III OSK 536/23

III OSK 536/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1075/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-12-05
Skarżony organ
Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 359 ust. 1-3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie sędzia NSA Piotr Korzeniowski sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (sprawozdawca) Protokolant asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1075/22 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr SST-0711/2021 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium Ministra Edukacji i Nauki w roku akademickim 2021/2022 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1075/22 oddalił skargę M. J. (dalej skarżący lub student) na decyzję Ministra Edukacji i Nauki (dalej Minister lub organ) z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr SST-0711/2021 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium Ministra Edukacji i Nauki za znaczące osiągnięcia w roku akademickim 2021/2022.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w dniu 22 października 2021 r. Rektor Politechniki Warszawskiej złożył do Ministra wniosek o przyznanie skarżącemu, stypendium Ministra za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2021/2022. Wniosek zawierał osiągnięcia naukowe studenta.
Zarządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 28 października 2021 r. (Dz. Urz. MEiN poz. 125, 128 i 139) powołany został Zespół doradczy do oceny wniosków o przyznanie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (zwany dalej: Zespołem), liczący 47 członków, reprezentujących wszystkie dyscypliny naukowe i artystyczne, określone w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 20 września 2018 r. w sprawie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych oraz dyscyplin artystycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1818).
W dniu 15 listopada 2021 r. Prezydium Zespołu uchwaliło Wytyczne dla Zespołu doradczego w sprawie oceny wniosków o przyznanie stypendiów Ministra dla studentów i wybitnych młodych naukowców złożonych w roku akademickim 2021/2022 (zwane dalej: wytyczne). W ww. wytycznych Zespół zastosował nowe podejście do wyłaniania kandydatów do stypendium, wynikające z równości dyscyplin naukowych i artystycznych, polegające na przyznawaniu stypendiów w równej liczbie, w ramach poszczególnych dyscyplin. Zespół ustalił, że w danej dyscyplinie naukowej przyznaje się nie więcej niż 18 stypendiów co oznacza, że studenci konkurowali ze sobą w ramach danej dyscypliny (jednej z 47), a nie w ramach całej dziedziny (jednej z 8). Wnioski z danej dyscypliny oceniane były w Zintegrowanym Systemie Usług dla Nauki/Obsługi Strumieni Finansowania (zwany dalej: ZSUN/OSF) przez jednego eksperta.
Wniosek dotyczący skarżącego - na podstawie dziedziny i dyscypliny wiodącej lub dodatkowej określonych we wniosku - został umieszczony na liście rankingowej w dyscyplinie inżynieria mechaniczna, należącej do dziedziny nauk inżynieryjno-technicznych. Z protokołu oceny wniosku wynika, że skarżący uzyskał 1,75 punktu (ocena Zespołu w kategorii dotyczącej uzyskania nagrody indywidualnej lub znaczącego udziału w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z pięciu państw, uwzględniono jedno z jedenastu zgłoszonych w tej kategorii osiągnięć, tj. zdobycie złotego medalu w klasyfikacji generalnej klasy Regular podczas zawodów SAE A. 2019). W dniu 4 marca 2022 r. Prezydium Zespołu uchwaliło listy rankingowe wniosków studentów, a następnie przekazało tę uchwałę Ministrowi. W dyscyplinie inżynieria mechaniczna, należącej do dziedziny nauk inżynieryjno-technicznych, złożono 48 wniosków. Pozytywne rekomendacje Prezydium Zespołu uzyskało 12 wniosków. Minimalny próg punktowy dla ww. dyscypliny uprawniający do otrzymania stypendium wynosił 15,75 punktów. Wniosek dotyczący skarżącego nie uzyskał pozytywnej rekomendacji Prezydium Zespołu z uwagi na osiągnięcie 1,75 punktu.
Minister zaakceptował przedstawioną przez Prezydium Zespołu listę rankingową wniosków oraz zgodził się z punktacją wniosku studenta i przedstawioną rekomendacją. Na podstawie listy rankingowej wniosków, w ramach środków finansowych w budżecie przeznaczonych na stypendia za znaczące osiągnięcia dla studentów oraz limitu liczby i kwoty stypendiów określonych w § 14 pkt 1 i w § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. U. z 2022 r. poz. 428), zwane dalej rozporządzeniem w sprawie stypendiów. Minister przyznał stypendia 432 studentom. Decyzją znak SST-0711/2021 z dnia 20 kwietnia 2022 r. Minister, działając na podstawie art. 359 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie Wyższym i Nauce (Dz.U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.), zwanej dalej: u.p.s.w.n. oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a., orzekł o odmowie przyznania skarżącemu stypendium Ministra w roku akademickim 2019/2020 za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2021/2022.
Podstawę negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie organu, że uzyskana przez skarżącego liczba punktów wyniosła 1,75 i nie przekroczyła wymaganego minimalnego progu 15,75 punktów. Za uzyskane osiągnięcia skarżący uzyskał: 0 pkt - w kategorii dotyczącej autorstwa lub współautorstwa monografii naukowej lub rozdziału w monografii naukowej; 0 pkt - w kategorii dotyczącej autorstwa lub współautorstwa artykułu naukowego opublikowanego w czasopiśmie naukowym lub w recenzowanych materiałach z konferencji międzynarodowej; 0 pkt - w kategorii dotyczącej znaczącego udziału w projekcie badawczym o wysokim poziomie innowacyjności, realizowanym przez uczelnię, w której student odbywa lub odbywał kształcenie; 0 pkt - w kategorii dotyczącej wygłoszenia referatu naukowego dotyczącego badań naukowych o wysokim poziomie innowacyjności na ogólnopolskiej lub międzynarodowej konferencji naukowej o wysokim prestiżu; 1,75 pkt - w kategorii dotyczącej uzyskania nagrody indywidualnej lub znaczącego udziału w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z pięciu państw. Tym samym przedstawione przez skarżącego osiągnięcia naukowe i uzyskana liczba punktów, na tle innych studentów ubiegających się w danej dyscyplinie o stypendium Ministra w roku akademickim 2021/2022, były niewystarczające do otrzymania stypendium.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 359 ust. 1-3 u.p.s.w.n. stypendium ministra może otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami, lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi. Stypendium przyznaje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego na wniosek rektora. Stypendium jest przyznawane na rok akademicki.
Dalej Sąd podniósł, że przepis art. 363 ust. 1 u.p.s.w.n. przyznał Ministrowi kompetencje do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania oraz sposobu wypłacania tych świadczeń (stypendiów). W wykonaniu tego ustawowego upoważnienia Minister wydał rozporządzenie z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców stanowiąc, że rozporządzenie określa m. in: szczegółowe kryteria i tryb przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, studentom wykazującym się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami, lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi.
