III OSK 4890/21

III OSK 4890/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
II SA/Lu 420/20 - Wyrok WSA w Lublinie z 2020-12-17
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 58 par 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant asystent sędziego Anna Krupa po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Lu 420/20 w sprawie ze skargi J.Z. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 maja 2020 r. nr DSE3-K0971-D13599-9/20 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 17 grudnia
2020 r., sygn. akt II SA/Lu 420/20, wydanym po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. Z. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 19 maja 2020r., nr DSE3-K0971-D13599-9/20 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę.
W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd I instancji podał, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z 19 maja 2020 r., wydanym na podstawie art. 59 § 1 w zw. z art. 58 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: "k.p.a."), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z 22 maja 2019 r. nr DSE2-K0998-D13599-7D/19 w przedmiocie odmowy J. Z. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wynikających z przepisów ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 690). Szef Urzędu przedstawił treść art. 58 § 1 i 2 k.p.a. oraz wskazał, że decyzja z 22 maja 2019 r. została doręczona stronie 28 maja 2019 r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru. Natomiast wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został nadany w Urzędzie Pocztowym 2 kwietnia 2020 r., a więc z uchybieniem terminu. We wniosku tym skarżący wskazał, że nie dochował terminu z uwagi na zły stan zdrowia spowodowany udarem mózgu oraz zaćmą, przy czym schorzenia te były podstawą do uzyskania przez niego orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (orzeczenie z 29 marca 2019 r.).
Organ rozpatrując ww. wniosek wskazał, że poza faktem, że strona legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wystąpienie żadnej innej okoliczności nie zostało w sprawie uprawdopodobnione.
W szczególności nie zostało uprawdopodobnione, że pogorszenie stanu zdrowia, uniemożliwiające skarżącemu dochowanie terminu, nastąpiło w terminie otwartym do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji jest datowane na 29 marca 2019 r. Był to zatem czas,
w którym prowadzone było postępowanie administracyjne w przedmiocie uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawca korespondował w tym czasie z organem (ostatnie jego pismo kierowane do organu było datowane na 2 kwietnia 2019 r.). W ocenie organu, poważne dolegliwości zdrowotne same w sobie nie stanowią okoliczności wyłączających winę w uchybieniu terminowi. Organ nie był również w stanie uznać, że "wizyta wolontariusza" w dniu 31 marca 2020 r. była dniem, w którym ustąpiły okoliczności umożliwiające wniesienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wobec powyższego organ uznał, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło bez jej winy.
Skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie do WSA w Lublinie. Po jej rozpoznaniu Sąd I instancji przytaczając treść art. 58 § 2 k.p.a.
wyjaśnił, że z przywołanego przepisu wynika, że organ administracji obowiązany jest przywrócić termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, gdy wystąpią okoliczności w nim przewidziane, a mianowicie strona uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, jak również ze stosownym wnioskiem wystąpi w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu dopełniając jednocześnie czynności, dla której termin był określony. Sąd I instancji za bezsporne w sprawie uznał uchybienie skarżącego do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd zauważył, że z uwagi na fakt, że organ powziął wątpliwości, czy skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, pismem z 23 kwietnia 2020 r. wezwał skarżącego do poinformowania kiedy dokładnie ustąpiły okoliczności uniemożliwiające dochowanie ustawowego terminu na wniesienie tego wniosku. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący pismem z 8 maja 2020 r. poinformował organ, że "okoliczności, o których mowa w piśmie ustąpiły po wizycie "wolontariusza" 31 marca 2020 r." Jednak, jak podkreślił Sąd, odrębną kwestią jest, czy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy mógł być przywrócony ze względu na brak winy strony w jego uchybieniu. Co do zasady z brakiem winy mamy do czynienia wtedy, gdy strona wykaże, że dołożyła wszelkiej należytej staranności w dochowaniu terminu a przyczyna, która była powodem niezachowania terminu była obiektywnie nie do przezwyciężenia. To na osobie, która wnosi o przywrócenie terminu ciąży obowiązek wykazania tych okoliczności.
Kontrolując zaskarżone postanowienie Sąd i instancji uznał, że oceniając zachowanie skarżącego i biorąc pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, nie można uznać, że w niniejszej sprawie wystąpiła przeszkoda, której skarżący nie mógł w żaden sposób usunąć, ani której nie mógł zapobiec, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Czyni to zatem zaskarżone postanowienie prawidłowym. Zaćma oraz przebyty udar mózgu oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji skarżącego potwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika z 29 marca 2019 r. oraz skierowaniem na operację zaćmy (z którego wynika, że termin planowanego zabiegu przewidywany był na wrzesień 2020 r.), pozostają bez wpływu na możliwość dokonania przez skarżącego czynności polegającej na złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją organu z 22 maja 2019 r. Po pierwsze bowiem, orzeczenie to skarżący posiadał już w toku postępowania przed organem I instancji. Po drugie zaś, przewidywana operacja zaćmy miała odbyć się kilka miesięcy po złożeniu wniosku o przywrócenie terminu. W konsekwencji strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nastąpiło bez jej winy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, reprezentowany przez adwokata z urzędu, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie,
2) zasądzenie na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika, kosztów sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz (ewentualny) udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które to koszty nie zostały uiszczone w całości ani w części,
3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz art. 58 k.p.a. polegające na niezasadnym oddaleniu skargi na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 19 maja 2020 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy będące wynikiem błędnego uznania, że skarżący z własnej winy uchybił terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pomimo istnienia okoliczności wskazujących na to, że choroba skarżącego skutkowała niezdolnością do samodzielnego funkcjonowania uzasadniającą uznanie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego.
Uzasadniając tak postawione zarzuty podniósł, że zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych "Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.". Z tego i z materiałów zgromadzonych w aktach sprawy (dokumentów i oświadczeń skarżącego) wynika, że jest osobą bardzo schorowaną, a jego choroba ma charakter przewlekły, co uniemożliwiało mu dotrzymanie terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Instytucja przywrócenia terminu uregulowana została w art. 58-59 kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 58 § 1-3 k.p.a. i art. 59 § 2 k.p.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się, przy zachowaniu następujących warunków: a) braku upływu okresu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu do dnia złożenia wniosku o przywrócenie terminu (art. 58 § 2 k.p.a.); b) uprawdopodobnienia we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności wskazującej na brak winy strony w uchybieniu terminu (art. 57 § 1 k.p.a.); c) dokonaniu – równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu - czynności, której strona nie dokonała w terminie (art. 58 § 2 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie sporna jest wyłącznie kwestia winy wnioskodawcy – J. Z.
w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 22 maja 2019 r. w przedmiocie odmowy J. Z. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wynikających z przepisów ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690). Z brzmienia powołanych wyżej przepisów wynika, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentuje argumentację uprawdopodobniającą brak swojej winy w niedochowaniu terminu, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna niedochowania terminu istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o jego przywrócenie. Zatem ustawodawca nie wymaga udowodnienia tych okoliczności tylko ich uprawdopodobnienia. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Wymaganie uprawdopodobnienia zamiast udowodnienia braku winy w uchybieniu terminu świadczy o intencji ustawodawcy odformalizowania i uproszczenia postępowania w tym przedmiocie, tak aby ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji i na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie zbyt pochopnie drogi do obrony jej praw. Tym niemniej przywrócenie terminu uzasadnia tylko podanie przez wnioskodawcę takich obiektywnych i niezależnych od niego okoliczności, które wskazują na to, że nawet pomimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, nie mógł dokonać czynności w terminie. O zaistnieniu przesłanki "należytej staranności w dochowaniu terminu" można zasadnie mówić wówczas, gdy wnioskodawca uprawdopodobni okoliczności wskazujące na brak jakiejkolwiek jej winy, choćby w postaci niedbalstwa, w uchybieniu terminu - a zatem, gdy przedstawi okoliczności wskazujące, że nie miał możliwości dokonania czynności w wyznaczonym terminie. Przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają bowiem wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie (por. np. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2550/17 i wyrok NSA z 4 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1247/16).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 58 k.p.a. nie jest usprawiedliwiony. Przede wszystkim wskazać należy, że Sąd I instancji aprobując stan faktyczny w zakresie podstaw odmowy przywrócenia terminu ustalony przez organ, oparł się całkowicie na dowodach i wyjaśnieniach skarżącego. Natomiast organ i Sąd wyciągnęli odmienne od skarżącego wnioski wynikające z tych ustaleń, co do tego czy skarżący uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminu. Z ustaleń tych wynika, że skarżący jest po udarze mózgu, choruje na cukrzycę i miał zaćmę, ma amputowane podudzie, co czyni go osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Na potwierdzenie tego do tego wniosku dołączył orzeczenie lekarza orzecznika z 29 marca 2019 r. oraz skierowanie na operację zaćmy, z którego wynika, że termin planowanego zabiegu przewidywany był na wrzesień 2020 r. Ponadto dwa razy przebywał w szpitalu psychiatrycznym i przyjmuje silne leki, nie określił jednak kiedy przebywał w szpitalu. W analizowanej sprawie nie budzi też wątpliwości okoliczność, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Szefa Urzędu. Potwierdza to data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oraz podpis. Przy czym z formularza potwierdzenia odbioru przesyłki wynika, że została ona doręczona samemu skarżącemu. Decyzja ta została doręczona 28 maja 2019 r. (k. 33 akt adm.), a wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący złożył po ponad 10 miesiącach, tj. 2 kwietnia 2020 r. (data stempla pocztowego – k. 37 akt adm.), a więc z uchybieniem 14-sto dniowego terminu.
Ze skargi kasacyjnej nie wynika, w jakim zakresie organ nie podjął czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Nie wskazano też w jakim zakresie organ nie zebrał i nie rozpatrzył całego niezbędnego materiału dowodowego. W tych okolicznościach trudno dociec w czym skarżący upatruje naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. i czyni zarzut naruszenia tych przepisów niezasadnym.
Mając na uwadze wcześniej poczynione uwagi teoretyczne i ustalony przez organ a zaaprobowany przez Sąd stan faktyczny, Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela stanowisko Sądu I instancji, że oceniając zachowanie skarżącego i biorąc pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, nie można uznać, że w niniejszej sprawie wystąpiła przeszkoda, której skarżący nie mógł w żaden sposób usunąć, ani której nie mógł zapobiec, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Wskazane przez skarżącego okoliczności jako wyłączające według niego jego winę w uchybieniu terminu, pozostają bez wpływu na możliwość dokonania przez skarżącego czynności polegającej na złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją organu z 22 maja 2019 r. Stan zdrowia wskazany przez skarżącego nie zmieniał się przez wiele miesięcy przed doręczeniem mu kwestionowanej przez niego decyzji i trwał co najmniej 10 miesięcy po jej doręczeniu. Skarżący nie wskazał dlaczego nie mógł po przeczytaniu niekorzystnej dla niego decyzji, przez ponad 10 miesięcy skorzystać z pomocy osób trzecich aby wnieść środek odwoławczy od tej decyzji. Niewątpliwie przez okres 14 dni po doręczeniu decyzji i do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, skarżący miał kontakt z osobami trzecimi, jednak z ich pomocy nie skorzystał.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przewlekłe choroby skarżącego nie uniemożliwiały mu zrozumienie treści decyzji jak i sporządzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Potwierdzeniem tego jest choćby korespondencja do organu przed wydaniem decyzji jak i po jej wydaniu a także skarga do Sądu, wszystko pisane własnoręcznie i ze zrozumieniem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, także nadanie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie powinno być problemem dla skarżącego. Jak już bowiem wskazano wyżej skarżący nie podawał aby był pozbawiony pomocy osób trzecich w załatwianiu codziennych spraw.
Wobec tego, przypomnieć za Sądem I instancji trzeba, że o braku winy w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy strona działała z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej. Przy czym istnienie choćby winy nieumyślnej bądź dopuszczenie się nawet najmniejszego niedbalstwa po stronie zainteresowanego, wyklucza możliwość przywrócenia terminu (por. wyrok NSA z 22 maja 1997 sygn. akt SA/Sz 630/96 pub. Lex 30784, wyrok z 14 stycznia 2000 sygn. akt I SA/Gd 794/99 Lex 40381). W okolicznościach niniejszej sprawy nie można dojść do wniosku, że skarżący działał z najwyższą starannością. Jego przewlekłe choroby nie stały na przeszkodzie aby w terminie wnieść środek odwoławczy od niekorzystnej dla niego decyzji. Skarżący nie uprawdopodobnił, że stan jego zdrowia był okolicznością nie do przezwyciężenia w złożeniu przez niego środka odwoławczego.
Słusznie zatem organ uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nastąpiło bez jego winy. Wobec tego brak było przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W konsekwencji jako niezasadny jawi się również zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a.
W tych okolicznościach Sąd I instancji prawidłowo, nie naruszając art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.