III OSK 529/23

III OSK 529/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski
Olga Żurawska - Matusiak /sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6211 Przydział i opróżnienie lokalu mieszkalnego oraz kwatery tymczasowej w służbach mundurowych
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1854/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-12-20
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
ART.91 §2, ART.185 §1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (sprawozdawca) sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: asystent sędziego Piotr Rzekiecki po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1854/19 w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 6 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia i przekazania w stanie wolnym lokalu mieszkalnego 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce oznaczenia strony skarżącej zamiast "K.S., M.S. oraz W.W." wpisuje "K.S.", 2. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 3. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz K.S. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 grudnia 2021 r., II SA/Wa 1854/19, po rozpoznaniu skargi K.S. (dalej: "skarżący") na decyzję Komendanta Głównego Policji z 6 maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie opróżnienia i przekazania w stanie wolnym lokalu mieszkalnego, oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Na podstawie przydziału kwatery stałej - mieszkania służbowego Komendy MO [...] z 29 kwietnia 1964 r., lokal mieszkalny nr [...], przy ul. [...] w [...] przydzielono E.W. i J.W. do wspólnego zamieszkiwania wraz z dziećmi K.W., M.W. i W.W..
Komendant [...] Policji (dalej: "organ pierwszej instancji", "KSP") ustalił, że E.W. zmarł 22 września 1992 r., a J.W. 7 marca 2015 r., a także że w lokalu zameldowani są M.S., jej syn K.S. oraz W.W., który od 10 lat mieszka w USA.
Decyzją z 16 marca 2017 r., nr [...] organ pierwszej instancji nakazał M.S., K.S. oraz W.W. opróżnienie i przekazanie w stanie wolnym lokalu mieszkalnego.
Po rozpatrzeniu odwołania M.S. i W.W., Komendant Główny Policji (dalej: "Komendant GP", "organ drugiej instancji") decyzją z 28 grudnia 2017 r., nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części nakazującej opróżnienie lokalu przez W.W. i w tym zakresie umorzył postępowania, a w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Powyższa decyzja została zaskarżona przez M.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 17 września 2019 r., II SA/Wa 384/18, oddalił skargę.
W odniesieniu do odwołania K.S., Komendant GP postanowieniem z 3 sierpnia 2017 r., nr [...] stwierdził niedopuszczalności odwołania, które postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 czerwca 2018 r., II SA/Wa 1854/17, zostało uchylone.
Po wykonaniu wytycznych Sądu Wojewódzkiego, rozpatrując powyższe odwołanie, Komendant GP decyzją z 6 marca 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji, powołując się na art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2017 r. poz. 2067, dalej: "ustawa o Policji"), wyjaśnił, że decyzję o opróżnieniu lokalu mieszkalnego wydaje się w przypadku zajmowania bez tytułu prawnego lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 90, przez policjanta lub członków jego rodziny albo inne osoby. Natomiast art. 90 ustawy o Policji stanowi, że na lokale mieszkalne dla policjantów przeznacza się lokale będące w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów.
Komendant GP odnotował, że z akt sprawy wynika, że przedmiotowy lokal mieszkalny położony w [...] przy ul. [...] nr [...] stanowi własność [...] i pozostaje w dyspozycji Komendanta [...] Policji. Jednocześnie organ drugiej instancji podzielił ocenę KSP, zgodnie z którą skarżący nie posiada jakiegokolwiek tytułu prawnego do zajmowania spornego lokalu mieszkalnego, gdyż nie spełnia warunków określonych w przepisach prawa, nie jest funkcjonariuszem Policji, emerytem lub rencistą policyjnymi albo osobą uprawnioną do renty rodzinnej po funkcjonariuszu Policji, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania renty lub emerytury policyjnej.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który przywołanym na wstępie wyrokiem z 20 grudnia 2021 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."), oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że podziela stanowisko organów, iż sprawa ma charakter administracyjny i organy nie naruszyły przepisów w sposób powodujący możliwość zastosowani instytucji nieważności.
Sąd Wojewódzki nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, zgodnie z którym posiada on tytuł prawny do zamieszkiwania w rzeczonym lokalu, którego źródłem jest umowa najmu lokalu mieszkalnego. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że sporny lokal został przydzielony dziadkom skarżącego na podstawie decyzji z 29 kwietnia 1964 r. KMO [...], a mieszkanie pozostaje własnością [...] i jest w dyspozycji MSWiA lub podległych mu organów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że osoby zamieszkujące sporny lokal nie są funkcjonariuszami Policji oraz nie są emerytami lub rencistami policyjnymi albo osobami uprawnionymi do renty rodzinnej po funkcjonariuszu Policji, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania renty lub emerytury policyjnej, a w konsekwencji zamieszkują mieszkanie bez tytułu prawnego.
Podkreślił również, że problematyka mieszkań dla funkcjonariuszy została objęta odrębną regulacją prawną w przepisach resortowych i w tym zakresie nie mają zastosowania wynikające z innych regulacji prawnych rozwiązania dotyczące najmu lokali mieszkalnych, czy też ochrony praw lokatorów.
Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Powołując się na art. 183 § 1 i § 2 pkt 5 p.p.s.a., wniósł o stwierdzenie nieważności postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, z uwagi na naruszenie art. 91 § 2 p.p.s.a., poprzez niedochowanie przez Sąd terminu zawiadomienia o rozprawie z co najmniej 7 dniowym wyprzedzeniem.
Ponadto na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że organ administracyjny Komendant [...] Policji i Komendant Główny Policji nie posiadają kompetencji w tej sprawie, nie są właściwi, natomiast właściwy dla sprawy jest tryb cywilny, a nie tryb administracyjny,
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, 9 i 11 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że posiadają kompetencję w sprawie organy obu instancji, pomimo niewykazania przez organy prawa do dysponowania przedmiotowym lokalem lub umocowania do działania w imieniu i na rzecz Miasta [...]. Organy obu instancji zlekceważyły stronę i nie ujawniły żadnego dokumentu urzędowego czy nawet prywatnego, z którego wynika, że Komendant [...] Policji może posiadać tytuł prawny do przedmiotowego lokalu skuteczny wobec strony. Organy administracji obu instancji w ogóle nie wyjaśniły stronie przesłanek, którymi kierowały się przy wydaniu decyzji, co rażąco podważa zaufanie obywatela do organu. Szczególnie, że w przypadku wykonania decyzji strona zostaje pozbawiona dachu nad głową, pod którym nieprzerwanie zamieszkuje od 1964 r., nie zalega z opłatami i nie narusza zasad współżycia społecznego,
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że w sprawie rozpatrzono oraz zebrano wystarczający materiał dowodowy w sprawie. Przede wszystkim tak organ pierwszej, jak i drugiej instancji nie przedstawił umowy/porozumienia o oddanie w dyspozycję przedmiotowego lokalu zawartą pomiędzy [...], a ministrem właściwym ds. wewnętrznych lub podległym mu organem,
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że doszło do dwukrotnego rozpoznania sprawy merytorycznie przez dwa różne organy administracji. Przede wszystkim organy zaniechały przedstawienia skarżącemu dokumentu z którego wynikałby prawny organu do rozporządzania/dysponowania lokalem. Ponadto organ drugiej instancji zaniechał rozpatrzenia wszystkich żądań strony i ustosunkowania się do nich w uzasadnieniu swej decyzji,
e) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na niestwierdzenie nieważności decyzji Komendanta Głównego Policji z 6 maja 2019 r., nr [...], w całości z uwagi na zachodzące przyczyny określone w art. 156 k.p.a., powodujące jej nieważność;
a także, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj.:
f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z § 40a ust. 1 uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta [...] z dnia 9 lipca 2009 r., w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...], poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiotowy lokal został zwolniony. Z akt sprawy wynika oraz bezsporne jest, że lokal ten jest zajmowany przez M.S. od 1964 r., jak również przez skarżącego kasacyjnie, do dnia obecnego. Zatem nie został zwolniony, dlatego też Komendant [...] Policji nie może nim dysponować i nie posiada kompetencji do prowadzenia niniejszego postępowania.
Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku, uchylenie decyzji obu instancji oraz umorzenie postępowania administracyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto, na podstawie art. 193 Konstytucji RP, zwrócił się o zadanie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Jednocześnie oświadczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja mająca na celu wykazanie zasadności przedstawionych zarzutów kasacyjnych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komendant Główny Policji wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jeżeli zatem nie wystąpiłyby przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., to Sąd związany byłby granicami skargi kasacyjnej.
W przedmiotowej sprawie w skardze kasacyjnej trafnie jednak skarżący wywodzi o ziszczeniu się przesłanki nieważności postępowania polegającej na pozbawieniu możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Pojęcie to w realiach kontrolowanej sprawy oznacza pozbawienie możliwości udziału strony w istotnej części postępowania na skutek wadliwego działania Sądu.
W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się, że przeprowadzenie rozprawy z naruszeniem dyspozycji art. 91 § 2 p.p.s.a. może, w zależności od okoliczności sprawy, stanowić przesłankę nieważności, określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (pozbawienie strony możliwości obrony swych praw) lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
W realiach niniejszej sprawy, przy piśmie z 26 listopada 2021 r., Sąd pierwszej instancji podjął próbę zawiadomienia skarżącego o terminie rozprawy wyznaczonym na 20 grudnia 2021 r. W chwili orzekania 20 grudnia 2021 r. Sąd pierwszej instancji nie dysponował zwrotnym potwierdzeniem odbioru przesyłki, lecz – wydrukiem ze strony internetowej operatora pocztowego zawierającym informacje dotyczące przedmiotowej przesyłki. Z informacji tych wynikało, że przesyłka z zawiadomieniem o terminie rozprawy skierowana do skarżącego była dwukrotnie awizowana, tj. 2 grudnia 2021 r. i 10 grudnia 2021 r., co pozwalało stwierdzić, że skutek doręczenia przesyłki w trybie doręczenia zastępczego (art. 73 p.p.s.a.) nastąpił 16 grudnia 2021 r., a więc na cztery dni przed terminem rozprawy. W protokole rozprawy odnotowano, że nikt się nie stawił, nie dokonano jednak oceny skuteczności doręczeń.
Należy zatem wskazać, że pomimo fikcji doręczenia zawiadomienia o terminie rozprawy na cztery dni przed rozprawą, tego rodzaju okoliczność nie spełnia dyspozycji art. 91 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem "O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. Zawiadomienie powinno być doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem. W przypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni". W niniejszej sprawie wystąpiła zatem nieprawidłowość zawiadomienia skarżącego o terminie rozprawy, co prowadziło też do uchybienia art. 109 p.p.s.a., z którego wynika, że rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Jednocześnie w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący nie był obecny podczas rozprawy.
Skoro nieobecność strony skarżącej wynikała z nieprawidłowości zawiadomienia jej przez sąd wojewódzki o terminie rozprawy, tj. wbrew wymogom wynikającym z art. 91 § 2 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji miał obowiązek odroczenia rozprawy z 20 grudnia 2021 r. Błędnie stwierdzając, jak się wydaje wobec braku stosownych adnotacji w protokole rozprawy, prawidłowość doręczenia zawiadomień wszystkich stron o terminie rozprawy, przeprowadzając ją i wydając w tym dniu wyrok, dopuszczono się nieważności postępowania. Skarżący nie otrzymał zawiadomienia o terminie rozprawy w ustawowym terminie i nie uczestniczył w niej, co pozwala na stwierdzenie, że skarżący (strony postępowania) został pozbawiony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.).
Dodatkowo zauważenia wymaga, że skarżący, co wynika z akt sprawy, w dacie drugiej awizacji, jak również w dacie rozprawy, przebywał w szpitalu, gdzie 16 grudnia 2021 r. został poddany operacji. Istotnym jest też, że w zawiadomieniu o terminie rozprawy poinformowano skarżącego, że warunkiem uczestnictwa w rozprawie bez obecności w budynku Sądu jest złożenie oświadczenia - w terminie nie później niż 7 dni przed terminem rozprawy wskazanym w zawiadomieniu o rozprawie potwierdzającego, że strona posiada urządzenie techniczne umożliwiające transmisję obrazu i dźwięku. Termin ten, jak wskazano, nie został dochowany, skarżący nie złożył żadnego oświadczenia.
W tych okolicznościach zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania z uwagi na nieważność toczącego się przed tym Sądem postepowania.
Z powyższych powodów przedwczesne jest rozpoznanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, skoro sprawa musi raz jeszcze być przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Wojewódzkiego.
Z tych wszystkich względów uznać należy, że doszło do nieważności postępowania, to zaś nakazuje orzec na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.
Stosownie do treści art. 156 § 1 p.p.s.a., sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki.
Rektyfikacja wyroku jaką przewidziano w tym przepisie możliwa jest w przypadku, gdy w jego treści dopuszczono się niedokładności, błędu pisarskiego lub rachunkowego albo oczywistej omyłki. Judykatura przyjęła, iż sprostowanie niedokładności (nieścisłości) należy rozumieć jako właściwe oznaczenie strony bądź podmiotów postępowania czy też ich pełnej nazwy. Błąd pisarski to widoczne niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia lub błąd gramatyczny, czy niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów. Błąd rachunkowy to natomiast błąd wynikający z niewłaściwego przeprowadzenia działań arytmetycznych, polegający najczęściej na błędnym działaniu sumowania lub odejmowania. Ostatnią kategorią wymienioną w powołanym przepisie jest "inna oczywista omyłka", które to pojęcie ma znacznie szerszy zakres jednakże jego charakter zbliżony jest do pojęć wymienionych wcześniej. Przyjmuje się również, że sprostowanie wyroku w rozumieniu powołanego przepisu nie może prowadzić do zmiany zawartego w nim rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 28 kwietnia 2011 r., II GSK 346/10). Wskazane w powołanym przepisie nieprawidłowości muszą mieć charakter oczywisty, niebudzący wątpliwości, bezsporny oraz nie mogą one wpływać na treść rozstrzygnięcia.
W zaskarżonym wyroku nieściśle została oznaczona strona wnosząca skargę do WSA w Warszawie. Jak wynika z zarządzenia rejestrującego z 21 sierpnia 2019 r. stroną skarżącą jest K.S., organem administracji publicznej Komendant Główny Policji, zaś uczestnikami postępowania: M.S., W.W. Zarządzeniem z 25 listopada 2021 r., w związku ze śmiercią uczestnika postępowania – W.W. w sprawie, której przedmiot stanowiły prawa osobiste stron postępowania administracyjnego (nie podlegające dziedziczeniu) - nakaz opróżnienia lokalu mieszkalnego, za strony postępowania uznano: skarżącego – K.S., organ - Komendanta Głównego Policji, uczestnika postępowania – M.S..
Tymczasem w rubrum wyroku z 20 grudnia 2021 r. jako stronę skarżącą określono K.S., M.S. oraz W.W. Nieścisłość ta winna zostać sprostowana, co też uczyniono w pkt 1 wyroku.