III OSK 5501/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, uznając potrzebę ponownego rozpoznania sprawy dotyczącej odmowy umorzenia administracyjnej kary pieniężnej z uwagi na potencjalne naruszenia proceduralne i niewystarczającą analizę sytuacji skarżącego.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska odmawiającą umorzenia administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 50 000 zł. Skarżący powoływał się na trudną sytuację majątkową i zdrowotną. NSA uchylił wyrok WSA, wskazując na potencjalne naruszenie przepisów postępowania, w tym pobieżną analizę dowodów i brak należytego pouczenia skarżącego, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę skarżącego na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Decyzja ta odmawiała umorzenia administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 50 000 zł, nałożonej za naruszenie przepisów o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów. Skarżący argumentował swoją trudną sytuacją majątkową i zdrowotną. WSA oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo oceniły brak ważnego interesu strony uzasadniającego ulgę, a sytuacja skarżącego nie była nadzwyczajna. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 1 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 i 77 k.p.a. Zarzucono WSA pobieżną analizę materiału dowodowego dotyczącego sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego oraz zaniechanie należytego pouczenia strony. Sąd kasacyjny podkreślił obowiązek organów do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień, nawet jeśli ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. Wskazano, że nie jest jasne, czy odmowa ulgi wynikała z braku przesłanek, czy z braku przedłożenia dokumentów, a przedstawione przez skarżącego dowody nie zostały przez organy i WSA odniesione. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania WSA.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 1 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 i 77 k.p.a., poprzez pobieżną analizę materiału dowodowego i brak należytego pouczenia skarżącego.
Uzasadnienie
NSA uznał, że WSA nie dokonał wystarczającej kontroli stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji. Wskazano na obowiązek organów do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i udzielania stronom pouczeń, nawet jeśli ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. Nie było jasne, czy odmowa ulgi wynikała z braku przesłanek, czy z braku dokumentów, a przedstawione dowody nie zostały odniesione.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (18)
Główne
p.p.s.a. art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 189k § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 7
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 9
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 68 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustawa o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów art. 32 § 1
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez WSA przepisów postępowania, w tym art. 1 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 i 77 k.p.a. Pobierzna i wybiórcza analiza materiału dowodowego dotyczącego sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego. Zaniechanie przez WSA zbadania, czy organ administracji nie zaniechał należytego, wyczerpującego i zrozumiałego pouczenia skarżącego.
Godne uwagi sformułowania
Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 1 p.p.s.a. i art. 3 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, 8, 9 i art. 77 § 1 k.p.a. Z ustanowionej w art. 7 k.p.a. i doprecyzowanej w art. 77 § 1 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej wynika, że organ administracji publicznej ma obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Okoliczność, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy nie oznacza, że organ administracji jest całkowicie zwolniony z obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu, którego przedmiotem jest wniosek o umorzenie administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 189k § 1 pkt 1 k.p.a., to osoba, lub podmiot ubiegający się o zastosowanie ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej ma wykazać, że zaistniały podstawy do zastosowania przedmiotowej ulgi. Nie jest także możliwa ocena zasadności zarzutu naruszenia art. 189k § 1 k.p.a. w zw. z art. 68 § 1 Konstytucji RP poprzez zastosowanie błędnej, dowolnej i zawężającej wykładni zwrotów "ważny interes strony".
Skład orzekający
Beata Jezielska
sprawozdawca
Olga Żurawska - Matusiak
przewodniczący
Tamara Dziełakowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja obowiązków organów administracji w zakresie wyjaśniania stanu faktycznego i pouczania stron w postępowaniach dotyczących ulg w spłacie zobowiązań, zwłaszcza gdy strona działa bez profesjonalnego pełnomocnika."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o umorzenie administracyjnej kary pieniężnej i wymaga uwzględnienia kontekstu konkretnej sprawy oraz przedstawionych dowodów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe prowadzenie postępowania administracyjnego i jak sąd administracyjny może interweniować w przypadku naruszeń proceduralnych, nawet jeśli dotyczy to kwestii finansowych i trudnej sytuacji strony.
“Czy sąd uchyli karę pieniężną? Kluczowe błędy organów w ocenie sytuacji dłużnika.”
Dane finansowe
WPS: 50 000 PLN
Sektor
ochrona środowiska
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII OSK 5501/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-10-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-07-13 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Beata Jezielska /sprawozdawca/ Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący/ Tamara Dziełakowska Symbol z opisem 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane IV SA/Wa 1897/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-12 Skarżony organ Inspektor Ochrony Środowiska Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2325 art. 185 par 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia del. WSA Beata Jezielska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1897/20 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 24 czerwca 2020 r. nr DKGO-420-662-7/2019/mk w przedmiocie odmowy umorzenia administracyjnej kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. zasądza od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz A.A. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Uzasadnienie Wyrokiem z 12 lutego 2021 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1897/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.A. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 24 czerwca 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia administracyjnej kary pieniężnej, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że skarżący wystąpił do Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska o umorzenie kary pieniężnej w wysokości 50.000 zł, nałożonej decyzją tego organu z 2 lutego 2017 r., wydaną w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, motywując swój wniosek trudną sytuacją majątkową i osobistą. Decyzją z 13 czerwca 2019 r. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, na podstawie art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a., odmówił umorzenia w całości i w części kary administracyjnej. Na skutek wniesionego odwołania decyzją z 24 czerwca 2020 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że zgromadzony materiał dowodowy, na który składają się przede wszystkim wyjaśnienia skarżącego, potwierdza, że jego bieżąca sytuacja finansowa jest trudna. Podano, że pomimo wezwania, skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i osobistą ani w postępowaniu przed organem I instancji, ani w postępowaniu odwoławczym. Podniesiono, że trudna sytuacja skarżącego nie została spowodowana zdarzeniem losowym, ani nie jest to sytuacja, której nie można było wcześniej przewidzieć, zaś w aktach brak jest dowodu wskazującego na to, że po stronie skarżącego zaistniała okoliczność utraty możliwości zarobkowania i, że nie może podjąć pracy zarobkowej. Podniesiono, że trudna sytuacja materialna i życiowa nie przesądza automatycznie o możliwości zastosowania art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a. Poza tym okoliczności związane z wymierzeniem kary (przyczyny) nie były nadzwyczajne, tj. takie na które skarżący nie miał wpływu, gdyż obowiązek ten powstał z powodu jego działania z naruszeniem prawa. Dlatego udzielenie skarżącemu ulgi jest sprzeczne z interesem publicznym. Wskazano, że sytuacja skarżącego nie jest wyjątkowa na tle innych podmiotów. W związku z tym organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że brak jest uzasadnionych przesłanek wskazujących na ważny interes skarżącego oraz interes publiczny. Nie wystarczy bowiem stwierdzenie trudnej sytuacji finansowo-osobistej, ale musi mieć ona charakter wyjątkowy, różniący się od sytuacji innych podmiotów, a taka sytuacja w tej sprawie nie wystąpiła. Natomiast z punktu widzenia przyczyny wymierzenia kary pieniężnej, udzielenie ulgi skarżącemu byłoby sprzeczne z interesem publicznym. W skardze na powyższą decyzję skarżący podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej i z tego powodu nie może uiścić kary pieniężnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Oddalając skargę WSA wskazał, że w świetle przedłożonych przez skarżącego dokumentów organy w sposób prawidłowy dokonały analizy sytuacji osobistej skarżącego i doszły do niewadliwych wniosków, że nie zachodzi w tym przypadku ważny interes strony uzasadniający udzielenie ulgi, (bez względu na jej formę). Podano, że ustawa nie definiuje pojęcia "ważnego interesu strony" ani "ważnego interesu publicznego", ale zasadnym jest odwołanie się do wypracowanego na gruncie art. 67a Ordynacji podatkowej orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Wynika z niego zaś, że instytucja umorzenia postępowania ma charakter wyjątkowy. O istnieniu ważnego interesu podatnika uzasadniającego zastosowanie ulgi decydują kryteria obiektywne, nie zaś subiektywne przekonanie podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Dla oceny sytuacji podatnika w aspekcie umorzenia lub rozłożenia na raty zaległości podatkowych ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa i osobista strony, ale i sposób powstania tych zaległości oraz towarzyszące temu okoliczności. Przy czym to strona, która wnosi o zastosowanie ulgi ma obowiązek wskazania przesłanek uzasadniających zastosowanie ulgi, co nie zwalnia organu od poczynienia konkretnych ustaleń w tym zakresie. Podniesiono, że okoliczności które doprowadziły do powstania zobowiązania nie były nadzwyczajne, lecz były wynikiem działań skarżącego, który sprowadził do Polski bez zgłoszenia części samochodowe i dlatego udzielenie ulgi pozostaje w sprzeczności z interesem publicznym. Wskazano, że sama trudna sytuacja finansowa skarżącego nie jest powodem do zastosowania ulgi. Podniesiono, że skarżący we wniosku wskazał, że utrzymuje się z emerytury wysokości 500 zł, w odwołaniu zaś podał, że posiada dochód od netto 554 zł i z tego pokrywa wydatki na żywność, leki, środki czystości i bilety PKP oraz że nie posiada żadnych nieruchomości, samochodu, żadnych oszczędności, mieszka w pokoju żony, z którą ma rozdzielność majątkową, a także że posiada zaciągnięty kredyt na kwotę 50000 zł. Podano jednak, że mimo wezwania organu I instancji, skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie swojej sytuacji osobistej i majątkowej. Skarżący swój wniosek motywował stanem zdrowia, przedstawiając liczne karty informacje leczenia szpitalnego, ale nie wykazał aktualnych dokumentów dotyczących źródeł i wysokości uzyskiwanych dochodów, posiadanego majątku, stanu rodzinny, ponoszonych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego i leczenie. W związku z tym organ słusznie uznał, że nie było możliwe pozytywne rozpatrzenie jego wniosku. Sytuacja skarżącego nie jest bowiem nagła, nadzwyczajna, czy losowa, lecz wynika z decyzji podejmowanych przez stronę. Podano, że decyzja o wymierzeniu kary stała się prawomocna od 7 lutego 2019 r., a zatem od tej daty skarżący powinien liczyć się z obowiązkiem jej uiszczenia. Natomiast brak przedstawienia wiarygodnych dowodów na okoliczność wykazania trudnej sytuacji osobistej i majątkowej uniemożliwiło ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł A.A., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: - art. 1, art. 3 p.p.s.a. przez niezbadanie, czy organ administracji w toku rozpoznania sprawy i wydania decyzji nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności poprzez dowolną, pobieżną i wybiórczą analizę materiału dowodowego dotyczącego sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego, co doprowadziło do błędnego oraz sprzecznego z zasadami doświadczenia życiowego i logiki ustalenia braku przesłanek wskazujących na ważny interes skarżącego, dający podstawę do umorzenia administracyjnej kary pieniężnej, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy i stanowi naruszanie art. 7, 8, 9 i 77 k.p.a.; - art. 1, art. 3 p.p.s.a. przez niezbadanie, czy organ administracji w toku rozpoznania sprawy i wydania decyzji nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności poprzez zaniechanie przez organ administracyjny należytego, wyczerpującego i zrozumiałego pouczenia skarżącego, będącego starszym, schorowanym człowiekiem, nieposiadającym wiedzy prawniczej, występującemu w postępowaniu administracyjnym samodzielnie bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a w szczególności wskazania jaki rodzaj dokumentów skarżący winien złożyć dla wykazania okoliczności - złego stanu zdrowia uniemożlwiającego mu podjęcie pracy, na które skarżący powoływał się w uzasadnieniu wniosku o umorzenie administracyjnej kary pieniężnej, a zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący złożył dokumentację medyczną wykazującą, że skarżący leczy się od wielu lat na przewlekłe choroby, które organ uznał za niewystarczającą, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy i stanowi naruszanie art. 7, 8, 9 i 77 k.p.a.; - art. 1, art. 3 p.p.s.a. przez niezbadanie, czy organ administracji w toku rozpoznania sprawy i wydania decyzji nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności poprzez zastosowanie przez organ błędnej, dowolnej i zawężającej wykładni zwrotów "ważny interes strony", ograniczający to pojęcie do wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, podczas gdy pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podmiotu występującego o ulgę, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego, jak również okoliczności wpływające na sytuację życiową skarżącego, takich jak przewlekłe choroby realnie zagrażającą życiu (stwierdzone u skarżącego), które, wbrew rażąco dowolnym twierdzeniom organu, jest zdarzeniem losowym, którego nie można było przewidzieć oraz przez błędną i ograniczającą wykładnię zwrotu "ważny interes publiczny" przedkładając fiskalny interes państwa nad zdrowie i życie podatnika, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy i stanowi naruszanie art. 8, 11, 189k § 1 k.p.a. w zw. z art. 68 § 1 Konstytucji RP; - art. 145 § 1 p.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 8, 9, 11 i 77 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że WSA nie dokonał rzetelnej kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. Podniesiono, że organ administracji rażąco wąsko intepretuje pojęcie ważnego interesu strony, ograniczając go jedynie do sytuacji nadzwyczajnych, wyjątkowych, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa sądowo administracyjnego pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, czy też wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków. Zarzucono, że organ administracyjny nie zbadał wnikliwe i wszechstronnie sytuacji życiowej, majątkowej, zdrowotnej i osobistej skarżącego, zaś WSA ograniczył się jedynie do powtórzenia za organem administracji, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów na okoliczność wykazania swej trudnej sytuacji osobistej i majątkowej. Podniesiono, że w odpowiedzi na wezwanie organu administracyjnego skarżący złożył żądane dokumenty w postaci oświadczenia o stanie rodziny, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wraz z decyzją o ustaleniu wysokości emerytury i decyzją o ustaleniu renty inwalidzkiej oraz dokumentację medyczną na potwierdzenie stanu zdrowia. W ocenie skarżącego kasacyjnie nie sposób zgodzić się z WSA, że dokumenty te nie potwierdzają nadzwyczajnie trudnej sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego. Dokumenty te zostały wystawione przez powołane do tego organy i uprawnione jednostki medyczne, a zatem brak jest podstaw do odmowy im wiarygodności. Skarżący kasacyjnie zarzucił, że wskazywane przez niego okoliczności i przedstawione dowody zostały pominięte przez organy administracji, a to uchybienie powielił również WSA, powtarzając za organem administracji, że skarżący nie złożył żadnych dowodów potwierdzających jego sytuację życiową, zdrowotną i majątkową. Zarzucono, że pominięty został ważny interes publiczny, który przemawia za udzielaniem skarżącemu pomocy w postaci umorzenia zaległości starszemu, schorowanemu człowiekowi, utrzymującemu się z wyjątkowo niskiej emerytury. Wskazano, że choroba jest zaś zdarzeniem niezależnym od woli skarżącego i jest zdarzeniem nagłym, którego nie można było przewidzieć. Dodatkowo podniesiono, że organ administracji obowiązany był w sposób należyty, wyczerpujący i zrozumiały dla osoby nieposiadającej wiedzy prawniczej, występującej bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, pouczyć skarżącego, jakie konkretnie dowody mają znaczenie dla okoliczności istotnych w sprawie. Nie wystarczy zatem lakoniczne wezwanie do złożenia dowodów wykazujących sytuację osobistą i majątkową, bo takie dowody uprzednio skarżący już złożył, a organ je pominął. W piśmie z 11 czerwca 2023 r. skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany był granicami skargi kasacyjnej. Wniesiona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Skarżący kasacyjnie organ trafnie zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 1 p.p.s.a. i art. 3 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, 8, 9 i art. 77 § 1 k.p.a., którego upatruje w niezbadaniu przez WSA, czy organ administracji nie dokonał pobieżnej i wybiórczej analizy materiału dowodowego dotyczącego sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego, a także czy nie zaniechał należytego, wyczerpującego i zrozumiałego pouczenia skarżącego, występującego bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków. Należy wskazać, że z ustanowionej w art. 7 k.p.a. i doprecyzowanej w art. 77 § 1 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej wynika, że organ administracji publicznej ma obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przy czym w myśl art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zgodnie zaś z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu, którego przedmiotem jest wniosek o umorzenie administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 189k § 1 pkt 1 k.p.a., to osoba, lub podmiot ubiegający się o zastosowanie ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej ma wykazać, że zaistniały podstawy do zastosowania przedmiotowej ulgi. Zatem to wnioskodawca powinien wykazać się inicjatywą, jeżeli chodzi o udowodnienie twierdzeń, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Wynika to nie tylko z faktu, że umorzenie należności wynikającej z kary pieniężnej jest wyjątkiem od zasady obowiązku uiszczania wymierzonych kar, ale także z faktu, że to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie wymierzonej kary. Jednakże okoliczność, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy nie oznacza, że organ administracji jest całkowicie zwolniony z obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Podjęcie decyzji w ramach uznania administracyjnego, do jakich zalicza się decyzje wydawane na podstawie art. 189k § 1 pkt 1 k.p.a., wymaga przede wszystkim ustalenia i rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, gdyż tylko w takim wypadku decyzja taka nie ma charakteru dowolnego. Z akt sprawy wynika, że w związku z podawanymi przez skarżącego okolicznościami organ wzywał go do przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i osobistą, m.in. oświadczenia o sytuacji majątkowej i osobistej oraz dokumentów potwierdzających to oświadczenie. W odpowiedzi na te wezwania skarżący przedkładał pisma i dokumenty, a mimo to organy, a także Sąd I instancji uznały, że strona nie wykazała, że istnieją podstawy do zastosowania ulgi. Przy czym nie do końca wiadomo, czy podstawą odmowy udzielenia ulgi był brak istnienia przesłanek, o których mowa w art. 189k § 1 pkt 1 k.p.a., czy też brak przedłożenia przez skarżącego żądanych dokumentów. Słusznie bowiem podnosi skarżący kasacyjnie, że do przedstawionych przez skarżącego dokumentów organy w ogóle się nie odniosły, a uchybienie to powtórzył WSA. Nie wiadomo zatem, z jakich powodów zarówno organy, jak i WSA uznały, że skarżący np. nie przedłożył oświadczenia o swoim stanie majątkowym, skoro chociażby w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący podawał, jaki posiada majątek, dochody oraz jakie ponosi wydatki, a także jakie ma zobowiązania. Jeżeli zaś oświadczenia wnioskodawcy budziły wątpliwości lub wymagały sporządzenia ich w określonej formie, to okoliczności w nim wskazane mogły zostać uznane przez organ za nieudowodnione tylko w takim wypadku, gdyby strona w sposób jasny i wyraźny została wezwana do ich sprecyzowania lub przedłożenia w odpowiedniej formie, a obowiązku tego nie wykonała, bądź też przedłożone dokumenty podawanych przez nią okoliczności nie potwierdziły. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji wynika, że WSA zaakceptował decyzje wydane przez organy uznając z jednej strony, że nie zostały spełnione przesłanki ważnego interesu strony, czy też ważnego interesu publicznego, a z drugiej strony, że skarżący nie przedstawił aktualnych dokumentów na potwierdzenie swoich twierdzeń dotyczących sytuacji osobistej i majątkowej. Nie wiadomo zatem, czy podstawą rozstrzygnięcia WSA było stwierdzenie braku zaistnienia przesłanek określonych w art. 189k § 1 k.p.a., czy też może WSA uznał, że ocena spełnienia tego warunku jest niemożliwa z uwagi na brak przedstawienia stosownej dokumentacji. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona przez Sąd I instancji. W tej sytuacji nie jest także możliwa ocena zasadności zarzutu naruszenia art. 189k § 1 k.p.a. w zw. z art. 68 § 1 Konstytucji RP poprzez zastosowanie błędnej, dowolnej i zawężającej wykładni zwrotów "ważny interes strony". Należy przy tym w pierwszej kolejności wskazać, że zarzut ten dotyczy naruszenia prawa materialnego, a w związku z tym powinien być podniesiony w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Wprawdzie nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09), jednakże Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13, wyrok NSA z 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1420/14). Skoro jednak Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji nie wystarczająco skontrolował prawidłowość stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji, to i tak przedwczesna na tym etapie byłaby ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego. Zarzut naruszenia prawa materialnego może być bowiem postawiony dopiero, jeśli ustalony stan faktyczny nie budzi wątpliwości (por. wyrok NSA z 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11). Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym orzeczeniu i dokona ponownej kontroli legalności zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając okoliczność zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI