III OSK 5330/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-11
NSAochrona środowiskaWysokansa
odpadybiomasaochrona środowiskainspekcja ochrony środowiskazarządzenie pokontrolnegospodarowanie odpadamirolnictwoboczniakiustawa o odpadach

NSA uchylił wyrok WSA i zarządzenie Inspektora Ochrony Środowiska, uznając, że kluczowe jest ustalenie, czy podłoże po uprawie boczniaków stanowi biomasę wyłączoną spod ustawy o odpadach, a nie tylko odpad.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej K.P. od wyroku WSA w Poznaniu, który oddalił skargę na zarządzenie pokontrolne Inspektora Ochrony Środowiska nakazujące zaprzestanie zbierania odpadów. Sporne podłoże po uprawie boczniaków zostało przez organ uznane za odpad. WSA podzielił to stanowisko, argumentując m.in. brakiem odrębnych przepisów regulujących to podłoże. NSA uchylił wyrok WSA i zarządzenie, wskazując na błąd w wykładni art. 2 ust. 6 lit. c) ustawy o odpadach i potrzebę ustalenia, czy podłoże jest biomasą wyłączoną spod przepisów ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który oddalił skargę na zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska. Zarządzenie to nakazywało zaprzestanie zbierania odpadów w związku ze składowaniem pryzm zużytego podłoża po uprawie boczniaków. Sąd I instancji uznał, że podłoże to jest odpadem w rozumieniu ustawy o odpadach, podzielając stanowisko organu. Skarżący argumentował, że podłoże stanowi biomasę i jest wyłączone spod przepisów ustawy. NSA, uchylając zaskarżony wyrok i zarządzenie, wskazał na błąd w wykładni Sądu I instancji dotyczący art. 2 ust. 6 lit. c) ustawy o odpadach. Sąd podkreślił, że kluczowe jest ustalenie, czy podłoże po boczniakach jest biomasą, która może być wyłączona spod stosowania przepisów ustawy, a nie tylko czy istnieją odrębne przepisy regulujące ten konkretny odpad. Organ powinien przeprowadzić niezbędne badania i analizy w celu prawidłowej kwalifikacji podłoża. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli posiadacz się go pozbywa lub zamierza pozbyć, a jego nowe użytkowanie mogłoby wywoływać niekorzystne oddziaływanie na środowisko.

Uzasadnienie

Definicja odpadu obejmuje każdą substancję, której posiadacz się pozbywa. W przypadku podłoża po boczniakach, jeśli nie jest ono wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem i może negatywnie oddziaływać na środowisko, jest odpadem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.o. art. 3 § ust. 6

Ustawa o odpadach

Przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany.

u.o. art. 2 § pkt 6 lit. c

Ustawa o odpadach

Przepisów ustawy nie stosuje się do biomasy w postaci innych niż wymienione w lit. a) i b), niebędących niebezpiecznymi, naturalnych substancji pochodzących z produkcji rolniczej lub leśnej, pod warunkiem wykorzystania jej w rolnictwie, leśnictwie lub do produkcji energii z takiej biomasy za pomocą procesów lub metod, które nie są szkodliwe dla środowiska ani nie stanowią zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi.

u.o. art. 2 § pkt 6 lit. c

Ustawa o odpadach

Wyłączenie stosowania ustawy o odpadach do biomasy, pod warunkiem spełnienia określonych warunków wykorzystania.

Pomocnicze

u.I.O.Ś. art. 9 § ust. 2 pkt 2 i 10

Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska

Inspektor uprawniony jest do przeprowadzania niezbędnych pomiarów lub badań, w tym pobierania próbek lub wykonywania innych czynności kontrolnych oraz określenia składu morfologicznego odpadów w oparciu o wiedzę ekspercką.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.I.O.Ś. art. 12 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska

Podstawa wydania zarządzenia pokontrolnego.

u.o. art. 3 § pkt 14

Ustawa o odpadach

Definicja odzysku.

Dz.U. z 2015, poz. 132

Rozporządzenie Ministra Środowiska z 20 stycznia 2015 r. w sprawie procesu odzysku R10

Dotyczy procesu odzysku R10, uwzględnia odpady zawierające duże ilości substancji organicznej, z wyłączeniem osadów ściekowych. Wymienia grzybnię pochodzącą z hodowli pieczarek.

p.p. art. 48 § ust. 1

Ustawa Prawo przedsiębiorców

p.p. art. 11

Ustawa Prawo przedsiębiorców

p.p. art. 12

Ustawa Prawo przedsiębiorców

Dz.U.UE.L.2008.312.3 art. 2 § ust. 1 pkt f

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów

Dotyczy definicji odpadów i wyłączeń.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.

u.I.O.Ś. art. 12 § ust. 1 i 2

Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska

u.o. art. 26 § ust. 1

Ustawa o odpadach

Argumenty

Skuteczne argumenty

Podłoże po uprawie boczniaków może stanowić biomasę wyłączoną spod ustawy o odpadach, niezależnie od braku odrębnych przepisów regulujących ten odpad. Organ powinien przeprowadzić badania w celu ustalenia, czy podłoże po boczniakach jest biomasą. Zarządzenie pokontrolne podlega kontroli sądów administracyjnych.

Odrzucone argumenty

Stanowisko WSA, że wyłączenie z art. 2 ust. 6 lit. c) ustawy o odpadach wymaga istnienia odrębnych przepisów regulujących dany odpad. Argumentacja WSA oparta na braku zastosowania procesu odzysku R10 do podłoża po boczniakach. Błędne sformułowanie zarzutów skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania (np. art. 145 § 1 pkt. C p.p.s.a.).

Godne uwagi sformułowania

Istota sprawy zakreślona tymi zarzutami sprowadza się w istocie do odpowiedzi na pytanie, czy przedmiotowe podłoże stanowi odpad oraz czy jest to odpad podlegający wyłączeniu spod stosowania przepisów ustawy o odpadach. Sąd I instancji stanął na stanowisku, że warunkiem zastosowania jakiegokolwiek wyłączenia z art. 2 ustawy o odpadach, jest obowiązywanie odrębnych norm prawnych dotyczących wymienionych w tym przepisie odpadów. Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko. Argumentacja wyrażona w tym zakresie przez Sąd I instancji nie jest przekonująca i opiera się na niekonsekwentnej analizie przepisów ustawy o odpadach. Zarządzenie pokontrolne nie stanowi sankcji administracyjnej, ponieważ nie nakłada dodatkowych obowiązków, lecz stanowi tylko "przypomnienie" o obowiązkach, które wynikają z przepisów prawa ochrony środowiska regulujących działalność danego przedsiębiorcy.

Skład orzekający

Jerzy Stelmasiak

sprawozdawca

Mirosław Wincenciak

przewodniczący

Sławomir Pauter

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia biomasy spod ustawy o odpadach, zakres kontroli zarządzeń pokontrolnych, obowiązki organów ochrony środowiska w zakresie kwalifikacji odpadów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji podłoża po uprawie boczniaków, ale zasady interpretacji przepisów są szersze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu kwalifikacji odpadów i biomasy w kontekście rolniczym, z istotną interpretacją przepisów przez NSA. Pokazuje, jak ważne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i prawnego.

Czy podłoże po boczniakach to odpad? NSA wyjaśnia kluczowe zasady wyłączania biomasy spod przepisów.

