III OSK 5092/21

III OSK 5092/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski
Małgorzata Masternak - Kubiak /sprawozdawca/
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2613/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-11
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 690
art. 5 nust. 1, art. 4
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2613/20 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 15 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2613/20 i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2613/20, po rozpoznaniu skargi A. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 15 lipca 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych – w punkcie I. uchylił zaskarżoną decyzję; w punkcie II. zasądził od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji Prezes IPN decyzją z 16 czerwca 2020 r., nr [...] po raz kolejny odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji". Od tego rozstrzygnięcia skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z 15 lipca 2020 r., nr [...] Prezes IPN utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję własną.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zainicjowane zostało wnioskiem skarżącego o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Wówczas Prezes IPN decyzją z dnia 7 grudnia 2016 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 13 września 2016 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Po wydaniu decyzji z dnia 7 grudnia 2016 r. do Prezesa IPN wpłynęło kolejne pismo skarżącego z dnia 1 grudnia 2016 r., będące uzupełnieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Ostateczne rozstrzygnięcie Prezesa IPN zaskarżone zostało do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 415/17 skargę oddalił. Natomiast na skutek skargi kasacyjnej Wnioskodawcy Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 19 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 232/18 zaskarżony wyrok WSA w Warszawie uchylił, podobnie jak i ówczesną decyzję I. i II. instancji.
Prezes IPN, ponownie rozpatrując niniejszą sprawę wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty, w tym m.in.: mikrofilm teczki personalnej tajnego współpracownika ps. "[...]" sygn. akt IPN [...] (dawana sygnatura [...]) dotyczącej skarżącego. W części III teczki personalnej zatytułowanej rezultat pozyskania wskazano, że w czasie rozmowy werbunkowej w dniu [...] sierpnia 1971 r. TW przekazał informacje dotyczące składu osobowego utworzonego zarządu [...] oraz pozostałych członków i kandydatów. W ocenie Organu, dokument ten spełnia kryteria art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, gdyż został wytworzony przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności operacyjnych wykonywanych w charakterze tajnego informatora. Udział Wnioskodawcy w wytworzeniu tego dokumentu polegał na tym, że powstał on w oparciu o informacje przekazane przez wnioskodawcę funkcjonariuszowi SB podczas spotkania werbunkowego. Natomiast zestawienie treści tego dokumentu z pozostałymi informacjami wynikającymi z teczki personalnej oraz zapisami ewidencyjnymi dotyczącymi rejestracji Wnioskodawcy jako TW "[...]" wskazuje na wytworzenie tego dokumentu w ramach działań operacyjnych. Fakt, że informacje dotyczące [...] zostały przekazane przez wnioskodawcę podczas rozmowy werbunkowej dowodzi także, że był on traktowany przez organy bezpieczeństwa państwa jako osobowe źródło informacji, a przekazane informacje były rezultatem czynności operacyjnych.
Prezes IPN podkreślił, że zmianie uległa treści art. 4 ustawy o działaczach opozycji, na podstawie którego zostały uchylone uprzednie decyzje Prezesa IPN. W art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2019 r., poz. 992) wskazano, że w ustawie o działaczach opozycji w art. 4 dotychczasową treść oznacza się jako ust. 1 i dodaje się ust. 2 w brzmieniu: "2. Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa". Zmiana ta miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono też zapisy ewidencyjne dotyczące rejestracji skarżącego w charakterze tajnego współpracownika, i które jednocześnie spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy.
