III OSK 531/22

III OSK 531/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Korzeniowski
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Rafał Stasikowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1418/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-10
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia NSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1418/21 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie z dnia 5 marca 2021 r., nr BSS-4414-S-20/2021 w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 10 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1418/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie z 5 marca 2021 r., nr BSS-4414-S-20/2021, w przedmiocie skreślenia z listy studentów.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z 25 października 2017 r. Prodziekan ds. studenckich i dydaktycznych Wydziału [...] UW skreślił J. R. z listy studentów drugiego roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku [...] na Wydziale [...] Uniwersytetu Warszawskiego z powodu niezaliczenia drugiego roku studiów w terminie do 25 października 2017 r. W uzasadnieniu decyzji o skreśleniu podał, iż J. R. rozpoczął studia na kierunku [...] (aktualnie [...]) w roku akademickim 2012/2013. Decyzją Prodziekana z 2 października 2013 r. skarżący otrzymał zgodę na urlop zdrowotny na rok akademicki 2012/2013 - zgoda ta udzielona była na okres wsteczny.
W roku akademickim 2014/2015 J. R. rozpoczął studia na drugim roku ww. kierunku studiów - zgodnie z wnioskiem z 1 lipca 2015 r. przyznano mu urlop zdrowotny na rok akademicki 2014/2015. Prodziekan wskazał, że J. R. otrzymał również zgodę na zdawanie egzaminów i uzyskiwanie zaliczeń do 16 października 2015 r. W następnym roku akademickim upoważniony Kierownik Studiów przyznał studentowi możliwość zdawania egzaminów do 15 października 2016 r., następnie zaś termin ten wydłużył do 4 listopada 2016 r. Niezależnie od tego, pomimo iż w roku akademickim 2015/2016 J. R. przystępował do egzaminów i uzyskał część zaliczeń - skarżącemu przyznano (rozstrzygnięciem z 15 listopada 2016 r.) wsteczny urlop zdrowotny na rok akademicki 2015/2016.
Prodziekan podniósł, że w związku z powtarzającym się korzystaniem przez J. R. z instytucji urlopu zdrowotnego i wielokrotnym przebywaniem podczas danego roku studiów na takim urlopie powstały różnice programowe, o czym student był informowany. Stwierdził, iż w roku akademickim 2016/2017 skarżący przedłożył zaświadczenie z 19 czerwca 2017 r., z którego wynikało, iż nie był zdolny do nauki i zdawania egzaminów co najmniej do 26 czerwca 2017 r., a w egzaminacyjnej sesji poprawkowej roku akademickiego 2016/2017 nie przystąpił do żadnego z egzaminów. W dniu 14 września 2017 r. zwrócił się z wnioskiem o przedłużenie terminu zdawania egzaminów i uzyskał zgodę na przedłużenie tego terminu do 12 października 2017 r. W ww. okresie student nie przystąpił jednak do zaliczeń i egzaminów, nie przedłożył również zaświadczenia lekarskiego. J. R. złożył wniosek o warunkowe zaliczenie roku akademickiego 2016/2017, który jednak został rozpatrzony przez Prodziekana ds. studenckich negatywnie, z uwagi na brak takiej możliwości w regulaminie. Skarżący nie uzyskał bowiem w regulaminowych terminach zaliczenia wymaganych programem drugiego roku studiów zaliczeń oraz nie zrealizował różnic programowych z pierwszego roku. Pomimo tego, Dziekan Wydziału podjął decyzję o ponownym umożliwieniu studentowi przystąpienia do zaległych egzaminów i za pośrednictwem Biura do spraw Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu Warszawskiego przekazane zostało J. R. zawiadomienie z 18 października 2017 r. o wyznaczeniu dodatkowych terminów egzaminów i zaliczeń w celu przystąpienia do niezaliczonych dotychczas przedmiotów: [...] - jako niezrealizowane różnice programowe z pierwszego roku studiów oraz [...] - jako niezrealizowane przedmioty z drugiego roku studiów. W dniach 20-25 października 2017 r. J. R. przystąpił do wszystkich wyznaczonych egzaminów i zaliczeń, jak wynika z karty okresowych osiągnięć studenta z 31 października 2017 r., nie udało mu się jednak uzyskać pozytywnej oceny z następujących przedmiotów: [...].
Prodziekan podkreślił, że wszystkie powyższe egzaminy zostały przeprowadzone z uwzględnieniem szczególnych potrzeb zdrowotnych J. R., zgodnie z wnioskiem zawartym w piśmie z 27 czerwca 2017 r. W dniu 30 października 2017 r. J. R. zwrócił się o przyznanie urlopu zdrowotnego bez dokładnego wskazania, na który rok akademicki taki urlop chciałby uzyskać. Podanie to zostało rozpatrzone przez Prodziekana negatywnie. Organ pierwszej instancji wskazał, iż wnioskiem, który wpłynął 31 października 2017 r., student zwrócił się o wyznaczenie mu drugiego terminu egzaminów - wniosek odmownie rozstrzygnął Prodziekan ds. studenckich w dniu 6 listopada 2017 r. Organ podkreślił, iż w roku akademickim 2016/2017 skarżący nie uzyskał zaliczenia przedmiotów: [...], w związku z czym nie uzyskał zaliczenia drugiego roku studiów. W wyniku zaistnienia powyższych faktów organ pierwszej instancji uznał, iż zachodzi sytuacja określona w art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1842 ze zm.; dalej "p.s.w.") oraz § 35 ust. 9 pkt 2 załącznika do uchwały nr 351 Senatu Uniwersytetu Warszawskiego z dnia 22 kwietnia 2015 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu Studiów na Uniwersytecie Warszawskim (Monitor UW z 2015 r., poz. 71; dalej jako; regulamin studiów), tj., że zaistniały podstawy do skreślenia J. R. z listy studentów z powodu niezaliczenia drugiego roku studiów w określonym terminie (do 25 października 2017 r.).
Prodziekan podkreślił, iż nie znalazł podstaw do odstąpienia od wydania przedmiotowej decyzji. Przy wydawaniu decyzji miał na uwadze wskazany przez ustawodawcę interes społeczny, w tym interes Uniwersytetu, aby osoby nierokujące zakończenia pomyślnie studiów nie absorbowały ograniczonych środków uczelni możliwych do spożytkowania wobec studentów, którzy w sposób właściwy realizują obowiązki wynikające z toku studiów. Ponadto organ miał na względzie również interes wszystkich członków społeczności akademickiej w kontekście prezentowania przez studentów odpowiedniego poziomu opanowania materiału objętego programem studiów. Przekłada się to bowiem na renomę Uniwersytet Warszawskiego, wartość niematerialną dyplomu ukończenia studiów na tej uczelni oraz pozycję rynkową jej absolwentów.
Decyzja w sprawie skreślenia J. R. z listy studentów została doręczona skarżącemu 4 stycznia 2018 r. Odwołanie od ww. decyzji złożone zostało przez J. R. 23 marca 2018 r. Prodziekan ds. studenckich Wydziału [...] UW nie znalazł możliwości uchylenia bądź zmiany decyzji organu pierwszej instancji z 25 października 2017 r. i 28 stycznia 2021 r. przekazał akta sprawy do Rektora. W dniu 4 lutego 2021 r. skarżący złożył dwa pisma uzupełniające do przedmiotowego odwołania, w treści których zwrócił się z prośbą o uwzględnienie faktu, że jest inwalidą, a podczas roku akademickiego 2016/2017 chorował. J. R. podniósł, że konsekwencją pierwszej choroby było przesunięcie terminu egzaminu, zaś konsekwencją drugiej "zaoczne wpisanie oceny niedostatecznej, odmowa skorzystania z terminu oraz skreślenie z listy studentów". Skarżący stwierdził, iż posiadał "zwolnienie lekarskie z drugiego terminu egzaminu" oraz wskazał, że na ostatni rok akademicki przyznano mu urlop zdrowotny. J. R. ocenił jednocześnie, że pogorszenie jego stanu zdrowia wynikało z konieczności "nadrabiania bardzo dużej różnicy programowej, wynikłej z reorganizacji na wydziale".
