III OSK 4834/21

III OSK 4834/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak /sprawozdawca/
Tadeusz Kiełkowski
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1660/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-01-19
Skarżony organ
Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1789
art. 21 ust. 3
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant asystent sędziego Dawid Lis po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1660/20 w sprawie ze skargi K.U. na uchwałę Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 29 kwietnia 2020 r. nr BCK-VII-O/RW-1348/19 w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K.U. na rzecz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1660/20 oddalił skargę K.U. na uchwałę Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 29 kwietnia 2020 r. nr BCK-VII-O/RW-1348/19 w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego.
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.
Wnioskiem z dnia 8 stycznia 2019 r. K.U. (dalej w skrócie: "skarżąca" lub "habilitantka") zwróciła się do Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów (dalej w skrócie: "Komisja") o nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego w dziedzinie [...].
Po zapoznaniu się z treścią autoreferatu skarżącej, jej dorobkiem naukowym oraz recenzjami, a także uwzględniając kryteria zawarte w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 22 września 2011 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzenia czynności w przewodach doktorskich, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. 2011 r. Nr 204, poz. 1200), Komisja Habilitacyjna w pełnym składzie uchwałą z dnia 12 września 2019 r. negatywnie zaopiniowała wniosek K.U. o nadanie stopnia doktora habilitowanego. Uchwała została podjęta w głosowaniu jawnym (uprawnionych do głosowania: 6, głosów za: 0, głosów przeciw: 6).
Następnie Rada Wydziału [...] (dalej w skrócie: "Rada Wydziału") uchwałą z dnia 27 września 2019 r. nr H/42/AWiS/2018-19, na podstawie art. 18a ust. 11 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1789 ze zm., dalej w skrócie: "ustawa") i art. 179 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669, dalej w skrócie: "p.w.p.s.w.") oraz w oparciu o w/w uchwałę Komisji Habilitacyjnej z dnia 12 września 2019 r., postanowiła o odmowie nadania skarżącej stopnia naukowego doktora habilitowanego w dziedzinie [...]. Przedmiotowa uchwała podjęta została w głosowaniu tajnym – uprawnionych do głosowania: 15, biorących udział w głosowaniu: 13, oddano głosów: 13, w tym za odmową nadania głosów: 12; przeciw odmowie: 1 głos; wstrzymujących się: 1 głos. W uzasadnieniu w/w uchwały Rada Wydziału wskazała, iż analiza dokumentacji sporządzonej przez habilitantkę, treść poszczególnych recenzji, negatywna ocena autoreferatu oraz dzieła habilitacyjnego, jak również całego przebiegu postępowania habilitacyjnego, w tym postawionego skarżącej zarzutu naruszenia ustawy o prawach autorskich i własności intelektualnej, prowadzi do wniosku, że materiały udostępnione w postępowaniu habilitacyjnym przez skarżącą rażąco naruszają przepisy o ochronie dzieła artystycznego. Ustalenie to skutkowało podjęciem uchwały o odmowie nadania stronie stopnia doktora habilitowanego w dziedzinie [...].