Odnosząc się do treści wyroku lustracyjnego Sądu Okręgowego w P. z [...] czerwca 2010 r., sygn. akt [...], potwierdzającego zgodność z prawdą złożonego przez Wnioskodawcę oświadczenia lustracyjnego, Organ wskazał, że w uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził m. in., iż materiał dowodowy zebrany w sprawie, jako rodzący liczne wątpliwości, niedomówienia i sprzeczności, nie może być podstawą uznania skarżącego za tajnego współpracownika Służby Bezpieczeństwa, a tym samym uznania go za kłamcę lustracyjnego. Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację od tego orzeczenia wskazał, że Sąd I instancji nie przeprowadzając wyczerpującej analizy materiału dowodowego, nie poddając go sprawdzalnej ocenie nie wskazał przesłanek, na podstawie których spośród wielu różnych, rozbieżnych dowodów jednym dał wiarę a inne odrzucił, bądź też pominął milczeniem. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd Okręgowy w P. w wyroku z dnia 8 czerwca 2010 r. sygn. akt [...] ponownie orzekł, że oświadczenie lustracyjne złożone przez Skarżącego było prawdziwe. Podkreślenia wymaga, że Sąd Okręgowy w P. stan faktyczny sprawy ustalił biorąc pod uwagę między innymi treść teczki personalnej TW ps. "[...]", zapisy ewidencyjne, wyjaśnienia lustrowanego wnioskodawcy oraz zeznania świadków.
Prezes IPN podkreślił, że ustalenia dokonane w wyroku Sądu lustracyjnego nie są wiążące dla organu w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, a kwestie rozstrzygnięte w wyroku Sądu lustracyjnego nie mają znaczenia w niniejszym postępowaniu. Organ ponadto podniósł, że zgodnie z przepisem art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", tylko ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny, a w konsekwencji organ administracji publicznej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] lipca 2020 r. wywiódł skarżący, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy, choć nie wszystkie jej argumenty okazały się trafne. W pierwszej kolejności wskazano, że wobec wiążącego charakteru wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 232/18, uchylającego wyrok WSA oddalający skargę oraz uprzednie obie decyzje Prezesa IPN o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji – wyrokiem tym, zawartymi w nim wskazaniami oraz oceną prawną związany był zarówno Prezes IPN przy ponownym rozpoznaniu tej sprawy, jak i Sąd ją obecnie rozpoznający, także w zakresie zastosowanej wykładni. W tym kontekście nie mogło odnieść zamierzonego przez organ skutku powoływanie się na wyroki NSA, w których w analogicznych okolicznościach, Sąd ten uznał decyzje odmowne za prawidłowe, mając na uwadze nowelizację art. 4 ustawy o działaczach opozycji przez dodanie ust. 2.
Dalej Sąd Wojewódzki wskazał, że obowiązkiem Prezesa IPN, w świetle zapadłego w sprawie wyroku NSA, było omówienie każdego z dokumentów potraktowanych jako przemawiający za odmową potwierdzenia spełnienia przez skarżącego warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych w kontekście jego oceny dokonanej przez Sąd lustracyjny w postępowaniu dotyczącym skarżącego, a zakończonym prawomocnym wyrokiem z 8 czerwca 2010 r., sygn. akt [...]. Powoływanie się na część spośród tych dokumentów (zapisów), bez uprzedniego wskazania, że nie były analizowane lub znane w postępowaniu lustracyjnym i uznane za niewiarygodne, przez co obecnie mogą przemawiać za wydaniem decyzji odmownej, bo były wytworzone przy udziale Skarżącego (dokumentów przez niego wytworzonych brak bowiem w archiwum IPN) – zdaniem Sądu pierwszej instancji nie czyni zadość wymogom nałożonym na Organ przez NSA w wiążącym wyroku z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 232/18. Dopiero bowiem przeprowadzenie ich analizy pod tym kątem, może prowadzić do prawidłowego, w świetle wiążących wskazań i oceny prawnej NSA, rozstrzygnięcia sprawy.
Wobec tego, że obie decyzje w tej sprawie wydał ten sam Organ, Sąd meriti uznał za wystarczające i konieczne derogowanie zaskarżonej decyzji. Odnosząc się z kolei do pozostałych zarzutów skargi, Sąd ten stwierdził, że stanowią one właściwie powielenie uprzednio złożonej skargi kasacyjnej. Część zarzutów tej skargi odnosi się do uchybień Sądu, a nie Organu i nie mogły być obecnie podnoszone w postepowaniu przed Sądem I instancji.
Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił:
1) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 195 § 2 w związku z art. 191, art. 183 § 2 pkt 6 i art. 15 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez wydanie postanowienia z dnia 4 grudnia 2020 r. (IV SA/Wa 1933/20) o uchyleniu w trybie autokontroli postanowienia z dnia 8 października 2020 r. o odrzuceniu skargi, pomimo nie zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 195 § 2 P.p.s.a. tj. w sytuacji kiedy zażalenie nie zarzucało nieważności postępowania i nie było oczywiście uzasadnione, co doprowadziło do orzeczenia przez Sąd Wojewódzki w sprawie, w której właściwy był Naczelny Sąd Administracyjny i w efekcie doprowadziło do nieważności postępowania.
2) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. polegającą na przyjęciu, że oprócz ustalenia, czy w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez Wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa należy także brać pod uwagę ocenę wyrażoną w wyroku sądu lustracyjnego,
3) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 190 i art. 153 P.p.s.a. w związku z 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji poprzez uznanie, że NSA w wyroku z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. II OSK 232/18, dokonał wykładni prawa, o której mowa w art. 190 P.p.s.a. według której: "dokonując kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych i potwierdzając, czy z dokumentów tych wynika, że zostały wytworzone przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest zobowiązany uwzględnić ocenę sądu lustracyjnego przeprowadzoną w tym zakresie. Jeżeli zatem z prawomocnego wyroku sądu lustracyjnego wynika, że znajdujące się w zasobach archiwalnych IPN dokumenty dotyczące strony nie potwierdzają jej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, to Prezes IPN wydając decyzję w trybie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji nie może pominąć oceny wynikającej z tego wyroku" w sytuacji, gdy NSA takiej wykładni nie dokonał, ponieważ granice wykładni przepisu prawa wyznacza jego treść, a hipoteza normy art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie odsyła w żaden sposób do wyroków sądów lustracyjnych, a nakazuje oceniać przesłanki występowania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa wyłącznie na podstawie dokumentów zgromadzonych w archiwach IPN.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 P.p.s.a.;
2. zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. B. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości; zasądzenie od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz niezwłoczne rozpoznanie sprawy, z uwagi na wiek skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania przed Sądem I instancji, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Sytuacja, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw ma miejsce wówczas, kiedy wskutek uchybień procesowych strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu bądź w jego istotnej części, a skutki tych uchybień nie mogły być usunięte na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku. Bez znaczenia pozostaje to, czy pozbawienie strony możności obrony swych praw miało, czy też nie, wpływ na ostateczny wynik sprawy. O nieważności postępowania decyduje bowiem waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć (zob. wyroki NSA: z dnia 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 1536/18, LEX nr 3148363; z dnia 9 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 2822/21, LEX nr 3274223). Przyjmuje się również, że stwierdzenie nieważności postępowania w wyniku pozbawienia strony możliwości obrony swych praw uzależnione jest od ustalenia, że strona znalazła się takiej sytuacji, która uniemożliwia jej popieranie przed sądem dochodzonych roszczeń lub obronę przed żądaniem strony przeciwnej (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt I GSK 207/19, LEX nr 3498812).
Następnie wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 163 § 2 P.p.s.a. postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu stronom. Gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia, postanowienie należy doręczyć z uzasadnieniem. Doręczając postanowienie należy pouczyć stronę występującą w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. W myśl zaś art. 195 § 2 P.p.s.a. jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych.
Jak wynika z akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 grudnia 2020 r., po rozpoznaniu zażalenia skarżącego A. B., na podstawie art. 195 § 2 P.p.s.a., uchylił własne postanowienie z dnia 8 października 2020 r. o odrzuceniu skargi ww. skarżącego. Jednakże w aktach sprawy nie znajduje się uzasadnienie do tego postanowienia, co prowadzi do wniosku, że nie zostało ono w ogóle sporządzone. Świadczy o tym również uzasadnienie skargi kasacyjnej, gdzie skarżący kasacyjnie organ podnosi, że o motywach rozstrzygnięcia, zawartego w sentencji ww. postanowienia dowiedział się dopiero z uzasadnienia zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku. Nadto należy zauważyć, że sentencja postanowienia z dnia 4 grudnia 2020 r. została doręczona m.in. organowi z błędnym pouczeniem, że na to postanowienie nie przysługują środki odwoławcze (por. k. 91 akt sprawy), co jest wprost sprzeczne z treścią cytowanego wyżej przepisu art. 195 § 2 P.p.s.a.
Należy mieć również na uwadze, że zastosowanie tego przepisu możliwe jest tylko i wyłącznie w sytuacji uwzględnienia zażalenia, w razie zaistnienia jednej z dwóch przesłanek, a mianowicie, gdy zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione. Odpis takiego postanowienia podlega doręczeniu wszystkim stronom z urzędu wraz z uzasadnieniem. Od rozstrzygnięcia tego zażalenie przysługuje na zasadach ogólnych, ponieważ jest to postanowienie wydane przez sąd pierwszej instancji. Natomiast zaistnienie którejkolwiek z przesłanek uwzględnienia zażalenia na podstawie art. 195 § 2 P.p.s.a. powinno być traktowane jako obowiązek sądu pierwszej instancji jego uwzględnienia (por. W. Piątek [w:] A. Skoczylas, P. Szustakiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, C.H. Beck, Warszawa 2023). W okolicznościach przedmiotowej sprawy, z powodu braku uzasadnienia postanowienia z dnia 4 grudnia 2020 r. nie sposób uznać, na której z przesłanek wymienionych w art. 195 § 2 P.p.s.a. oparł się Sąd pierwszej instancji uwzględniając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi, ani też jakie było merytoryczne uzasadnienie takiej właśnie decyzji Sądu pierwszej instancji.
Reasumując, zgodnie z art. 163 § 2 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu stronom. Gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia, postanowienie należy doręczyć z uzasadnieniem. Z analizy powyższego przepisu należy wyprowadzić wniosek, że nakłada on na Sąd nie tylko obowiązek doręczenia z urzędu postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, ale również obowiązek sporządzenia jego uzasadnienia i jego doręczenia, gdy postanowienie to podlega zaskarżeniu. Jak już wyżej wskazano, postanowienie wydane w trybie tzw. autokontroli w oparciu o art. 195 § 2 P.p.s.a. jest postanowieniem zaskarżalnym i jako takie powinno zostać doręczone z urzędu stronom i uczestnikom postępowania wraz z uzasadnieniem.
Niesporządzenie przez Sąd pierwszej instancji uzasadnienia do takiego postanowienia i tym samym brak jego doręczenia oraz pozbawienie przez to strony możliwości wniesienia przewidzianego prawem środka odwoławczego od takiego rozstrzygnięcia, stanowi istotne naruszenie jednej z podstawowych zasad zagwarantowanych w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP tj. prawa do sądu, jak również prowadzi do wystąpienia przesłanki nieważności określonej w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., a mianowicie pozbawienia strony możności obrony swoich praw, co miało miejsce w niniejszym postępowaniu.
Mając na uwadze stwierdzone uchybienie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zarówno zaskarżony wyrok, jak i wadliwie wydane postanowienie z dnia 4 grudnia 2020 r., uznając, że jest to niezbędne dla prawidłowego rozpoznania skargi wniesionej przez A. B.
Ocena podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna.
Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, mając przede wszystkim na uwadze, że uwzględnienie skargi kasacyjnej było wyłącznie wynikiem błędów i uchybień jakich dopuścił się Sąd Wojewódzki.