III OSK 5033/21

III OSK 5033/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Paweł Mierzejewski /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Łd 618/20 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-02-09
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Sądu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 618/20 w sprawie ze skargi M.S. na zarządzenie Prezesa Sądu [...] z dnia 21 lipca 2020 r. nr 70/2020 w przedmiocie unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 9 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 618/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.S. (dalej jako "skarżąca") na zarządzenie Prezesa Sądu [...] (dalej także jako "organ") z dnia 21 lipca 2020 r. nr 70/2020 w przedmiocie unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego, uchylił zaskarżone zarządzenie (pkt 1 sentencji) oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2 sentencji).
U podstaw rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.
W dniu 28 lutego 2020 r. Prezes Sądu [...] zamieścił ogłoszenie o konkursie na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie [...]. Termin konkursu wyznaczono na dzień 16 kwietnia 2020 r., a następnie z uwagi na ograniczenia związane ze stanem epidemii zmieniono datę przeprowadzenia konkursu na dzień 18 czerwca 2020 r. Nad przebiegiem konkursu w dniu 18 czerwca 2020 r. czuwała powołana przez Prezesa [...] Komisja do prowadzenia konkursu na stanowisko referendarza sądowego (zgodnie z zarządzeniem z dnia 19 maja
2020 r. nr 47/2020).Do konkursu przystąpiło piętnaście osób, w tym skarżąca – M.S., która zdobyła największą ilość punktów i została wybrana do zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego w Sądzie [...].
Zarządzeniem z dnia 21 lipca 2020 r. nr 70/2020, wydanym na podstawie art.
22 § 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z art. 9a § 1 w zw. z art. 8 pkt 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 365), dalej jako: "u.s.p.", oraz § 7 ust. 1 pkt 1 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 769), dale jako: "rozporządzenie k.s.r.s."), Prezes Sądu [...] unieważnił konkurs przeprowadzony w dniu 18 czerwca 2020 r. na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie [...]. Jako przyczynę unieważnienia organ wskazał nieprawidłowości polegające na niezgodności zakresu materiału na egzamin testowy między ogłoszeniem Prezesa [...] z dnia 28 lutego 2020 roku o konkursie na stanowisko referendarza sądowego a dziesięcioma pytaniami z zakresu Konstytucji RP, umieszczonymi w teście jednokrotnego wyboru, będącymi jednocześnie pytaniami spoza materiału określonego w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. i umieszczenia ich w teście składającym się z sześćdziesięciu pytań.
W uzasadnieniu wydanego zarządzenia Prezes Sądu [...] wskazał, iż rozporządzenie k.s.r.s. w § 7 ust. 1 wymienia enumeratywnie zakres dziedzin prawa, z których formułuje się pytania testowe. Są to: prawo cywilne, postępowanie cywilne, prawo handlowe, prawo karne, postępowanie karne, prawo karne wykonawcze, prawo wykroczeń, postępowanie w sprawach o wykroczenia, prawo karne skarbowe oraz postępowanie karne skarbowe. Rozporządzenie k.s.r.s. nie wymienia zagadnień konstytucyjnych oraz zagadnień ustrojowych dotyczących prokuratury i innych organów ochrony prawnej. Organ podkreślił, iż w konkursie przeprowadzonym w dniu 18 czerwca 2018 r. w Sądzie [...], 10 pytań z 60 testowych (ponad 16 %) dotyczyło Konstytucji RP. Możliwość zadawania pytań z aktu prawnego będącego najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, pomimo braku wymienienia w rozporządzeniu k.s.r.s. jest uzasadniona. Zasada ochrony zaufania obywateli do państwa, wynikająca z art. 2 i 7 Konstytucji RP wymaga jednak, zdaniem organu, uprzedzenia o tym zdających test. Ogłoszenie Prezesa Sądu [...] z dnia 28 lutego 2020 r. takiego uprzedzenia nie zawierało, zatem Komisja Konkursowa, chcąc zadać pytania spoza zakresu materiału, powinna wnioskować o zmianę treści ogłoszenia i to przed egzaminem, czego nie uczyniła. Zdaniem Prezesa Sądu [...], brak uprzedzenia zdających o możliwości zadawania pytań wykraczających poza wolności
i prawa obywatelskie czy też prawo do rzetelnego procesu (te elementy są bezpośrednio związane z czynnościami referendarzy sądowych), a następnie zadanie takich pytań, prowadzi do oceny o nieprawidłowym trybie konkursu. Organ podkreślił,
iż z uwagi na konieczność sprawowania nadzoru administracyjnego nad działalnością sądu, w tym kontroli przestrzegania prawa we wszystkich sferach nieobjętych działalnością orzeczniczą, zarządził o unieważnieniu konkursu.
W dniu 27 lipca 2020 r. M.S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na wyżej wskazane zarządzenie nr 70/2020, zarzucając naruszenie:
- art. 22 § 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z art. 9a § 1 w zw. z art. 8 pkt 2 u.s.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że przepisy te stanowią podstawę
unieważnienia przez prezesa sądu konkursu na stanowisko referendarza sądowego,
w sytuacji gdy organ nie posiadał takich kompetencji, gdyż kontrola procedury konkursowej powierzona została zgodnie z art. 53 § 3 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. sądom administracyjnym, a więc w konsekwencji wydanie zarządzenia bez podstawy prawnej;
- art. 7 Konstytucji RP poprzez wydanie zaskarżonego zarządzenia bez podstawy prawnej w sytuacji, gdy organy władzy publicznej zobowiązane są działać na
podstawie i w granicach prawa;
- art. 2 Konstytucji RP poprzez unieważnienie konkursu z naruszeniem zasady zaufania do państwa oraz zasady ochrony praw nabytych skarżącej;
- art. 149a § 1 u.s.p. poprzez jego pominięcie i w konsekwencji unieważnienie konkursu pomimo przeprowadzenia konkursu zgodnie z przepisami i wyłonienia kandydata cechującego się przymiotami wskazanymi w przepisie.
W oparciu o wskazane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości lub ewentualnie o uznanie dokonanej czynności za bezskuteczną, jak również o dopuszczenie dowodów z następujących dokumentów: wydruku z CEIDG dotyczącego skarżącej, na okoliczność prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej, uchwały nr 702/X/2018 Rady Okręgowej Izby [...] z dnia 14 maja 2018 r. w sprawie wpisu na listę radców prawnych, na okoliczność dotychczasowego zawodu wykonywanego przez skarżącą; wypowiedzenia pełnomocnictwa przez skarżącą, na okoliczność konsekwencji unieważnienia konkursu dla skarżącej oraz aktu urodzenia M.S., na okoliczność szczególnej sytuacji skarżącej, ewentualnych innych przyczyn unieważnienia konkursu i konsekwencji unieważnienia konkursu dla skarżącej.
Skarżąca podkreśliła, iż przysługuje jej prawo do wniesienia skargi na wydane przez organ zarządzenie na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., z którego wynika, iż kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej inne niż wymienione w pkt 1-3, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowań wyliczonych w przepisie. W ocenie skarżącej, za akty i czynności, o których mowa w przywołanym przepisie, podlegające zaskarżeniu w trybie
przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznać należy wydawane akty i podejmowane czynności w ramach postępowania konkursowego zmierzającego do wyłonienia kandydata na wolne stanowisko referendarza sądowego. Skarżąca zaznaczyła, iż zagadnienie dopuszczalności zaskarżania aktów i czynności prezesa sądu dotyczących postępowania konkursowego zostało poddane szczegółowej analizie przez WSA w Lublinie w sprawie toczącej się pod sygn. akt III SA/Lu 617/14, zakończonej wyrokiem z dnia 22 grudnia 2014 r., w którego uzasadnieniu sąd wskazał, że postępowanie konkursowe zmierzające do wyłonienia kandydata na wolne stanowisko referendarza sądowego w sądzie powszechnym jest postępowaniem z zakresu administracji publicznej, a czynności podejmowane w toku konkursu przez prezesa sądu są czynnościami z zakresu administracji publicznej. Skarżąca podniosła również, iż ma interes prawny w zaskarżeniu wydanego zarządzenia, gdyż dotyczy jej ono w sposób bezpośredni i pozbawia ją możliwości uzyskania zatrudnienia.
W ocenie skarżącej, organ nie posiadał uprawnienia do unieważnienia przedmiotowego konkursu, bowiem brak jest podstawy prawnej, która przyznawałaby tego rodzaju uprawnienie prezesowi sądu. Właściwym do kontroli aktów i czynności wydawanych w toku postępowania konkursowego na stanowisko referendarza sądowego jest bowiem wyłącznie sąd administracyjny, co jednoznacznie wynika z przywołanego przez nią orzecznictwa. Skarżąca podniosła, iż w zaskarżonym zarządzeniu jako podstawę wydania rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 22
§ 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z art. 9a § 1 w zw. z art. 8 pkt 2 u.s.p. oraz § 7 ust. 1 pkt 1 i § 2 ust. 1 rozporządzenia k.s.r.s., które upoważniają prezesa sądu do podejmowania czynności stanowiących przejaw działalności administracyjnej sądów. Zdaniem skarżącej, nie można jednak odczytywać tych przepisów w ten sposób, że prezes sądu może podejmować czynności, które nie znajdują oparcia w przepisach prawa. Prezes sądu musi bowiem w każdym przypadku działać w granicach prawa i na jego podstawie, a przede wszystkim nie może wkraczać w kompetencje powierzone ustawowo innym organom władzy publicznej. W ocenie skarżącej, aby prezes sądu mógł takie zarządzenie wydać, musiałby istnieć przepisy przewidujące sposób unieważnienia konkursu i przesłanki takiego unieważnienia. Tymczasem takich przepisów nie ma zarówno w u.s.p., jak również w k.s.r.s. U.s.p. w art. 149a określa bowiem jedynie konkursowy tryb naboru kandydatów na stanowisko referendarza sądowego i odsyła w dalszym zakresie do przepisów rozporządzenia. Rozporządzenie określa w sposób szczegółowy sposób przeprowadzania konkursu, jednak nie ma w nim żadnego przepisu, który pozwalałby na unieważnienie konkursu. Rozporządzenie nie wymienia przypadków, w których do unieważnienia może dojść, nie wskazuje czasu w którym unieważnienie może nastąpić, ani organu który jest do tego uprawniony. Z powyższego wynika, zdaniem skarżącej, że przepisy dotyczące sposobu naboru kandydatów na stanowisko referendarza sądowego nie przewidują możliwości unieważnienia konkursu, a tym bardziej unieważnienia zupełnie uznaniowego. Skarżąca wskazała na orzeczenie NSA w sprawie o sygn. akt I OSK 170/13, w którym na gruncie ustawy o pracownikach samorządowych podkreślono, że skoro brak jest podstawy prawnej do unieważnienia konkursu - brak w ustawie przepisów przewidujących w jakich przypadkach i w jakim trybie dochodzi do jego unieważnienia, to organ nie może tego uczynić, choćby wprowadził taką możliwość do wewnętrznego aktu regulującego zasady postępowania konkursowego.
W ocenie skarżącej, za brakiem możliwości unieważnienia konkursu przemawia również fakt, że dopuszczenie takiej możliwości, przy braku jakichkolwiek regulacji tej kwestii przez przepisy prawa, prowadziłoby do zupełnej uznaniowości po stronie organu i pozwalałoby na kształtowanie sytuacji jednostki przez organ w sposób zupełnie dowolny i arbitralny. Taka interpretacja przepisów, które organ wskazuje jako podstawę swojego działania, godziłaby w zasady wynikające z art. 2 Konstytucji.
Zdaniem skarżącej, bardzo istotnym dla oceny niniejszej sprawy jest również moment, w którym doszło do wydania zarządzenia o unieważnieniu konkursu, a mianowicie unieważnienie nastąpiło już po ogłoszeniu jego wyników i wyborze do zatrudnienia skarżącej, a więc po zakończeniu postępowania konkursowego i wyłonieniu zwycięzcy. Ze skarżącą skontaktował się już nawet dział kadr celem ustalenia szczegółów zatrudnienia. W ocenie skarżącej, mamy zatem do czynienia ze swobodnym kształtowaniem sytuacji jednostki przez organ, który pozbawia skarżącą konstytucyjnie przewidzianej ochrony nabytego przez nią prawa. Skarżąca w efekcie ponosi wszystkie negatywne konsekwencje nieprawidłowości, które zaistniały po stronie organu. Organ obarczył skutkami własnych zaniedbań osobę, która w żadnej mierze nie przy czyniła się do powstania tych nieprawidłowości, a bezwzględnie osiągnęła najwyższy wynik. Organ wskazał przy tym, że kierował się ochroną pozostałych uczestników konkursu, którzy jednak mieli możliwość skorzystania z przysługujących im środków prawnych, celem kwestionowania ewentualnych nieprawidłowości, czego nie uczynili. Skarżąca podniosła nadto, iż wygranie przez nią konkursu - w sytuacji gdy dotychczas była radcą prawnym i wskazanie jej do zatrudnienia, niosło za sobą bardzo doniosłe skutki, gdyż obejmując stanowisko referendarza sądowego zmuszona byłaby do rezygnacji z wykonywania zawodu radcy prawnego, rozwiązania wiążących ją z klientami umów, wypowiedzenia udzielonych
jej pełnomocnictw, a więc zrezygnowania z dotychczas prowadzonej działalności stanowiącej jej źródło utrzymania. Załączone do skargi dokumenty jednoznacznie potwierdzają, zdaniem skarżącej, że bezprawnie wydane przez organ zarządzenie w sposób istotny wpłynęło na sytuację skarżącej i przyniosło dla niej negatywne konsekwencje. Dodała również, iż na kilka dni przed ogłoszeniem wyników konkursu, urodziła dziecko i zatrudnienie na stanowisku referendarza sądowego miało stanowić dla niej stabilne zatrudnienie. Skarżąca informowała dział kadr o swojej sytuacji, a więc w momencie wydawania zarządzenia o unieważnieniu konkursu organ miał świadomość, że pozbawia skarżącą ochrony jej prawa w tak szczególnych okolicznościach.
Ponadto, w ocenie skarżącej, unieważnienie konkursu z uwagi na zamieszczenia w teście zagadnień z Konstytucji RP w ilości 10 pytań było całkowicie niezasadne, z uwagi na szczególną rangę aktu prawnego jakim jest Konstytucja, jak również biorąc pod uwagę, że wszystkie dziedziny prawa wymienione w rozporządzeniu znajdują swoje oparcie właśnie w Konstytucji. Zdaniem skarżącej, wskazanie Konstytucji w jakiejkolwiek regulacji nie jest konieczne, ponieważ jej znajomość to podstawowy wymóg jaki należy stawiać prawnikowi, a w szczególności prawnikowi który ma pełnić rolę w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując, że zarzuty skarżącej stanowią jedynie polemikę z treścią zarządzenia, a zaprezentowane wnioski są błędne. Dokonane przez Prezesa Sądu [...] czynności mieściły się bowiem w ramach wewnętrznego nadzoru administracyjnego, które obejmuje wszelkie czynności związane z funkcjonowaniem sądu z wyjątkiem czynności jurysdykcyjnych. Organ podniósł, iż formułując zarzut braku uprawnienia prezesa sądu do
unieważnienia konkursu skarżąca pomija akt prawny w postaci u.s.p., który został wskazany w treści zaskarżonego zarządzenia. Uprawnienia prezesa sądu wynikają w tej materii z obowiązku sprawowania nadzoru administracyjnego - art. 9a § 1 u.s.p., natomiast zakres działalności administracyjnej sądów wskazany jest w art. 8 u.s.p. Dokonane przez Prezesa Sądu [...]
czynności mieściły się w ramach wewnętrznego nadzoru administracyjnego, gdyż konkurs został przeprowadzony niezgodnie z przepisami prawa. Naruszył nie tylko § 7 ust. 1 rozporządzenia k.s.r.s., lecz przede wszystkim zasadę zaufania obywateli do Państwa. Organ podniósł, iż pojęcie nadzoru administracyjnego obejmuje wszelkie czynności związane z funkcjonowaniem sądu za wyjątkiem czynności jurysdykcyjnych. Wskazał, iż z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 stycznia 2009 r. K 45/07 (OTK 2009, nr 1, poz. 3) oraz wypowiedzi piśmiennictwa wynika (po zastosowaniu do okoliczności niniejszej sprawy), że nadzór nad sposobem przeprowadzenia konkursu na stanowisko referendarza sądowego dotyczy szeroko rozumianych spraw osobowych związanych z obsadą stanowiska przez orzecznika. Mieści się zatem w pojęciu nadzoru administracyjnego. W tym sensie zatem, zdaniem Prezesa Sądu [...], bez znaczenia dla możliwości unieważnienia konkursu pozostaje to, że akt prawny w postaci rozporządzenia k.s.r.s. nie przewiduje takiej możliwości. Obowiązek unieważnienia - w tej sytuacji - wynika po prostu z aktu prawnego w postaci ustawy, to jest przepisów regulujących zarówno zakres wewnętrznego nadzoru administracyjnego, jak i określających podmiot, który
go wykonuje.
Prezes Sądu [...] wskazał również na treść § 30 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 maja 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1141), z którego wynika, że prezes sądu "podejmuje, działania dotyczące obsady wolnych stanowisk sędziowskich i asesorskich oraz stanowisk referendarzy sądowych, asystentów sędziów, kuratorów sądowych i kierownika opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów (...)". Przepis ten nie określa zaś konkretnie typów czynności związanych
z obsadą stanowisk referendarzy sądowych, a wykładnia językowa wskazuje, że
chodzi o działania "dotyczące" obsady. Jest to formuła szersza niż "w przedmiocie". Chodzi zatem o jakiekolwiek czynności dotyczące obsady, pod tym wszakże warunkiem, że niesprzeczne z innymi częściami systemu prawnego.
W ocenie organu, zaskarżone zarządzenie nie jest oznaką nadmiernego rozszerzania kompetencji prezesa sądu, lecz jest konsekwencją obowiązku działania tak, by wszystko w sądzie przebiegało zgodnie z prawem, w oparciu o konstytucyjnie chronioną zasadę zaufania obywateli do Państwa i według reguł fair play. O całej sytuacji prezes sądu dowiedział się bowiem na skutek ustnej sygnalizacji jednego z uczestników konkursu i to jeszcze przed ogłoszeniem wyników, kiedy to osoba sygnalizująca wskazywała, że nie znając wyników nie działa w swoim prywatnym interesie ale właśnie po to, by były zagwarantowane reguły fair play. Uczestnik konkursu, który zwrócił na to uwagę, nie zdecydował się złożyć oficjalnej pisemnej skargi. Jego przyjęcie nastąpiło zaś w trybie § 30 ust. 1 pkt 4 regulaminu, zgodnie którym prezes sądu "przyjmuje interesantów w sprawach skarg i wniosków dotyczących pracy sądu". Skoro zaś organ wydający zaskarżone rozstrzygnięcie powziął powyższe informacje (o wykroczeniu poza zakres materiału w pytaniach i niepoinformowanie o tym w ogłoszeniu), to nie mógł udawać, że ich nie posiada. Zobowiązany zatem był do działania z urzędu, choć po sygnalizacji. Organ podkreślił, iż przepisy prawa publicznego, określające zakres pytań na egzaminie, tam gdzie jest to niezbędne w ocenie prawodawcy by o to pytać, wyraźnie określają dopuszczalność pytania o zagadnienia konstytucyjne i ustrojowe. Taką regulacją jest § 7 ust. 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego (Dz. U. z 2018 r., poz. 34).
Prezes Sądu [...] wskazał nadto, że
w wypadku przedmiotowego konkursu pozbawiono wszystkich uczestników konkursu
- wszystkich, którzy go nie wygrali, możliwości odpowiedzi na dziesięć pytań
z dziedzin, o których byli uprzedzeni. Nie wiadomo, jakie byłyby wyniki konkursu,
gdyby zadano te pytania. W tym sensie bez znaczenia jest fakt, że po odjęciu z punktacji dziesięciu pytań, wynik nie uległby zmianie (okoliczność ta była weryfikowana po ogłoszeniu wyników konkursu). Obowiązkiem komisji konkursowej było bowiem zadanie sześćdziesięciu pytań z dziedzin określonych rozporządzeniem lub z dziedzin, o których uczestnicy byliby uprzedzeni. Akceptacja ważności unieważnionego konkursu skutkowałoby naruszeniem praw podmiotowych
publicznych pozostałych uczestników konkursu - praw podmiotowych do udziału w konkursie odbywającym się zgodnie z prawem i według reguł fair play oraz prawa
do ochrony (ze strony państwa).
Do pisma procesowego z 10 września 2020 r. Prezes Sądu [...] załączył zarządzenie z dnia 4 września 2020 r. nr 71/2020/A wydane na podstawie § 37a u.s.p., którym Prezes Sądu Apelacyjnego [...] nie uwzględnił wniosku M.S. z 27 lipca 2020 roku o uchylenie zarządzenia nr 70/2020 Prezesa Sądu [...] z 21 lipca 2020 r. w sprawie konkursu na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie [...] - K.XXVIL1104/1/2020, przeprowadzonego w dniu 18 czerwca 2020 r. W ocenie Prezesa [...], wbrew odmiennej ocenie skarżącej, nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego
zarządzenia. Prezes [...] odnosząc się do wybranych poglądów judykatury wskazał również, że skarżącej służy prawo skierowania skargi do sądu administracyjnego z uwagi na fakt, że akt mianowania stanowi decyzję administracyjną i w tym zakresie nie podlega reżimowi prawa pracy.
Opisanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uwzględnił wniesioną skargę na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.".
W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd meriti odniósł się w pierwszej kolejności do kwestii dopuszczalności wniesienia skargi w tej sprawie. Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła bowiem zarządzenie Prezesa [...] o unieważnieniu konkursu przeprowadzonego w dniu 18 czerwca 2020 r. na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie [...]. Sąd pierwszej instancji wskazał, że właściwość sądów administracyjnych wyznacza przepis art. 184 Konstytucji RP, który stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie. Z brzmienia tego przepisu wynika, że zakres kontroli działalności administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne określa ustawa. Zakres tej kontroli wyznacza przede wszystkim art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych wskazując, że sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zaznaczyć również trzeba, że właściwość sądów administracyjnych obejmuje rozpatrywanie skarg na określone prawne formy działania administracji publicznej (art. 3 § 2 P.p.s.a.) oraz inne sprawy z zakresu działalności administracji publicznej, jeżeli ustawa tak stanowi (art. 3 § 3 i art. 4 P.p.s.a.), przez wskazanie spraw, w których wyraźnie wyłączona jest właściwość sądów administracyjnych (art. 5 P.p.s.a.). Z tak określonego zakresu sprawowania kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne
i ich właściwości wynika, iż dla przyjęcia właściwości sądu administracyjnego konieczne jest nie tylko to, że przedmiotem sprawy jest działalność administracji publicznej, ale także to, że sprawa jest załatwiana w takiej prawnej formie działania administracji publicznej, która poddana została kontroli sądu administracyjnego albo zamieszczenie w ustawie wyraźnego przepisu wskazującego na możliwość wniesienia określonej sprawy do sądu administracyjnego.
Sąd pierwszej instancji wskazał dalej, że postępowanie konkursowe
zmierzające do wyłonienia kandydata na określone stanowisko powierzane przez organ administracji państwowej lub samorządowej jest postępowaniem w sprawie z zakresu administracji publicznej (przywołano m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2001 r.; sygn. akt II SA 3381/00; uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2006 r.; sygn.
akt I OPS 7/05, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 lutego 2001 r.; sygn. akt II SA 2908/00, "Prawo Pracy" 2001, nr 4, s. 42; z dnia 27 lutego 2002 r.; sygn. akt II SA 2629/01, "Prawo Pracy" 2003, nr 2, s. 35; z dnia 31 sierpnia 2004 r., sygn. akt OSK 460/04, a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych; w Gdańsku z 12 lutego 2009 r.; sygn. akt III SA/Gd 397/08 oraz w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 grudnia 2008 r.; sygn. akt II SA/Go 564/08). Przywołane poglądy opierają się na stwierdzeniu, że czynności podejmowane w toku konkursu, na podstawie i w granicach prawa, przez organ administracji publicznej (a zdaniem części judykatury - także przez powołaną przez dany organ komisję konkursową) mają charakter władczych czynności publicznoprawnych, których adresatem są uczestnicy konkursu realizujący swoje własne uprawnienia do udziału w konkursie. Ogłoszenie konkursu i zgłoszenie w nim udziału przez określoną osobę nie jest źródłem powstania zobowiązaniowego stosunku prawnego pomiędzy uczestnikiem konkursu a organem administracji publicznej lub komisją konkursową. Powstałe w związku z prowadzeniem konkursu stosunki prawne między uczestnikami konkursu a organem administracji publicznej (i komisją konkursową) nie są oparte na równości (równorzędności) podmiotów. Sytuacja prawna uczestników konkursu jest kształtowana w drodze jednostronnych władczych rozstrzygnięć podejmowanych przez organ administracji publicznej (oraz, jak przyjmuje część judykatury, przez komisję konkursową); (przywołano m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2012 r.; sygn. akt I OSK 857/12, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000 r.; sygn. akt III RN 123/99; publ. OSNP 2000, Nr 21, poz. 779; a także orzeczenia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Olsztynie - wyrok z dnia 28 października 2008 r.; sygn. akt II SAB/Ol 32/08; w Kielcach - wyrok z dnia 19 grudnia 2007 r.; sygn. akt II SA/Ke 596/07; w Lublinie - wyrok z dnia 6 grudnia 2007 r.; sygn. akt III SA/Lu 516/07; w Gorzowie Wlkp - postanowienie z dnia 8 stycznia 2009 r.; sygn. akt II SA/Go 689/08).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, analogiczny pogląd i argumentację należy odnieść do postępowania konkursowego zmierzającego do wyłonienia kandydata na stanowisko referendarza sądowego, gdyż powstały w związku z prowadzeniem tego konkursu stosunek między jego uczestnikami a organem administracji publicznej (prezesem sądu), nie jest oparty na zasadzie równorzędności podmiotów. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 22 grudnia 2014 r. (sygn. III SA/Lu 617/14), którego stanowisko Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni akceptuje, "poprzez określone w trakcie postępowania konkursowego czynności, jak np. dopuszczenie i niedopuszczenie kandydata do konkursu, ustalenie
i ogłoszenie listy kandydatów dopuszczonych do konkursu, zakwalifikowanie
kandydata do zatrudnienia na podstawie wyników konkursu, organ administracji dokonuje władczych rozstrzygnięć (czynności). Są one aktami stosowania prawa i kształtują sytuację prawną uczestników konkursu. Akty te są skierowane do zindywidualizowanego podmiotu i wyznaczają określoną sytuację prawną tego podmiotu w zakresie uprawnień wynikających z przepisów prawa. Należy więc uznać, że postępowanie konkursowe zakończone ustaleniem jego wyników w sposób prawnie wiążący wpływa na sytuacje prawną osób uczestniczących w konkursie. Wywołuje bowiem skutek, jaki wiąże się z wynikami konkursu, to jest możliwością objęcia określonego stanowiska w sądzie powszechnym, przy czym rekrutacja na te stanowisko odbywa się w sposób sformalizowany. Możliwe jest zatem zaskarżenie do sądu administracyjnego czynności dokonywanych w trakcie konkursu na wolne stanowisko referendarza sądowego. Uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny [...]"
Sąd pierwszej instancji wskazał dalej, że w rozpoznawanej sprawie skarga dotyczy rozstrzygnięcia prezesa sądu rejonowego w przedmiocie unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego. Stosownie do art. 50 § 1 P.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. O interesie prawnym w rozumieniu powyższego przepisu, można mówić wówczas, gdy ma on oparcie w przepisach prawa. Chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego jak i procesowego. Istnienie związku pomiędzy chronionym przez przepisy prawa interesem prawnym a aktem administracyjnym przesądza o uprawnieniu do złożenia skargi. W ocenie Sądu meriti, skoro zaskarżony akt unieważnił wynik konkursu, to niewątpliwie wkroczył on w sferę interesu prawnego skarżącej, która w przedmiotowym konkursie uczestniczyła i konkurs ten wygrała. Zarządzenie unieważnienia konkursu, należy zatem niewątpliwie do aktów o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., jeżeli uczestnik konkursu, który wygrał konkurs, twierdzi, iż nie było żadnych podstaw prawnych do kwestionowania konkursu. Jak wielokrotnie wskazywano
w orzecznictwie, o akcie lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, a samo uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Nie ulega zatem wątpliwości Sądu meriti, iż skarżąca, która w świetle zakwestionowanego zaskarżonym rozstrzygnięciem przez Prezesa Sądu [...] konkursu na stanowisko referendarza sądowego z 18 czerwca 2020 r., konkurs wygrała i została wybrana do zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego w Sądzie [...], posiadała uprawnienie do złożenia rozpoznawanej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarga została przy tym wniesiona z zachowaniem trybu i terminów, określonych przepisami art. 53 § 2
P.p.s.a., a więc podlegała merytorycznemu rozpoznaniu.
Sąd meriti podniósł, że przeprowadzanie konkursu na stanowisko referendarza sądowego uregulowane zostało w przepisach u.s.p. i wydanym na podstawie art. 149a § 2 tej ustawy, rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 22 marca 2012 r. w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego. Stosownie do art. 149a § 1 u.s.p., nabór na kandydatów referendarzy sądowych organizuje się w drodze konkursu, który ma na celu wyłonienie kandydata o największej wiedzy i najwyższych umiejętnościach, predyspozycjach i zdolnościach ogólnych, niezbędnych do wykonywania obowiązków referendarza. Przepisy art. 155a § 2, 3 i 5 stosuje się odpowiednio. W myśl natomiast § 2 tego przepisu, Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy sposób i tryb przeprowadzania konkursu, o którym mowa w § 1, w szczególności skład komisji konkursowych oraz sposób i tryb ich działania, etapy i przebieg konkursu, a także zakres i sposób udostępniania informacji kandydatowi, mając na uwadze właściwy dobór kadry referendarzy w sądach.
Z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego wynika, iż prezes sądu, w którym znajduje się wolne stanowisko referendarza sądowego, wyznacza termin i miejsce konkursu, a następnie informuje o konkursie co najmniej na 30 dni przed jego rozpoczęciem. Ogłoszenie o konkursie powinno zawierać: nazwę i adres sądu, oznaczenie konkursu, określenie liczby wolnych stanowisk referendarza sądowego, termin i miejsce przeprowadzenia konkursu, określenie wymaganych dokumentów, o których mowa w § 3 ust. 1, termin i miejsce złożenia przez kandydata zgłoszenia o przystąpieniu do konkursu, zwanego dalej "zgłoszeniem". Paragraf 5 rozporządzenia stanowi, iż po sprawdzeniu, czy zgłoszenia spełniają wymogi formalne określone w § 3 ust. 1 oraz czy kandydaci odpowiadają wymaganiom określonym w art. 149 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, prezes sądu ustala
listę kandydatów dopuszczonych do konkursu i umieszcza ją w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie sądu oraz w Biuletynie Informacji Publicznej nie później niż na
7 dni przed terminem rozpoczęcia konkursu. Jak wynika natomiast z § 6 rozporządzenia k.s.r.s., konkurs przeprowadzany jest przez komisję składającą się z trzech sędziów, którą powołuje prezes sądu na 5 dni przed terminem rozpoczęcia konkursu, wskazując przy tym jej przewodniczącego. Sam konkurs przeprowadzany jest w formie pisemnej, a zadania testowe i kazusy do pracy konkursowej przygotowywane są przez komisję, która winna mieć na względzie konieczność oceny wiedzy kandydatów w dziedzinach prawa wskazanych w ust. 1 pkt 1 § 7 rozporządzenia (z zakresu prawa cywilnego, postępowania cywilnego, prawa handlowego, prawa karnego, postępowania karnego, prawa karnego wykonawczego, prawa wykroczeń, postępowania w sprawach o wykroczenia, prawa karnego skarbowego oraz postępowania karnego skarbowego) oraz umiejętności stosowania przepisów prawa oraz formułowania wypowiedzi, z uwzględnieniem wymogów poprawności językowej, logiki wywodu i argumentacji prawniczej (§ 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia k.s.r.s.). Do zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego mogą być zakwalifikowani kandydaci, którzy uzyskali co najmniej 46 punktów z części testowej konkursu oraz co najmniej 12 punktów za rozwiązania kazusów. Po zakończeniu konkursu komisja oblicza niezwłocznie liczbę punktów uzyskanych przez poszczególnych kandydatów i wskazuje kandydata, który uzyskał najwyższą liczbę punktów. W razie uzyskania przez kilku kandydatów tej samej liczby punktów komisja dokonuje wyboru kandydata, biorąc pod uwagę doświadczenie w stosowaniu prawa oraz dodatkowe kwalifikacje i osiągnięcia wynikające z dokumentów dołączonych do zgłoszenia, przydatne do wykonywania pracy na stanowisku referendarza sądowego. Po przeprowadzeniu głosowania przewodniczący sporządza pisemne uzasadnienie wyboru kandydata, uwzględniając w szczególności, które dodatkowe osiągnięcia i kwalifikacje kandydatów wzięto pod uwagę. Z przebiegu konkursu sporządzany jest protokół obejmujący m. in. wyniki i oceny uzyskane przez poszczególnych kandydatów oraz wskazanie kandydata albo listy kandydatów zakwalifikowanych do zatrudnienia, który przekazywany jest przez komisję prezesowi sądu (§ 8, § 9 i § 10 rozporządzenia k.s.r.s.).
Sąd pierwszej instancji wskazał dalej, że stosownie do § 12 i § 13 rozporządzenia k.s.r.s., informację o wynikach konkursu prezes sądu umieszcza w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie sądu oraz w Biuletynie Informacji Publicznej, jak również przedstawia prezesowi sądu apelacyjnego, chyba że żaden z kandydatów nie uzyskał wymaganej liczby punktów. Przepisy wskazanych wyżej aktów prawnych w sposób kompletny regulują problematykę wyboru kandydata na stanowisko referendarza sądowego. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż ani ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych ani rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 marca 2012 r. w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego nie przewidują środków zaskarżenia na poszczególnych etapach procedury konkursowej, jak również od rozstrzygnięcia konkursu. Brak jest także w powyższych aktach prawnych przepisów, które zawierałyby regulację odnoszącą się do możliwości unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego przez komisję konkursową, prezesa sądu ogłaszającego konkurs czy też prezesa sądu apelacyjnego, który mianuje przedstawionego referendarza sądowego.
W konsekwencji uznać należy w ocenie Sądu pierwszej instancji, że zaskarżone zarządzenie Prezesa Sądu [...] z 21 lipca 2020 r. nr 70/2020 o unieważnieniu konkursu przeprowadzonego w dniu 18 czerwca 2020 roku na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie [...] zostało wydane bez podstawy prawnej. Nie ulega zdaniem Sądu meriti wątpliwości, iż w każdej procedurze prawnej demokratycznego państwa prawa, unieważnienie postępowania, którego wyniki wpływają na powstanie praw i obowiązków obywateli, musi wiązać się z konkretną podstawą prawną do takiego działania oraz z enumeratywnie określonymi przyczynami dla zastosowania tak daleko idącej sankcji. Za przyczynę taką można uznać jedynie istotne naruszenie ustalonych wcześniej norm ustawowych, które miały wpływ na wynik tego postępowania. W innym bowiem przypadku unieważnienie wcześniej przeprowadzonego postępowania byłoby działaniem sprzecznym z porządkiem prawnym demokratycznego państwa prawa, wprost naruszającym przepisy art. 2 i 7 Konstytucji RP, z których wynika, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym,
urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, a jej organy władzy
publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Odnosząc powyższe wprost do niniejszej sprawy, należy w ocenie Sądu pierwszej instancji stwierdzić, że unieważnienie wyników wyboru komisji konkursowej narusza tak określony porządek prawny i nosi dodatkowo cechy obejścia przepisów o wyborze kandydata na stanowisko referendarza sądowego w drodze konkursu. Należy zauważyć, że w odniesieniu do samego konkursu na stanowisko referendarza sądowego oraz przeprowadzającej ten konkurs komisji, kompetencje prezesa sądu rejonowego, w którym przeprowadzany jest konkurs, ograniczone zostały przez ustawodawcę do enumeratywnie wymienionych czynności:
- wyznaczenie terminu i miejsca konkursu,
- opublikowanie ogłoszenia o konkursie,
- przyjmowanie zgłoszeń kandydatów oraz ustalenie i opublikowanie listy kandydatów dopuszczonych do konkursu,
- powołanie komisji konkursowej i jej przewodniczącego,
- zarządzenie przeprowadzenia kolejnego konkursu jeżeli żaden z kandydatów nie uzyskał wymaganej przepisami liczby punktów,
- publikacja informacji o wynikach konkursu,
- przedstawienie informacji o wynikach konkursu prezesowi sądu apelacyjnego.
Brak jest wśród powyższych zadań prezesa takich, które dawałyby mu uprawnienie do ingerencji w pracę komisji poprzez ocenę przebiegu konkursu czy też kontrolę prawidłowości zadań testowych i kazusów przygotowanych przez komisję
oraz liczby punktów przyznanych przez komisję poszczególnym kandydatom. Dopuszczenie zatem sytuacji, iż prezes sądu w którym przeprowadzany jest konkurs na referendarza sądowego, może unieważnić konkurs z uwagi na wadliwe - w jego ocenie - przygotowanie przez komisję pytań testowych, prowadziłoby w istocie do akceptacji obejścia przytoczonych wyżej regulacji prawnych oraz umożliwienie temu organowi pominięcia wyników już przeprowadzonego postępowania konkursowego
i de facto merytorycznego zakwestionowania oceny kandydata dokonanej przez komisję. Byłoby to całkowitym zaprzeczeniem wprowadzonej do ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych i rozporządzenia k.s.r.s. procedury i zasad wyboru kandydata na stanowisko referendarza sądowego. Warto w tym miejscu również podkreślić, iż prezes sądu rejonowego, w którym przeprowadzany jest konkurs na referendarza sądowego nie posiada kompetencji do mianowania czy też odmowy mianowania kandydata na referendarza wybranego przez komisję w drodze konkursu. W żaden sposób nie może kwestionować czy też oceniać wyników konkursu, gdyż zobowiązany jest wyłącznie do przedstawienia informacji o wynikach konkursu prezesowi sądu apelacyjnego, który referendarza mianuje i rozwiązuje z nim stosunek pracy (art. 150 § 3 u.s.p. i § 13 rozporządzenia k.s.r.s.). Przepisy rozporządzenia k.s.r.s. w § 11 przewidują tylko jedną sytuację, w której prezes sądu ma prawo zarządzić przeprowadzenie kolejnego konkursu na referendarza sądowego, mimo uprzedniego zakończenia konkursu i wskazania przez komisję kandydata, który uzyskał najwyższą liczbę punktów - jeżeli żaden z kandydatów nie uzyskał liczby punktów określonej w § 8 rozporządzenia (co najmniej 46 punktów z części testowej konkursu oraz co najmniej 12 punktów za rozwiązanie kazusów). Brak jest zatem podstaw prawnych do zarządzenia przez prezesa kolejnego konkursu, w sytuacji uprzedniego unieważnienia konkursu już zakończonego, w którym komisja wskazała do zatrudnienia kandydata, który wygrał konkurs i uzyskał wymaganą liczbę punktów.
Zwrócić należy również uwagę, co zaakcentowane zostało w skardze, że w sytuacji, gdy ustawodawca dopuszcza możliwość unieważnienia przez określony organ konkursu, to takie uprawnienie oraz przesłanki do korzystania z niego, wynikają wprost z przepisów prawa. Przykłady innych regulacji, potwierdzają zasadność stanowiska,
że przepisy regulujące przeprowadzenie konkursów zawarte w innych aktach prawnych, zawierają zamknięte katalogi przyczyn umożliwiających unieważnienie konkursu, z powodów naruszeń mających wpływ na jego wynik. Przepisy takie zawiera m. in.: § 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 8 kwietnia 2010 r. w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora publicznej szkoły lub publicznej
placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej (Dz. U. z 2010 r., poz. 373), § 11 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 1 czerwca 2010 r. w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora szkoły lub placówki oraz
trybu pracy komisji konkursowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 832), czy też § 8 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 lutego 2012 r., w sprawie sposobu przeprowadzania konkursu na niektóre stanowiska kierownicze w podmiocie leczniczym niebędącym przedsiębiorcą (Dz. U. z 2012 r., poz. 182).
Skoro zaś prawodawca nie przewidział w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych i w wydanym na jej podstawie rozporządzeniu w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego, możliwości i przesłanek unieważnienia konkursu ani uprawnienia prezesa sądu rejonowego do kwestionowania wyniku konkursu, określając przy tym szczegółowo kompetencje komisji konkursowej oraz warunki przeprowadzania konkursu, to nie sposób przyjąć,
że prezes sądu, którego uprawnienia w zakresie tego konkursu również zostały uszczegółowione, może zignorować werdykt komisji konkursowej.
Sąd pierwszej instancji nie zgodził się przy tym ze stanowiskiem Prezesa Sądu [...], iż uprawnienia prezesa sądu w powyższej materii wynikają z obowiązku sprawowania nadzoru administracyjnego - art. 9a § 1 u.s.p. Przepis ten stanowi, iż wewnętrzny nadzór administracyjny nad działalnością sądów, o której mowa w art. 8 pkt 2 (zapewnienie właściwego toku wewnętrznego urzędowania sądu, bezpośrednio związanego z wykonywaniem przez sąd ustawowych zadań), sprawują prezesi sądów. W ocenie Sądu meriti nie można zaliczyć do zakresu wewnętrznego nadzoru administracyjnego nad działalnością sądu, podejmowanych przez prezesa aktów i czynności, które ingerują w prawa i obowiązki podmiotów, z sądem niezwiązanych, kandydujących jedynie do pracy w tym sądzie.
Sąd meriti nie zgodził się również ze stanowiskiem Prezesa Sądu [...], iż fakt umieszczenia przez komisję konkursową w teście jednokrotnego wyboru przygotowanego dla uczestników konkursu na referendarza sądowego, 10 pytań z zakresu odnoszącego się do zagadnień konstytucyjnych stanowi podstawę do uznania, iż doszło do niezgodności zakresu materiału na egzamin testowy z ogłoszeniem Prezesa Sądu [...] z dnia 28 lutego 2020 roku o konkursie na stanowisko referendarza sądowego oraz do przekroczenia zakresu materiału określonego w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. Sąd meriti podzielił w tym zakresie argumentację zaprezentowaną przez skarżącą, iż z uwagi na szczególną rangę aktu prawnego jakim jest Konstytucja, jak również biorąc pod uwagę, że wszystkie dziedziny prawa wymienione w rozporządzeniu znajdują swoje oparcie i źródło właśnie w Konstytucji,
jej wskazanie w jakiejkolwiek regulacji nie jest konieczne. Znajomość Konstytucji to podstawowy wymóg jaki należy stawiać prawnikowi, a w szczególności prawnikowi który ma pełnić rolę w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Skoro zdający mają świadomość konieczności opanowania materiału z wymienionych w rozporządzeniu działów prawa, to winni również pamiętać o najważniejszym akcie prawnym, który stanowi oparcie dla wydania tych przepisów. Wszystkie przepisy prawa należy bowiem interpretować mając na uwadze Konstytucję, której znaczenie jako źródła prawa
polega przede wszystkim na określeniu podstawowych zasad i założeń, na których powinien opierać się cały system prawa cywilnego, handlowego, karnego i in. Trzeba ponadto podkreślić, iż w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. mowa jest o pytaniach testowych "z zakresu" poszczególnych wymienionych w tym przepisie dziedzin prawa, a nie o pytaniach z konkretnych ustaw, jak: Kodeks cywilny, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks karny etc. Wszystkie wymienione w omawianym przepisie
dziedziny prawa obejmują swoim zakresem również zapisy Konstytucji, która należy
do źródeł prawa i zawiera przepisy odnoszące się do każdej z dziedzin prawa wskazanych w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. Nie można również odczytywać w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. z pominięciem cytowanego wyżej art. 149a § 1 u.s.p., który stanowi, iż: "Nabór kandydatów organizuje się w drodze konkursu, który ma na celu wyłonienie kandydata o największej wiedzy i najwyższych umiejętnościach, predyspozycjach i zdolnościach ogólnych, niezbędnych do wykonywania obowiązków referendarza". Bezspornym jest, że kandydat, który odpowiedział poprawnie na największą ilość pytań w teście, także tych z zakresu Konstytucji, poczytywany może być za tego, który posiada największą wiedzę i umiejętności do pełnienia funkcji referendarza, co przemawiać winno za jego wyborem do zatrudnienia. Znajomość Konstytucji powinna świadczyć o wiedzy i przygotowaniu kandydata do roli jaką ma pełnić w wymiarze sprawiedliwości, jak również przemawiać za zatrudnieniem takiej osoby, nie zaś za unieważnieniem konkursu.
W ocenie Sądu meriti nie sposób przy tym zgodzić się ze stanowiskiem Prezesa Sądu [...], który wskazał, że "w wypadku przedmiotowego konkursu pozbawiono wszystkich uczestników konkursu -
wszystkich, którzy go nie wygrali, możliwości odpowiedzi na dziesięć pytań z dziedzin, o których byli uprzedzeni". Wszyscy bowiem uczestnicy konkursu posiadali dostęp do jednakowych informacji o zakresie materiału, jaki będzie wymagany na teście konkursowym w dniu 18 czerwca 2020 r., a uzyskana przez skarżącą w konkursie liczba punktów była najwyższą, zatem winno to skutkować przedstawieniem jej kandydatury prezesowi sądu apelacyjnego do zatrudnienia na stanowisku
referendarza sądowego. Powyższe potwierdza również okoliczność, iż po odjęciu z punktacji spornych dziesięciu pytań, wynik konkursu nie uległby zmianie - co, jak wynika z odpowiedzi na skargę, zostało zweryfikowane po ogłoszeniu wyników konkursu.
Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego aktu - zarządzenia Prezesa Sądu [...] z 21 lipca 2020 r. nr 70/2020 o unieważnieniu konkursu przeprowadzonego w dniu 18 czerwca 2020 roku na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie [...]. Konsekwencją uwzględnienia skargi było orzeczenie o zasądzeniu od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Prezes Sądu [...] zaskarżając wyrok w całości.
Z odwołaniem do art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:
- art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez uznanie, że organ w zakresie wydania zarządzenia o unieważnieniu konkursu przeprowadzonego w dniu 18 czerwca 2020 r. jako organ władzy publicznej nie działał na podstawie i w granicach prawa;
- art. 9 i 9a § 1 u.s.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że do zakresu wewnętrznego nadzoru administracyjnego nad działalnością sądu nie można zaliczyć podejmowanych przez prezesa aktów i czynności, które ingerują w prawa i obowiązki podmiotów z sądem niezwiązanych, kandydujących na
stanowisko pracy w sądzie;
- § 7 ust. 1 pkt k.s.r.s. poprzez dokonanie wadliwej wykładni i uznanie, że fakt umieszczenia przez komisję konkursową w teście jednokrotnego wyboru dla uczestników konkursu 10 pytań z zakresu prawa konstytucyjnego bez uprzedzenia o tym w ogłoszeniu o konkursie nie stanowi podstawy do uznania, że doszło do niezgodności materiału na egzamin testowy z ogłoszeniem o konkursie z dnia 28 lutego 2020 r, a tym samym, że doszło do przekroczenia zakresu materiału określonego w § 7 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia, podczas gdy z uwagi na nieuwzględnienie w ogłoszeniu o konkursie zagadnień z zakresu Konstytucji RP uczestnicy konkursu nie zostali prawidłowo powiadomieni, co jest obowiązkiem organu organizującego konkurs, o zakresie materiału na egzamin testowy.
Ponadto organ podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 6 u.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia sprawy pod względem faktycznym i merytorycznym, wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o nieprawidłowe ustalenia (pominięcie załączonych dowodów, a w konsekwencji faktów wskazujących m.in. na unieważnienie konkursu w innych sądach powszechnych; pominięcie dowodów, a w konsekwencji faktów – załączonych do odpowiedzi na skargę wskazujących na przestrzeganie administracyjnym zasady pytania o akty prawne spoza wykazu – w tym Konstytucję
RP w ramach konkursów przeprowadzanych w sądownictwie administracyjnym tylko
w sytuacji uprzedzenia o tym w ogłoszeniu; pominięcie faktu, że przynajmniej część pytań z Konstytucji RP w żaden sposób nie odnosiła się do szeroko rozumianej działalności orzeczniczej – jak na przykład pytanie z konkursu o tryb powoływania
Rady Ministrów) i ocenę stanu faktycznego oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające w szczególności na błędnym ustaleniu, że zakres pytań konkursowych na stanowisko referendarza sądowego został prawidłowo
przygotowany i ogłoszony. Reasumując Sąd pierwszej instancji wadliwie wykonał swój ustrojowy obowiązek kontroli decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem, wynikający z art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz z art. 3 § 2 P.p.s.a.
Podnosząc powyższe zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz o zasądzenie
od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2021 r. organ wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz dopuszczenie dowodu z dokumentu – informacji z Sądu [...] w R. na okoliczność braku kontroli administracyjnej zarządzenia. Nadto wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Sformułowanie podstaw kasacyjnych w prawidłowy sposób jest o tyle istotne, że - jak wyżej wskazano - stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zakreślonych w zarzutach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego przepisu. Określona w art. 183 § 1 P.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (zgodnie z art. 7 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.; Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny.
Orzekając w granicach wyznaczonych treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga kasacyjna usprawiedliwionych podstaw
nie zawiera.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że zarzut ten został wadliwie skonstruowany w warstwie opisowej w tym sensie, że autor skargi kasacyjnej po pierwsze nie wyjaśnił dokładnie jaki przepis został przez Sąd pierwszej instancji naruszony. Takie wyjaśnienie nie wynika również z uzasadnienia wniesionego środka odwoławczego. Wskazanie na przedmiotową wadliwość jest istotne zważywszy na to, że w warstwie opisowej zarzutu wskazano na naruszenie "art. 6 u.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia sprawy pod względem faktycznym i merytorycznym, wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o nieprawidłowe ustalenia [ ...] i ocenę stanu faktycznego oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające w szczególności na błędnym ustaleniu, że zakres pytań konkursowych na stanowisko referendarza sądowego został prawidłowo przygotowany i ogłoszony". Co istotne, w treści wniesionego środka odwoławczego próżno poszukiwać wskazania z jakim aktem normatywnym powiązano skrót "u.p.a.". Z oczywistych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie jest ani uprawniony, ani też zobligowany do korygowania, czy też uzupełnienia za strony wadliwie lub w sposób niepełny sformułowanych przez nie zarzutów. Nie może także ustalać, ani też domniemywać ich treści. W ramach
zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania to skarżący kasacyjnie winien bowiem wskazać w sposób nie budzący wątpliwości, które to regulacje i w jaki sposób zostały przez Sąd pierwszej instancji naruszone, jak i wykazać, że przedmiotowe naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając zaś na uwadze zawarte w warstwie opisowej zarzutu naruszenia przepisów postępowania sformułowanie "Reasumując Sąd pierwszej instancji
wadliwie wykonał swój ustrojowy obowiązek kontroli decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem, wynikający z art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz z art. 3 § 2 P.p.s.a." uznać należy, że fraza nie jest w żaden sposób skorelowana z przedmiotem skargi skierowanej do Sądu pierwszej instancji i w związku z tym z oczywistych względów pozostać musi poza zakresem oceny ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Odnosząc się z kolei do podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty te winny podlegać ocenie w ich wzajemnym powiazaniu. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się bowiem do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji zarządzenia organ był uprawniony do wydania zarządzenia w przedmiocie unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego w sądzie powszechnym. Na tak postawione pytanie udzielić należy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym sprawę odpowiedzi negatywnej, co determinuje uznanie zarzutów naruszenia prawa materialnego za niezasadne
i – w dalszej perspektywie - utrzymanie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w mocy.
Odniesienie do podniesionych zarzutów wymaga poczynienia kilku uwag o charakterze wprowadzającym.
Podzielić należy pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2023 r.; sygn. akt VIII SA/Wa 445/23; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 października 2023 r.; sygn. akt II SA/Bk 593/23 oraz wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 grudnia 2014 r.; sygn. akt III SA/Lu 617/14), zgodnie z którym postępowanie konkursowe zmierzające do wyłonienia kandydata na wolne stanowisko referendarza sądowego w sądzie powszechnym jest
postępowaniem z zakresu administracji publicznej, a czynności podejmowane w toku konkursu przez prezesa sądu są czynnościami z zakresu administracji publicznej. Powstały w związku z prowadzeniem takiego konkursu stosunek między jego uczestnikami a organem administracji publicznej (prezesem sądu), nie jest oparty na zasadzie równorzędności podmiotów. Poprzez określone w trakcie postępowania konkursowego czynności, jak np. dopuszczenie i niedopuszczenie kandydata do konkursu, ustalenie i ogłoszenie listy kandydatów dopuszczonych do konkursu, zakwalifikowanie kandydata do zatrudnienia na podstawie wyników konkursu, organ administracji dokonuje władczych rozstrzygnięć (czynności). Są one aktami
stosowania prawa i kształtują sytuację prawną uczestników konkursu. Podkreślenia wymaga, że akty te są skierowane do zindywidualizowanego podmiotu i wyznaczają określoną sytuację prawną tego podmiotu w zakresie uprawnień wynikających z przepisów prawa. Należy więc uznać, że postępowanie konkursowe zakończone ustaleniem jego wyników w sposób prawnie wiążący wpływa na sytuację prawną osób uczestniczących w konkursie. Wywołuje bowiem skutek, jaki wiąże się z wynikami konkursu, to jest możliwością objęcia określonego stanowiska w sądzie powszechnym, przy czym rekrutacja na te stanowisko odbywa się w sposób sformalizowany. Możliwe jest zatem zaskarżenie do sądu administracyjnego czynności dokonywanych w trakcie konkursu na wolne stanowisko referendarza sądowego.
Podkreślenia wymaga, że procedura konkursowa mająca zastosowanie w sprawie niniejszej została całościowo uregulowana w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz w wydanym na jej podstawie rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego. Procedura konkursowa określona wskazanym wyżej rozporządzeniem i przeprowadzana przez prezesa sądu oraz przez powołaną przez prezesa sądu komisję winna wyłonić najlepszego kandydata i oddawać rzeczywisty wynik konkursu na stanowisko referendarza. W przepisach u.s.p. jak i wskazanego wyżej rozporządzenia brak jest regulacji prawnej przewidującej możliwość i przyczyny unieważnienia zakończonego konkursu, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym sprawę stanowić powinno przedmiot zainteresowania ze strony ustawodawcy. Niezależnie od potrzeby generalnego uregulowania wskazanej kwestii istniejący stan normatywny upoważniał jednakże Sąd pierwszej instancji do wyprowadzenia wniosku, iż w przypadku przeprowadzenia konkursu na stanowisko referendarza sądowego w sądzie powszechnym nie jest możliwe swoiste anulowanie wyników tego konkursu poprzez wydanie przez organ sądu zarządzenia o unieważnieniu konkursu (przeprowadzonego i rozstrzygniętego).
W złożonym środku odwoławczym organ wskazał, że jego kompetencja do unieważnienia przedmiotowego konkursu ma swoją podstawę w art. 2 i 7 Konstytucji RP oraz w art. 9 i 9a § 1 u.s.p.
Ze wskazaną argumentacją nie sposób się zgodzić niezależnie od wadliwości samej konstrukcji postawionych zarzutów. Przytoczone w warstwie opisowej zarzutów naruszenia prawa materialnego artykuły 2 i 7 Konstytucji RP (pomimo tego, że autor wniesionego środka odwoławczego nie sprecyzował, czy zarzuca Sądowi pierwszej instancji ich błędną wykładnię czy niewłaściwe zastosowanie – zob. art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) z oczywistych względów nie mogą stanowić samoistnej podstawy do podejmowania przez organ sądu określonych czynności, w tym ukierunkowanych na unieważnianie odbywanych na podstawie ustawy procedur konkursowych. Z art. 2 Konstytucji RP wynika, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Regulacja ta wyraża trzy zasady konstytucyjne, tj. zasadę państwa demokratycznego, zasadę państwa prawnego i zasadę sprawiedliwości społecznej, które są ze sobą powiązane funkcjonalnie i materialnie. Co istotne, wywodzona z zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej zasada zaufania obywatela do państwa wyraża się m.in. w możności oczekiwania przez obywatela, aby organy państwa prawidłowo stosowały obowiązujące przepisy prawa. Zasada ta stanowi dla obywateli gwarancję pewności ich sytuacji i powinna być zasadniczo rozpatrywana z perspektywy zapewnienia obywatelowi bezpieczeństwa prawnego, zabezpieczenia socjalnego oraz bezpieczeństwa ekonomicznego. Jednocześnie to obowiązkiem państwa i jego organów jest stworzenie odpowiednich warunków do tego, aby obywatel ufał państwu. Zgodnie zaś z przyjmowanym w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego rozumieniem zasady zaufania obywateli
do państwa i stanowionego przez nie prawa, ochronie konstytucyjnej podlegać musi zaufanie obywateli nie tylko do litery prawa, ale przede wszystkim do sposobu jego interpretacji przyjmowanej w praktyce stosowania prawa przez organy państwa. Z kolei art. 7 Konstytucji RP stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Przepis ten statuuje tzw. zasadę legalizmu, zwaną również zasadą praworządności. Głosi ona, że wszystkie organy władzy publicznej powinny działać na podstawie prawa i w jego granicach. Prawo powinno zatem nie tylko stanowić kompetencję do działania, ale również być źródłem nakazów i zakazów wyznaczających ramy prawne owego działania. Kompetencji do działania nie można domniemywać. Konstruują ją bowiem przepisy o różnym charakterze (przepisy materialne, proceduralne, ustrojowe). Celem zasady legalizmu jest zatem przeciwdziałanie dowolności i arbitralności działania organów państwa oraz poddanie tego działania kontroli w oparciu o kryterium zgodności z obowiązującym prawem. W tym kontekście wskazać należy, że działania organów bez podstawy prawnej i poza granicami prawa albo z naruszeniem tych granic winny być w każdym przypadku postrzegane jako nielegalne. Takie zapatrywanie wyraził w sposób uzasadniony Sąd pierwszej instancji uznając, że zaskarżone zarządzenie z dnia 21 lipca 2020 r. nr 70/2020 zostało wydane bez podstawy prawnej.
Trudno nadto racjonalnie zarzucić Sądowi meriti niewłaściwe zastosowanie przepisów rangi ustawowej w postaci art. 9 i art. 9a § 1 u.s.p. niezależnie od tego, że wskazane regulacje nie mogą stanowić podstawy do wydania przez prezesa sądu powszechnego zarządzenia w przedmiocie unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że stosując przepis sąd popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego
w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Dokonując jego rekonstrukcji z treści zarzutu i uzasadnienia skargi kasacyjnej należy przyjąć, że organ zarzucił Sądowi pierwszej instancji niezasadne uznanie, że kompetencji pozwalającej na unieważnienie konkursu na stanowisko referendarza sądowego nie można wyprowadzić z regulacji 9 i art. 9a § 1 u.s.p.
Odnosząc się do tego zarzutu należy skonstatować, że pierwszy ze
wskazanych przepisów nie może być w żaden sposób skorelowany z realiami sprawy
i z organem, który wydał zakwestionowane przez Sąd pierwszej instancji zarządzenie. Przepis ten stanowi bowiem, że nadzór administracyjny nad działalnością sądów, o której mowa w art. 8 pkt 1, sprawuje Minister Sprawiedliwości. Art. 8 pkt 1 u.s.p. stanowi zaś, że działalność administracyjna sądów polega na zapewnieniu odpowiednich warunków techniczno-organizacyjnych oraz majątkowych funkcjonowania sądu i wykonywania przez sąd zadań, o których mowa w art. 1 § 2 i 3. Z kolei z art. 9a § 1 u.s.p. wynika, że wewnętrzny nadzór administracyjny nad działalnością sądów, o której mowa w art. 8 pkt 2, sprawują prezesi sądów. Wskazany w tym przepisie art. 8 pkt 2 stanowi, że działalność administracyjna sądów polega na zapewnieniu właściwego toku wewnętrznego urzędowania sądu, bezpośrednio związanego z wykonywaniem przez sąd zadań, o których mowa w art. 1 § 2 i 3 (sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w zakresie nienależącym do sądów administracyjnych, sądów wojskowych oraz Sądu Najwyższego jak i wykonywanie innych zdań z zakresu ochrony prawnej [...]). Jak zasadnie skonstatował Sąd
pierwszej instancji wewnętrzny nadzór administracyjny nad działalnością sądu nie obejmuje podejmowanych przez prezesa aktów i czynności, które ingerują w prawa i obowiązki podmiotów, z sądem niezwiązanych, kandydujących jedynie do pracy
w tym sądzie. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej nadzór nad sposobem przeprowadzenia konkursu na stanowisko referendarza sądowego nie może dotyczyć szeroko rozumianych spraw osobowych związanych z obsadą określonego
stanowiska, w tym stanowiska orzeczniczego. Zauważyć bowiem należy, że z regulacji zawartych w k.s.r.s. wynika jedynie (zob. § 12 ust. 1 i ust. 2), że informacja o wynikach konkursu zawiera w szczególności wskazanie kandydatów lub kandydata wybranych na stanowisko. Samo zakończenie procedury konkursowej i sporządzenie przedmiotowej informacji nie determinuje tym samym samoistnego skutku w postaci nawiązania z wybranymi kandydatami/kandydatem stosunku pracy. Zgodnie bowiem
z art. 150 § 2 u.s.p. stosunek pracy z referendarzem nawiązuje się na podstawie mianowania, z dniem określonym w akcie mianowania. Ewentualna realizacja czynności nadzorczych przez prezesa sądu względem osoby zatrudnionej na stanowisku referendarza sądowego może mieć zatem miejsce jedynie w następstwie dokonania mianowania na określone stanowisko i złożeniu przez daną osobę wymaganego treścią art. 149 § 4 u.s.p. ślubowania. Nie ma podstaw aby prezes sądu podejmował takie czynności wcześniej uznając, że pojęcie nadzoru administracyjnego obejmuje wszelkie czynności związane z funkcjonowaniem sądu za wyjątkiem czynności jurysdykcyjnych.
Finalnie należy wskazać, że zamierzonego przez skarżącego kasacyjnie skutku nie mógł determinować zarzut dokonania przez Sąd pierwszej instancji wadliwej wykładni § 7 ust. 1 pkt 1 k.s.r.s. Odnosząc się do tego zarzutu podkreślenia wymaga, że w § 7 ust. 1 pkt 1 k.s.r.s. mowa jest o pytaniach testowych "z zakresu" poszczególnych wymienionych w tym przepisie dziedzin prawa. Jak zasadnie uznał Sąd pierwszej instancji wymienione w omawianym przepisie dziedziny prawa obejmują swoim zakresem również zapisy Konstytucji RP, która należy do źródeł prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP) i zawiera przepisy odnoszące się do każdej z dziedzin prawa wskazanych w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. Prawidłowa była nadto konstatacja poczyniona przez Sąd pierwszej instancji, że § 7 ust. 1 pkt 1 k.s.r.s. nie można odczytywać z pominięciem art. 149a § 1 u.s.p., który wprost stanowi, iż nabór kandydatów organizuje się w drodze konkursu, który ma na celu wyłonienie kandydata o największej wiedzy i najwyższych umiejętnościach, predyspozycjach i zdolnościach ogólnych, niezbędnych do wykonywania obowiązków referendarza. W realiach rozpatrywanej sprawy uznać należy, że skarżąca, która odpowiedziała poprawnie na największą ilość pytań w teście, także tych odnoszących się do Konstytucji RP, winna być postrzegana jako osoba, która spośród osób, które przystąpiły do konkursu w dniu 18 czerwca 2020 r. posiada największą wiedzę i najwyższe umiejętności do pełnienia funkcji referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym [...].
Z powyższych względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.