W odwołaniu złożonym na w/w uchwałę skarżąca wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia innej jednostce organizacyjnej. Zaskarżonej uchwale skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), poprzez nierozpoznanie wniosku z dnia 28 października 2019 r. o umorzenie postępowania prowadzonego w oparciu o wniosek o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego, zawierającego jednocześnie oświadczenie w przedmiocie cofnięcia wniosku o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego, podczas gdy zgodnie z brzmieniem art. 11 ust. 1 ustawy, do nadania stopnia doktora habilitowanego niezbędny jest wniosek osoby ubiegającej się o nadanie stopnia, a tym samym brak wniosku (cofnięcie wniosku) powoduje, iż postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co z kolei skutkuje obligatoryjnością jego umorzenia;
2) art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu oraz rozpatrzeniu całego materiału i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym w szczególności kwestii związanej ze sformułowaniem w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały konkluzji w zakresie zarzutów naruszenia ustawy o prawach autorskich i własności intelektualnej oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., co winno skutkować przyjęciem, iż Rada Wydziału nie rozpoznała istoty sprawy w zakresie formułowanych zarzutów;
3) art. 8 i art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie habilitantce ustosunkowania się do sformułowanych zarzutów w zakresie naruszenia prawa autorskiego, polegające na nieokazanie jej pisma dr O.S., a tym samym podjęcie uchwały w sytuacji, gdy skarżąca się nie znała całokształtu materiału zgromadzonego w zakresie formułowanych w stosunku do niej w toku postępowania habilitacyjnego zarzutów;
4) wydanie zaskarżonej uchwały z przyjęciem, iż doszło do postawienia skarżącej zarzutów naruszenia ustawy o prawach autorskich i własności intelektualnej, podczas gdy na tym etapie nie doszło do sformułowania takich zarzutów, natomiast w tym zakresie zostało tylko i wyłącznie sformułowane pismo przez dr O.S., przy czym Rada Wydziału nie przeprowadziła jakiegokolwiek postępowania co do wyjaśnienia zasadności formułowanych zarzutów naruszenia prawa autorskiego, w tym nie rozstrzygnęła kwestii naruszenia praw autorskich przed przekazaniem pracy habilitacyjnej Komisji Habilitacyjnej, co skutkować mogło brakiem bezstronności w zakresie podejmowania rozstrzygnięcia.
W toku postępowania odwoławczego Komisja powołała dwóch recenzentów, którzy wydali opinie w niniejszej sprawie. Obie opinie były negatywne.
Odwołanie skarżącej zostało skierowane do Sekcji [...], która po zapoznaniu się z odwołaniem oraz po wysłuchaniu opinii recenzentów, w głosowaniu jawnym wypowiedziała się ostatecznie przeciw wnioskowi o uchylenie zaskarżonej uchwały Rady Wydziału (wynik głosowania: za uchyleniem zaskarżonej uchwały – 0 głosów, przeciw – 11 głosów, wstrzymujących się – 0 głosów).
Następnie Prezydium Komisji, po zapoznaniu się ze stanowiskiem Sekcji [...] w tej sprawie, postanowiło w głosowaniu tajnym nie uwzględnić odwołania i utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę Rady Wydziału (wynik głosowania: za uchyleniem zaskarżonej uchwały – 0 głosów, przeciw uchyleniu – 10 głosów, wstrzymujących się – 0 głosów).