Dane finansowe

WPS: 1377 PLN

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 5330/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /sprawozdawca/
Mirosław Wincenciak /przewodniczący/
Sławomir Pauter
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
IV SA/Po 630/20 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-01-21
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone zarządzenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 701
art. 2 pkt 6 lit. c
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Sławomir Pauter protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 630/20 w sprawie ze skargi K.P. na zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 13 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zaprzestania zbierania odpadów 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 13 marca 2020 r. nr [...], 2. zasądza od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz W.P. kwotę 1377 (jeden tysiąc trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 stycznia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K.P. (dalej: skarżący) na zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z 13 marca 2020 r. w przedmiocie zaprzestania zbierania odpadów.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że organ przeprowadził kontrolę u skarżącego w związku z zawiadomieniem dotyczącym składowania pryzm z podłożem w gospodarstwie rolnym przy ul. [...]. Podczas kontroli w dniu 14 stycznia 2020 r. ustalono, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, a ponadto dzierżawi działki nr ewid. [...] o łącznej powierzchni 9,13 ha a także działki nr ewid. [...] położone w miejscowości [...]. Skarżącemu użyczono także część działki nr ewid. [...]. Skarżący zajmuje się m.in. uprawą boczniaków w ramach działalności wytwórczej w rolnictwie (dział specjalny). Boczniaki uprawiane są w dwóch namiotach foliowych oraz w części budynku zlokalizowanych na działce nr ewid. [...]. W czasie kontroli skarżący dokonywał zmian podłoża w prowadzonej uprawie boczniaków. Zużyte podłoże wyjmowane było z folii, przewożone ciągnikiem z przyczepą na działkę nr ewid. [...] i magazynowane w postaci pryzm. Na działce nr ewid. [...] znajdowały się dwie pryzmy zmagazynowanego zużytego podłoża po uprawie boczniaków, czyli poza miejscem wytworzenia, w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym.
W dniu 17 stycznia 2020 r. przeprowadzono ponowne oględziny działki nr ewid. [...], Na działce znajdowały się dwie pryzmy zmagazynowanego podłoża, bez folii. Jedna z pryzm miała zróżnicowaną wysokość ze względu na szczeliny powstające przy tworzeniu hałdy. Dokonano pomiaru hałd. Organ ustalił, że skarżący kupuje gotowe podłoże w folii do uprawy boczniaków, a w wyniku prowadzonej uprawy boczniaków powstaje odpad - zużyte podłoże. Z ustaleń kontroli sporządzono protokół z 14 lutego 2020 r. Przedstawiciel skarżącego odmówił podpisania protokołu, a następnie skarżący wniósł zastrzeżenie do protokołu kontroli.
Zarządzeniem pokontrolnym z 13 marca 2020 r. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska nakazał skarżącemu zaprzestanie zbierania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym bez wymaganego zezwolenia na zbieranie odpadów.
Skarżący wniósł skargę na powyższe zarządzenie pokontrolne.
Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że w ocenie skarżącego, zużyte podłoże stanowi biomasę w rozumieniu art. 2 pkt 6 lit. c) ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2019, poz. 701), dlatego przepisy tej ustawy nie znajdują w sprawie zastosowania. Z kolei w ocenie organu zużyte podłoże nie może być wykorzystywane zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, a to oznacza że jest odpadem. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów.
Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego złożonymi podczas postępowania kontrolnego, do czasu kontroli podłoże po uprawie boczniaków nie było wywożone na pola. Ponadto skarżący zwracał się do biogazowni oraz kompostowni, które "odmówiły przyjęcia odpadu" albo "nie odbierają odpadu z innych gmin". Przedmiotowe podłoże stanowi więc odpad w rozumieniu art. 3 pkt 6 ustawy o odpadach.