Decyzją z 5 marca 2021 r. Rektor utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu podkreślił, że w decyzji organu pierwszej instancji wyraźnie wskazano, że J. R. w przewidzianym terminie nie uzyskał zaliczenia następujących przedmiotów przewidzianych do zrealizowania na drugim roku studiów: [...], co znajduje potwierdzenie w danych zamieszczonych w karcie okresowych osiągnięć studenta z 31 października 2017 r. Okoliczności tej skarżący nie podważył w treści przedmiotowego odwołania, jest ona więc bezsporna. Ustalenia organu pierwszej instancji zostały potwierdzone również w toku uzupełniającego postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ odwoławczy – Rektor stwierdził, że skarżący w przewidzianym terminie nie uzyskał zaliczenia drugiego roku studiów. Tak ustalony stan faktyczny odpowiada zatem hipotezie art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r., poz. 742; dalej "p.s.w.i.n."). Stosownie bowiem do § 35 ust. 3 regulaminu studiów z 2015 r. spełnienie wszystkich wymagań przewidzianych w planie studiów danego etapu i określonych regulaminem powoduje zaliczenie tego etapu. Również w obecnie obowiązującym regulaminie studiów z 2019 r. (§ 37 ust. 3 tego aktu) przewidziano, iż zaliczenie etapu studiów oznacza spełnienie wszystkich określonych regulaminem wymagań przewidzianych w planie studiów danego etapu studiów.
W odniesieniu do prośby J. R. (zawartej w treści złożonych 4 lutego 2021 r. pism uzupełniających do przedmiotowego odwołania) o uwzględnienie faktu, że jest inwalidą, a podczas roku akademickiego 2016/2017 chorował, Rektor podniósł, iż mając na względzie problemy zdrowotne skarżącego, Władze Wydziału wielokrotnie udzielały mu wsparcia w jego wysiłkach podejmowanych w celu kontynuowania studiów. W realizowanym toku studiów J. R. trzykrotnie przebywał na urlopach zdrowotnych udzielanych na cały rok akademicki (w latach akademickich: 2012/2013, 2014/2015 oraz 2015/2016). Udzielając takiego urlopu, organ pierwszej instancji każdorazowo kierował się szeroko rozumianym zrozumieniem dla sytuacji studenta, relewantne przepisy (§ 37 ust. 2 regulaminu studiów z 2015 r.) nie obligowały go bowiem do uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie. Za każdym razem J. R. wnioskował o udzielenie urlopu zdrowotnego już po zakończeniu roku akademickiego, które to wnioski były uwzględniane. Wskazał, że urlop zdrowotny powinien być zasadniczo udzielany na okres przypadający po terminie złożenia wniosku, nie zaś wstecznie za czas, w którym student nie wypełniał ciążących na nim w związku z podejmowaniem kształcenia na uczelni powinności.
W ocenie Rektora nie sposób zatem zarzucić organowi pierwszej instancji, iż nie wykazywał się zrozumieniem dla problemów zdrowotnych skarżącego. Tym bardziej, że Prodziekan uwzględniał również wnioski studenta o przedłużenie mu terminu na zaliczenie wymaganych przedmiotów. Rektor zwrócił uwagę na okoliczności zaistniałe przed skreśleniem skarżącego z listy studentów w 2017 r. tj. przywrócenie terminów egzaminów i przedłużenie sesji egzaminacyjnej: rozstrzygnięciem z 19 września 2017 r. wyrażono mu zgodę na przedłużenie sesji do 12 października 2017 r. i przywrócenie terminów egzaminów poprawkowych. Pomimo to J. R. nie uzyskał w wyznaczonym terminie zaliczenia drugiego roku studiów przedmiotów oraz przedmiotów stanowiących różnice programowe z pierwszego roku. Dziekan podjął jednak decyzję o ponownym umożliwieniu studentowi przystąpienia do zaległych egzaminów i za pośrednictwem Biura do spraw Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu Warszawskiego przekazane zostało J. R. zawiadomienie z 18 października 2017 r. o wyznaczeniu dodatkowych terminów egzaminów i zaliczeń w celu przystąpienia do niezaliczonych dotychczas przedmiotów z drugiego roku studiów. Po wyznaczeniu dodatkowego terminu, w dniach 20 - 25 października 2017 r. J. R. przystąpił do wszystkich wyznaczonych egzaminów i zaliczeń. Niestety, pomimo wymienionych powyżej odstępstw w stosunku do zasad obowiązujących pozostałych studentów, skarżącemu nie udało się uzyskać pozytywnych ocen z następujących przedmiotów: [...].
Odnosząc się z kolei do zawartego w treści pisma uzupełniającego z 4 lutego 2021 r. stwierdzenia skarżącego, jakoby pogorszenie jego stanu zdrowia wynikało z konieczności "nadrabiania bardzo dużej różnicy programowej", Rektor zauważył, iż zgodnie z § 37 ust. 5 regulaminu studiów z 2015 r. powrót studenta na studia po urlopie następował na zasadach określonych przez dziekana, przy czym § 9 ust. 12 tego aktu stosowało się odpowiednio. Zgodnie z tym uregulowaniem dziekan określał warunki, termin i sposób uzupełnienia zaległości, wynikających z różnic w programach kształcenia, uwzględniając przedmioty zaliczone przez studenta przenoszącego się z innej uczelni lub wznawiającego studia. Zasadą było, że student wracający na studia po urlopie zdrowotnym kontynuował naukę zgodnie z programem, który rozpoczął się w kolejnych latach akademickich. Szczególna sytuacja zdrowotna nie mogła stanowić podstawy do odstąpienia od wyznaczenia różnic programowych. Ewentualne zmiany programowe obligowały studenta do uzupełnienia programu o różnice programowe, niezależnie od liczby zaliczonych przez niego semestrów. Składając wnioski o urlopy zdrowotne skarżący winien zatem liczyć się z ewentualną koniecznością uzupełnienia różnic programowych. Rektor wskazał, że w roku akademickim 2016/2017 Dziekan Wydziału [...] UW nie przyznał J. R. - rozstrzygnięciem z 22 listopada 2017 r. - urlopu zdrowotnego. Rozstrzygnięcie to zostało studentowi skutecznie doręczone 19 lutego 2018 r. i w wyniku złożonego przez J. R. 22 marca 2018 r. odwołania od organ drugiej instancji rozstrzygnięciem z 23 kwietnia 2018 r. umorzył postępowanie odwoławcze w całości.
Również złożony przez J. R. w dniu 31 października 2017 r. wniosek o wyznaczenie drugiego terminu egzaminów nie mógł odnieść skutku. Jak wynikało bowiem z § 30 ust. 6 Regulaminu Studiów na UW dodatkowy termin egzaminacyjny w odniesieniu do danego egzaminu może zostać przyznany tylko raz na danym etapie studiów. Rektor zaznaczył, iż przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku studenta ustalone zostało, że nie zachodzi żaden szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na wyznaczenie kolejnego terminu egzaminu. W odpowiedzi na złożony przez J. R. w dniu 31 października 2017 r. wniosek o wyznaczenie drugiego terminu egzaminów - Prodziekan w dniu 6 listopada 2017 r. wydał rozstrzygnięcie odmowne, z uwagi na brak możliwości regulaminowych. Powyższe pismo zostało odebrane przez studenta w dniu 13 grudnia 2017 r., odwołanie zaś złożył w dniu 28 grudnia 2017 r., tym samym uchybiając terminowi do jego wniesienia. Organ podkreślił więc, że w dniu wydawania przez Rektora niniejszej decyzji nie jest zatem prowadzone żadne postępowanie w sprawie podlegającej załatwieniu w drodze rozstrzygnięcia wewnątrzzakładowego, którego wynik mógłby potencjalnie zniweczyć lub odsunąć w czasie skutek w postaci skreślenia J. R. z listy studentów. Rektor zauważył, że zaskarżoną decyzję Prodziekan ds. studenckich wydał zanim zapadło odmowne rozstrzygnięcie w sprawie przyznania studentowi urlopu zdrowotnego (o co J. R. wnioskował w podaniach złożonych za pośrednictwem BON UW w dniach 3 i 10 października 2017 r.). Okoliczność ta nie może jednak skutkować uchyleniem przez Rektora zaskarżonej decyzji w przedmiocie skreślenia J. R. z listy studentów, bowiem w obu ww. sprawach procedowanych w reżimie wewnątrzzakładowym (przedmiotowym postępowaniu oraz w sprawie przyznania urlopu zdrowotnego) J. R. wniósł odwołanie z uchybieniem terminu. Postępowania w tych sprawach zostały już zatem zakończone.
W ocenie Rektora niekwestionowane niespełnienie przez J. R. wymagań przewidzianych programem studiów czyni skreślenie skarżącego z listy studentów w pełni zasadnym. Skarżący w wyniku przeprowadzonych egzaminów nie uzyskał bowiem zaliczenia etapu studiów i w konsekwencji został skreślony z listy studentów Wydziału [...] UW. Zdaniem organu uczelnia stworzyła odpowiednie warunki do tego, aby skarżący zaliczył w terminie wszystkie przewidziane w programie przedmioty, jednak student nie zrealizował tego obowiązku.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie wniósł skarżący.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Oddalając skargę, sąd pierwszej instancji podniósł, że istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego czy organ wykazał zaistnienie okoliczności opisanych w art. 108 ust. 2 pkt.3 p.s.w.i.n. W myśl tej normy prawnej student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Okolicznością niesporną było to, że na drugim roku studiów, na którym skarżący pobierał naukę, istniał obowiązek uzyskania zaliczenia m. in. z takich przedmiotów jak [...]. Poza sporem jest też okoliczność, że skarżący nie uzyskał zaliczenia ww. przedmiotów.
Zdaniem sądu powyższe świadczy niezbicie o tym, że stan faktyczny sprawy wypełnił dyspozycję omawianej normy prawnej. Organ miał więc prawo wydać skarżone rozstrzygnięcie, zwłaszcza w sytuacji, gdy w chwili rozstrzygania nie toczyło się już żadne postępowanie wewnątrzzakładowe dotyczące próśb o udzielenie urlopu zdrowotnego czy przesunięcia terminu egzaminu. Badając skarżoną decyzję, sąd pierwszej instancji doszedł też do przekonania, że organ uzasadnił ją w sposób wyczerpujący a wnioski przez niego wysnute są logiczne. W szczególności zgodził się z organem, że wskazany przez ustawodawcę interes społeczny wymaga, by studenci terminowo zaliczali i rozliczali etapy nauki, jak również, aby otrzymywali promocję na kolejny etap dopiero po opanowaniu koniecznego zakresu wiedzy, a przyjęcie odmiennego stanowiska godziłoby w sprawność procesu dydaktycznego i byłoby działaniem podejmowanym wbrew interesowi społecznemu - proces nauki byłby bowiem wówczas utrudniany, jeśli nie niemożliwy.
W ocenie sądu nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia i badania faktu uwzględnienia przez organ słusznego interesu strony pozostaje okoliczność, że organy uczelni w okresie studiów skarżącego aż trzykrotnie udzielały mu urlopu zdrowotnego i aż czterokrotnie wydłużały mu terminy na zdanie egzaminów. Uwzględniały więc z całą pewnością trudną sytuację zdrowotną strony. Jeśli zaś, mimo tak daleko idących ustępstw wobec studenta, nie jest on w stanie zaliczyć wszystkich egzaminów i to dopiero na etapie drugiego roku studiów, to jako uprawniona jawi się konkluzja organu, że student nie rokuje pozytywnego zakończenia studiów. Na marginesie sąd ten dodał, iż ww. konkluzję organu przyznał sam skarżący (m.in. w piśmie z 3 listopada 2021 r.), podnosząc, że już sama informacja o konieczności uzupełnienia różnić programowych wywołała u niego "upadek na siłach". Sąd wyjaśnił skarżącemu, że poza zakresem niniejszej sprawy istniała podnoszona w skardze okoliczność, że organ samodzielnie przeniósł go na inne studia niż te, na które się dostał. Skarżona decyzja dotyczy bowiem materii skreślenia ze studiów a skarżący nie kwestionował faktu studiowania na kierunku uszczegółowionym w skarżonym rozstrzygnięciu.
W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz uznając iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy oraz iż przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, sąd pierwszej instancji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi co do istoty, ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz zrzekł się rozprawy.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 108 ust 2 pkt 3 p.s.w.i.n. w zw. z § 6 ust 1 Szczegółowych zasad studiowania na Wydziale [...] UW poprzez oddalenie skargi, a w konsekwencji nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo błędnego założenia organów, wedle którego skarżący nie uzyskał zaliczenia semestru w określonym terminie, w sytuacji kiedy ustalenie warunków zaliczenia semestru nastąpiło z naruszeniem przywołanych powyżej norm wewnątrzzakładowych, na skutek wyznaczenia siedmiu, przy maksymalnie pięciu dopuszczalnych egzaminach, co czyni nieuprawnionym przyjęcie realizacji przesłanek skreślenia z listy studentów w sytuacji skarżącego;
2. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., poprzez oddalenie skargi, a w konsekwencji nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo naruszenia przez orzekające w sprawie organy przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym przez zaniechanie zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania, zaniechanie zawiadomienia skarżącego o zgromadzeniu materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z nim, możliwości składania wniosków oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co doprowadziło do pozbawienia skarżącego inicjatywy dowodowej oraz uniemożliwiło mu skorzystanie z dostępnych w jego przypadku procedur, umożliwiających mu kontynuowanie studiów, w tym także skorzystania z instytucji warunkowego wpisu na kolejny rok studiów;
3. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. przez oddalenie skargi, a w konsekwencji nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo naruszenia przez orzekające w sprawie organy przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niezrealizowanie przez organy obu instancji obowiązku należytego i wyczerpującego informowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na prawną ocenę jego sytuacji w postępowaniu administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Ponadto zrzekł się rozprawy.
Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., bowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, zaś organ
w odpowiedzi na skargę nie zażądał jej przeprowadzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie oparta została na podstawie wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Zarzut pierwszy jest nieuzasadniony. Podnosząc ten zarzut, autor skargi kasacyjnej kwestionuje poprawność przyjętych w sprawie ustaleń faktycznych. Zdaniem skarżącego organy błędnie przyjęły, że nie uzyskał on zaliczenia semestru w określonym terminie, w sytuacji gdy ustalenie warunków zaliczenia semestru nastąpiło z naruszeniem norm wewnątrzzakładowych wyznaczających maksymalnie 5 egzaminów, a nie 7 egzaminów, jakie wyznaczono skarżącemu. Zarzut w tym kształcie nie może zostać uznany za zdolny do wzruszenia przyjętych za podstawę wyrokowania ustaleń faktycznych. Przepis art. 151 p.p.s.a. zawiera podstawę prawną kompetencji orzeczniczej sądu administracyjnego w zakresie orzekania o oddaleniu skargi. Oddalenie skargi jest zawsze konsekwencją zastosowania innych przepisów materialnych lub procesowych, istotnych z punktu widzenia konkretnej sprawy.
Dalej w zarzucie powołano przepis art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.i.n., zgodnie z którym student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Z kolei przepis § 6 ust. 1 Szczegółowych zasad studiowania na [...] UW wskazuje na maksymalną liczbę egzaminów w semestrze. Z przepisu art. 108 ust. 3 p.s.w.i.n. wynika, że skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. W poprzednio obowiązującej ustawie z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym istniała zasada odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. w indywidualnych sprawach studenckich (art. 207 ust. 1). Jednak obecny stan prawny nie przewiduje odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a., a zatem w sprawach załatwianych w drodze decyzji administracyjnych przepisy k.p.a. powinny być stosowane wprost, do całego postępowania przed organami uczelni, choć oczywiście przy uwzględnieniu specyfiki działania uczelni wyższej, której główną misją jest działalność edukacyjna (patrz wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., III OSK 4974/21, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Decyzja o skreśleniu z listy studentów jest indywidualnym aktem administracyjnym, do którego stosuje się przepisy k.p.a. Stosowanie k.p.a. w sprawach skreślenia z listy studentów polega na zachowaniu przez organ procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Zatem takie przepisy jak art. 7, 9, 10 § 1, 11, 75 § 1, 77 § 1, 80, 81, 81a § 1 k.p.a. powinny być stosowane wprost. Natomiast stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie takiej decyzji może być uznane za wystarczające, jeśli umożliwia kontrolę instancyjną i kontrolę sądowoadministracyjną.
Podstawą prawną prowadzenia postępowania wyjaśniającego są m.in. wskazane wyżej przepisy, a w szczególności przepisy art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. Skuteczne zakwestionowanie prawidłowości ustaleń faktycznych w sprawie wymagało skonstruowania zarzutu naruszenia powyższych przepisów regulujących postępowanie wyjaśniające przed organami z przepisami prawa materialnego określającego zakres okoliczności faktycznych istotnych w danej sprawie i określających tzw. normatywny stan faktyczny wraz z odpowiednimi przepisami p.p.s.a. stosowanymi przez sąd administracyjny. Autor kasacyjny uchybił temu obowiązkowi, formułując zarzut kadłubkowy, za pomocą którego nie możliwe jest poddanie kontroli sądowoadministracyjnej prawidłowości ustalonego przez organy stanu faktycznego.
W tym kształcie zarzut ten nie zawiera przepisów, które miałyby zostać naruszone przez organy administracyjne w procesie ustalania normatywnego stanu faktycznego. W związku z tym zarzut ten jest nieuzasadniony. Oznacza to również, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym przyjętym za podstawę wydania wyroku w pierwszej instancji, a tym samym biorąc pod uwagę okoliczności rozpoznawanej sprawy – stanem faktycznym ustalonym przed organami.
Zarzuty drugi i trzeci rozpoznane zostaną łącznie. Oba zarzuty są nieuzasadnione. Zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy. Naruszenie prawa procesowego, o którym mowa w powołanym przepisie, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, może wiec polegać na błędnej wykładni przepisu postępowania lub na niewłaściwym jego zastosowaniu. Skarga kasacyjna oparta na tej podstawie może być uwzględniona jedynie wtedy, gdy uchybienie wojewódzkiego sądu administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Użycie w omawianym przepisie słowa "wpływ" oznacza, że pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem zachodzi związek przyczynowy. Wykazanie wpływu na wynik sprawy sprowadza się do wyjaśnienia związku przyczynowego między naruszeniem prawa a wynikiem sprawy, tj. podania stosownej argumentacji uzasadniającej twierdzenie, że gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia, to w sprawie mogłoby zostać wydane inne rozstrzygnięcie niż kwestionowane skargą kasacyjną. Innymi słowy chodzi o wykazanie, że naruszenia prawa były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyroki NSA z 10 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 1545/21; z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2103/12). Istotne jest także, aby wykazanie związku między działaniem naruszającym przepis a wynikiem sprawy było skonkretyzowane i odnoszące się do danej sprawy, tj. aby nie było abstrakcyjne, ogólne oraz aby związek ten został należycie rozwinięty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie nie doszło do należytego wykazania związku między naruszeniem przepisów art. 10 § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.a. a oddaleniem skargi. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z kolei z art. 9 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W zarzucie drugim autor skargi kasacyjnej wskazał na szereg zaniechań organu, które jego zdaniem stanowią naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a., jednakże nie zdołał on wykazać, że mogły one mieć wpływ na wynik sprawy. Wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., rozważany jest zawsze przez pryzmat danej sprawy administracyjnej, przy uwzględnieniu jej indywidualno-konkretnych elementów przedmiotowo-podmiotowych. Są nimi okoliczności faktyczne sprawy, stan prawny odnoszący się do nich oraz okoliczności pozostające w związku ze stroną postępowania. Podstawą materialnoprawną orzekania organu był przepis art. 108 ust. 2 pkt. 3 p.s.w.i.n., zgodnie z którym student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Przepis ten wyznaczył zakres obowiązków organu w toku postępowania wyjaśniającego. Z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wynika obowiązek organu podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś właśnie norma prawa materialnego (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69; wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15, CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie okolicznościami niezbędnymi do zastosowania przepisu art. 108 ust. 2 pkt. 3 p.s.w.i.n. było ustalenie czy skarżący uzyskał zaliczenie semestru lub roku w określonym terminie. Przepis ten przewiduje tylko "możliwość" skreślenia studenta w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Dlatego to nie tylko fakt niezaliczenia przedmiotu musi być niewątpliwy, ale organ powinien także ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności dotyczące studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu. Bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności i przeprowadzenia ich analizy oraz oceny decyzja uznaniowa nie może zostać uznana za zgodną z prawem. Zakres postępowania wyjaśniającego organu winien być tym samym zogniskowany na tych okolicznościach. Organ z tego obowiązku wywiązał się prawidłowo i ustalił ponad wszelkie wątpliwości, że w roku akademickim 2016/2017 skarżący nie uzyskał zaliczenia przedmiotów: [...], w związku z czym nie uzyskał zaliczenia drugiego roku studiów, co oznacza, iż zaistniały podstawy do wydania decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów.
Dodać należy także, że wyjaśnienia i rozważania organu zostały poszerzone o pogłębioną analizę kwestii interesu społecznego w wydaniu zaskarżonej decyzji oraz szeregu okoliczności faktycznych odnoszących się bezpośrednio do osoby skarżącego oraz do dotychczasowego przebiegu jego studiów. Wszystkie istotne okoliczności faktyczne zostały zatem ustalone, a sam skarżący nie kwestionował w toku dotychczasowego postępowania braku zaliczenia semestru, a w konsekwencji roku akademickiego. Zarzut skarżącego, że organ działał zbyt szybko, co uniemożliwiło mu złożenie wniosku o warunkowy wpis na kolejny rok studiów, nie pozostaje w związku z podstawą materialnoprawną orzekania i dotyczy hipotetycznych możliwości działania zastrzeżonych wyłącznie dla osób posiadających status studenta.
Nie ulega wątpliwości, iż przepis art. 10 § 1 k.p.a. nakazuje zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przepis art. 9 k.p.a. – informowanie stron w toku postępowania. Jednakże naruszenie tych przepisów musi być oceniane przez pryzmat przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a zatem wykazania, iż ewentualne naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. lub art. 9 k.p.a. mogło wywrzeć istotny wpływ na wynik postępowania. Skarżący nie zdołał wykazać takiego związku, gdyż było to skądinąd niemożliwe. Brak było bowiem jakichkolwiek wątpliwości, iż skarżący nie wywiązał się ze swojego podstawowego obowiązku i nie uzyskał zaliczenia semestru, a w konsekwencji roku akademickiego. Nawet najbardziej skrupulatne dochowanie przez organ obowiązków udzielania informacji i zapewnienia stronie czynnego udziału w toku postępowania nie zmieniłoby wyniku postępowania, gdyż skarżący nie zdołał zaliczyć semestru oraz roku akademickiego, a okoliczność ta uzasadniała wydanie decyzji o skreśleniu z listy studentów. Również okoliczności związane z przebiegiem jego dotychczasowych studiów i nadzwyczajną pomocą oraz życzliwością, jaka była mu udzielania przez organ w toku całych studiów, wskazywały na konieczność wydania decyzji o skreśleniu go z listy studentów.
Za decyzją tej treści przemawiał także interes społeczny. Kwestie te organ prawidłowo rozpoznał w toku postępowania jurysdykcyjnego, a następnie dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Działanie organu charakteryzuje poczucie odpowiedzialności za interes publiczny oraz znajomość stanu prawnego, w tym orzecznictwa sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się, że organ uczelni orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być jednakże dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 2006/10; wyrok WSA w Olsztynie z 27 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 376/14 - pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Taki charakter decyzji umożliwia organom uczelni uwzględnienie różnych nadzwyczajnych okoliczności stojących studentowi na przeszkodzie w wywiązywaniu się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. W postępowaniu dotyczącym skreślenia z listy studentów organy uczelni powinny ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania zaliczenia egzaminu. Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika także, że działając w ramach uznania administracyjnego, organ nie przestaje być związany podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, do jakich zalicza się zasada prawdy materialnej (obiektywnej) - obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Wiąże się z tym następnie wymóg właściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.), które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z obowiązków tych organy obu instancji wywiązały się prawidłowo, co uprawniało sąd pierwszej instancji do oddalenia skargi w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a.. Czyni to oba zarzuty niezasadnymi.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.