III OSK 543/25

Naczelny Sąd Administracyjny2025-05-13
NSAAdministracyjneWysokansa
szkolnictwo wyższeautonomia uczelnikontrola sądowaakty wewnętrznezakład administracyjnyuchwała senatustatut uczelniprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnyminadzór ministra

NSA oddalił skargę kasacyjną od postanowienia WSA odrzucającego skargę na uchwałę Senatu uczelni dotyczącą zmiany statutu, uznając, że akty wewnętrzne uczelni nie podlegają kontroli sądów administracyjnych.

Skarżący A.B. złożył skargę kasacyjną od postanowienia WSA w Łodzi, które odrzuciło jego skargę na uchwałę Senatu Akademii dotyczącą zmiany statutu. WSA uznał, że uchwała ta, jako akt wewnętrzny uczelni (zakładu administracyjnego), nie podlega kontroli sądów administracyjnych. NSA podzielił to stanowisko, podkreślając autonomię uczelni i wskazując, że jedynie akty zewnętrzne, mające wpływ na prawa i obowiązki studentów wynikające z przepisów prawa, mogą być zaskarżane. Skoro zaskarżona uchwała nie spełniała tych kryteriów, skargę kasacyjną oddalono.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A.B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, które odrzuciło jego skargę na uchwałę Senatu Akademii dotyczącą zmiany statutu uczelni. Sąd pierwszej instancji uznał, że uchwała ta, będąca aktem wewnętrznym uczelni (traktowanej jako zakład administracyjny), nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Uzasadnił to tym, że akty wewnętrzne nie kształtują bezpośrednio praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa, a jedynie regulują stosunki wewnątrz uczelni. NSA przychylił się do tego stanowiska. Podkreślono, że uczelnie wyższe korzystają z konstytucyjnej autonomii, a ingerencja sądów administracyjnych jest ograniczona do przypadków przewidzianych w ustawie. Zaskarżona uchwała nie była decyzją administracyjną ani innym aktem podlegającym kontroli sądowej na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), ponieważ miała charakter wewnętrzny i nie rozstrzygała o prawach lub obowiązkach studentów wynikających z przepisów prawa w sposób władczy. NSA wskazał, że w przypadku naruszenia prawa przez uczelnię, właściwym trybem jest zwrócenie się do ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego o podjęcie działań nadzorczych. W związku z tym, skargę kasacyjną oddalono.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, uchwała Senatu uczelni dotycząca zmiany statutu, będąca aktem wewnętrznym uczelni (zakładu administracyjnego), nie podlega kontroli sądów administracyjnych, ponieważ nie jest decyzją administracyjną ani innym aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Uzasadnienie

Uczelnia wyższa jest zakładem administracyjnym. Akty wewnętrzne uczelni, takie jak uchwały dotyczące statutu, nie kształtują bezpośrednio praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa w sposób władczy i jednostronny. Podlegają one autonomii uczelni i nie są bezpośrednio zaskarżalne do sądu administracyjnego. Kontroli sądowej podlegają jedynie akty zewnętrzne, które rozstrzygają o nawiązaniu, odmowie nawiązania, przekształceniu lub rozwiązaniu stosunku zakładowego. W przypadku naruszenia prawa przez uczelnię, właściwym trybem jest nadzór ministra.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis ten określa zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, obejmujący m.in. inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem pewnych postępowań. Sąd uznał, że uchwała Senatu uczelni nie spełnia kryteriów aktu podlegającego kontroli na podstawie tego przepisu.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis ten stanowi podstawę do odrzucenia skargi, jeśli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

p.s.w.n. art. 72 § ust. 3

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Wymieniony jako przykład sytuacji, w których uczelnia wydaje decyzje administracyjne podlegające kontroli sądowej.

p.s.w.n. art. 108

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Wymieniony jako przykład sytuacji, w których uczelnia wydaje decyzje administracyjne podlegające kontroli sądowej.

p.s.w.n. art. 426

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Określa zakres nadzoru ministra nad uczelniami w zakresie zgodności działania z przepisami prawa.

p.s.w.n. art. 427 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Przyznaje ministrowi kompetencję do kontroli aktów podejmowanych przez organ uczelni.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do wniesienia skargi kasacyjnej z powodu naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd jest związany granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepisy dotyczące rozstrzygania o kosztach sądowych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała Senatu uczelni dotycząca zmiany statutu jest aktem wewnętrznym uczelni i nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Uczelnie wyższe korzystają z autonomii, a ingerencja sądów administracyjnych jest ograniczona do przypadków przewidzianych w ustawie. W przypadku naruszenia prawa przez uczelnię, właściwym trybem jest zwrócenie się do ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego o podjęcie działań nadzorczych.