Sąd I instancji podkreślił, że nie przesądza dopuszczalności wykorzystania zużytego podłoża po boczniakach, ale nawet gdyby podzielić argumentację skargi, to w rozumieniu ustawy o odpadach, zużyte podłoże po boczniakach stanowi odpad. Pojęcie odzysku zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 14 ustawy o odpadach i zgodnie z tą definicją jest to jakikolwiek proces, którego głównym wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów, które w przeciwnym przypadku zostałyby użyte do spełnienia danej funkcji, lub w wyniku którego odpady są przygotowywane do spełnienia takiej funkcji w danym zakładzie lub ogólnie w gospodarce. Ponadto rozporządzenie Ministra Środowiska z 20 stycznia 2015 r. w sprawie procesu odzysku R10 (Dz.U. z 2015, poz. 132) uwzględnia "odpady zawierające duże ilości substancji organicznej, z wyłączeniem osadów ściekowych". Odpad o kodzie ex 02 01 99 to grzybnia pochodząca z hodowli pieczarek (pkt III.4 załącznika do rozporządzenia). Grzybnia pochodząca z hodowli pieczarek stanowi więc odpad dopuszczony do odzysku w procesie R10. Brak stosownego uregulowania dotyczącego grzybni pochodzącej z hodowli boczniaków wskazuje, że jest to odpad, który nie został dopuszczony do odzysku w procesie R10. Proces wykorzystywania zużytego podłoża po uprawie boczniaków stanowiłby proces odzysku. Proces odzysku R10 wymienia podłoże po uprawie pieczarek, jednak nie można przyjąć, że proces analogiczny dotyczący wykorzystania podłoża po uprawie boczniaków nie podlega uregulowaniom ustawy o odpadach, w szczególności w sytuacji, gdy nie istnieją odpowiednie inne przepisy prawne dotyczące tych odpadów.
Odnosząc się do kwestii braku udziału skarżącego Sąd I instancji wskazał, że w aktach administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego żonie. Ponadto w aktach znajdują się stanowiące załącznik do protokołu kontroli pisma skarżącego, w których przedstawia swoje stanowisko.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący.
W pierwszej kolejności skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania.
Po pierwsze, "art. 145 § 1 pkt. C – p.p.s.a." w związku z art. 9 ust. 2 pkt 10 ustawy z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. z 2019, poz. 1355) oraz załącznika do rozporządzenia Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2020 r. poz. 10). Polegało to na odmowie uchylenia zarządzenia pokontrolnego organu, w sytuacji, gdy ten nie podjął czynności zmierzających do ustalenia prawidłowej kwalifikacji podłoża boczniaków w oparciu o ich skład morfologiczny i błędnie ustalił, że jest to odpad podlegający przepisom ustawy o odpadach.
Po drugie, "art. 145 § 1 pkt. C p.p.s.a." w związku z "art. 9 ust. 2 pkt. 2" przez odmowę uchylenia zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, w sytuacji gdy zostało wydane bez przeprowadzenia niezbędnych w tym zakresie pomiarów, badań oraz informacji specjalnych tj. w oparciu o niekompletny materiał dowodowy.
Po trzecie, "art. 145 § 1 pkt. c p.p.s.a." w zw. z "art. 48 ust. 1, art. 11 i art. 12 ustawy Prawo przedsiębiorców" przez odmowę uchylenia zarządzenia pokontrolnego, w sytuacji, gdy organ przeprowadził kontrolę bez uprzedniego poinformowania kontrolowanego o zamiarze przeprowadzenia kontroli i uniemożliwienie tym samym przygotowania się do żądań i twierdzeń kontrolujących, w tym do zgromadzenia niezbędnej dokumentacji. Wskazana w zarządzeniu podstawa w postaci "składowania pryzm pieczarki białej" była niezgodna z rzeczywistością.
Po czwarte, "art. 145 § 1 pkt. c p.p.s.a." w związku z art. 2 ust. 1 pkt f) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (Dz.U.UE.L.2008.312.3) przez odmowę uchylenia zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, pomimo braku ustaleń organu w przedmiocie stopnia szkodliwości oraz zagrożenia dla zdrowia ludzkiego w związku ze składowaniem podłoża po produkcji boczniaków. Okoliczność ta wymaga specjalnych informacji, nieznanych organom administracji jak i Sądowi I instancji z urzędu.
Po piąte, art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak wskazania oraz wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie dopuszczalności stosowania reżimu ustawy o odpadach do określonych substancji lub przedmiotów, wyłącznie pod warunkiem, że obowiązują dla nich już inne przepisy prawne.
Po szóste, "art. 145 § 1 pkt. C p.p.s.a." w związku z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o Inspekcji ochrony środowiska przez odmowę uchylenia zarządzenia pokontrolnego, w sytuacji, gdy organ nie określił sposobu usunięcia podłoża boczniaków, a także terminu ich wywozu, jednocześnie nie uwzględniając konsekwencji związanych z ogłoszeniem na obszarze RP stanu zagrożenia epidemicznego.
Po siódme, "art. 145 § 1 pkt. C p.p.s.a." w związku z art. 26 ust. 1 w związku z art. 3 pkt. 6 ustawy o odpadach w związku z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Klimatu w sprawie katalogu odpadów przez odmowę uchylenia zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, w sytuacji gdy organ nie dokonał kwalifikacji podłoża boczniaka do odpowiedniego kodu odpadów.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 ust. 1 pkt f) dyrektywy 2008/98/WE oraz art. 2 ust. 6 pkt c) ustawy o odpadach. Polegało to na przyjęciu, że podłoże po produkcji boczniaków nie podlega wyłączeniu spod przepisów ustawy o odpadach, ponieważ nie jest objęte odrębną regulacją.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zarządzenia pokontrolnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W świetle art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Początkowo wystąpił spór w orzecznictwie sądów administracyjnych, czy zarządzenie pokontrolne wydawane przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska podlega zaskarżeniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. Z. Bukowski, Organy ochrony środowiska: administracja rządowa ochrony środowiska, [w:] P. Korzeniowski (red.), Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, Łódź 2015, s. 214-215 oraz J. Stelmasiak, Kontrola zarządzenia pokontrolnego wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, [w:] Z. Bukowski, T. Bojar-Fijałkowski, Kontrola przestrzegania przepisów o ochronie środowiska w Czechach, Polsce i Słowacji, Bydgoszcz 2021, s. 349-350). Ostatecznie przyjęto, że zarządzenie pokontrolne, chociaż nie jest zewnętrznym aktem administracyjnym takim jak decyzja administracyjna lub postanowienie, to ma jednak charakter władczy. Jest to bowiem prawna forma działania właściwego organu ochrony środowiska, która stwierdza wystąpienie określonego obowiązku nałożonego na adresata zewnętrznego np. przedsiębiorcę. Zarządzenie pokontrolne poddaje się zatem kognicji sądów administracyjnych, pomimo, że ustawodawca nie wprowadził możliwości jego zaskarżenia do właściwego organu wyższego stopnia.
Zakres kontroli legalności zarządzenia pokontrolnego nie jest taki sam, jak w przypadku kontroli decyzji lub postanowienia wydanych w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym. Wynika to ze specyfiki zarządzenia pokontrolnego, które powinno wskazywać adresatowi nieprawidłowości w zakresie nałożonych na niego obowiązków o charakterze publicznoprawnym w przedmiocie ochrony środowiska. Zarządzenie pokontrolne wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska powinno m.in. nakładać następujące obowiązki na jego adresata w zależności od występującego w danej sprawie stanu faktycznego i stanu prawnego. Po pierwsze, usunięcie ustalonych naruszeń w jego działalności, które są związane z nieprzestrzeganiem odpowiednich przepisów materialnego prawa ochrony środowiska. Po drugie, jeżeli zachodzi taka okoliczność, wystąpienie do właściwego miejscowo i rzeczowo organu ochrony środowiska w celu "uporządkowania" stanu formalnoprawnego kontrolowanego podmiotu w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej oddziaływującej na środowisko. Po trzecie, określenie planowanych działań, które powinny zapobiegać wystąpieniu tego rodzaju nieprawidłowej działalności gospodarczej uciążliwej dla środowiska. Zarządzenie pokontrolne nie stanowi sankcji administracyjnej, ponieważ nie nakłada dodatkowych obowiązków, lecz stanowi tylko "przypomnienie" o obowiązkach, które wynikają z przepisów prawa ochrony środowiska regulujących działalność danego przedsiębiorcy.