Wobec powyższego, decyzją z dnia 29 kwietnia 2020 r. nr BCK-VII-O/RW-1348/19 Komisja, działając na podstawie art. 21 ust. 2 ustawy w związku z art. 179 ust. 2 p.w.p.s.w., utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Rady Wydziału z dnia 27 września 2019 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Komisja wskazała m.in., że w toku postępowania habilitacyjnego przedłożone zostały recenzje sporządzone przez recenzentów reprezentujących właściwe dziedziny i dyscypliny artystyczne. Wszystkie recenzje w konkluzji były zgodne w całości, zarówno co do oceny przedłożonego przez skarżącą dzieła artystycznego, jak i oceny jej pozostałego dorobku artystycznego, dydaktycznego i organizacyjnego. Konkluzja poprzedzona została szczegółową oceną dzieła artystycznego, wskazaniem na jego zalety, ukazaniem wad, błędów merytorycznych i formalnych, wskazaniem na niewyjaśnienie określonych zagadnień i brak własnych ocen. Recenzenci zapoznali się szczegółowo z dorobkiem artystycznym habilitantki, a formułowane uwagi i zastrzeżenia szczegółowo uzasadnili. Są to recenzje rzetelne i szczegółowe oraz zawierają ocenę osiągnięć artystycznych habilitantki. Skład Komisji Habilitacyjnej był uprawniony do podejmowania uchwały. Głosowanie było głosowaniem jawnym i jego wynik skutkował wydaniem uchwały zawierającej negatywną opinię w sprawie nadania skarżącej stopnia doktora habilitowanego. Uchwała Komisji Habilitacyjnej jest wystarczająco umotywowana, uzasadnienie uchwały znajduje odzwierciedlenie w protokole z posiedzenia i wskazuje jednoznacznie, dlaczego przyjęto argumenty wskazywane przez recenzentów jako negatywnie oceniające rozprawę habilitacyjną. Organ odwoławczy ocenił, że skarżąca nie spełnia wymogu określonego w art. 16 ustawy, gdyż jej osiągnięcia artystyczne, uzyskane po otrzymaniu stopnia doktora, nie stanowią znacznego wkładu w rozwój dyscypliny naukowej. Już samo stwierdzenie, że osoba ubiegająca się o nadanie stopnia doktora habilitowanego nie spełnia choć jednego z tych warunków, przesądza o konieczności utrzymania w mocy zaskarżonej uchwały. Ponadto autoreferat habilitantki budził wiele zastrzeżeń u oceniających, nie tylko ze względu na fakt naruszenia praw autorskich w punktach kluczowych części teoretycznej, które dotyczyły opisu dzieła i miały wskazywać na oryginalność twórczej myśli, lecz zostały w nim pominięte istotne zaznaczenia, dotyczące cudzego autorstwa i źródła ich pochodzenia, ale również z powodu miałkości wypowiedzi, wyraźnego braku autorefleksji, niedbałości słownej i terminologicznej, a także wadliwej wymowy tekstu przedmowy. Powyższe uwagi, w połączeniu ze zrealizowanym projektem wnętrza mieszkania w zabudowie wielorodzinnej w Szczecinie, zostały ujęte w konkluzjach trzech recenzji, a ich wspólnym mianownikiem było niedostrzeżenie dokonań wybitnych, wyróżniających się nowatorstwem i spełniających kryteria dzieła. Zdaniem członków Komisji Habilitacyjnej (eksperci w dziedzinie [...] w dyscyplinie [...]), dzieło nie odbiegało w swej ideowo-stylistycznej manierze od innych projektów i było jednym z wielu stereotypowych rozwiązań, niewykraczających poza projektową poprawność.
Odnosząc się do kwestii "zarzutu naruszenia ustawy o prawach autorskich i własności intelektualnej", ujawnionej w trakcie postępowania habilitacyjnego skarżącej, Komisja stwierdziła, że sprawa ta, w oparciu o materiały uzupełniające w postaci erraty do albumu nr 1 – Autoreferat, autorstwa habilitantki oraz pisma dr O.S., zgłaszającej naruszenie praw autorskich, została poddana ocenie recenzentów i członków Komisji Habilitacyjnej oraz rozpoznana przy osobistym udziale skarżącej. W jednomyślnej ocenie wszystkich członków Komisji Habilitacyjnej, przedstawione wyjaśnienia skarżącej potwierdziły zaistnienie faktu naruszenia przez nią praw autorskich.