Odrzucone argumenty

Zaskarżona uchwała spełnia hipotezę art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i narusza uprawnienia studenta wynikające z przepisów prawa. Od okoliczności, czy uczelnia działa zgodnie z prawem, zależy merytoryczna wartość uzyskanego wykształcenia.

Godne uwagi sformułowania

uczelnia wyższa jest podmiotem działającym w formie zakładu administracyjnego istotę władztwa zakładowego stanowi zakres upoważnień dla organów zakładu do jednostronnego kształtowania stosunków prawnych z użytkownikami zakładu akty zakładowe zewnętrzne decydują o nawiązaniu, rozwiązaniu lub przekształceniu zasadniczych elementów stosunku zakładowego akty zakładowe wewnętrzne są jednostronnymi działaniami prawnymi organów zakładu, skierowanymi na wywołanie konkretnych, indywidualnie oznaczonych, skutków prawnych w ramach stosunku zakładowego kognicji sądów administracyjnych podlegają tylko decyzje organów uczelni mające wyraźną podstawę prawną w przepisach p.s.w.n. nie każdy przejaw działalności organów uczelni podlega kontroli sądowej

Skład orzekający

Mirosław Wincenciak

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności lub niedopuszczalności zaskarżania aktów wewnętrznych uczelni do sądów administracyjnych, podkreślenie autonomii uczelni i roli nadzoru ministerialnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchwały Senatu uczelni dotyczącej zmiany statutu; interpretacja art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w kontekście aktów wewnętrznych uczelni.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii granicy między autonomią uczelni a kontrolą sądową, co jest istotne dla studentów i pracowników naukowych. Pokazuje, kiedy można, a kiedy nie można skarżyć decyzje uczelni.

Czy uchwała Senatu uczelni jest poza zasięgiem sądu? NSA wyjaśnia granice kontroli aktów wewnętrznych.

