancji, iż uzasadnienie orzeczenia organu pierwszej instancji stanowi sprawozdanie z przebiegu przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego i nie odpowiada wymaganiom art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji, a stan faktyczny przyjęty za podstawę orzekania został ustalony dopiero przez organ odwoławczy (s. 4 – 5 orzeczenia organu odwoławczego), wbrew uregulowaniom art. 135l ust. 1 ustawy o Policji.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela także pogląd WSA, iż stwierdzenie organów dyscyplinarnych, że zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza nieprzestrzeganie przez obwinionego zasad etyki zawodowej, jest przedwczesny, gdyż organy należycie nie wyjaśniły wszelkich okoliczności sprawy
i nie uzasadniły, dlaczego nie dały wiary wyjaśnieniom skarżącego, a także zeznaniom drugiego obwinionego funkcjonariusza, ani nie dokonały oceny wiarygodności zeznań złożonych w postępowaniu przygotowawczym przez świadka M. B., który wskazał na fakt zniszczenia przez obwinionego woreczka wraz z zawartością, mimo że prokurator prowadzący śledztwo przeciwko obwinionym postanowił osobiście przesłuchać te osobę z udziałem biegłego z zakresu psychologii na okoliczność zniszczenia zawartości woreczka, jako jedynego bezpośredniego świadka zdarzenia.
Brak naruszenia przepisów art. 135e ust. 1, art. 135l ust. 1, art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji nie daje tym samym podstaw do uznania, iż Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a., co czyni zarzut pierwszy bezpodstawnym.
Ze wskazanych wyżej względów na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut drugi naruszenia art. 151 p.p.s.a., gdyż brak było podstaw prawnych do oddalenia skargi. Dodatkowo wskazać należy, iż zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2004 r., OSK 284/04, niepubl., wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07; wyrok NSA z dnia 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06; wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., I OSK 31/07; postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., I OSK 294/12; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., II OSK 329/12; wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2013 r., I OSK 2255/12; wyrok NSA z dnia 8 września 2017 r., I OSK 3080/15, www.cbosa). Zarzut taki mógłby okazać się skuteczny jedynie wówczas, gdyby autor skargi kasacyjnej, zarzucając niezastosowanie określonego przepisu, jednocześnie wskazał przepis, który w jego przekonaniu został wadliwie zastosowany zamiast przepisu przez niego wskazywanego - wraz z podaniem uzasadnienia tego stanowiska. Wymogu tego skarga kasacyjna nie spełnia.
Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.