III OSK 572/23

III OSK 572/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6211 Przydział i opróżnienie lokalu mieszkalnego oraz kwatery tymczasowej w służbach mundurowych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 847/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-11-10
Skarżony organ
Prezes Agencji Mienia Wojskowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1995 nr 86 poz 433
art. 41 a ust. 1, art. 26, art. 21 ust. 1
Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 847/22 w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia 22 marca 2022 r. nr BP-DZ.410.3.2022/7 w przedmiocie przydziału osobnej kwatery stałej I. oddala skargę kasacyjną II. zasądza od Z. M. na rzecz Prezesa Agencji Mienia Wojskowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 847/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. M. (dalej: "skarżący") na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego (dalej: "organ") z dnia 22 marca 2022 r. nr BP-DZ.410.3.2022/7 w przedmiocie przydziału osobnej kwatery stałej.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Decyzją nr 411/03 Dyrektor Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. z dnia 29 grudnia 2003 r., przyznał skarżącemu osobną kwaterę stałą nr [...] przy ul. (...) w G., o strukturze: 3 pokoje z kuchnią, powierzchni użytkowej podstawowej (mieszkalnej) 43,37 m2 i użytkowej 70,69 m2. Przy ustaleniu należnej powierzchni użytkowej podstawowej uwzględniono aktualnych wówczas członków rodziny skarżącego, czyli żonę A. M., córkę J. M. oraz córkę K. M..
Wnioskiem z dnia 23 marca 2018 r. A. M. wystąpiła do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego w G. o rozkwaterowanie ze skarżącym w związku z orzeczonym rozwodem, bowiem zgodnie z wyrokiem z dnia 17 listopada 2016 r. sygn. akt II C 1368/14 Sąd Okręgowy w Gdańsku II Wydział Cywilny Rodzinny rozwiązał przez rozwód małżeństwo A. M. i Z. M..
Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: J. M. i K. M. sąd powierzył A. M., ograniczając ją do współdecydowania z Z. M. o istotnych sprawach małoletnich w zakresie edukacji i leczenia.
Zawiadomieniem z dnia 30 marca 2018 r. organ I instancji poinformował skarżącego, będącego żołnierzem zawodowym, o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie rozkwaterowania, w trybie art. 41a ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2018 r. poz. 133, dalej: "u.z.ś.z.").
Pismem z dnia 9 kwietnia 2018 r. (data wpływu do organu) skarżący poinformował organ o zawarciu kolejnego związku małżeńskiego z K. M. i wniósł o umożliwienie pozostania w dotychczas zajmowanym lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. (...) w G..
W dniu 24 kwietnia 2018 r. Dyrektor wyjaśnił stronie, że zajmowany lokal mieszkalny o strukturze 3p+k, o powierzchni użytkowej podstawowej 43,37 m2 przekracza posiadane przez niego uprawnienia, wynikające z tytułu dwuosobowego stanu rodzinnego i przedstawił propozycję innego lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy ul. (...) w G. o strukturze 2p+k, o powierzchni użytkowej podstawowej 31,90 m2.
Skarżący zawnioskował 18 czerwca 2019 r. o przydział lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. (...) w G., o powierzchni użytkowej większej niż wynikająca z przysługujących mu norm, na podstawie art. 26 ust. 5 ustawy o zakwaterowaniu.
W dniu 21 maja 2019 r. skarżący powiadomił organ I instancji o planowanym powiększeniu rodziny, gdyż jego żona K. M. spodziewa się dziecka. Mając powyższe na uwadze organ I instancji odstąpił od złożonej Z. M. propozycji przydziału lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy
ul. (...) w G., o strukturze 2p+k, o powierzchni użytkowej podstawowej 31,90 m2.
W dniu 27 września 2019 r. skarżący poinformował organ I instancji, że w związku z narodzinami syna P. M. w lokalu mieszkalnym nr [...] położonym przy ul. (...) w G. zamieszkuje trzyosobowa rodzina.
Decyzją nr OG-DZ.4300.2.65.2018/36/246 z dnia 29 października 2019 r. dyrektor orzekł o uchyleniu decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. nr 411/03 z dnia 29 grudnia 2003 r. w sprawie przyznania skarżącemu kwatery nr [...] położonej w budynku nr [...] przy ul. (...) w G. oraz przyznaniu mu prawa do zakwaterowania w kwaterze nr [...] położnej w budynku [...] przy ul. (...) w G., o powierzchni użytkowej 70,69 m2, w tym powierzchni użytkowej podstawowej 43,37 m2, na czas pełnienia służby w miejscowości G..
Z. M. odwołał się do Prezesa Agencji Mienia Wojskowego od ww.
rozstrzygnięcia w części dotyczącej uchylenia decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego
Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. nr 411/03 z dnia 29 grudnia 2003 r. przydzielającej kwaterę nr [...] położoną w budynku nr [...] przy ul. (...) w G.
i przyznania tejże kwatery tylko na czas pełnienia służby w miejscowości G..
Organ odwoławczy decyzją nr BP-DZ.4300.58.2019/2 z dnia 3 grudnia 2019 r. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, w części dotyczącej
uchylenia decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej
w G. nr 411/03 z dnia 29 grudnia 2003 r. przydzielającej skarżącemu kwaterę nr [...] położoną w budynku nr [...] przy ul. (...) w G. oraz o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu I instancji, w części dotyczącej przyznania mu prawa do zakwaterowania w kwaterze nr [...] położnej w budynku [...] przy ul. (...)
w G., o powierzchni użytkowej 70.69 m2, w tym powierzchni użytkowej podstawowej 43,37 m2, na czas pełnienia służby w miejscowości G. i w tym zakresie umorzył postępowanie, w części dotyczącej wydania decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego z uwzględnieniem uprawnień określonych w art. 26 u.z.ś.z., posiadanych w dniu uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód, na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o zakwaterowaniu.
Z. M. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a Sąd ten wyrokiem z dnia 14 października 2020 r. o sygn. akt II SA/Wa 55/20 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa.
Sąd uznał, że decyzja została wydana na niekorzyść strony, bo pozbawiła de facto żołnierza prawa do zakwaterowania. Sąd zwrócił też uwagę organowi, że orzekł poza zakresem zaskarżenia, bowiem odwołanie dotyczyło jedynie części decyzji.
Na skutek wniesionej przez organ skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjnym wyrokiem z dnia 13 października 2021 r., o sygn. akt III OSK 4111/21 oddalił skargę.
Organ rozpatrując ponownie sprawę, decyzją z dnia 22 marca 2022 r. utrzymał w mocy skarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu wskazał, że wziął pod uwagę fakt, że decyzja Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. nr 411/03 z dnia 29 grudnia 2003 r. w sprawie przydziału Z. M. kwatery nr [...] położonej w G. przy ul. (...), na skutek orzeczonego rozwodu z A. M. (prawomocnego z dniem 10 lutego 2017 r.), stała się niezgodna z rzeczywistym stanem, gdyż uprawniała do zamieszkiwania byłą małżonkę skarżącego (której Agencja zapewnia wraz z dziećmi najem innego lokalu mieszkalnego). Stąd przyjął, że organ I instancji zasadnie uchylił ww. decyzję przydziałową z 2003 roku.
Dodał też, że przy ustalaniu należnej powierzchni lokalu Dyrektor prawidłowo uwzględnił aktualnych członków rodziny skarżącego, tj.: żonę K. M.
i syna P. M. oraz dyspozycję art. 26 ust. 5 u.z.ś.z., zgodnie z którą żołnierzowi zawodowemu, na wniosek lub za jego pisemną zgodą, dyrektor oddziału regionalnego może przydzielić kwaterę albo inny lokal mieszkalny o powierzchni użytkowej podstawowej mniejszej albo do 20 m2 większej niż wynikająca
z przysługujących norm, o ile taka kwatera albo lokal mieszkalny nie jest niezbędny na zakwaterowanie żołnierza zawodowego o większej liczbie przysługujących mu norm.
W skardze do WSA skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "K.p.a.") poprzez zaniechanie umorzenia w całości postępowania administracyjnego, które stało się bezprzedmiotowe, albowiem w jego toku Z. M. zawarł związek małżeński i urodził mu się syn, co oznacza, że nabył prawo do takich samych norm, jakie posiadał przed dniem rozwodu, oraz art. 2 Konstytucji, art. 41 a ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu poprzez utrzymanie w mocy wadliwie wydanej merytorycznej decyzji o rozkwaterowaniu strony i ponowne przyznanie mu tego samego lokalu - ale już tylko na czas służby w miejscowości G..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W ocenie WSA istota sprawy sprowadza się do oceny tego, czy w chwili wydawania decyzji przez organ I instancji, istniał inny stan faktyczny niż ten, jaki uwzględniony był przy wydawaniu decyzji przydziałowej w 2003 roku. Tylko bowiem w identycznym stanie faktycznym; zachodziłaby konieczność umorzenia niniejszego postępowania. W razie zaś zmiany owego stanu faktycznego, organ był w obowiązku rozstrzygnąć na nowo sprawę administracyjną, uwzględniając zarówno aktualny na dzień orzekania stan faktyczny jak i aktualny stan prawny.
Analiza akt administracyjnych sprawy doprowadziła do konkluzji, że w chwili wydania decyzji pierwszo-instancyjnej (czyli 29.X.2019r.), istniał inny stan faktyczny niż ten, jaki uwzględniono przy wydawaniu decyzji w 2003 roku.
Przede wszystkim rodzinę strony uwzględnianą przy decyzji przydziałowej tworzy nowa małżonka. Nadto, obecnie żołnierz zgłosił do wspólnego zamieszkania-tylko, jedno dziecko, a nie jak miało to miejsce w 2003 roku – dwoje dzieci.
W związku z powyższymi zmianami stanu faktycznego, utrzymanie w obrocie
prawnym decyzji z 2003 roku byłoby w opinii Sądu I instancji niewłaściwe. Wcześniejsza decyzja nie odzwierciedlała bowiem obecnego stanu faktycznego. Organ I instancji nie tylko więc mógł, ale przede wszystkim musiał wyeliminować
z obrotu prawnego rozstrzygnięcie nieuwzględniające nowych okoliczności faktycznych.
W świetle powyższego, skład orzekający uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 105 K.p.a. za wywiedziony contra legem. Skoro bowiem na dzień rozstrzygania sprawy przez organ I instancji, przepis art. 21 ust. 1 u.z.ś.z. przewidywał istnienie prawa żołnierza do zakwaterowania wyłącznie na czas pełnienia służby, organ nie miał prawnych podstaw do wydawania decyzji o charakterze bezterminowym. Wobec treści ww. przepisu, musiał więc w decyzji przydziałowej zakreślić termin na jaki przyznaje stronie owo prawo. Nie czyniąc tego, dopuściłby się rażącego naruszenia prawa. Taka wadliwa decyzja, i tak nie ostałaby się w obrocie prawnym, i musiałaby z niego zostać wyeliminowana w trybie nadzwyczajnym.
Na marginesie Sąd podniósł, iż wobec powyższych argumentów bez znaczenia dla sprawy pozostawała podnoszona w skardze okoliczność, iż skarżona decyzja jest mniej korzystna dla strony od tej, pochodzącej z 2003 roku. Przepis art. 139 k.p.a. dotyczy bowiem wyłącznie zakazu pogarszania sytuacji strony przez decyzję organu odwoławczego. Utrzymana w mocy decyzja Dyrektora była zaś decyzją wydaną przez organ I instancji, w nowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Powyższe oznacza więc; iż w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia normy art. 139 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, kwestionując go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, podczas gdy występujące naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, powinny skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji z powodu bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego.
2. art. 2 Konstytucji, art. 41a ust. 1 u.z.ś.z., poprzez przyjęcie w ustalonym stanie faktycznym, iż zaistniała podstawa do wydania merytorycznej decyzji
o rozkwaterowaniu skarżącego i ponownego przyznania mu tego samego lokalu - ale już tylko na czas służby w miejscowości G., podczas gdy przepis ten został zastosowany przez Sąd niezgodnie z jego celem, a mianowicie celem decyzji o rozkwaterowaniu żołnierza jest usunięcie z lokalu osób nieuprawnionych do zamieszkiwania w nim, natomiast w stanie faktycznym niniejszej sprawy w chwili wydania decyzji w lokalu zamieszkiwały osoby uprawnione - żołnierz, małżonek i 1 dziecko.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz zrzeczono się rozprawy.
W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego i zrzekł się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wobec oświadczenia skarżącego kasacyjnie o zrzeczeniu się rozprawy, sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym – art. 182 § 2 p.p.s.a.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183
§ 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Podniesione w niej zarzuty niezależnie od tego, czy oparto je na podstawie naruszenia prawa materialnego – art. 41a ust. 1 u.z.ś.z, czy też przepisów prawa procesowego – art. 105 § 1 K.p.a. zmierzają do podważenia przyjętego przez WSA stanowiska, że wobec orzeczenia rozwodu skarżącego i posiadania przez niego w dniu rozwodu dwójki dzieci zachodziła podstawa do wydania decyzji o rozkwaterowaniu, pomimo że na dzień wydania tej decyzji skarżący pozostawał już w nowym związku małżeńskim, z którego urodziło się kolejne dziecko.