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 543/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-05-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III SA/Łd 797/24 - Postanowienie WSA w Łodzi z 2024-12-18
Skarżony organ
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par 2 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 grudnia 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 797/24 o odrzuceniu skargi A.B. na uchwałę Senatu Akademii [...] nr 3/05.09/2024 w przedmiocie zmiany Statutu Akademii [...] postanawia oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 18 grudnia 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 797/24, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), odrzucił skargę A.B. na uchwałę Senatu Akademii [...] nr 3/05.09/2024 w przedmiocie zmiany Statutu Akademii [...].
W uzasadnieniu postanowienia powołał treść art. 3 § 2 i § 3 p.p.s.a., wskazując, że uczelnia wyższa jest podmiotem działającym w formie zakładu administracyjnego. Stanowi więc jednostkę organizacyjną niebędącą organem państwowym, ani organem samorządu, która została powołana do wykonywania zadań publicznych oraz jest uprawniona do nawiązywania stosunków administracyjnoprawnych. Zakład administracyjny (publiczny) jako jedna z form decentralizacji nie podlega władzy hierarchicznej organów administracji rządowej i sprawuje funkcje administracji publicznej samodzielnie, korzystając z władztwa zakładowego. Istotę władztwa zakładowego stanowi zakres upoważnień dla organów zakładu do jednostronnego kształtowania stosunków prawnych z użytkownikami zakładu (studentami, doktorantami), pracownikami zakładu, jak również z osobami, które znalazły się na terenie zakładu w innym charakterze. Z chwilą przyjęcia danej osoby w poczet użytkowników zakładu, staje się ona podmiotem praw i obowiązków, które przysługują bądź obciążają użytkowników danego zakładu. Te prawa i obowiązki wynikają zarówno z przepisów powszechnie obowiązujących (ustaw i aktów normatywnych wykonawczych), jak i ze statutów oraz regulaminów zakładowych. Użytkownika, który dobrowolnie przystąpił do zakładu administracyjnego, wiążą przepisy zawarte w aktach normatywnych wewnątrzzakładowych, ponieważ jego wniosek o przyjęcie jest równocześnie wyrażeniem zgody na poddanie się reżimowi prawnemu obowiązującemu w danym zakładzie (por. postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2529/17).
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, uchwała Senatu Akademii [...] w sprawie zmiany Statutu Akademii [...] nie stanowi decyzji administracyjnej, postanowienia, czy też innego aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a., a zatem nie podlega kontroli sądów administracyjnych. W doktrynie i orzecznictwie za utrwalony uznać należy pogląd, zgodnie z którym zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegają akty zakładowe zewnętrzne, czyli rozstrzygnięcia, które mają znaczenie dla praw i obowiązków użytkowników zakładu, przesądzające o nawiązaniu, odmowie nawiązania, przekształceniu bądź rozwiązaniu stosunku zakładowego (por. postanowienie NSA z dnia 18 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1583/12). Od wyżej wymienionych odróżnić należy rozstrzygnięcia organów szkoły wyższej, znajdujące postawę prawną w wewnętrznych źródłach prawa, np. statucie uczelni czy w regulaminie studiów – będą to akty zakładowe wewnętrzne, które dotyczą indywidualnie określonego członka zakładu, które jednak nie odnoszą się do nawiązania, bądź rozwiązania stosunku łączącego go z zakładem. Ustawodawca, dając możliwość uregulowania organizacji uczelni i toku studiów przez organy uczelni, nie zdecydował się poddać kontroli sądów administracyjnych wszystkich rozstrzygnięć podejmowanych przez organy uczelni, co wynika z ich autonomii. Kognicji sądów administracyjnych podlegają zatem tylko decyzje organów uczelni mające podstawę prawną w obowiązującej ustawie. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1571, dalej w skrócie: "p.s.w.n."), w drodze decyzji administracyjnej orzeka się o: odmowie przyjęcia na studia (art. 72 ust. 3), stwierdzeniu nieważności dyplomu (art. 77 ust. 5), świadczeniach pomocy materialnej dla studentów (art. 86 ust. 2), skreśleniu z listy studentów (art. 108). Ustawa ta dokładnie określa inne sytuacje, w których dopuszczalne jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego, tj.: na rozstrzygnięcie Rektora w sprawie uchylenia aktu wydawanego przez samorząd studencki niezgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, statutu uczelni, regulaminu studiów lub regulaminu samorządu (art. 110 ust. 8); na decyzję Rady Doskonałości Naukowej w sprawie nabycia uprawnień równoważnych uprawnieniom wynikającym z posiadania stopnia doktora habilitowanego (art. 226 ust. 5); na prawomocne orzeczenie odwoławczej komisji dyscyplinarnej (art. 318); na rozstrzygnięcie nadzorcze ministra w sprawie stwierdzenia nieważności aktu uczelni niezgodnego z prawem (art. 427 ust. 3). Zaskarżony w tej sprawie akt nie należy do żadnej z powyższych kategorii.
WSA w Łodzi podkreślił ponadto, że nadzór państwowy nad uczelniami sprawuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego. Nadzór ten ma charakter wyłącznie nadzoru prawnego – czyli dotyczy badania zgodności działań organów uczelni z przepisami ustawy i jej statutu, dotyczy przy tym zarówno indywidualnych, jak i generalnych rozstrzygnięć rektora i senatu szkoły wyższej. Na rozstrzygnięcie organu nadzoru w sprawie stwierdzenia nieważności aktu służy, w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia, skarga do sądu administracyjnego, a zatem zaskarżona uchwała mogłaby podlegać kontroli ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i dopiero jego rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność tej uchwały byłoby zaskarżalne do sądu administracyjnego. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w kontrolowanej sprawie.
Sąd pierwszej instancji stwierdził także, iż zaskarżona uchwała nie posiada waloru aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Ma ona bowiem charakter wewnętrzny, nie kształtuje bezpośrednio uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, nie rozstrzyga o nich w sposób władczy i jednostronny – nie nosi ona zatem koniecznej cechy aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., co oznacza w konsekwencji, że nie podlega kognicji sądu administracyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiódł A.B. Zaskarżając postanowienie w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wskazując na ten zarzut skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za wszystkie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionego w niej zarzutu. Podkreślił, iż uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest lakoniczne, a ze sposobem rozumowania Sądu nie sposób się zgodzić. W jego ocenie zaskarżona uchwała spełnia przynajmniej hipotezę art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W przypadku skarżącego akt ten łączy się z naruszeniem określonych uprawnień wynikających z faktu bycia studentem, wymienionych w szczególności w art. 85-91, art. 104 oraz art. 106 p.s.w.n. Korzystanie z tych praw uzależnione jest od studiowania na uczelni, która działa zgodnie z prawem, a o tym decyduje w znacznej mierze jej funkcjonowanie na podstawie legalnie uchwalonego statutu. Podkreślenia wymaga, że od okoliczności, czy uczelnia działa zgodnie z prawem zależy również, czy uzyskiwane przez studentów oceny dyplomowe bądź okresowe nie będą mogły później zostać zakwestionowane, a także, czy na dalszych etapach życia studenta, w szczególności jego kariery zawodowej, nie będzie kwestionowana merytoryczna wartość uzyskanego wykształcenia. Prawa studenta zależą zatem bezpośrednio od okoliczności, czy uczelnia i jej organy działają zgodnie z prawem.
Senat Akademii [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Organ podkreślił, że ustawodawca w p.s.w.n., przyznając organom uczelni możliwość uregulowania organizacji uczelni i toku studiów, nie poddał kontroli sądów administracyjnych wszystkich rozstrzygnięć podejmowanych przez organy uczelni. W ustawie wskazano wyraźnie przypadki, w których wydawane są decyzje administracyjne. Rozwiązanie to wynika z przyznania szkołom wyższym autonomii. W konsekwencji kognicji sądów administracyjnych podlegają tylko decyzje organów uczelni mające wyraźną podstawę prawną w przepisach p.s.w.n. Jednocześnie organ stwierdził, że zaskarżona uchwała nie spełnia przesłanek umożliwiających poddanie jej kontroli na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 182 § 3 p.p.s.a., rozpoznając tego rodzaju sprawę na posiedzeniu niejawnym, orzeka w składzie jednego sędziego.
W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, bowiem postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.
Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli sprecyzowany został w art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.).
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii przesądzenia dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego na uchwałę Senatu Akademii [...] w sprawie zmiany Statutu Akademii [...]. W ocenie skarżącego kasacyjnie, zaskarżona uchwała stanowi akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji, że uczelnia wyższa jest zakładem administracyjnym, w którym organy zakładów administracyjnych kierują do swoich użytkowników akty administracyjne dzielące się na akty zewnętrzne i akty wewnętrzne. Akty zakładowe zewnętrzne decydują o nawiązaniu, rozwiązaniu lub przekształceniu zasadniczych elementów stosunku zakładowego. Ich podjęcie skutkuje stworzeniem nowej sytuacji prawnej adresata także w zewnętrznej sferze działania administracji. Natomiast akty zakładowe wewnętrzne są jednostronnymi działaniami prawnymi organów zakładu, skierowanymi na wywołanie konkretnych, indywidualnie oznaczonych, skutków prawnych w ramach stosunku zakładowego. Jako takie nie prowadzą one jednak bezpośrednio do przekształcenia, nawiązania lub rozwiązania tego stosunku. Podkreślić przy tym należy, że akty zakładowe wewnętrzne wydawane są na podstawie wewnętrznych źródeł prawa, niemających charakteru powszechnie obowiązujących źródeł prawa, w związku z czym nie mogą ostatecznie przesądzać o sytuacji prawnej użytkowników zakładu. Nie ma przy tym znaczenia, jak został nazwany