Istota sprawy zakreślona tymi zarzutami sprowadza się w istocie do odpowiedzi na pytanie, czy przedmiotowe podłoże stanowi odpad oraz czy jest to odpad podlegający wyłączeniu spod stosowania przepisów ustawy o odpadach. Tylko bowiem w takim przypadku, zalecenia sformułowane w zarządzeniu pokontrolnym zachowują swoją aktualność w dacie wydania tego aktu. Zasadnicze znaczenie w tej sprawie miało zatem ustalenie, czy przedmiotowe podłoże stanowiło odpad, a zatem czy wypełniało definicję odpadu w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, zgodnie z którym przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. Przepis ten stanowi implementację art. 3 pkt 1 dyrektywy nr 2008/98/WE. Pojęcie "pozbycie się", które stanowi przesłankę do uznania za odpad, oznacza zmianę sposobu użytkowania wskazanego przedmiotu, czyli użytkowanie w inny sposób niż nakazuje to przeznaczenie danego przedmiotu, a nowy sposób użytkowania mógłby wywoływać niekorzystne oddziaływanie na środowisko. Z pojęciem tym koresponduje wyłącznie z art. 2 pkt 6 lit. c) ustawy o odpadach, zgodnie z którym przepisów ustawy nie stosuje się do biomasy w postaci innych niż wymienione w art. 2 pkt 6 lit. a) i b), niebędących niebezpiecznymi, naturalnych substancji pochodzących z produkcji rolniczej lub leśnej. Warunkiem jednak jest wykorzystywanie tej biomasy w rolnictwie, leśnictwie lub do produkcji energii z takiej biomasy za pomocą procesów lub metod, które nie są szkodliwe dla środowiska ani nie stanowią zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi.
Sąd I instancji stanął na stanowisku, że warunkiem zastosowania jakiegokolwiek wyłączenia z art. 2 ustawy o odpadach, jest obowiązywanie odrębnych norm prawnych dotyczących wymienionych w tym przepisie odpadów. Na poparcie swojej tezy Sąd I instancji powołał się na stanowisko doktryny, prezentowane między innymi w komentarzu do ustawy o odpadach autorstwa D. Daneckiej i W. Radeckiego (D. Danecka, W. Radecki [w:] D. Danecka, W. Radecki, Ustawa o odpadach. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2022, art. 2) oraz w komentarzu do tej ustawy autorstwa B. Rakoczego (B. Rakoczy [w:] K. Karpus, B. Rakoczy, Ustawa o odpadach. Komentarz, Warszawa 2013, art. 2.). Jednocześnie jednak Sąd I instancji dokonał wyrywkowej analizy zaprezentowanego tam stanowiska, pomijając, że według B. Rakoczego, jedynym wyjątkiem od metodologii przyjętej w art. 2 jest biomasa w postaci słomy i biomasa w postaci innych naturalnych substancji pochodzących z produkcji rolniczej lub leśnej. W tym drugim jednak przypadku ustawodawca wyłącza stosowanie ustawy o odpadach, jeżeli biomasa nie będzie miała charakteru niebezpiecznego. Autor komentarza podkreślił, że w systemie prawa polskiego problematyka gospodarowania biomasą nie jest uregulowana kompleksowo w jednym akcie prawnym. Ustawodawca poprzestaje na szczątkowych rozwiązaniach, regulując inne kwestie, stąd też nie można stwierdzić, że problematyka biomasy regulowana jest w odrębnych przepisach. Biomasa w postaci słomy i biomasa w postaci innych naturalnych substancji jest uregulowana bez odwołania się bezpośrednio lub pośrednio do odrębnych aktów prawnych. W konsekwencji ustawy o odpadach nie stosuje się do biomasy w postaci słomy lub innych substancji pochodzących z produkcji rolniczej lub leśnej. Jednak to wyłączenie przedmiotowe uwarunkowane jest tym, że biomasa będzie wykorzystywana w rolnictwie, leśnictwie lub do produkcji energii za pomocą takich procesów lub metod, które nie są szkodliwe dla środowiska ani nie stanowią zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi. A contrario przepisy ustawy o odpadach będą miały zastosowanie do biomasy, jeżeli nie zostaną spełnione warunki wyłączenia stosowania ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko. Argumentacja wyrażona w tym zakresie przez Sąd I instancji nie jest przekonująca i opiera się na niekonsekwentnej analizie przepisów ustawy o odpadach. Sąd I instancji odnosi się bowiem do procesów odzysku, w tym procesu odzysku R10, wskazując, że nie dotyczy on podłoża dla boczniaków, a tylko grzybni pochodzącej z hodowli pieczarek. Nie może być to argument przesądzający o wyłączeniu podłoża po hodowli boczniaka spod definicji biomasy, ponieważ wyłączenie art. 2 pkt 6 lit. c) ustawy o odpadach oznacza, że do biomasy tego rodzaju nie stosuje się przepisów ustawy o odpadach (a więc również definicji odzysku) oraz przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z 20 stycznia 2015 r. w sprawie procesu odzysku R10, wydanego na podstawie delegacji ustawowej z art. 30 ust. 4 ustawy o odpadach. Okoliczność, że grzybnia pochodząca z hodowli pieczarek została uwzględniona w przepisach cytowanego rozporządzenia oznacza, że stanowi odpad regulowany przepisami ustawy o odpadach, a więc nie stanowi biomasy z art. 2 pkt 6 lit. c) ustawy o odpadach. Nie jest zatem tak, jak argumentuje Sąd I instancji, że grzybnia pochodząca z hodowli pieczarek stanowi biomasę, bo istnieją odrębne przepisy regulujące tego rodzaju odpad. Nieuzasadnione było również powołanie się przez Sąd I instancji na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 września 2005 r. sygn. C-416/02, ponieważ dotyczy on zwłok zwierząt hodowlanych oraz odchodów zwierzęcych, a zatem innych odpadów wyłączonych spod reżimu prawnego ustawy o odpadach w art. 2 pkt 6 lit. a) i pkt 10 ustawy o odpadach. W obu tych przepisach, ustawodawca zawarł wyraźne odesłanie do przepisów odrębnych. Powyższe oznacza obowiązek ustalenia, czy przedmiotowe podłoże po hodowli boczniaków, będące odpadem, może zostać wyłączone spod reżimu ustawy o odpadach jako biomasa w rozumieniu art. 2 pkt 6 lit. c) ustawy o odpadach. Ustaleń w tym zakresie powinien dokonać organ w ramach swoich uprawnień kontrolnych wynikających z art. 9 ust. 2 pkt 2 i pkt 10 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, zgodnie z którymi przy wykonywaniu kontroli przestrzegania wymagań ochrony środowiska inspektor uprawniony jest do przeprowadzania niezbędnych pomiarów lub badań, w tym pobierania próbek lub wykonywania innych czynności kontrolnych [...] oraz określenia składu morfologicznego odpadów w oparciu o wiedzę ekspercką. Kwestia ta miała kluczowe znaczenie dla ustalenia, czy przedmiotowe podłoże stanowiło biomasę. Zarzut naruszenia art. 2 ust. 6 lit. c) ustawy o odpadach oraz art. 9 ust. 2 pkt 2 i pkt 10 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska zasługiwał zatem na uwzględnienie.
Pozostałe zarzuty kasacyjne nie zasługiwały na uwzględnienie.
Zarzut naruszenia "art. 145 § 1 pkt. C – p.p.s.a." został błędnie sformułowany. Przede wszystkim autor skargi kasacyjnej posługuje się wyłącznie skrótem nazwy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który jest powszechnie używany w orzecznictwie, co nie zwalnia z obowiązku jego rozwinięcia w skardze kasacyjnej, z uwzględnieniem prawidłowego publikatora tego aktu prawnego, mającego znaczenie dla określenia stanu prawnego danej sprawy. Ponadto, brak jest w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi takiej jednostki redakcyjnej jak "art. 145 § 1 pkt. C". Brak jest również podstaw do formułowania zarzutu naruszenia całego załącznika do rozporządzenia Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów. Zarzut kasacyjny musi być sformułowany precyzyjnie, ze wskazaniem właściwej jednostki redakcyjnej. Zarzut naruszenia "art. 48 ust. 1, art. 11 i art. 12 ustawy Prawo przedsiębiorców" nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Zarzut ten nie zawiera szerszego uzasadnienia, a ponadto ponownie skarżący zaniechał prawidłowego wskazania daty i publikatora ustawy. Zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 pkt f) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE nie miał istotnego znaczenia w tej sprawie. Przepis ten został implementowany do polskiego porządku prawnego w art. 2 ust. 6 pkt c) ustawy o odpadach i z tego powodu nie mógł być bezpośrednio stosowany w tej sprawie.
Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wszystkie te elementy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera, w tym podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz szczegółowe wyjaśnienie powodów, dla których Sąd I instancji oddalił skargę (chociaż Naczelny Sąd Administracyjny tych argumentów nie podziela). Natomiast stanowisko Sądu I instancji wyrażone w tym zakresie jest wystarczające i pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku kontroli instancyjnej. Zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można jednak kwestionować oceny prawnej wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ponadto, w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, co w tej sprawie oczywiście nie nastąpiło.
Zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o Inspekcji ochrony środowiska nie zasługiwał na uwzględnienie. Przepisy te stanowiły podstawę wydania przedmiotowego zarządzenia pokontrolnego, ale nie doszło do ich bezpośredniego naruszenia, a jedynie na skutek nieprawidłowej wykładni art. 2 ust. 6 pkt c) ustawy o odpadach.
Nie doszło do naruszenia art. 26 ust. 1 w związku z art. 3 pkt. 6 ustawy o odpadach ponieważ określenie sposobu usunięcia odpadów oraz terminu ich usunięcia może nastąpić w odrębnym trybie, a nie w zarządzeniu pokontrolnym.
Z tych względów i na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 146 § 1 oraz w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI