III OSK 5613/21

III OSK 5613/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Sławomir Pauter /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2178/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-08-20
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2018 poz 690
art. 4, art. 5 ust. 1
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia del. WSA Sławomir Pauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2178/19 w sprawie ze skargi Z.H. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 25 lipca 2019 r., nr 1632/OP/2019 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie przez Z.H. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2178/19, którym oddalono skargę Z.H. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej jako Prezes IPN) w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Powyższy wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2017 r. Z.H. zwrócił się do Prezesa IPN o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. z 2018 r. poz. 690 ze zm., dalej ustawa o działaczach opozycji).
W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy, a Prezes IPN wydał decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes IPN wydał decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. o uchyleniu własnej decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. i orzekł o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
W uzasadnieniu Prezes IPN wskazał, że uległa zmianie treść art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Dodany przepis art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji doprecyzował pojęcie dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa". Zdaniem organu powyższa zmiana miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy ewidencyjne dotyczące rejestracji Z.H. w charakterze tajnego współpracownika. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 2 (dodanym przepisem art. 3 ustawy z 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2019 r., poz. 992) przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.
W przedmiotowej sprawie, w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono zapisy ewidencyjne dotyczące Z.H. m.in.:
1. zapis z dziennika rejestracyjnego WUSW O., z którego wynika zarejestrowanie TW ps. "N." w dniu [...] stycznia 1984 r. do nr [...] do sprawy [...], materiały po wybrakowaniu zniszczono [...] stycznia 1990 r., złożono do archiwum do nr [...],
2. zapis z dziennika rejestracyjnego WUSW O., poz. [...] do sprawy [...], z którego wynika zarejestrowanie w dniu [...] marca 1978 r. kandydata na TW ps. "K.", złożono do archiwum do nr [...],
3. zapis z dziennika archiwalnego działu I WUSW O., poz. [...], z którego wynika, że Z.H. był zarejestrowany jako TW ps. "K.", akta zawierały jedną teczkę personalną zniszczoną [...] stycznia 1990 r. i jedną teczkę pracy zniszczoną [...] marca 1989 r.,
4. zapis z karty E-16 kartoteki odtworzeniowej WUSW O. dot. Z.H. s. T., ur. [...] r., z którego wynika, że był on zarejestrowany jako TW ps. "N." do nr [...],
5. zapis z karty EO-132 dot. Z.H. s. T., ur. [...] r., z którego wynika, że był on zarejestrowany jako TW ps. "K." do nr [...], nr archiwalny [...],
6. zapis z karty E-14 z kartoteki odtworzeniowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, sygn. [...], dot. Z.H. s. T., ur. [...] r., z którego wynika, że był pozyskany do współpracy w dniu [...] maja 1978 r. i zarejestrowany do nr [...] jako TW ps. "K."',
7. zapis z karty EO-4/77 z kartoteki odtworzeniowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, sygn. [...], dot. Z.H. s. T., ur. [...] r., z którego wynika, że był on zarejestrowany jako TW ps. "N." do nr [...], materiały złożono do archiwum do nr [...],
8. zapis z ZSKO, dot. Z.H. s. T., ur. [...] r., z którego wynika, że był on zarejestrowany jako TW, materiały złożono do archiwum do nr [...].
Biorąc powyższe dokumenty pod uwagę, Prezes IPN odmówił potwierdzenia, jakoby Z.H. spełniał warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Z takim stanowiskiem nie zgodził się Z.H., wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] lipca 2019 r., w której podniósł, że w 1981 r. – tj. od momentu powstania Solidarności, a następnie z chwilą ogłoszenia stanu wojennego w 1982 r. prowadził działalność opozycyjną. W efekcie tego [...] lutego 1982 r. został zatrzymany przez SB, a następnie do [...] kwietnia 1982 r. był przetrzymywany i internowany w ośrodkach odosobnienia w S., K. i G. Powyższe zdaniem skarżącego upoważnia do przyznania mu statusu osoby represjonowanej. Dalej skarżący wyjaśnił, że w jego ocenie oczywistym jest. że dokumentem sporządzonym lub wytworzonym z udziałem określonej osoby jest dokument, na którym widnieje jej podpis, lub w wyniku badań grafologicznych, możliwe jest przypisanie go tej osobie.
W odpowiedzi na skargę organ odniósł się do podniesionych w niej zarzutów i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2020 r. oddalił skargę Z.H.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji w pierwszej kolejności zgodził się ze stanowiskiem organu, że w przypadku, gdy w trakcie trwającego postępowania zmianie ulegają przepisy prawa materialnego – zachowując tożsamość sprawy – wówczas organ obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego.
Powołując się na treść art. 4 ust. 1 i art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji (dodanym przepisem art. 3 ustawy z 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2019 r. poz. 992), Sąd I instancji wskazał, że taka konstrukcja przepisów ustawy pociąga za sobą rygorystyczne konsekwencje, w świetle których:
- uprawnienia przewidziane w ustawie przysługują wyłącznie tym osobom, co do których w archiwum IPN brak jest jakichkolwiek dokumentów, mogących potwierdzić związki tych osób z organami bezpieczeństwa PRL,
- istnienie takich dokumentów stanowi automatyczną przeszkodę do nabycia tych uprawnień,
- ww. skutek zachodzi niezależnie od okoliczności, w jakich doszło do podjęcia działań na rzecz organów bezpieczeństwa PRL, czasu trwania tych działań, ich wagi, czy też proporcji, w jakich pozostają one w stosunku do całokształtu działalności opozycyjnej wnioskodawcy.
Sąd I instancji podał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zapisy ewidencyjne dotyczące Z.H. Biorąc natomiast pod uwagę treść zmienionego art. 4 ustawy o działaczach opozycji istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w przedmiocie stwierdzenia, czy skarżący spełnia warunki określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące danej osoby, spełniające kryteria określone w art. 4 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Postępowanie przed IPN ma zatem na celu jedynie zbadanie obecności lub braku dokumentów o sprecyzowanych przez organ kryteriach w zasobach archiwalnych IPN.
Sąd I instancji podzielił ocenę organu, że wymienione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokumenty mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, ponieważ zostały wytworzone przy udziale skarżącego, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "K.". Powołane dokumenty potwierdzają również fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie.
W ocenie Sądu I instancji okoliczność odnalezienia w zasobach archiwalnych IPN dokumentów potwierdzających zarejestrowanie skarżącego jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa PRL, niezależnie od tego, czy ww. rejestracja dokonała się za wiedzą i zgodą skarżącego i czy skarżący podejmował jakiekolwiek czynności jako ww. tajny współpracownik, obligowała Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej do odmownego rozpatrzenia jego wniosku. Ustalenia te nie pozwoliły na wydanie decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, bowiem organ nie był upoważniony do oceny prawdziwości dokumentów, prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też do ustalania czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. W obowiązującym stanie prawnym, organ jest upoważniony bowiem jedynie do ustalenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących skarżącego dokumentach.
Odnosząc się do argumentacji skargi Sąd I instancji wskazał, że ani kwestia działalności skarżącego jako działacza opozycji, ani jego własna ocena słuszności podejmowanych działań, wobec brzmienia ust. 2 art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wolą ustawodawcy, wyrażoną we dokonanej w 2019 r. zmianie tego przepisu, było uznanie, że wskazane w tym przepisie zapisy ewidencyjne, należy traktować jako dokumenty sporządzone przy współpracy osoby w nich wymienionej.
W odniesieniu zaś do wniosku o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego, Sąd I instancji wyjaśnił, że wniosek ten został rozpoznany na rozprawie i podkreślił, że TK jest powołany nie do interpretacji zapisów ustawowych, ale do oceny ich zgodności z Konstytucją. Skarżący nie sformułował wniosku o wystąpienie z takim pytaniem, ani nie podał argumentacji takie wystąpienie uzasadniającej, a Sąd z urzędu nie dopatrzył się podstaw do wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem co do zgodności z Konstytucją art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Z.H., reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz kosztów pomocy prawnej, które nie zostały pokryte w całości ani w części.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
- art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 4 ustawy o działaczach opozycji przez przyjęcie, iż Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie jest uprawniony do badania prawdziwości dokumentów znajdujących się w archiwach, nawet w przypadku istnienia uzasadnionego podejrzenia ich fałszerstwa,
- art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie, iż zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza autentyczności dokumentów zebranych przez organ ani faktu wytworzenia wskazanych dokumentów "przy udziale skarżącego".
Skarżący kasacyjnie nie zgodził się z twierdzeniem Sądu I instancji, iż uprawnienia wskazane w ustawie o działaczach opozycji przysługują wyłącznie osobom, dla których w archiwum IPN nie zachowały się jakiekolwiek dokumenty mogące potwierdzić ich związek z organami bezpieczeństwa IPN oraz, że istnienie tych dokumentów stanowi automatyczną przeszkodę do nabycia tych uprawnień.
Podkreślił jednocześnie, że dokumenty urzędowe sporządzone są w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania i stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Zdaniem skarżącego kasacyjnie wskazanej definicji nie można jednak stosować w stosunku do dokumentów, które zostały przez organ (w tym wypadku organ służb bezpieczeństwa) sfałszowane. Wytworzenie dokumentów potwierdzających współpracę ze służbami bezpieczeństwa PRL - nie mogły z przyczyn formalnych, według obowiązujących w tamtych czasach instrukcji, być wytworzone bez oświadczenia woli współpracownika. Oznacza to, że jeżeli w archiwach zachowały się dokumenty rejestracji skarżącego jako tajnego współpracownika, a dokumenty te powstały bez udziału skarżącego, to są to dokumenty fałszywe, które nie mogą być walidowane w toku współczesnych działań organów państwowych.
Niezrozumiałe jest również, w ocenie skarżącego kasacyjnie przyjęcie przez Sąd I instancji stanowiska organu, bazującego jedynie na podstawie opisu pracy naukowej, iż pomimo, iż dokumenty potwierdzające współpracę skarżącego kasacyjnie fizycznie się nie zachowały, to musiały one potwierdzać współpracę skarżącego kasacyjnie ze służbą bezpieczeństwa. Z materiałów publikowanych przez samo IPN często wynikało, że służba bezpieczeństwa wielokrotnie fabrykowała materiały przeciwko osobom związanym z opozycją - w celu kompromitacji tych osób, bądź też wykazania się przed przełożonymi, w związku ze zwerbowaniem osoby - ze względów operacyjnych - dla służb cennej. Nie jest zatem jasne, dlaczego akurat w przypadku skarżącego kasacyjnie, tak bezkrytycznie wydano stanowisko, skoro żadne dokumenty źródłowe się nie zachowały.
Odnosząc się natomiast do poglądu Sądu I instancji polegającego na braku możliwości ze strony organu badania prawdziwości dokumentów znajdujących się w archiwach, skarżący kasacyjnie uznał go za niesłuszny, gdyż zakłada on że organ pozbawiony jest możliwości badania prawdziwości dokumentów znajdujących się w archiwach — nawet wtedy gdy istnieje podejrzenie, że dokumenty te są sfałszowane.
Jednocześnie skarżący kasacyjnie zauważył, że dokumenty wskazujące na rzekomą jego współpracę pochodzą sprzed okresu uwięzienia i torturowania skarżącego przez funkcjonariuszy bezpieki (czemu organ nie zaprzecza), a więc prowadziłoby to do wniosku, że bardzo skrupulatne i metodyczne służby dopuściłyby się represji w stosunku do własnego współpracownika. Skarżący kasacyjnie, będący znaną osobą w środowisku opozycyjnym w tamtym regionie, wpierw był celem prowokacji, zmierzającej do przypisania mu "łatki" współpracownika tajnych służb, a następnie gdy metody te nie pozwoliły na osiągnięcie zamierzonego celu, został uwięziony i poddany biciu i torturom. Przy tego rodzaju, najbardziej logicznym założeniu chronologii wydarzeń, organ zobowiązany był do ustalenia prawdziwości wskazanych dokumentów znajdujących się w archiwach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodziła żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o których mowa w art. 183 § 3 p.p.s.a., jak również nie zachodziła żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu kontrolując zaskarżony skargą kasacyjną wyrok sądu I instancji, w związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze, że skarżący kasacyjnie w oparciu o art. 182 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy, a organ, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, niniejszą skargę kasacyjną NSA rozpoznawał na posiedzeniu niejawnym.
W rozpatrywanej sprawie Prezes IPN uznał, że skarżący kasacyjnie Z.H. nie spełnia przesłanki z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, bowiem kwerenda dokumentów archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu doprowadziła do odnalezienia dokumentów dotyczących skarżącego kasacyjnie.
Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma rozstrzygnięcie, czy Prezes IPN dokonał właściwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i wydał w oparciu o ten materiał prawidłowe rozstrzygnięcie.
Na wstępie wyjaśnić należy, że nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Ustawa o działaczach opozycji dla potrzeb realizacji przewidzianych w niej uprawnień, każe wyróżniać dwie kategorie podmiotów. Pierwszą kategorią są działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji). Do wskazanego w art. 2 ust. 1 okresu 12 miesięcy, z mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję takiej osoby zawarto w art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Powołany przepis wskazuje na kilka rodzajów okoliczności uznawanej przez ustawodawcę za represjonowanie z powodów politycznych, co powoduje, że zaistnienie choćby jednej z nich uzasadnia nadanie przez organ żądanego przez wnioskodawcę statusu.
W art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji ustawodawca natomiast ograniczył postępowanie dowodowe Prezesa IPN jedynie do stwierdzenia, czy osoba ubiegająca się o status na podstawie tej ustawy spełnia wymogi z art. 4 tej ustawy. Przy czym spełnienie tych wymogów to zgodnie z art. 4 pkt 2 ww. ustawy ustalenie, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ w razie odnalezienia dokumentów dotyczących danej osoby ubiegającej się o status ma dokonać ich oceny tylko pod kątem tego, czy są to dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Wbrew temu, co twierdzi skarżący kasacyjnie Sąd I instancji dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Odnalezione w archiwach dokumenty, w szczególności zapis z dziennika rejestracyjnego WUSW O., z którego wynika zarejestrowanie TW ps. "N." w dniu [...] stycznia 1984 r. do nr [...] do sprawy [...], materiały po wybrakowaniu zniszczono [...] stycznia 1990 r., złożono do archiwum do nr [...], zapis z dziennika rejestracyjnego WUSW O., poz. [...] do sprawy [...], z którego wynika zarejestrowanie w dniu [...] marca 1978 r. kandydata na TW ps. "K.", złożono do archiwum do nr [...], zapis z dziennika archiwalnego działu I WUSW O., poz. [...], z którego wynika, że Z.H. był zarejestrowany jako TW ps. "K.", akta zawierały jedną teczkę personalną zniszczoną [...] stycznia 1990 r. i jedną teczkę pracy zniszczoną [...] marca 1989 r., zapis z karty E-16 kartoteki odtworzeniowej WUSW O. dot. Z.H. s. T., ur. [...] r., z którego wynikało, że był on zarejestrowany jako TW ps. "N." do nr [...], zapis z karty EO-132 dot. Z.H. s. T., ur. [...] r., z którego wynika, że był zarejestrowany jako TW ps. "K." do nr [...], nr archiwalny [...], zapis z karty E-14 z kartoteki odtworzeniowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, sygn. [...], dot. Z.H. s. T., ur. [...] r., z którego wynika, że był pozyskany do współpracy w dniu [...] maja 1978 r. i zarejestrowany do nr [...] jako TW ps. ".", zapis z karty EO-4/77 z kartoteki odtworzeniowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, sygn. [...], dot. Z.H. s. T., ur. [...] r., z którego wynika, że był on zarejestrowany jako TW ps. "N." do nr ., materiały złożono do archiwum do nr [...], zapis z ZSKO, dot. Z.H. s. T., ur. [...] r., z którego wynika, że był on zarejestrowany jako TW, materiały złożono do archiwum do nr [...], uzasadnia ustalenie, że dokumenty te zostały wytworzone przy udziale skarżącego kasacyjnie w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "Komornicki" oraz potwierdzają fakt jego rejestracji w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.
W rozpoznawanej sprawie zarówno organ orzekający w sprawie, jak i Sąd I instancji słusznie zauważyli, że zmianie uległa treść art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przez dodanie ust. 2 (art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Nardowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z 2019 r. poz. 992), który doprecyzował pojęcie dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Celem powyższej zmiany było wzmocnienie przez ustawodawcę rygoryzmu i formalizmu ustawy o działaczach opozycji, przyjmując, że sam fakt istnienia urzędowych dokumentów, wytworzonych wyłącznie przez organy bezpieczeństwa państwa, potwierdzających samą rejestrację danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa, uniemożliwia przyjęcie, że osoba ta spełnia kryteria z art. 4 ustawy o działaczach opozycji, niezbędne do nabycia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3764/21, CBOSA).
Dla wydania zaskarżonej decyzji nie było zatem – wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie o istnieniu uzasadnionego podejrzenia sfałszowania tych dokumentów - konieczne weryfikowanie treści odnalezionej dokumentacji archiwalnej IPN pod względem prawdziwości faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa. Organ musiał ustalić tylko, czy dokumentacja z archiwum IPN ma cechy wskazane w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Ustalenie, czy współpraca z organami bezpieczeństwa państwa była faktycznie realizowana i czy miała wymierny efekt dla tych służb nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. W związku z tym Sąd I instancji zasadnie uznał, że Prezes IPN, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie poczynił ustalenia wystarczające dla jego wydania oraz zgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Zauważyć w tym miejscu należy, że osoba, co do której Prezes IPN odmówił wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie spełniania warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji, ma możliwość żądania zweryfikowania w innym trybie prawnym danych i informacji, dotyczących współdziałania z organami bezpieczeństwa, zawartych w dokumentacji zgromadzonej w archiwum IPN. I taką możliwość stwarza postępowanie autolustracyjne, przeprowadzane z inicjatywy zainteresowanej osoby przed właściwym sądem okręgowym na zasadach i w trybie uregulowanym w art. 20 ust. 5 tzw. ustawy lustracyjnej. Co istotne, przy badaniu tych przesłanek w postępowaniu lustracyjnym nie obowiązuje zamknięty katalog dowodowy, tak jak ma to miejsce na gruncie ustawy o działaczach opozycji, ograniczony wyłącznie do zasobów archiwalnych IPN. Brak jest zatem przeszkód do przeprowadzenia przez sąd powszechny również dowodu z innych dokumentów, jak też dowodu z zeznań świadków. Dopiero wtedy, gdy wyrok lustracyjny, stwierdzający niewspółpracowanie danej osoby z organami bezpieczeństwa winien być traktowany przez Prezesa IPN, przy ewentualnym ponownym orzekaniu w sprawie o potwierdzenie spełnienia warunków z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, jako równoznaczny w skutkach z brakiem w archiwum IPN dokumentów wskazanych w tym przepisie i obligować organ do wydania decyzji potwierdzającej spełnianie ww. warunków.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wyżej wskazano specyfika postępowania przed Prezesem IPN w sprawie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych powoduje, że postępowanie dowodowe jest ograniczone wyłącznie do odnalezienia w jego archiwach dokumentacji, która pozwala na zakwalifikowanie jej według kryteriów z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W przedmiotowej sprawie taka dokumentacja dotycząca skarżącego kasacyjnie została odnaleziona.
Mając powyższe na uwadze uznając, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalono.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.