dany wewnętrzny akt władz uczelni. Akty zakładowe wewnętrzne (decyzje/akty/rozstrzygnięcia) nie podlegają reżimowi Kodeksu postępowania administracyjnego i nie są bezpośrednio zaskarżalne do sądu administracyjnego. Zaskarżeniu podlegają natomiast akty zakładowe zewnętrzne, czyli rozstrzygnięcia, które mają znaczenie dla praw i obowiązków użytkownika zakładu, a przesądzające o nawiązaniu, odmowie nawiązania, przekształceniu bądź rozwiązaniu stosunku zakładowego. Należy także zwrócić uwagę, że "decyzja organów uczelni" to nie w pełni to samo, co decyzja organu administracji. Decyzja administracyjna może być wydana jedynie wówczas, gdy przepis szczególny przewiduje taką formę działania organu. Oznacza to konieczność wskazania wyraźnego przepisu powszechnie obowiązującego prawa materialnego jako podstawy prawnej decyzji podjętej przez organy uczelni w indywidualnej sprawie.
Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej, uznać należy że akty wewnątrzzakładowe organów uczelni nie spełniają przesłanki aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że akty i czynności, o których stanowi art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., mają następujące cechy: 1) nie są decyzją ani postanowieniem; 2) mają charakter zewnętrzny, tj. są skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi; 3) są skierowane do indywidualnego podmiotu, a więc nie mają charakteru generalnego; 4) mają charakter publicznoprawny (należą do materii z zakresu administracji publicznej i mają charakter władczy); 5) dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 6) podejmowane są przez podmiot wykonujący administrację publiczną. Elementy te określa się jako konstytuujące pojęcie aktu lub czynności z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I OPS 14/13 oraz B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego z 2006 r., nr 2, str. 16).
Skoro w niniejszej sprawie przedmiotem skargi było rozstrzygnięcie podjęte w ramach władztwa zakładowego wewnętrznego, które – jak już wskazano – nie jest decyzją administracyjną, ani też innym aktem lub czynnością, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., to WSA w Łodzi zasadnie uznał, że nie mogło być ono poddane kontroli sądowoadministracyjnej, ponieważ nie mieści się w zakresie właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Tego typu rozstrzygnięcia są podejmowane w ramach konstytucyjnej autonomii uczelni. Elementem tejże autonomii, potwierdzonej w art. 9 ust. 5 p.s.w.n., jest ograniczenie ingerencji władz publicznych, w tym sądów administracyjnych, tylko do przypadków przewidzianych w ustawie. W doktrynie podkreśla się bowiem, że "W odniesieniu do władzy sądowniczej komentowany przepis powinien być rozumiany jako wymóg ustawowej podstawy rozstrzygnięć mogących ingerować w samodzielność szkół wyższych. Tym samym nie każdy przejaw działalności organów uczelni podlega kontroli sądowej" (P. Iżycki [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, red. A. Jakubowski, Warszawa 2023, s. 1218-1219, komentarz do art. 9). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że rozstrzygnięciami wewnątrzzakładowymi, niezaskarżalnymi do sądu, są m.in.: rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania z funkcji kierowniczej w uczelni (postanowienie NSA z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III OSK 4379/21), odmowa uznania punktów ECTS (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 849/22), czy czynność Rektora w przedmiocie nieprawidłowego przeprowadzenia egzaminu magisterskiego oraz nieprawidłowości przy wystawianiu ocen (postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 655/22).
Należy ponadto podkreślić, iż z akt sprawy nie wynika, aby zaskarżona uchwała dotyczyła sytuacji prawnej skarżącego. Skarżący wyjaśnia wyłącznie, iż jest on studentem Akademii [...] i byłym członkiem jej Senatu. Powyższe oznacza, iż zaskarżony akt tym bardziej nie dotyczy uprawnienia skarżącego z zakresu administracji publicznej, gdyż art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. odnosi się do aktów dotyczących indywidualnych uprawnień i obowiązków z zakresu administracji publicznej. Sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał, iż jeśli skarżący uważa, że na uczelni dochodzi do naruszenia prawa, to w celu ochrony stanu zgodnego z prawem powinien on zwrócić się do ministra właściwego do spraw szkolnictwa o podjęcie działań nadzorczych. Stosownie bowiem do treści art. 426 p.s.w.n., w ramach nadzoru nad systemem szkolnictwa wyższego i nauki minister sprawuje nadzór nad uczelniami w zakresie zgodności działania z przepisami prawa. Z kolei z art. 427 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. wynika kompetencja ministra do kontroli każdego – z zastrzeżeniem przepisów szczególnych – aktu podejmowanego przez organ uczelni.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku organu o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw prawnych do orzekania w tej materii. Zgodnie z art. 209 p.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała NSA z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 4/07).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI