III OSK 51/25

III OSK 51/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś
Mirosław Wincenciak /przewodniczący/
Tadeusz Kiełkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II SA/Gl 949/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-09-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2625
art. 234 ust 1 i 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: Sędzia NSA Artur Kuś Sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 949/24 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 maja 2024 r. nr SKO.OS/41.9/221/2024/6390/KK w przedmiocie odmowy przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej "WSA w Gliwicach", "Sąd I instancji") wyrokiem z dnia 19 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 949/24, oddalił skargę D. K. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej "organ odwoławczy", "Kolegium") z dnia 10 maja 2024 r., nr SKO.OS/41.9/221/2024/6390/KK, w przedmiocie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Powyższy wyrok, od którego została złożona skarga kasacyjna, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Pismem z dnia 15 marca 2021 r. skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta Ruda Śląska (dalej "organ I instancji", "Prezydent Miasta") o przeprowadzenie postępowania w sprawie nawiezienia ziemi przez poszczególnych właścicieli działek, w tym właścicieli działki nr [...], i zbadanie, czy nawieziony materiał jest odpadem. Wskazał w nim, że działania te powodują szkodę w postaci zalewania jego działki nr [...]. Pismem z dnia 4 maja 2021 r. skarżący podtrzymał złożony wniosek, a pismem z dnia 30 maja 2021 r. doprecyzował go wskazując, że żąda na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (dalej "u.p.w.") nakazania właścicielom gruntu przywrócenia stanu poprzedniego oraz prawidłowego wykonania odprowadzenia wód opadowych z uwagi na kierowanie ich na jego działkę.
Po rozpoznaniu sprawy po raz kolejny na skutek kasacyjnych orzeczeń organu odwoławczego, Prezydent Miasta decyzją z dnia 7 marca 2024 r. odmówił nakazania właścicielom działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że biegły w konkluzjach wykonanej opinii wyjaśnił, iż z uwagi na brak dowodów potwierdzających kierowanie wód opadowych na działkę nr [...] z działki nr [...] nie stwierdzono bezpośredniego wyrządzenia szkody. Jednocześnie biegły zaznaczył, że z uwagi na charakter techniczny i prawny przedmiotowej sprawy należy ją zaliczyć do kompetencji Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego. W oparciu o tę opinię organ I instancji stwierdził, że na działce nr [...] nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, mającej wpływ na zmianę ilości i kierunku spływu wód w stopniu powodującym szkody na działce skarżącego. Organ I instancji podzielił stanowisko biegłego, wedle którego związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zachowaniem (oddziaływaniem) a szkodą nie został dowiedziony.
Na skutek odwołania skarżącego, Kolegium decyzją z dnia 10 maja 2024 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał w szczególności, że biegły nie stwierdził wystąpienia bezpośredniej szkody, a jego propozycje zabezpieczeń dotyczyły wyeliminowania potencjalnego oddziaływania zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej szeregowej, w tym na działce nr [...]. Związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zachowaniem (oddziaływaniem) a szkodą nie został dowiedziony. Organ odwoławczy wyjaśnił, że nie każda zmiana stanu wody na gruncie będzie skutkowała nakazaniem właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Musi to być zmiana szkodliwie wpływająca na grunty sąsiednie. W konsekwencji sama zmiana stanu wody na gruncie nie uprawnia jeszcze organu do tego, aby uwzględnił on żądania strony i wydał decyzję na podstawie art. 234 ust. 3 u.p.w.
Skargę do WSA w Gliwicach na decyzję Kolegium z dnia 10 maja 2024 r. wniósł skarżący. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 234 ust. 3 w zw. z art. 234 ust. 1 pkt 1 i art. 234 ust. 2 u.p.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; 2) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebranie i nierozpatrzenie wyczerpująco całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia, iż działanie uczestniczek postępowania poprzez zmianę stanu wody na gruncie wywołało szkodę dla gruntu skarżącego; 3) art. 7a ust. 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść skarżącego, zaś przedmiotem postępowania administracyjnego było odebranie stronie uprawnienia do domagania się od sąsiadów przywrócenia stanu poprzedniego na ich działce lub wykonanie urządzeń zapobiegających dalszym szkodom na terenie nieruchomości skarżącego; 4) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania jego uczestników do władzy publicznej; 5) art. 9 k.p.a., poprzez niepoinformowanie strony przez organ w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na sytuację prawną strony; 6) art. 11 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stronie przez organ zasadności przesłanek, którymi organ kieruje się przy załatwieniu sprawy; 7) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, i w konsekwencji stwierdzenie, iż szkoda wyrządzona na gruncie sąsiednim, tj. nieruchomości skarżącego, nie została udowodniona; 8) art 84 § 1 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa i sadownictwa w związku ze szkodami w uprawach orzecha włoskiego wobec konieczności uzyskania wiadomości specjalnych oraz wobec braku stosownych kompetencji w tym zakresie przez biegłego w zakresie postępowań wodnoprawnych; 9) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, z powodu których uznał, że nie została spełniona przesłanka wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim, tj. nieruchomości skarżącego; 10) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, mimo że decyzja I instancji nie odpowiadała prawu. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. W skardze zawarto też wniosek o wyznaczenie terminu rozprawy celem dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa i sadownictwa na okoliczność wpływu warunków gruntowo - wodnych na uprawę orzecha włoskiego, ustalenia jakie szkody mogą powstać w uprawie na skutek zaistnienia warunków jak w przedmiotowej sprawie oraz czasokresu pojawienia się tychże szkód. Kolegium wniosło oddalenie skargi.
W dniu 19 września 2024 r. WSA w Gliwicach wydał opisany na wstępie wyrok, którym oddalił skargę. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji zaznaczył, że przedmiotowa sprawa jest jedną z kilku podobnych spraw, które zainicjowane zostały tym samym wnioskiem skarżącego z dnia 15 marca 2021 r. Pozostałe sprawy toczyły się w odniesieniu do sąsiednich działek położonych w R. przy ul. [...], a składających się na kompleks tej samej zabudowy szeregowej. Na etapie postępowania przed organem I instancji zostały one połączone do wspólnego rozpoznania na podstawie art. 62 k.p.a. Istotą wszystkich tych spraw jest domaganie się przez skarżącego od organu wydania decyzji nakazujących właścicielom poszczególnych działek przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w trybie art. 234 u.p.w. We wszystkich tych sprawach organy oparły swoje rozstrzygnięcia na tożsamym materiale dowodowym i tożsamych ustaleniach faktycznych. W czterech takich sprawach, wyrokami z dnia 25 stycznia 2024 r. (sygnatury akt: II SA/Gl 1387/23, II SA/Gl 1417/23, II SA/Gl 1418/23 i II SA/Gl 1419/23), WSA w Gliwicach oddalił skargi. Od wyroków tych zostały złożone skargi kasacyjne.
Sąd I instancji zaznaczył, że podziela stanowisko przedstawione w powyższych wyrokach, a następnie przytoczył art. 234 ust. 1-3 p.w. i wyjaśnił przesłanki wydania decyzji na podstawie tego przepisu. Sąd I instancji wskazał dalej, że organ I instancji przeprowadził kilkukrotne oględziny (w tym z udziałem biegłego – autora opinii) terenu działki skarżącego oraz działek do niej przyległych, które według skarżącego miały negatywnie oddziaływać na jego nieruchomość. W trakcie oględzin ustalono, że na nieruchomościach tych są posadowione budynki mieszkalne jednorodzinne w zabudowie szeregowej. Stwierdzono również, że teren położony przed tymi budynkami został podwyższony. Zgromadzone w sprawie dowody (w tym przedłożone przez skarżącego fotografie) oraz działania podejmowane przez organy nie dowodzą wystąpienia na nieruchomości skarżącego szkody w postaci zalewania jej wodami opadowymi i roztopowymi kierowanymi z działek zabudowanych domami jednorodzinnymi. W konsekwencji badanie wpływu nadmiaru wody w glebie na uprawę orzecha włoskiego pozbawione jest racji.
Zdaniem Sądu I instancji, dokonując oceny, czy działania uczestniczek postępowania stanowią o naruszeniu stosunków wodnych i czy mają one negatywny wpływ na nieruchomość skarżącego – zauważyć też należy, że – według skarżącego – zjawisko zalewania występuje od lipca 2020 r. W okresie tym nabywcy domów przystąpili do urządzania terenów przed ich domami – bezpośrednio przyległych do nieruchomości skarżącego. W ramach tych prac obszar ten w mniejszym lub większym stopniu został podwyższony. Taki stan rzeczy może prowadzić do zmiany stanu wody na gruncie. Patrząc w szerszym aspekcie, przyjąć należy, że zurbanizowanie (zabudowanie) terenu wzdłuż zachodniej granicy działki skarżącego z pewnością wpłynęło na stosunki wodne, co też dostrzegł biegły w swej opinii. Ocena biegłego, która jest wypadkową wielu badanych czynników, nie przypisuje jednak odpowiedzialności za powstawanie zastoin wodnych właścicielom nieruchomości, w stosunku do których prowadzone jest postępowanie na podstawie art. 234 u.p.w. (opinia hydrologiczna s. 13). Takie stanowisko zasługuje na aprobatę.
WSA w Gliwicach wskazał, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym również opinii biegłego, wynika, iż w obszarze działek objętych postępowaniem naturalny spływ wód odbywa się od strony nieruchomości zabudowanych budynkami szeregowymi poprzez działkę skarżącego. Co więcej, nieruchomości w zabudowie szeregowej oddzielone są od siebie ogrodzeniem systemowym na podmurówce betonowej. Oznacza to, że odpływające wody pochodzą jedynie z terenu nieutwardzonego oraz połaci dachowych, w kierunku zgodnym z kierunkiem pierwotnym, tj. istniejącym przed zabudową działek przyległych do nieruchomości skarżącego. Pod uwagę należy wziąć również to, że obszary, z jakich mogą napływać wody, są stosunkowo niewielkie i w większości przypadków w granicy znajdują się przeszkody, które utrudniają ewentualny spływ wód. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych, które mogłyby wpływać negatywnie na nieruchomość skarżącego, a tym samym za nieusprawiedliwiony uznać należało zarzuty naruszenia art. 234 u.p.w. Organy nie naruszyły też powołanych w skardze przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności organy dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, respektując przy tym zasady wynikające z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Sąd I instancji wyjaśnił także, iż w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. nie było podstaw do uwzględnienia wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa i sadownictwa.
Pismem z dnia 12 listopada 2024 r. skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 19 września 2024 r. wywiódł skarżący (dalej również "skarżący kasacyjnie"), zaskarżając go w całości. Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c poprzez niewłaściwe zastosowanie i niezasadne oddalenie skargi na decyzję SKO w Katowicach z dnia 10 maja 2024 r.:
– skutkujące błędnym ustaleniem, iż nie ujawniono wskazywanych przez skarżącego szkód, w tym przede wszystkim występowania zastoin wody (zalewania działki skarżącego), pomimo dostarczenia przez skarżącego dowodów w postaci zdjęć i dokumentów, co miało wpływ na wynik sprawy,
– skutkujące błędnym ustaleniem, iż do powstania grząskiego podłoża na nieruchomości skarżącego doszło na skutek prac ziemnych związanych z napowietrzaniem gleby, podczas gdy skarżący wyjaśnił w toku postępowania administracyjnego, że konieczność systematycznego przeprowadzania prac ziemnych pojawiła się od 2020 roku w związku zalewaniem działki i występowaniem roślinności bagiennej, co miało wpływ na wynik sprawy;
– skutkujące błędnym ustaleniem, iż nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy podwyższeniem działki na gruntach zobowiązanych a stanem wody na gruncie i zwiększoną ilością wody na nieruchomości skarżącego, pomimo wyjaśnień skarżącego i przedstawienia przez niego dowodów ze zdjęć, co miało wpływ na wynik sprawy;
2) naruszenie art. 234 ust. 1 pkt 1 i art. 234 ust. 3 u.p.w. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnym przyjęciu, że nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu nie prowadzi do zmiany stanu wody na gruncie, która to wykładnia skutkowała nieprawidłowym zastosowaniem powołanego przepisu, tj. uznaniem, że zmiana stanu wody nie nastąpiła, w konsekwencji czego nie istniały przesłanki do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na terenie nieruchomości będącej własnością skarżącego.
Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, a także o zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiona została argumentacja na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków. Kolegium pismem z dnia 26 listopada 2024 r. wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, podniesiono w niej bowiem zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i zarzut naruszenia przepisów postępowania. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Uchybienia przepisom postępowania mogą być skutecznie podnoszone, jeśli jednocześnie strona skarżąca kasacyjnie wykaże, że mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2023 r., III OSK 1167/22).
W zarzucie naruszenia przepisów postępowania skarżący kasacyjnie powołał trzy przepisy p.p.s.a.: art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 141 § 4. Art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. są tzw. przepisami wynikowymi i nie mogą być samoistną podstawą skutecznego zarzutu kasacyjnego. "Podstawą skargi kasacyjnej wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie przepis określający samo rozstrzygnięcie" (zob. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2024 r., III OSK 6008/21, oraz powołane tam orzecznictwo i piśmiennictwo). Z kolei 141 § 4 p.p.s.a. traktuje o elementach uzasadnienia wyroku – stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie, i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za pomocą odnośnego zarzutu nie można skutecznie zwalczać ustaleń sądu co do stanu faktycznego ani kwestionować stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi ze statuowanej tym przepisem normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2024 r., III OSK 2850/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a., wyjaśnia motywy podjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia i tym samym sprawia, że poddaje się ono kontroli instancyjnej. W szczególności Sąd I instancji przedstawił stan sprawy, przytoczył i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, a także podał przesłanki uznania zaskarżonej decyzji za zgodną z prawem. Zarzut naruszenia przepisów postępowania, w którym mowa, jest zatem niezasadny. W treści tego zarzutu skarżący kasacyjnie – co przyznaje w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – "kwestionuje niektóre ustalenia poczynione przez sąd administracyjny". Tymczasem – jak już wyżej wskazano – zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. na to nie pozwala. Żaden z powołanych przez skarżącego kasacyjnie przepisów postępowania nie stanowi wzorca kontroli ustaleń faktycznych Sądu I instancji.
Z zastrzeżeniem powyższego, warto zauważyć, że "Sprawy z zakresu stosunków wodnych, co do zasady, wymagają (...) wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego oraz zwykłego zakresu wiedzy posiadanej przez pracowników organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nieposiadających fachowej wiedzy, nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, to jest dla wyjaśnienia, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda" (wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., III OSK 2347/22). Na użytek niniejszej sprawy została sporządzona opinia, w której konkluzjach biegły stwierdził w szczególności, że: "Zmiany zagospodarowania terenu na działkach przy ul [...] [...] do [...], gdzie zrealizowano zabudowę szeregową, nie spowodowały istotnego wpływu na zmianę stosunków wodnych na nieruchomości o nr [...] zlokalizowanych przy ulicy [...] w R. Poza okresem budowy nie odnotowano spływu powierzchniowego z terenu zabudowy szeregowej na teren działki o nr [...] (...). Z uwagi na brak dowodów potwierdzających kierowanie wód opadowych na działkę o nr [...] w R. przy ul. [...] z działki sąsiadującej (...) nie stwierdzono bezpośredniego wyrządzenia szkody". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego te ustalenia zostały poczynione prawidłowo, nie budzą wątpliwości i zarazem miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy administracyjnej. Sąd I instancji zasadnie te ustalenia zaakceptował i zasadnie uznał, że okoliczności opisane w hipotezie normy z art. 234 ust. 3 u.p.w. nie zachodzą. Jako że biegły w opinii nawiązywał także do "okresu budowy", warto dodać, że nakaz z art. 234 ust. 3 u.p.w. ma w założeniu zapobiegać szkodom w przyszłości, a nie rozstrzygać o ewentualnej odpowiedzialności za szkodę, która jest już zaszłością (por. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2025 r., III OSK 6730/21).
Ponieważ skarżący kasacyjne zarzuca zaskarżonemu wyrokowi również naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), trzeba zaznaczyć, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12; wyrok NSA z dnia 15 listopada 2024 r, III OSK 5384/21). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11). Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię z istoty rzeczy dokonywana jest w płaszczyźnie normatywnej, toteż zasadniczo liczą się tylko argumenty nawiązujące do brzmienia odnośnych przepisów. Ma ona w pewnym sensie charakter abstrakcyjny i jest w dużej mierze autonomiczna wobec okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Te okoliczności faktyczne mogą mieć znaczenie – choć w każdym przypadku to znaczenie jest inne – przy ocenie zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz przez ocenie zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie.
Skarżący kasacyjnie powołał w zarzucie naruszenia prawa materialnego art. 234 ust. 1 pkt 1 u.p.w. ("właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich) oraz art. 234 ust. 3 u.p.w. ("jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności"). Sformułowanie zarzutu, o którym mowa, nie jest do końca jednoznaczne, bowiem mowa tu zasadniczo o niewłaściwym zastosowaniu powołanych przepisów, ale wzmiankowana jest też ich wykładnia, a nadto "uznanie, że zmiana stanu wody nie nastąpiła". W konkluzji uzasadnienia tego zarzutu skarżący kasacyjnie precyzuje, że "doszło do naruszenia prawa materialnego z art. 234 ust. 1 pkt 1 i art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu w niespornym stanie faktycznym dotyczącym nawiezienia ziemi i podwyższenia terenu na działkach sąsiednich".
Odnosząc się do tak ujętego zarzutu naruszenia prawa materialnego, wypada stwierdzić, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni odnośnych przepisów, a w szczególności prawidłowo uznał, iż podwyższenie terenu potencjalnie może wpisywać się w stan faktyczny opisany w hipotezie statuowanej tymi przepisami normy, ale zarazem tego stanu nie wyczerpuje. Liczy się to, czy spowodowało ono zmianę stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającą na grunty sąsiednie. Skoro w niniejszej sprawie takiej zmiany nie stwierdzono, to nie było podstaw do wydania nakazu z art. 234 ust. 3 u.p.w. Sąd I instancji nie popełnił błędu również na etapie subsumpcji stanu faktycznego pod hipotezę wchodzącej w rachubę normy prawnej, a zatem – inaczej rzecz ujmując – właściwe zastosował prawo materialne w procesie legalnościwej oceny zaskarżonej decyzji. Nawiązując do argumentacji skarżącego kasacyjnie, należy dodać, że podwyższenie terenu wprawdzie nastąpiło, ale nie była to okoliczność wystarczająca do uwzględnienia przez organ wniosku i wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 234 ust. 3 u.p.w. Zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się zatem niezasadny.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.