III OSK 5191/21

III OSK 5191/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Małgorzata Masternak - Kubiak /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1852/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-01-27
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 887
art. 6 ust. 1 pkt 10
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1852/20 w sprawie ze skargi R. Ś. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 1852/20, oddalił skargę R. Ś. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji R. Ś. zwrócił się do Szefa Urzędu z wnioskiem o potwierdzenie, że świadczył pracę społeczną na rzecz organizacji kombatanckich i rady parafialnej w [...] na terenie Republiki Południowej Afryki – dalej: "RPA". Do wniosku dołączył oświadczenia świadków które potwierdzają zaangażowanie strony w działalność duszpasterską i społeczną w latach 80 XX wieku na terenie RPA. Potwierdzenie to miało posłużyć dla wykazania okresu składkowego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 887, z poźn. zm.) - dalej: "ustawa".
Po rozpatrzeniu ww. wniosku Szef Urzędu, decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., odmówił potwierdzenia świadczenia przez Stronę pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że wskazywana przez stronę praca i zaangażowanie na rzecz organizacji polonijnych na terenie RPA nie wypełnia dyspozycji zawartej w art. 6 ust. 1 pkt ustawy, tj. nie stanowi świadczenia pracy po 1956 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. Natomiast poczyniona w Instytucie Pamięci Narodowej kwerenda dokumentów dotycząca strony nie wykazała innych materiałów, które mogłyby poświadczyć o spełnieniu przez wnioskodawcę wskazanych wymagań.
Pismem z dnia [...] marca 2020 r. skarżący zwrócił się do organu o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ww. decyzją. Do wniosku zostały dołączone oświadczenia osób, które współpracowały z wnioskodawcą i mogą poświadczyć o jego zaangażowaniu.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. Szef Urzędu wznowił postępowanie, wskazując jako podstawę przesłankę zawartą w art. 148 § 1 pkt 5 K.p.a., tj. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Ponadto zachowany został termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Z przedstawionych oświadczeń wynikało, że wnioskodawca był zaangażowany w działalność "[...]" w [...], która to organizacja zajmowała się zbiórką pieniędzy, odzieży, żywności i innych rzeczy codziennego użytku, które były przeznaczone na pomoc dla internowanych działaczy "Solidarności" w Polsce. Udzielał się w życiu polonijnym i organizował imprezy patriotyczne. Oświadczenia świadków opisywały aktywne zaangażowanie Strony w kultywowanie polskiej kultury na obczyźnie, a także w pomoc dla działaczy "Solidarności" w Polsce.
Szef Urzędu wydał, w dniu [...] lipca 2020 r. decyzję, mocą której, w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a., odmówił zmiany decyzji ostatecznej z dnia [...] czerwca 2019 r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie, organ podkreślił, że załączone przez wnioskodawcę oświadczenia są wiarygodne i wskazują na jego faktyczną działalność na rzecz Polaków w RPA oraz w Polsce. Ponownie jednak wskazano, że działalność ta nie wypełnia dyspozycji art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy. W ocenie organu, działalność jaką podejmował nie była, w rozumieniu przepisów, obowiązujących w PRL do 1989 r., nielegalna.
Skarżący złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości. W skardze podniesiono zarzuty błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że działalność podejmowana przez skarżącego w ramach "[...]" w [...]:
– nie była nielegalna w rozumieniu przepisów obowiązujących w PRL do 1989 r., podczas gdy w rzeczywistości groziła mu odpowiedzialność karna za podejmowane działania;
– nie była ukierunkowana na obalenie systemu komunistycznego w Polsce, podczas gdy wspieranie działaczy "Solidarności" oraz pomoc osobom uciekającym z PRL zmierzać miała do zmian ustrojowych.
W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu wskazano, że pomimo kategorycznych twierdzeń dotyczących rzekomego negatywnego stosunku władz PRL do "[...]" w [...], skarżący nie przedstawił żadnych konkretnych dowodów na zaistnienie powyższych okoliczności. Stwierdził jedynie, że ówczesne władze nie akceptowały działalności organizacji do której należał, nie wskazał jednak na żadne konkretne przejawy tego braku akceptacji lub też ewentualnego zwalczania jej. Brak jest faktycznego i weryfikowalnego potwierdzenia tego, że władze państwowe - po pierwsze - wiedziały o istnieniu i działalności [...], a po drugie, że zareagowały na nią poprzez jej delegalizację. Natomiast sama subiektywna ocena charakteru jej działalności jako opozycyjnej, politycznej i szkodliwej dla systemu komunistycznego, nie może w tej sytuacji przesądzać, że i ówczesne władze uważały ją za nielegalną.
Dalej Sąd meriti wskazał, że organizacja ta działała na terenie RPA i zajmowała się działalnością duszpasterską i społeczną, w tym kultywowaniem polskiej kultury na obczyźnie. Z oświadczeń przedstawionych przez skarżącego wynika, że udzielał się on przy zbiórce pieniędzy, odzieży, żywności, które były przeznaczone na pomoc dla internowanych działaczy "Solidarności" w Polsce, a przede wszystkim ich rodzin. Odnosząc się do tej kwestii, Sąd Wojewódzki zauważył, że udzielanie pomocy materialnej osobom w trudnej sytuacji – a tym w istocie były działania Skarżącego oraz organizacji, w której brał on czynny udział – nie było w systemie prawnym PRL zabronione. Przekazywane środki i przedmioty miały przede wszystkim stanowić pomoc dla rodzin osób internowanych, znajdujących się w cięższej sytuacji materialnej. Jednak pomoc ta miała im ułatwiać życie codzienne, a nie bliżej nieokreśloną działalność mającą na celu zmianę systemu ustrojowego państwa polskiego, w tym przede wszystkim działalność przestępczą. Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z poczynioną przez skarżącego interpretacją, zgodnie z którą odpowiadałby on karnie z tytułu pomocnictwa lub podżegania do czynu zabronionego w sytuacji, w której opisana przez niego działalność nosiła cechy niesienia pomocy humanitarnej, ale nie pomocnictwa w popełnieniu przestępstwa. Ciąg przyczynowo-skutkowy jest tu zdaniem Sądu zbyt odległy, aby mówić o realnym uznaniu działalności skarżącego i organizacji "[...]" w [...] za nielegalną w rozumieniu przywołanego przepisu art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy. Dodatkowym argumentem świadczącym przeciwko tezie stawianej przez Skarżącego jest fakt, iż nie spotkały go żadne konsekwencje – a przynajmniej nie wskazuje on na takowe – z tytułu udzielenia – opisywanej przez niego oraz jednego ze świadków – pomocy marynarzom, którzy "uciekli z PRL", nielegalnie schodząc ze statków rybackich w Namibii.
W świetle powyższego Sąd Wojewódzki uznał dokonaną przez Szefa Urzędu ocenę za prawidłową, w świetle bowiem ustalonego stanu faktycznego, działalność polonijna skarżącego – jakkolwiek zasługująca na uznanie – nie spełnia wymogu wskazanego w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy, a zatem nie można było wydać mu potwierdzenia, o które się starał. Nie nastąpiło zatem naruszenie przepisów proceduralnych, które zostało zarzucone w treści skargi. Dodatkowo poczyniona w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej kwerenda akt nie wskazała na inne okoliczności, które pozwalałyby na przyjęcie, że skarżący pracował na rzecz organizacji nielegalnej w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019, poz. 2325) – dalej: "P.p.s.a.", orzekł o oddaleniu skargi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł R. Ś. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzucił naruszenie:
I. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 6 ust 1 pkt. 10 ustawy poprzez nietrafne przyjęcie, że przepis ten za nielegalne organizacje polityczne uznaje wyłącznie te, które zostały formalnie zdelegalizowane, a więc działały wcześniej legalnie, organizacje, których rejestracji odmówiono przed kwietniem 1989 r. oraz te, których próby rejestracji nie podjęto z powodu uzasadnionych obaw założycieli o możliwym wystąpieniu represji przeciwko nim, podczas gdy ww. przepis winien być interpretowany w sposób szeroki z uwagi na zawartą w nim normę prawną o charakterze generalnym i ogólnym, zatem o ewentualnej nielegalności organizacji politycznych przemawiać powinny wszelkie okoliczności związane z jej działalności, w szczególności działania faktyczne podejmowane przez członków organizacji, okoliczności powstania organizacji czy też cele stawiane przez członków organizacji w ramach zrzeszenia i ich ocena z zastosowaniem przepisów prawnych obowiązujących ówcześnie na terytorium RP, co finalnie skutkowało niezastosowaniem ww. przepisu w realiach niniejszej sprawy;
II. przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi skarżącego od decyzji organu II instancji, podczas gdy postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób wadliwy, bowiem Szef Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie podjął wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolnie ocenił zgromadzony materiału dowodowego, jak również zastosował niewłaściwą wykładnię przepisów prawnych prowadzącą do błędnych ustaleń faktycznych, wyrażających się w przyjęciu stanowiska, że "[...]" w [...] nie stanowiło organizacji nielegalnej w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego wskazuje w sposób jednoznaczny, że organizacja ta z uwagi na wspieranie finansowe części działalności NSZZ "Solidarność" - nielegalnej w myśl przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. oraz rozpowszechnianie idei niezgodnych z obowiązującym ówcześnie systemem politycznym również uznana by była za nielegalną lub podlegała delegalizacji, jak również jej członkowie podlegaliby szykanowaniu na terytorium RP.