Stosownie do postanowień art. 41a ust. 1 u.z.ś.z. w przypadku rozwodu żołnierza zawodowego posiadającego dziecko i zajmującego lokal mieszkalny, właściwy organ dokonuje rozkwaterowania byłych małżonków po uprawomocnieniu się wyroku orzekającego rozwód. Rozkwaterowanie polega na uchyleniu dotychczasowej decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego i wydaniu nowej decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego z uwzględnieniem uprawnień określonych w art. 26 u.z.ś.z., posiadanych w dniu uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód.
Treść art. 41a ust. 1 pkt 1 u.z.ś.z. nie pozostawia wątpliwości, że prawomocny rozwód żołnierza zawodowego, który wraz z małżonkiem i co najmniej jednym dzieckiem zajmował lokal mieszkalny na podstawie decyzji o jego przydziale, zobowiązuje organ - po pierwsze, do wydania decyzji administracyjnej uchylającej tę decyzję przydziałową i po drugie, do wydania nowej decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego, z uwzględnieniem aktualnego ("porozwodowego") stanu rodzinnego żołnierza, który wpływa na zakres prawa do lokalu. Okoliczność, że po rozwodzie,
a przed wydaniem decyzji o rozkwaterowaniu, żołnierz ponownie zawarł związek małżeński, z którego urodziło się dziecko, nie powoduje, że wydanie decyzji
o rozkwaterowaniu staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. Organ ma obowiązek uchylić dotychczasową decyzję o przyznaniu lokalu mieszkalnego, albowiem odpadły elementy stanu faktycznego, które uzasadniały jej wydanie. Ponowne zawarcie związku małżeńskiego i narodziny kolejnego dziecka stanowią element faktyczny wchodzący w podstawę nowego stosunku administracyjnego,
w ramach którego skarżący może uzyskać kolejną decyzję administracyjną
o przyznaniu lokalu mieszkalnego. Potwierdzeniem przyjętych ocen prawnych jest treść załącznika nr 1 - WNIOSEK O PRZYDZIAŁ KWATERY ALBO INNEGO LOKALU MIESZKALNEGO – do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2016 r. w sprawie przydziału kwatery albo innego lokalu mieszkalnego przez Agencję Mienia Wojskowego (Dz. U. 2016 r. poz. 419), z którego wynika, że wnioskując
o przydział lokalu żołnierz podaje imię, nazwisko, datę urodzenia oraz PESEL małżonka oraz dzieci. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji, przyznanie lokalu mieszkalnego było uzależnione od podania danych identyfikujących członków rodziny skarżącego.
Z tej przyczyny zarzut naruszenia art. 105 § 1 K.p.a. nie mógł zostać uwzględniony.
W ramach zarzutu błędnej wykładni art. 41a ust. 1 u.z.ś.z. skarżący kasacyjnie wytyka, że Sąd pierwszej instancji błędnie zaaprobował uczynione
w decyzji Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia 22 marca 2022 r. nr BP-DZ.410.3.2022/7 zastrzeżenie, że przyznanie skarżącemu lokalu mieszkalnego następuje na czas pełnienia służby w miejscowości G. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił, że w dniu wydania tej decyzji obowiązywał również art. 21 ust. 1 u.z.ś.z., który przesądzał, że prawo do zakwaterowania przysługuje "na czas pełnienia służby wojskowej w miejscowości, w której żołnierz pełni służbę". Artykuł 21 u.z.ś.z. został znowelizowany w dniu 1 lipca 2010 roku, na mocy art. 1 pkt 23 ustawy z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2010r. nr 28, poz. 143). Stosownie do postanowień ustawy nowelizującej prawo do zakwaterowania przysługuje
w miejscowości, w której żołnierz pełni służbę i wyłącznie w czasie pełnienia tej służby. Okoliczność, że poprzednia decyzja przydziałowa z 2003 roku nie zawierała takiego zastrzeżenia wynika z tego, że nie przewidywała go obowiązująca naówczas treść
art. 21 ust. 1 u.z.ś.z. Sytuacja skarżącego nie uległa więc zmianie dlatego, że organy wadliwie zinterpretowały treść art. 41a ust. 1 u.z.ś.z., lecz dlatego, że przepis ten został znowelizowany.
Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 r. poz. 1935 ze zm.).