Przytaczając zapisy ww. rozporządzenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że bezzasadny jest argument skargi, iż wyłączną kompetencję do określenia kryteriów i trybu przyznawania stypendiów posiada Minister i powinien ją zrealizować w formie rozporządzenia, bowiem właśnie w takiej formie określone zostały kryteria i tryb przyznawania stypendiów. Przepisy rozporządzenia w sprawie stypendiów nie określają zasad oceny punktowej wniosków o stypendium Ministra. W konsekwencji prawidłowym, racjonalnym i mającym oparcie w dotychczasowej praktyce organu jest, że ocena taka realizowana jest w oparciu o kryteria, określone w rozporządzeniu Ministra, ale według zasad wynikających właśnie z wytycznych, ujednolicających sposób oceny wniosków o przyznanie stypendium, ustalanych każdorazowo dla danego konkursu (na dany rok akademicki).
W ocenie Sądu pierwszej instancji konkurs o przyznanie stypendiów dla studentów za znaczące osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe na dany rok akademicki Minister ogłasza co roku. Wynikający z rozporządzenia w sprawie stypendium termin składania wniosków to okres od 1 do 25 października. Każdy konkurs jest odrębny od poprzednich i oceniany według wytycznych ustalanych każdorazowo indywidualnie dla danego konkursu. Zespół ekspertów ma więc - w zależności od liczby wniosków, w tym rodzaju dziedzin naukowych, w których zostały złożone - prawo ustalenia sposobu oceny wniosków stypendialnych na dany rok, nawet odmiennie niż w poprzednim roku. Ważne jest, aby kryteria oceny wniosków były jednakowe dla wszystkich ubiegających się o stypendium w danym postępowaniu konkursowym.
Według wytycznych obowiązujących w konkursie na rok 2021/2022 w kategorii dotyczącej uzyskania nagrody indywidualnej lub znaczącego udziału w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z pięciu państw, z wyłączeniem konkursów organizowanych w ramach międzynarodowych konferencji naukowych, można było łącznie uzyskać 15 punktów. Przy ocenie uwzględniane były maksymalnie 3 nagrody indywidualne, za które można było przyznać łącznie nie więcej niż 10 punktów oraz jedna nagroda zespołowa, za którą można było przyznać 10 punktów podzielonych przez liczbę członków zespołu.
Odnosząc się do zarzutu skargi, że oceny wniosku dokonał jeden ekspert Zespołu z pominięciem kolegialnego trybu oceny Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że po dokonaniu oceny wniosku przez eksperta Zespołu według przyjętych przez Zespół wytycznych, przygotowywano listy rankingowe dyscypliny dla wniosków studentów, ułożonych według wyników punktów od największej liczby punktów do najmniejszej, i przedkładano ją do zatwierdzenia przez komitet dziedzinowy. Komitet dziedzinowy układał i przyjmował listy rankingowe dyscyplinowe i dziedzinowe dla wniosków studentów i przedstawiał je Prezydium Zespołu, który listy rankingowe dyscyplinowe i dziedzinowe wraz z jednoznacznymi rekomendacjami przedstawił Ministrowi. Kolegialna ocena wniosku odbyła się więc na posiedzeniu Prezydium Zespołu.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi Sąd pierwszej instancji wskazał, że późniejsze niż złożenie wniosku dookreślenie zasad punktacji poszczególnych osiągnięć naukowych, nie mogło mieć wpływu na zgłoszenie we wniosku, bądź nie, określonych dokonań studenta, ponieważ rodzaje osiągnięć i sposób ich dokumentowania został określony w rozdziale 2 rozporządzenia w sprawie stypendiów, a zatem były powszechnie znane w dacie sporządzania wniosków o przyznanie stypendiów. Następcze określenie zasad oceny dorobku studenta, punktujących wagę i doniosłość tych dokonań, musiało nastąpić dopiero po ustaleniu ilości złożonych wniosków w zestawieniu z przeznaczonymi środkami finansowymi na stypendia. Mnogość wniosków znacznie przekraczająca liczbę przyznawanych stypendiów, corocznie wymusza konieczność porównywania dorobku naukowego poszczególnych kandydatów. Nie stanowi to jednak o nierównym traktowaniu stron postępowania, skoro wytyczne zawierały szczegółowe, jednakowe dla wszystkich uczestników zasady przyznawania punktacji. Przedmiotowe wytyczne zostały stronom udostępnione poprzez publikację na stronie internetowej Ministerstwa w dniu 1 kwietnia 2022 r.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji Minister wypełnił obowiązek dokonania oceny wniosków według jednakowych, maksymalnie zobiektywizowanych i wiadomych dla stron postępowania kryteriów, bowiem do ich oceny powołał zespół ekspercki, zarządzeniem z dnia 28 października 2021 r. w sprawie powołania Zespołu doradczego do oceny wniosków o przyznanie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. Urz. MNiSW z 2021 r. poz. 125). Podstawę ku temu stanowił art. 341 u.p.s.w.n.
W dniu 15 listopada 2021 r. Zespół uchwalił szczegółowe wytyczne dotyczące sposobu oceny wniosków o przyznanie stypendium Ministra. Uchwała ta zawierała wskazówki dla ekspertów dotyczące uznawania określonych osiągnięć za wybitne, mające na celu zagwarantowanie, aby oceny przygotowane przez poszczególnych członków Zespołu były dokonane według jednolitych zasad i wytyczne te ukazały się na stronie internetowej organu.
Osiągnięcia skarżącego, przedstawione we wniosku o przyznanie stypendium, zostały ocenione zgodnie z jednolitymi zasadami oceny wniosków zawartymi w wytycznych, które zostały opublikowane na stronie internetowej urzędu Ministra wraz z ogłoszeniem wyników postępowania, a ocena każdego z osiągnięć została uzasadniona przez eksperta.
Sąd dodał też, że w skardze zostało wskazanych 11 nagród, jednakże 3 nagrody skarżący uzyskał w roku 2019 (a więc w roku, który nie obejmował roku akademickiego 2020/2021, tj. branego pod uwagę w konkursie o stypendium), 3 nagrody uzyskał w roku 2020, oraz 5 nagród uzyskał w roku 2021. Ze wskazanych nagród 6 było nagrodami stricte w klasyfikacji generalnej, a pozostałe 5 nagród było uzyskanych w klasyfikacji cząstkowej - za dokumentację techniczną. Udział skarżącego w uzyskaniu nagród wynosił - w zależności od zawodów - od 6 do 16%. Z regulacji § 2 pkt 5 rozporządzenia w sprawie stypendiów wynika natomiast, że udział w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie, musi być znaczący. Gdyby nawet dokonać symulacji, jak to uczynił pełnomocnik organu na użytek rozprawy, i uwzględnić wszystkie nagrody i wykazany wkład procentowy skarżącego w ich uzyskanie - za 11 nagród skarżący uzyskałby 10,75 pkt,
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący, zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 133 § 1 zd. 1 P.p.s.a. poprzez oparcie skarżonego orzeczenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na własnych ustaleniach i opiniach nie wynikających z akt sprawy, tj.:
– poprzez odwołanie do stanowiska pełnomocnika organu o przeprowadzeniu hipotetycznej i wstępnej symulacji mającej uwzględniać wszystkie nagrody i wskazany przez studenta wkład procentowy;
– poprzez odwołanie się przez Sąd do doświadczenia zawodowego Sądu, w zakresie w jakim ma z niego wynikać, że "w tego typu konkursach najwyższe znaczenie przypisuje się osiągnięciom indywidualnym";
– ocenie, iż "faktem oczywistym jest, że dużo większy wysiłek należy włożyć w uzyskanie indywidualnego osiągnięcia, w szczególności publikacji lub wystąpienia na międzynarodowej konferencji naukowej, niż w uzyskanie nagrody zespołowej";
b) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawionej przez skarżącego w piśmie z dnia 24 listopada 2022 r. argumentacji, odnoszącej się do braku kompetencji Prezydium Zespołu doradczego do formułowania kryterium ilościowego w wytycznych oraz stosowania w procesie kreowania wytycznych i podejmowania przez organ decyzji kryteriów otwartych, nieujawnionych jednakże skarżącemu aż do chwili doręczenia odpowiedzi na skargę z dnia 20 czerwca 2022 r.;
c) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 i 2 w zw. z art. 107 K.p.a. poprzez oddalenie skargi skarżącego na skutek przyjęcia, że podniesione w skardze zarzuty zarówno co do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania były niezasadne, pomimo iż Sąd nie dokonał kontroli sprawy w pełnym zakresie;
2) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
a) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 341 w zw. z art. 359 ust. 1 w zw. z art. 363 u.p.s.w.n. w zw. z § 1 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 5 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 1 lit. d rozporządzenia w sprawie stypendiów w związku z art. 92 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i brak podważenia przyjętych przez Prezydium Zespołu doradczego uchwałą z dnia 15 listopada 2021 r. wytycznych, pomimo samowolnego wprowadzenia do wytycznych stosowanych przez Zespół doradczy Ministerstwa kryterium liczby osiągnięć (kryterium ilościowego) nie mającego oparcia w rozporządzeniu, podczas gdy kompetencję w tym zakresie posiada wyłącznie Minister Edukacji i Nauki, co skutkowało wydaniem decyzji przez organ w oparciu o wytyczne Zespołu doradczego wydane z naruszeniem podstawy prawnej, co stanowiło uzasadnioną podstawę do jej uchylenia w całości,
b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 341 w zw. z art. 363 pkt 1 u.p.s.w.n. w zw. z art. 2 w zw. z art. 92 ust. 2 w zw. z art. 93 ust. 2 i 3 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wytyczne określone uchwałą z dnia 15 listopada 2021 r. Prezydium Zespołu mogą normować zasady oceny wniosków a podstawę ku temu stanowi art. 341 u.p.s.w.n., podczas gdy winny być one uregulowane w rozporządzeniu w sprawie stypendiów, wydanym na podstawie art. 363 pkt 1 u.p.s.w.n., mającym określać w sposób szczegółowy kryteria i tryb oceny wniosków. Uchwała ta, będąc aktem prawa wewnętrznego, wprowadza w stosunku do u.p.s.w.n. i rozporządzenia w sprawie stypendiów treści nowe w postaci zróżnicowania wag niektórych z kryteriów przyznania stypendium, stając się tym samym podstawą oceny wniosków, a w konsekwencji współkształtując rozstrzygnięcie w przedmiocie stypendium,
c) niezastosowanie § 10 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie stypendiów i uznanie, że nagrody uzyskane w roku 2019 nie powinny być brane pod uwagę w konkursie o stypendium, podczas gdy przy ocenie wniosków o przyznanie stypendiów dla studentów bierze się pod uwagę znaczące osiągnięcia naukowe, uzyskane w okresie studiów od dnia 1 października roku akademickiego, w którym studentowi przyznano ostatnie stypendium dla studentów albo stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, do dnia 30 września roku, w którym złożono wniosek, a skarżący uzyskał ostatnie stypendium za osiągnięcia w roku akademickim 2017/18, zatem nagrody uzyskane za osiągnięcia z 2019 r. prawidłowo zostały przez organ uwzględnione.
W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra oraz przyznanie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych, ewentualnie, na wypadek nie podzielenia przez Sąd stanowiska o zasadności bezpośredniego merytorycznego rozpoznania wniesionej skargi na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie w całości jako bezpodstawnej oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Wniesiona skarga kasacyjna nie może odnieść zamierzonego przez stronę skarżącą kasacyjnie skutku, mimo że niektóre jej zarzuty są zasadne. Wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu i nawet, gdyby ten Sąd uwzględnił prawidłową wykładnię niektórych przepisów prawa, to i tak skarga wniesiona na zaskarżoną decyzję podlegałaby oddaleniu.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta zarówno na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, jak i na zarzutach naruszenia prawa materialnego. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 819/11; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II GSK 402/13). Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest stwierdzenie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy. W analizowanej sprawie zarzut naruszenia prawa procesowego jest konsekwencją zarzutów naruszenia prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie co powoduje, że w pierwszej kolejności rozpoznać należy zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Dwa pierwsze zarzuty naruszenia prawa materialnego zostaną rozpoznane co do zasady łącznie, ponieważ dotyczą one tego samego zagadnienia.
Częściowo zasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego polegający na niewłaściwym zastosowaniu art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 341 u.p.s.w.n. w związku z art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n. w związku z art. 363 u.p.s.w.n. i w związku z § 1 pkt 1 w związku z § 2 ust. 5 w związku z § 10 ust. 2 pkt 1 lit. d rozporządzenia w sprawie stypendiów oraz w związku z art. 92 ust. 2 Konstytucji RP. Sam zarzut jest bardzo rozbudowany ale w istocie dotyczy on niewłaściwego zastosowanie tych przepisów polegającego na braku podważenia przez Sąd pierwszej instancji przyjętych przez Prezydium Zespołu doradczego uchwałą z dnia 15 listopada 2021 r. wytycznych, pomimo samowolnego wprowadzenia do tych wytycznych kryterium liczby osiągnięć (kryterium ilościowego) nie mającego oparcia w rozporządzeniu w sprawie stypendiów, podczas gdy kompetencję w tym zakresie posiada wyłącznie Minister Edukacji i Nauki. Skutkiem tego wydana w sprawie decyzja została oparta o wytyczne Zespołu doradczego wydane z naruszeniem podstawy prawnej, co z kolei powinno prowadzić do jej uchylenia w całości.
Zgodnie z art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendium ministra może otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi. Stosownie do treści art. 363 pkt 1 u.p.s.w.n. minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki ma obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów, o których mowa w art. 359 ust. 1 i art. 360 ust. 1 tej ustawy, rodzaje osiągnięć i sposób ich dokumentowania, maksymalną liczbę stypendiów przyznawanych studentom i młodym naukowcom, w tym doktorantom, maksymalną wysokość stypendium oraz wzór wniosku o jego przyznanie, mając na uwadze potrzebę zapewnienia wysokiego poziomu osiągnięć umożliwiających uzyskanie stypendium lub nagrody, sprawnego przebiegu postępowań w sprawie ich przyznania i sprawnego ich wypłacania oraz adekwatności wysokości stypendium lub nagrody do rangi osiągnięć.
Wykonując tę delegację ustawową minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki wydał w dniu 1 kwietnia 2019 r. rozporządzenie w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. U. z 2022 r. poz. 428) określające m.in. szczegółowe kryteria i tryb przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, studentom wykazującym się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami, lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi, zwanych dalej "stypendiami dla studentów", a także rodzaje osiągnięć i sposób ich dokumentowania; maksymalne liczby stypendiów dla studentów i stypendiów dla młodych naukowców, w tym doktorantów; maksymalne wysokości stypendiów dla studentów i stypendiów dla młodych naukowców i wzory wniosków o przyznanie stypendium dla studenta i stypendium dla młodego naukowca (§ 1 rozporządzenia w sprawie stypendiów).
Zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia za znaczące osiągnięcia naukowe studenta uważa się: 1) autorstwo lub współautorstwo monografii naukowej lub rozdziału w monografii naukowej wydanej przez wydawnictwo ujęte w wykazie wydawnictw sporządzonym zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 267 ust. 2 pkt 2 u.p.s.w.n.; 2) autorstwo lub współautorstwo artykułu naukowego opublikowanego w czasopiśmie naukowym lub w recenzowanych materiałach z konferencji międzynarodowych, ujętych w wykazie tych czasopism i materiałów sporządzonym zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 267 ust. 2 pkt 2 u.p.s.w.n.; 3) znaczący udział w projekcie badawczym o wysokim poziomie innowacyjności, realizowanym przez uczelnię, w której student odbywa lub odbywał kształcenie, w tym udział w projekcie badawczym finansowanym w ramach konkursu ogólnopolskiego lub międzynarodowego; 4) autorstwo i wygłoszenie referatu naukowego dotyczącego badań naukowych o wysokim poziomie innowacyjności na ogólnopolskiej lub międzynarodowej konferencji naukowej o wysokim prestiżu zorganizowanej przez podmiot, o którym mowa w art. 7 ust. 1 u.p.s.w.n., zagraniczną uczelnię lub zagraniczną instytucję naukową oraz 5) uzyskanie nagrody indywidualnej lub znaczący udział w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z pięciu państw, z wyłączeniem konkursów organizowanych w ramach międzynarodowych konferencji naukowych.
W tej sprawie znaczenie ma treść powołanego § 2 pkt 5 rozporządzenia w sprawie stypendiów. Nie ulega bowiem wątpliwości, że nagrody indywidualne lub zespołowe uzyskane w warunkach określonych w tym przepisie powinny być traktowane jako znaczące osiągniecie naukowe studenta.
Nie można omówić trafności stanowiska Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym celem dokonania oceny wniosków wedle jednakowych, możliwie maksymalnie zobiektywizowanych i wiadomych dla stron postępowania kryteriów, Minister powołał zarządzeniem z dnia 28 października 2021 r. Zespół doradczy do oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. Urz. MNiSW poz. 25, z późn. zm.). Podstawę ku temu stanowił art. 341 u.p.s.w.n. Zespół ten uchwałą z dnia 15 listopada 2021 r. uchwalił Wytyczne dotyczące sposobu oceny wniosków o przyznanie stypendiów Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla studentów na rok akademicki 2021/2022. Uchwała ta zawiera wskazówki dla ekspertów dotyczące uznawania określonych osiągnięć za wybitne, mające na celu zagwarantowanie, aby oceny przygotowane przez poszczególnych członków Zespołu były dokonane według jednolitych zasad.
W zakresie uzyskanych nagród indywidualnych lub zespołowych Zespół ten w ppkcie 23 tiret szóste ww. Wytycznych wyraźnie wskazał, że bierze się pod uwagę tylko jedną nagrodę zespołową, za którą można przyznać 10 punktów podzielonych przez liczbę członków zespołu. Oznacza to, że nawet, jeżeli student miał znaczący udział w osiągnieciu więcej niż jednego zespołu polegającego na uzyskaniu nagrody zespołowej w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z pięciu państw, z wyłączeniem konkursów organizowanych w ramach międzynarodowych konferencji naukowych, to i tak została uwzględniona tylko jedna nagroda zespołowa. Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji i organu, taka treść w tym zakresie Wytycznych stanowi formę dyskryminacji wobec innych znaczących osiągnieć, które nie były limitowane ilościowo. Przykładowo w tych Wytycznych nie ograniczono liczby monografii lub rozdziałów w monografii autorstwa bądź współautorstwa studenta oraz liczny artykułów naukowych autorstwa lub współautorstwa studenta, pod warunkiem, że monografie te i artykuły spełniały wymagania wynikające z § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia w sprawie stypendiów. Wymagania te nie obejmowały liczby monografii, rozdziałów w monografii lub artykułów naukowych.
Tym samym skoro, Wytyczne wprowadziły zakaz jakiejkolwiek oceny więcej niż jednej nagrody zespołowej niezależnie od tego, że także inne nagrody zespołowe uzyskane z udziałem tego samego studenta stanowiły o jego znaczącym udziale w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym i w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z pięciu państw - to w tym zakresie Wytyczne te przekraczały zakres regulacji dopuszczalnej w akcie wewnętrznym. Nie można było arbitralnie uznać limitu nagród zespołowych spełniających przesłanki wynikające z rozporządzenia w sprawie stypendiów (z § 2 pkt 5 ww. rozporządzenia), jeżeli samo to rozporządzenie żadnego limitu nie wprowadzało. Tym samym tak ograniczona liczba uzyskanych zespołowych nagród stanowiła, jak trafnie podniósł skarżący kasacyjnie, dodatkowe kryterium a nie procentowo lub liczbowo określoną wagę kryterium jaki były nagrody zespołowe.
Poza niewłaściwym zastosowaniem § 2 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia w sprawie stypendiów, w tej sprawie Sąd pierwszej instancji dopuścił się również naruszenia § 10 ust. 2 pkt 1 lit. d tego rozporządzenia, zgodnie z którym przy ocenie merytorycznej wniosków o przyznanie stypendiów dla studentów uwzględnia się - w przypadku osiągnięć naukowych dotyczących konkursu - następujące kryteria: zasięg, uzyskane miejsce, sposób wyłaniania laureatów, procentowy udział w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową oraz prestiż organizatora. Wśród tych kryteriów także nie ma licznych nagród zespołowych.
Należy przy tym podkreślić, że problematyka zgodności treści wytycznych dotyczących sposobu oceny wniosków o przyznanie stypendiów Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla studentów na poszczególne lata akademickie był przedmiotem kontroli sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2025 r. sygn. akt III OSK 6312/21; wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2025 r. sygn. akt III OSK 6312/21). Naczelny Sąd Administracyjny kilkakrotnie stwierdzał, że w pełni dopuszczalne jest ustalanie w takich wytycznych wag w postaci ilości punktów za określone osiągnięcia. Istotnym było to, aby wagi te miały na celu ujednolicenie wewnętrznego trybu postępowania zespołu eksperckiego w celu zapewnienia możliwości ustalania rankingu wniosków uszeregowanych według największej liczby punktów, który byłby oparty na jednolitej punktacji poszczególnych rodzajów osiągnięć naukowych, a zatem możliwie w największym zakresie porównywalny. Dopóki treść wytycznych określa, ile punktów przyznaje się za udział w zespole, na czym polega znaczące osiągnięcie naukowe studenta uczestniczącego w takim zespole, co należy rozumieć pod pojęciem "wysokiego prestiżu", dopóty treść wytycznych stanowi doprecyzowanie, a nie uzupełnienie treści rozporządzenia w sprawie stypendiów.
Nie jest w tym zakresie przekonywująca argumentacja strony przeciwnej do strony skarżącej kasacyjnie. Minister podnosi bowiem, że nieraz w praktyce ten sam student bierze udział w kilku zespołach które uzyskują nagrody i podział wkładu uczestników takich zespołów jest dowolny, a przy tym ukierunkowany na uzyskanie właśnie takich stypendiów. Ponadto sam udział w międzynarodowym zespole może stanowić nagrodę dla studenta, bo wiąże się z tym nieraz gratyfikacja finansowa, stypendium lub inna jeszcze nagroda pieniężna (np. za uzyskanie wysokiego miejsca). Niewątpliwie są to istotne argumenty, jednakże mogą one być podstawą np. do takiego klasyfikowania zespołów, aby ten sam student nie mógł uzyskiwać dodatkowych punktów za sam udział w tym samym zespole, który uzyskał już taką samą nagrodę. Jeżeli ten sam student bierze udział w kilku odrębnych zespołach, które uzyskują znaczące nagrody, to trudno wówczas uznać, że jedne osiągnięcie w postaci nagrody jest liczone, a inne nie. Dotyczy to także sytuacji, gdy ten sam zespół bierze udział w różnych konkursach, w których uzyskuje nagrody. Jeżeli nawet w danym roku po wstępnej ocenie wniosków pojawia się sytuacja, w której liczba uzyskanych nagród zespołowych przez zespoły z udziałem tego samego studenta jest większa niż jedna nagroda, to nie ma przeszkód przed wprowadzeniem odpowiednich i jednakowych dla wszystkich wag procentowych lub punktowych pozwalających na właściwą ocenę tego typu osiągnięć. Nie można jednak całkowicie pomijać osiągnięcia naukowego, które rozporządzenie w sprawie stypendiów określa jako wliczające się do dorobku studenta.
W związku z tym zasadny jest także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 93 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym uchwały lub zarządzenia jako jedna z form aktów prawa wewnętrznego są wydawane tylko na podstawie ustawy i nie mogą one stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów. W tej sprawie mimo wprost braku powołania Wytycznych z dnia 15 listopada 2021 r. dotyczących sposobu oceny wniosków o przyznanie stypendiów Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla studentów na rok akademicki 2021/2022 jako podstawy wydania decyzji administracyjnej, to z jej treści wprost wynika, że właśnie pominięcie przyznania jakiejkolwiek punktacji skarżącemu kasacyjnie za nagrody uzyskane przez pozostałe zespoły, w których brał udział (10 zespołów badawczych) było podstawą do ustalenia oceny za osiągnięcia naukowe w wysokości 1,75 pkt. Przy czym udział skarżącego w tych pozostałych zespołach nie poddano jakiejkolwiek ocenie stwierdzając, że skoro ustala się punktację za nagrodę uzyskaną w jednym zespole, to nawet, jeżeli nagrody uzyskane w pozostałych zespołach spełniają kryteria wynikające z § 2 pkt 5 rozporządzenia w sprawie stypendiów, to i tak nie dokonuje się jakiejkolwiek w tym zakresie oceny. W znaczeniu materialnym decyzja zaskarżona do Sądu pierwszej instancji została oparta o Wytyczne.
Mimo naruszenia w ww. zakresie prawa, zaskarżony wyrok nie podlega uchyleniu. Sąd pierwszej instancji przyjął także liczbę punktów, przyjmując ją za stanowiskiem organu na 10,75 pkt. Strona skarżąca tej wagi punktowej oceny jej wniosku nie kwestionowała Tak liczba punktów obejmowała uwzględnienie udziału skarżącego w nagrodach zespołowych, w osiągnięciu których skarżący brał udział. Tym samym uwzględniając udział skarżącego i to nawet w takich zespołach, w których ten udział oscylował wokół 8 %, to i tak łączna suma punktów była znacząco niższa niż minimalna, pozwalająca na przyznanie stypendium i wynosząca 15,75 pkt.
Tym samym nawet, jeżeli w tej sprawie Sąd pierwszej instancji dokonałby właściwego zastosowania zarówno § 2 pkt 5 jak i § 10 ust. 2 pkt 1 lit. d rozporządzenia w sprawie stypendiów, to i tak skarga podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przez wpływ na wynik sprawy należy rozumieć taką sytuację, w której po wyeliminowaniu wadliwego zastosowania przepisu prawa materialnego, zapadłaby decyzja o innej treści niż ta, którą zaskarżono do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W tej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, ponieważ skarżącemu kasacyjnie nie przyznano by stypendium nawet wówczas, gdyby prawidłowo policzono punkty za jego znaczący udział w powstaniu każdego osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z pięciu państw. Zaskarżony wyrok odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, ponieważ nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu jego sentencja nie uległaby zmianie. Również w sytuacji, gdy w uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego, brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku, gdy jego sentencja jest prawidłowa (por. wyrok NSA z 3 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 221/10; wyrok NSA z 17 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 113/11; wyrok NSA z 20 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 344/05; wyrok NSA z 23 czerwca 2023 r. sygn. akt III OSK 4877/21; wyrok NSA z 13 maja 2022 r. sygn. akt I GSK 2392/18; wyrok NSA z 13 maja 2025 r. sygn. akt II OSK 2373/22).
W pozostałym zakresie nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 341 w związku z art. 359 ust. 1 w związku z art. 363 u.p.s.w.n.
Zgodnie z art. 341 u.p.s.w.n. minister mógł powoływać zespoły doradcze lub ekspertów w celu przedstawienia opinii lub ekspertyzy na jego potrzeby. Nie budzi wątpliwości, że prawo ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki obejmowało także powołanie w drodze zarządzenia z dnia 28 października 2021 r. w sprawie powołania Zespołu doradczego do oceny wniosków o przyznanie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. Urz. MEiN poz. 125 z późn. zm.). Przepis ten umożliwiał także określenie trybu pracy tego zespołu w takim zakresie, w jakim nie wynikało to z innych aktów prawnych i miało na celu przeprowadzenie prawidłowej oceny wniosków.
Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki nie ma możliwości pełnego uszczegóławiania kryteriów oceny dokonań studentów i promowania określonej formy i doniosłości dokonań naukowych za poszczególne lata. Trudno jest nawet przewidzieć ilu studentów w danym roku akademickim zgłosi chęć udziału w takim konkursie i jaki rodzaj osiągnieć będzie w większym lub mniejszym zakresie reprezentowany w tych zgłoszeniach. Ponadto nie wszystkie osiągnięcia naukowe, a jedynie znaczące, podlegają uwzględnieniu w procesie przyznawania stypendium. Kwestią istotną jest przy tym, aby przyjęte kryteria oceny były jednakowe dla wszystkich weryfikowanych wniosków. Dookreślenie samych zasad punktacji o wytycznych takiego Zespołu za poszczególne osiągnięcia naukowe nie mogło mieć wpływu na zgłoszenie we wniosku, bądź brak zgłoszenia określonych osiągnięć naukowych. Następcze określenie zasad oceny poszczególnych osiągnięć, punktujących wagę i doniosłość tych dokonań, mogło nastąpić dopiero po ustaleniu ilości złożonych wniosków w zestawieniu z przeznaczonymi środkami finansowymi na stypendia. Ilość wniosków znacznie przekraczająca liczbę przyznawanych stypendiów wymusza konieczność porównywania dorobku naukowego poszczególnych kandydatów. Nie stanowi to jednak o nierównym traktowaniu stron postępowania, skoro wytyczne zawierały szczegółowe, jednakowe dla wszystkich uczestników, zasady przyznawania punktacji. Takie stanowisko zajęto już w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z 8 stycznia 2025 r. sygn. akt III OSK 6312/21) i w tym składzie Naczelny Sąd Administracyjny w pełni go akceptuje.
Sąd pierwszej instancji nie dokonał wadliwego zastosowania art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n. Zgodnie z jego treścią stypendium ministra może otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi. Przepis ten przyznaje ministrowi prawo do wydania rozstrzygnięć w przedmiocie przyznania stypendium w drodze aktu dyskrecjonalnego. Owa dyskrecjonalność obejmuje prawo do ustalania, jakie wagi procentowe lub punktowe za poszczególne osiągniecia studenta (młodego naukowca) będą określane. Prawo to może minister przekazać zespołom doradczym, składającym się z wybitnych specjalistów z danych dziedzin i dyscyplin naukowych, co pozwala na rzeczywistą ocenę dokonań studentów (młodych naukowców). Tym samym jest możliwym, że co roku wagi punktowe lub procentowo-punktowe oceny znaczących osiągnięć studentów/młodych pracowników będą się różniły. Istotnym jest, aby w tym samym konkursie były one stosowane w sposób jednolity i niedyskryminujący i oby nie pomijały żadnego ze znaczących osiągnięć objętych § 2 rozporządzenia w sprawie stypendiów.
Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 363 pkt 1 u.p.s.w.n. zasługuje na uwzględnienie. Przepis ten zawiera delegację ustawową do wydania przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w drodze rozporządzenia, szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania oraz sposobu wypłacania stypendiów, o których mowa w art. 359 ust. 1 i art. 360 ust. 1 u.p.s.w.n., rodzaju osiągnięć i sposobu ich dokumentowania, maksymalnej liczby stypendiów przyznawanych studentom i młodym naukowcom, w tym doktorantom, maksymalnej wysokość stypendium oraz wzoru wniosku o jego przyznanie, mając na uwadze potrzebę zapewnienia wysokiego poziomu osiągnięć umożliwiających uzyskanie stypendium lub nagrody, sprawnego przebiegu postępowań w sprawie ich przyznania i sprawnego ich wypłacania oraz adekwatności wysokości stypendium lub nagrody do rangi osiągnięć. Takie rozporządzenie wydał właściwy minister i tylko w tym rozporządzeniu powinny znaleźć się kryteria pozwalające na zakwalifikowanie osiągnieć studenta do kategorii osiągnięć znaczących. Jeżeli więc w jakimkolwiek zakresie określenie tych kryteriów powierza się zespołowi doradczemu, to narusza w tym zakresie minister delegację ustawową wynikającą z powołanego art. 363 pkt 1 u.p.s.w.n.
Częściowo zasadny jest zarzut nr 2 skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji w zakresie dokonania błędnej wykładni w tym zakresie, w którym wskazuje się na błędne zastosowanie art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 341 u.p.s.w.n. w związku z art. 363 pkt 1 u.p.s.w.n. w związku z art. 2, art. 92 ust. 2 oraz art. 93 ust. 3 Konstytucji RP polegający na przyjęciu, że wytyczne określone uchwałą z dnia 15 listopada 2021 r. Prezydium Zespołu mogą normować zasady oceny wniosków, a podstawę ku temu stanowi art. 341 u.p.s.w.n., podczas gdy winny być one uregulowane w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 363 pkt 1 u.p.s.w.n. mającym określać w sposób szczegółowy kryteria i tryb oceny wniosków. Część tak rozbudowanego zarzutu została już oceniona przy kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie pierwszego zarzutu naruszenia prawa materialnego. W pozostałym zakresie należy stwierdzić, że zarzut ten jest zasady z tego powodu, że podniesione zarzuty naruszenia art. 2, art. 92 ust. 2 i art. 93 ust. 3 Konstytucji RP dotyczą możliwości regulowania w wytycznych uchwalonych uchwałą z dnia 15 listopada 2021 r. zasad oceny wniosków.
Jak zostało to już wyjaśnione, wytyczne mogły zawierać uszczegółowienie procedury oceny wniosków w zakresie obejmującym określenie wag procentowych lub liczbowych przyznawanych za poszczególne znaczące osiągnięcia objęte § 2 rozporządzenia w sprawie stypendiów. Byłoby bardzo trudnym ustalenie stałych wielkości procentowych udziału studenta w poszczególnych znaczących osiągnięciach w rozporządzeniu już chociażby z tego powodu, że wymaga to ustalenia, jakie osiągniecia są istotne, jaki charakter ma innowacyjność tematyki, jaką zajął się student czy chociażby jaki jest status organizatora konkursu, na którym student indywidualnie lub zespołowo zdobył nagrodę. Są to okoliczności, które nie mają charakteru stałego i wymagają częstego aktualizowania. Temu właśnie służą wytyczne pozwalające na bieżąco w sposób zobiektywizowany wskazać na te jednolite kryteria, które pozwolą na sprawiedliwą ocenę wniosków. Tym samym dopóki rozporządzenie w sprawie stypendiów określa zarówno w sposób kompleksowy znaczące osiągnięcia naukowe studenta (§ 2 ww. rozporządzenia) jak i kryteria oceny merytorycznej wniosków o przyznanie stypendiów dla studentów (§ 10 ust. 2 ww. rozporządzenia), to wytyczne nie mogą tego zakresu uzupełniać lub modyfikować. W tej jednak sprawie nastąpiła modyfikacja przepisów rozporządzenia, ponieważ rozporządzenie w sprawie stypendiów ani w § 2 pkt 5, ani też w § 10 ust. 2 pkt 1 lit. d nie wskazywało na ograniczoną liczbę nagród zespołowych, jeżeli zespoły te uzyskały nagrody w takim zakresie, w jakim wynikało to z powołanego § 2 pkt 5 tego rozporządzenia.
Art. 92 ust. 2 Konstytucji RP określa, że organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji do jego wydania innemu organowi. Tym samym każda modyfikacja znaczącego osiągnięcia wymienionego w § 2 rozporządzenia w sprawie stypendiów wymagałaby zmiany samego rozporządzenia, a nie przekazania tego uprawnienia zespołowi doradczemu ministra.
Natomiast art. 93 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że akty prawa wewnętrznego podlegają kontroli co do ich zgodności z powszechnie obowiązującym prawem. Taką kontrolę przeprowadził w tej sprawie także Sąd pierwszej instancji, a wynik tej kontroli nie stanowi już naruszenia powołanego art. 93 ust. 3 Konstytucji RP. Także Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega naruszenia art. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z jego treścią Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Strona skarżąca kasacyjnie nie wskazała, w jakim zakresie Sąd pierwszej instancji naruszył art. 2 Konstytucji RP.
Nie może doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku także zarzut braku zastosowania przez Sąd pierwszej instancji § 10 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie stypendiów i uznania, że nagrody uzyskane w roku 2019 nie powinny być brane pod uwagę w konkursie o stypendium. Trafnie podnosi strona skarżąca kasacyjnie, że przy ocenie wniosków o przyznanie stypendiów dla studentów bierze się pod uwagę znaczące osiągnięcia naukowe, uzyskane w okresie studiów od dnia 1 października roku akademickiego, w którym studentowi przyznano ostatnie stypendium dla studentów albo stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, do dnia 30 września roku, w którym złożono wniosek. Wynika to wprost z treści § 10 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Tym samym skoro skarżący kasacyjnie uzyskał ostatnie stypendium za osiągnięcia w roku akademickim 2017/18, zatem nagrody uzyskane za osiągnięcia w 2019 r. powinny być przez właściwego ministra uwzględnione. Z treści protokołu oceny wniosku o przyznanie stypendium ministra za znaczące osiągnięcia dla studenta M. J. na rok akademicki 2021/2022 (znak SST-0711/2021/N) wynika, że zostały uwzględnione wszystkie nagrody zespołowe zawarte w stosownym wniosku zgłoszeniowym Rektora Politechniki Warszawskiej (11 nagród). Okoliczność, że za 10 nagród przyznano 0 punktów wynika nie z tego, że niektóre nagrody były uzyskane we wcześniejszym roku akademickim, ale z błędnego stanowiska zespołu, że podlega ocenie tylko jedna nagroda zbiorowa. Trafność stanowiska skarżącego kasacyjnie przyznał także organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną. Tym niemniej wadliwe w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji nie miało istotniejszego znaczenia, ponieważ i tak uwzględnienie punktacji za wszystkie nagrody zespołowe nie pozwoliłyby na przekroczenie progu punktowego pozwalającego na uzyskanie stypendium.
Przechodząc do kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie zarzutów naruszenia przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji należy stwierdzić, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Stawiając ten zarzut strona skarżąca kasacyjnie podnosi wadliwość w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w tym zakresie, że pomija ono przedstawioną przez skarżącego argumentację dotyczącą braku kompetencji Prezydium Zespołu doradczego do formułowania kryterium ilościowego w wytycznych oraz stosowania w procesie kreowania wytycznych i podejmowania przez organ decyzji kryteriów otwartych, nieujawnionych skarżącemu aż do chwili doręczenia odpowiedzi na skargę z dnia 20 czerwca 2022 r.
Art. 141 § 4 P.p.s.a. może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera nie dające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3/39). Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd (por. wyrok NSA z 7 marca 2023 r. sygn. akt II GSK 1329/19, LEX nr 3522253). Jeśli w uzasadnieniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego znajduje się ocena ustaleń stanu faktycznego dokonana na podstawie akt, to nawet w sytuacji, gdy jest ona odmienna od oceny prezentowanej przez stronę, nie można zasadnie twierdzić, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Tym samym nieuznanie w tej sprawie za zasadną argumentacji skarżącego przez Sąd pierwszej instancji tak co do kompetencji Prezydium Zespołu doradczego lub formułowania kryteriów przez ten Zespół nie może być w okolicznościach tej sprawy skutecznie podważana zarzutem naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.
Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 141 § 4 P.p.s.a. Ponadto nie można dostrzec niespójności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i to pomimo nawet tego, że w pewnym zakresie uzasadnienie tego wyroku jest błędne. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. jako uchybienie procesowe może stanowić skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, jeżeli jego naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja w tej sprawie nie zaistniała.
W tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie dokonał istotnego naruszenia prawa mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie zastosowania art. 133 § 1 zd. 1 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 133 § 1 zd. P.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Sąd pierwszej instancji naruszyłby obowiązek określony w art. 133 § 1 zd. 1 P.p.s.a. przeprowadzając kontrolę legalności zaskarżonego aktu administracyjnego w taki sposób, który doprowadziłby do przedstawienia przez ten Sąd sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, tj. wynikającego z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem.
Ponadto należy wyjaśnić, że orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania, a art. 133 § 1 zd. 1 P.p.s.a nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego.
Zarzut naruszenia art. 133 § 1 zd, 1 P.p.s.a. byłby zasadny, gdyby sąd wojewódzki dokonał wadliwie własnych ustaleń faktycznych, pomijając materiał dowodowy zgromadzony przez orzekające w sprawie organy. Taka sytuacja, wbrew argumentacji strony skarżącej kasacyjnie, nie wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Sąd pierwszej instancji uznał ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organy administracji. Odwołując się do stanowiska organu przedstawionego przez Sądem pierwszej instancji nie naruszono w istotniejszym zakresie art. 133 § 1 zd. 1 P.p.s.a. Sąd bowiem przyjął, że wyliczenie liczby punktów dokonane przez organ i tak było znacząco poniżej progu przyznania stypendium. Co najwyżej można byłoby rozważać w tym zakresie naruszenie art. 106 § 3 P.p.s.a., ale takiego zarzutu nie zawiera skarga kasacyjna. Natomiast dwa pozostałe argumenty strony skarżącej kasacyjnie, a mianowicie odwołanie się przez Sąd pierwszej instancji do doświadczenia zawodowego i wskazanie, że w konkursach większe znaczenie przypisuje się osiągnięciom indywidualnym niż zbiorowym oraz że większy wysiłek należy włożyć w uzyskanie indywidualnego osiągnięcia, w szczególności publikacji lub wystąpienia na międzynarodowej konferencji naukowej, niż w uzyskanie nagrody zespołowej, nie mają istotniejszego znaczenia w tej sprawie. Skarżący nie przedstawił bowiem żadnych innych osiągnięć niż udział w zespołach, które zdobyły nagrody zespołowe, a tym samym ocena Sądu pierwszej instancji co do znaczenia nagród indywidualnych lub innych indywidualnych osiągnięć w istocie nie miała znaczenia w tej sprawie.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic rozpoznawania sprawy, ponieważ skarga dotyczyła decyzji Ministra Edukacji i Nauki z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr SST-0711/2021 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium Ministra Edukacji i Nauki na rok akademicki 2021/2022 i przedmiot tej właśnie sprawy administracyjnej został rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to jednak jest związany granicami danej sprawy, albowiem ustawodawca wprost stanowi, że "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy" (por. wyrok NSA z 12 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 1142/15). Oznacza to, że sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli zgodności z prawem, innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 2633/15; wyrok NSA z 8 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1488/17). Przywołany przepis wyraźnie i jednoznacznie determinuje więc zakres kognicji sądu administracyjnego (patrz wyrok NSA z 7 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/15). W tej sprawie nie nastąpiło naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a.
W tej sprawie nie miało miejsca naruszenie art. 151 P.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to także i związane z tym zarzutem naruszenie art. 7, art. 8 § 1 i 2 w związku z art. 107 K.p.a. nie może odnieść zamierzonego przez stronę skarżącą kasacyjnie skutku. Art. 107 K.p.a. reguluje elementy formalne decyzji administracyjnej i składa się z pięciu paragrafów, a paragraf pierwszy dodatkowo z dziewięciu punktów. Zarzut skargi kasacyjnej musi być sformułowany precyzyjnie w takim zakresie, aby Sąd kasacyjny mógł wprost ustalić, naruszenie którego przepisu zarzuca Sądowi pierwszej instancji strona skarżąca kasacyjnie. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do poprawiania lub doprecyzowania zarzutu tak, aby podlegał on rozpoznaniu i aby na jego podstawie możliwa była kontrola zaskarżonego wyroku. Tym samym zarzut naruszenia art. 107 K.p.a., niesprecyzowany także w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku.
Art. 7 K.p.a. reguluje podstawowe zasady postępowania administracyjnego takie jak: zasada prawdy obiektywnej, zasada uwzględniania interesu społecznego i zasada uwzględniania słusznego interesu obywateli. Zgodnie z jego treścią w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Strona skarżąca kasacyjnie poza przytoczeniem tego przepisu nie wskazała w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym miałoby polegać jego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji. Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi naruszenie przepisu, ale nie wskazuje na czym to naruszenie polegało lub jaki miało wpływ na wynik sprawy, to tym samym ogranicza możliwość kontroli zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Także nie może odnieść skutku zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 151 w związku z art. 8 § 1 i § 2 K.p.a.
Art. 8 § 1 K.p.a. zawiera zasadę budowy zaufania do władz publicznych. Zgodnie z jego treścią organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Brak możliwości uwzględnienia tego zarzutu, podobne jak zarzutu naruszenia art. 7 K.p.a. wynika stąd, że strona skarżąca kasacyjnie całkowicie pominęła wykazanie, na czym miałoby polegać naruszenie tego przepisu przez Sąd pierwszej instancji. Analogicznie zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku art. 8 § 2 K.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym – nie zawiera żadnego uzasadnienia. Strona skarżąca kasacyjnie powinna nie tylko przytoczyć treść przepisu, którego naruszenia zarzuca Sądowi pierwszej instancji, ale także wskazać, na czym to naruszenie w jej ocenie polegało i jaki miało skutek na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie może jedynie domyślać się naruszenia danego przepisu przez wojewódzki sąd administracyjny, jeżeli sama strona skarżąca kasacyjnie takiego naruszenia nie dostrzega. Zakres naruszenia prawa, które Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnia z urzędu wynika z treści art. 183 § 2 P.p.s.a. i art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek, jak już zostało to stwierdzone, w tej sprawie nie zaistniała.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok mimo częściowo wadliwego uzasadnienia wykazanego w uzasadnieniu tego wyroku, odpowiada prawu. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w tej sprawie zachodzi szczególny przypadek uzasadniający odstąpienie od zasądzenia w całości zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wnioskowanego przez pełnomocnika organu.