- art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i potwierdzenie przez Skarżącego świadczenia pracy na rzecz organizacji po 1956 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. w okresie wskazanym przez Skarżącego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto Skarżący oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według 182 § 3 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
W pierwszej kolejności należy się ustosunkować do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które w ocenie strony skarżącej kasacyjnie, miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. W myśl ogólnych zasad postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli - art. 7 K.p.a. Organ administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy - art. 77 § 1 K.p.a. - i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona - art. 80 k.p.a. Wskazać należy, że rozpatrzenie całego materiału dowodowego jest związane z zasadą swobodnej oceny dowodów, która musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Ocena ta zatem musi opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Powinna oparta być na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Po trzecie zaś organ musi dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają, na podstawie art. 76 § 1 k.p.a., szczególną moc dowodową. Czwartym elementem jest natomiast takie przedstawienie rozumowania, w wyniku którego organ ustalił okoliczności faktyczne, które zgodne jest z zasadami logiki.
Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyroki NSA: z 27 czerwca 2019 r. I OSK 2168/17, z 18 grudnia 2018 r. I OSK 256/17, z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1560/10).
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w przedmiotowym postępowaniu nie można zarzucić organowi administracji braku współdziałania ze stroną skarżącą w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nie sposób również, jak chciałby tego skarżący, przypisać organowi administracji brak odniesienia się do przedłożonych przez skarżącego dowodów. Organ bowiem dokonał wnikliwej oceny zgromadzonego materiału odnosząc się szczegółowo i uzasadniając jaką wartość przypisał poszczególnym dowodom oraz z jakiego powodu podjął taką, a nie inną decyzję. W przedmiotowym postępowaniu organ uznał przedłożone przez skarżącego oświadczenia osób, które razem ze skarżącym były zaangażowane w działalność "[...]" w [...] za wiarygodne i wskazujące na faktyczną działalność skarżącego na rzecz Polaków w RPA oraz w Polsce. Jednakże jak słusznie wskazał organ administracji, a za nim Sąd pierwszej instancji, działalność ta nie wypełnia dyspozycji art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy, bowiem nie była w rozumieniu przepisów obowiązujących w PRL do 1989 r. uznawana za nielegalną.
Przechodząc w tym miejscu do wskazanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego, a to art. 6 ust 1 pkt. 10 ustawy podnieść należy, że przepisy tej ustawy nie definiują określenia organizacji politycznych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. Definicja taka nie znajduje się również w żadnych innych przepisach prawa. Na potrzeby niniejszej sprawy można jednak przyjąć, że za nielegalne organizacje polityczne z pewnością można uznać te, które zostały zdelegalizowane, a więc działały wcześniej legalnie, tj. zostały zarejestrowane w myśl przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. (por. K. Antonów, Komentarz do art. 6 [w:] Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, ABC, 2007 wyd. II.). Do takich organizacji można też bez wątpliwości zaliczyć organizacje, których rejestracji odmówiono przed tą datą. Wydaje się również, że za nielegalne organizacje polityczne można uznać również te organizacje, co do których nie były nawet podejmowane próby ich zarejestrowania, gdyż ich założyciele mieli uzasadnione podstawy aby przypuszczać, że ich organizacja nie tylko nie zostanie zarejestrowana, ale jeszcze próba jej rejestracji może spowodować represje skierowane przeciwko nim. Te uzasadnione podstawy nie mogą przy tym wynikać z samego subiektywnego przekonania osoby powołującej się na nielegalny i polityczny charakter takiej organizacji, ale z obiektywnych, możliwych do weryfikacji faktów. Dowodami takimi mogły by być w szczególności statuty takich organizacji, deklaracje programowe, odezwy, apele, itp.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że pomimo braku wątpliwości co do tego, że skarżący był zaangażowany w działalność organizacji "[...]" w [...] to nie można przyjąć, że była to polityczna, nielegalna organizacja. Jak trafnie wskazał Sąd Wojewódzki skarżący nie przedstawił żadnych konkretnych dowodów na okoliczność tego, że po pierwsze ówczesne władze państwowe wiedziały o istnieniu i działalności [...], a po drugie, że uznawały tę działalność za nielegalną. Jak wskazał sam skarżący przedmiotowa organizacja działała na terenie RPA i zajmowała się działalnością duszpasterską i społeczną, w tym kultywowaniem polskiej kultury na obczyźnie. W ramach tej organizacji skarżący udzielał się przy zbiórce pieniędzy, odzieży, żywności, które były przeznaczone na pomoc dla internowanych działaczy "Solidarności" w Polsce, a przede wszystkim ich rodzin. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji udzielanie pomocy materialnej osobom w trudnej sytuacji nie było w systemie prawnym PRL zabronione. Przekazywane środki i przedmioty miały przede wszystkim stanowić pomoc dla rodzin osób internowanych, znajdujących się w cięższej sytuacji materialnej. Jednak pomoc ta miała im ułatwiać życie codzienne, a nie bliżej nieokreśloną działalność mającą na celu zmianę systemu ustrojowego państwa polskiego, w tym przede wszystkim działalność przestępczą. Mając powyższe na uwadze zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 6 ust 1 pkt. 10 ustawy należy uznać za nieuzasadniony.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.