Komisja podkreśliła również, że wniosek skarżącej o umorzenie postępowania, został złożony już po wydaniu przez Radę Wydziału uchwały rozstrzygającej wniosek habilitantki. Wskazała, że w postępowaniach dotyczących nadania m.in. stopnia doktora habilitowanego przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio, w zakresie nieuregulowanym w ustawie. W postępowaniu habilitacyjnym, aby organ mógł umorzyć postępowanie na wniosek strony, muszą być spełnione trzy przesłanki. Pierwszą jest "wniosek strony – osoby zainteresowanej – habilitanta", drugą stanowi brak sprzeciwu innych stron postępowania, a trzecią jest kategoria interesu społecznego. Właśnie z uwagi na przesłankę interesu społecznego niniejsze postępowanie nie mogło podlegać umorzeniu. W razie bowiem wydania uchwały odmawiającej nadania stopnia doktora habilitowanego, osoba ubiegająca się o nadanie takiego stopnia może wystąpić z ponownym wnioskiem o wszczęcie postępowania habilitacyjnego dopiero po upływie co najmniej 3 lat. Tymczasem umorzenie postępowania nie stwarza takich barier formalnych. Podkreślenia wymaga, iż postępowanie awansowe nie stanowi prywatnej sprawy habilitanta, ale leży też w interesie Państwa.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K.U. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku stwierdził, że wniosek skarżącej o nadanie stopnia doktora habilitowanego został złożony w dniu 8 stycznia 2019 r. (data wpływu do organu), a więc już w dacie obowiązywania ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm.), która weszła w życie od dnia 1 października 2018 r. Jednakże stosownie do treści art. 179 ust. 2 p.w.p.s.w., w okresie od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, do dnia 30 kwietnia 2019 r. przewody doktorskie, postępowania habilitacyjne i postępowania o nadanie tytułu profesora wszczyna się na podstawie przepisów dotychczasowych. Właściwymi zatem do procedowania w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1789 ze zm., dalej w skrócie: "ustawa").
Następnie Sąd pierwszej instancji podkreślił, że sąd administracyjny w ramach swojej kognicji nie jest uprawniony do oceniania, czy osoba ubiegająca się o uzyskanie stopnia naukowego doktora habilitowanego posiada znaczny dorobek naukowy, ani czy przedłożona rozprawa habilitacyjna stanowi znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej. W ramach postępowania sądowego nie dokonuje się także oceny trafności opinii recenzentów w aspekcie dorobku naukowego kandydata i wartości naukowej przedstawionej pracy habilitacyjnej. W zakresie kontroli sądu administracyjnego pozostaje wyłącznie zbadanie, czy w toku postępowania habilitacyjnego nie doszło do naruszenia trybu postępowania określonego przepisami ustawy w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola musi zatem ograniczać się jedynie do tego, czy zachowane były zasady postępowania, a więc czy powołano odpowiednio kwalifikowanych recenzentów, czy przygotowali oni umotywowane recenzje, czy dochowano przepisów dotyczących kworum i głosowania oraz innych przewidzianych przepisami zasad postępowania (por. H. Izdebski, J. Zieliński "Komentarz do art. 29 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym" (w:) H. Izdebski, J. Zieliński "Ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym. Komentarz", publ. LEX nr 141291). Ten szczególny charakter postępowania dotyczy również postępowania odwoławczego toczącego się przed Centralną Komisją do Spraw Stopni i Tytułów. W postępowaniu tym osoba, której dotyczy uchwała, nie korzysta z praw strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., zaś postępowanie dowodowe prowadzone przez Komisję ograniczone jest wyłącznie do uzyskania recenzji, co wynika z art. 35 ust. 3 ustawy. Ponadto, samo postępowanie przed Komisją do czasu podjęcia uchwały ma charakter niejawny, a zapadające w jego toku uchwały są podejmowane w tajnym głosowaniu. W sprawie o nadanie stopnia naukowego, ze względu na szczególny tryb postępowania, nie może być więc wprost stosowany art. 10 § 1 k.p.a. Dodatkowo ograniczenie uzasadnienia decyzji Komisji nie stanowi naruszenia prawa, gdyż jest to decyzja kolegialna, podejmowana w głosowaniu tajnym, a wyników tajnego głosowania nie można przedstawić w formie uzasadnienia, o jakim mowa w art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1226/09).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy, w toku prowadzonego przez organy obu instancji postępowania, dorobek naukowy skarżącej został negatywnie oceniony zarówno przez trzech recenzentów powołanych na etapie postępowania w pierwszej instancji, jak również przez dwóch recenzentów Komisji, rozpatrujących zasadność odwołania, którzy również uznali, że osiągnięcia naukowe habilitantki nie spełniają wymagań określonych w art. 16 ustawy. Recenzje stanowią warunek niezbędny do podjęcia uchwały przez Komisję i choć nie jest ona nimi w żaden sposób związana, to jednak jednoznacznie negatywne oceny recenzentów nie mogą zostać zaprzeczone wyjaśnieniami strony. Zaskarżona uchwała jest wyrazem woli organu kolegialnego, który biorąc pod uwagę całość okoliczności sprawy, zarówno przemawiających na korzyść strony, jak i przeciwko niej, podjął w głosowaniu autonomiczną decyzję o sposobie załatwienia sprawy. Samo merytoryczne rozstrzygnięcie, w tym ocena recenzji, ich rzetelność i fachowość, mogło zostać wyrażone tylko w dyskusji i następnie głosowaniu nad treścią uchwały, co w niniejszej sprawie miało miejsce.
Odnosząc się do podstawowego zarzutu skargi, dotyczącego nieuwzględnienia przez organ odwoławczy wniosku skarżącej z dnia 28 października 2019 r. o umorzenie postępowania, z uwagi na cofnięcie przez nią wniosku o nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że kwestię umorzenia postępowania administracyjnego reguluje przepis art. 105 k.p.a. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym (art. 105 § 2 k.p.a.). Przy czym przepisy k.p.a. nie przewidują możliwości wydania decyzji rozstrzygającej o odmowie umorzenia postępowania. Niewątpliwie osoba ubiegająca się o nadanie stopnia doktora habilitowanego może cofnąć wniosek, co jest równoznaczne z żądaniem umorzenia postępowania habilitacyjnego. Nie budzi też wątpliwości, co zostało ugruntowane w orzecznictwie i wywiedzione przez organ, że na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, właściwa rada jednostki organizacyjnej nie jest związana stanowiskiem wnioskodawcy i na zasadzie uznania może umorzyć prowadzone postępowanie lub kontynuować je w celu zakończenia podjęciem stosownej uchwały (w trybie określonym w art. 105 § 2 k.p.a.). Postępowanie habilitacyjne, mimo określonych odmienności, powinno się bowiem zakończyć orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do jej istoty lub orzeczeniem w inny sposób kończącym sprawę (art. 104 § 2 k.p.a.). WSA w Warszawie zauważył, że wniosek o umorzenie postępowania skarżąca złożyła w dniu 28 października 2019 r., a więc już po podjęciu przez Radę Wydziału uchwały o odmowie nadania jej tytułu doktora habilitowanego w dziedzinie [...] (co miało miejsce w dniu 27 września 2019 r.). W ocenie Sądu pierwszej instancji, złożony wniosek o umorzenie postępowania był zatem bezprzedmiotowy. Oświadczenie skarżącej o wycofaniu wniosku z dnia 8 stycznia 2019 r. mogło bowiem odnieść skutek tylko do czasu podjęcia przez organ pierwszej instancji uchwały w tej sprawie. W sytuacji, gdy w obrocie prawnym funkcjonowała już uchwała, mocą której wniosek o nadanie tytułu doktora habilitowanego w dziedzinie [...] został już rozpoznany (załatwiony), brak było podstaw prawnych do jego rozpoznania przez organ odwoławczy. Zbędne były zatem rozważania organu odwoławczego odnoszące się do analizy interesu społecznego, o którym mowa w art. 105 § 2 k.p.a.
Sąd pierwszej instancji za niezasadny uznał także zarzut skargi dotyczący uniemożliwienia skarżącej zapoznania i ustosunkowania się do zarzutów naruszenia prawa autorskiego, zawartych w piśmie dr O.S. oraz podjęcia uchwały w sytuacji, gdy habilitantka się nie znała całokształtu materiału w zakresie tych zarzutów. Ponownie podkreślił, iż postępowanie w sprawach o nadanie tytułu naukowego ma wyjątkowy charakter, który jest implikowany specyfiką tego rodzaju spraw. Postępowanie to cechuje znaczna odrębność w stosunku do postępowania, prowadzonego wprost na podstawie przepisów k.p.a., co przejawia się m.in. w tym, że osoba, której dotyczy uchwała, nie korzysta z praw strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Postępowanie dowodowe, prowadzone w przedmiocie nadania tytułu naukowego, ograniczone jest wyłącznie do uzyskania recenzji. Orzekające w tym postępowaniu organy, zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i odwoławczego, nie mają obowiązku zapoznania habilitanta, w szczególności przed podjęciem decyzji, z opiniami powołanych przez ten organ recenzentów, czy z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Nietrafny jest więc zarzut dotyczący naruszenia art. 8 i art. 10 § 1 k.p.a.
Zdaniem WSA w Warszawie nieskuteczny okazał się także zarzut, iż zaskarżona decyzja wydana została wobec przyjęcia, że skarżącej postawiono zarzut naruszenia ustawy o prawach autorskich i własności intelektualnej, podczas gdy nie doszło do sformułowania zarzutów na tym etapie, a orzekające w sprawie organy nie prowadziły postępowania na tę okoliczność i kwestii tej nie rozstrzygnęły. Jak już wskazano, sądowa kontrola postępowania w przedmiocie nadania stopnia naukowego ogranicza się jedynie do tego, czy zachowane były zasady postępowania. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznej oceny dorobku naukowego osoby ubiegającej się o uzyskanie stopnia naukowego doktora habilitowanego oraz tego, czy rozprawa habilitacyjna kandydata stanowiła znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej. Sąd nie jest również uprawniony do rozwiązywania merytorycznych sporów powstałych w świecie nauki. Kontrola sądu administracyjnego ogranicza się jedynie do stwierdzenia, czy w postępowaniu przed Komisją jej organy nie naruszyły norm postępowania, wynikających z przepisów ustawy, a także przepisów k.p.a. W niniejszej sprawie takich uchybień nie stwierdzono. Niezależnie od powyższego, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że – abstrahując od implikacji prawnych – zarzut naruszenia praw autorskich nie mógł zostać w postępowaniu habilitacyjnym pominięty, gdyż dotyczył on w istocie (kwestionowania) osiągnięć naukowych i dorobku skarżącej. Organy nie mogły zatem pominąć tego zagadnienia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła K.U. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm., dalej w skrócie "p.u.s.a.") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi, zamiast jej uwzględnienia, a w konsekwencji nieuchylenie decyzji organów obu instancji w sytuacji, gdy istniały przesłanki do umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej z dnia 15 stycznia 2019 r. o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego, podczas gdy wniosek z dnia 28 października 2019 r. o umorzenie postępowania, zawierający jednocześnie oświadczenie w przedmiocie cofnięcia wniosku o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego, winien skutkować umorzeniem postępowania na każdym jego etapie, w tym również podczas postępowania przed organem drugiej instancji, a ponadto, zgodnie z brzmieniem art. 11 ust. 1 ustawy, do nadania stopnia doktora habilitowanego niezbędny jest wniosek osoby ubiegającej się o nadanie stopnia, a tym samym brak wniosku (cofnięcie wniosku) powoduje, iż postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co z kolei skutkuje obligatoryjnością jego umorzenia;
2) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 18a ustawy, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż w toku postępowania habilitacyjnego dopuszczalne było przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem – jako dowodu – pisma dr O.S., podczas gdy postępowanie dowodowe przeprowadzone w toku postępowania habilitacyjnego ogranicza się tylko do uzyskania wymaganych recenzji (art. 18a ust. 7) i co za tym idzie nie jest możliwe w toku owego postępowania uzyskiwanie innych dowodów, w tym dowodów z dokumentów osób nieuczestniczących w przebiegu postępowania.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku, uchylenie decyzji Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 29 kwietnia 2020 r. i poprzedzającej ją uchwały Rady Wydziału z dnia 27 września 2019 r. oraz umorzenie postępowania administracyjnego. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Ustosunkowując się do powołanych w skardze kasacyjnej zarzutów stwierdziła, że są one niezasadne, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
W piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2021 r. skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Za niezasadny należało uznać zarzut nr 1 skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. Zarzucając w ramach tego zarzutu błędne zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. skarżąca kasacyjnie wywodzi, że wobec cofnięcia przez nią wniosku o nadanie jej stopnia doktora habilitowanego, prowadzone na skutek tego wniosku postępowanie winno było zostać umorzone na każdym jego etapie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Należy wyjaśnić, że postępowanie w przedmiocie nadania stopnia doktora habilitowanego na gruncie przepisów ustawy nie jest typowym postępowaniem administracyjnym, albowiem przepisy k.p.a. znajdują w nim zastosowanie jedynie odpowiednio i to wyłącznie w zakresie w tej ustawie nieuregulowanym (art. 29 ust. 1 ustawy). W literaturze przedmiotu powszechnie przyjmuje się, że "odpowiednie zastosowanie przepisów" oznacza, że przy rozważaniu, które przepisy regulujące postępowanie administracyjne będą miały zastosowanie wprost, które z odpowiednimi modyfikacjami, a które w ogóle nie będą miały zastosowania, należy wziąć pod uwagę cechy charakterystyczne postępowań w sprawach stopni naukowych i tytułu naukowego. Odpowiednie stosowanie k.p.a. w postępowaniach dotyczących nadania stopnia doktora habilitowanego nie może jednak w żaden sposób zmienić charakteru tych postępowań, ponieważ przy odpowiednim stosowaniu wszelkich przepisów prawa modyfikacji mogą podlegać jedynie przepisy odpowiednio stosowane, a nie przepisy, które mają być przez nie uzupełniane (por. J. Nowacki, Analogia legis, Warszawa 1966, s. 146; B. Adamiak, J. Borkowski, Zakład administracyjny w postępowaniu administracyjnym, "Studia Iuridica" 1996, nr 32, s. 23). "Odpowiednie" stosowanie k.p.a. w sprawach o nadanie stopnia naukowego albo tytułu naukowego ma zatem ścisły związek ze specyfiką postępowań poprzedzających podejmowanie przez właściwe jednostki organizacyjne uchwał w tych sprawach. Wyrażoną w art. 29 ust. 1 ustawy regułę należy rozumieć w ten sposób, że w omawianych sprawach przepisy k.p.a. mają zastosowanie tylko w kwestiach nieuregulowanych w ustawie i jest to tylko zastosowanie odpowiednie. Odpowiedniość stosowania k.p.a. oznacza, że jedne przepisy Kodeksu będą stosowane wprost, bez żadnych modyfikacji, inne z dostosowaniem do charakteru rozpatrywanej sprawy, a niektóre w ogóle nie będą miały zastosowania (por. wyroki NSA z dnia: 30 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 212/08 i 20 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1661/06; szerzej również J.P. Tarno, Rola odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. w postępowaniach w sprawach stopni naukowych (wybrane zagadnienia), ZNSA 2011, z. 6, s. 18 i 19).
Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy nie regulują instytucji umorzenia postępowania, stąd też w tym zakresie odpowiednie zastosowanie znajdą właściwe przepisy k.p.a. Stosownie do treści art. 105 § 1 k.p.a., w razie bezprzedmiotowości postępowania, niezależnie od przyczyn, organ je prowadzący zobowiązany jest wydać decyzję o jego umorzeniu. Zgodnie natomiast z art. 105 § 2 k.p.a., organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela systemowe uwagi skarżącej kasacyjnie, że w klasycznym postępowaniu administracyjnym, w którym przepisy k.p.a. znajdują zastosowanie wprost, na skutek wycofania wniosku o wszczęcie postępowania przestaje istnieć element warunkujący nawiązanie stosunku materialnego, a organ prowadzący postępowanie pozbawiony wniosku strony nie może orzekać w sposób merytoryczny o żądaniu nieistniejącym. W przeciwnym razie zaistniałby przypadek, gdzie dalsze prowadzenie postępowania byłoby działaniem z urzędu, które w postępowaniach określanych jako wnioskowe, jest wyraźnie zakazane w art. 61 § 2 k.p.a. (por. wyroki NSA z dnia: 21 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 377/06 i 4 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1397/10). Zgodnie z argumentacją wspierającą to stanowisko, jeżeli przepisy administracyjnego prawa materialnego stanowią, że w danej sprawie postępowanie administracyjne może zostać wszczęte wyłącznie na żądanie strony (zasada skargowości), to wówczas taki wniosek strony zakreśla ramy podmiotowe i przedmiotowe tego postępowania. Wnioskodawca domaga się bowiem od organu w określonej sytuacji faktycznej konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej jego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa materialnego. W przypadku zatem, gdy postępowanie administracyjne może być wszczęte tylko na wniosek strony, cofnięcie wniosku przez jedynego wnioskodawcę lub wszystkich wnioskodawców oznacza, że przestaje istnieć przedmiot postępowania administracyjnego, ponieważ brak jest żądania uprawnionego podmiotu konkretyzacji jego praw lub obowiązków w określonych okolicznościach faktycznych. W takiej sytuacji organ administracji publicznej traci kompetencje do dalszego prowadzenia postępowania i wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty wbrew woli wnioskodawcy, powinien więc umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Reguła wyrażona w art. 105 § 1 k.p.a. doznaje modyfikacji, którą określa przepis art. 105 § 2 k.p.a., według którego: "Organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym." Z przepisu tego wynika, że organ może odmówić umorzenia postępowania administracyjnego jeżeli jest to sprzeczne z interesem społecznym. Zatem, wprawdzie postępowanie o nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego wszczynane jest wyłącznie na wniosek, zaś jedyną jego stroną jest wnioskujący (art. 18a ust. 1 ustawy), a więc – co do zasady – to wnioskujący o nadanie stopnia doktora habilitowanego jest wyłącznym dysponentem toczącego się w tym zakresie postępowania, to jednak negatywne rozpatrzenie wniosku inicjującego postępowanie o nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego zmienia sytuację prawną habilitanta. W klasycznym postępowaniu administracyjnym, w którym organ wydaje negatywną decyzję administracyjną, nieuwzględniającą wniosku inicjującego postępowanie, sytuacja prawna wnioskującego nie ulega zmianie. Postępowanie o nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego cechuje w tym zakresie swoistość wynikająca z treści art. 21 ust. 3 ustawy. Z przepisu tego wynika bowiem, że ostateczna uchwała o odmowie nadania stopnia doktora habilitowanego ma ten skutek, że osoba ubiegająca się o jego nadanie może ponownie wystąpić z wnioskiem o wszczęcie postępowania habilitacyjnego po upływie co najmniej trzech lat. Okres ten może zostać skrócony do 12 miesięcy w przypadku znacznego zwiększenia dorobku naukowego lub artystycznego. W konsekwencji uznać zatem należy, iż uchwała o odmowie nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego wprowadza sui generis czasową niedopuszczalność ponownego wszczęcia postępowania w tym przedmiocie, natomiast skutków takich – przewidzianych przez samego ustawodawcę w art. 21 ust. 3 ustawy – nie powodowałoby umorzenie postępowania. Systemowo należy więc przyjąć, że zmianę sytuacji prawnej podmiotu ubiegającego się o nadanie stopnia doktora habilitowanego determinuje samo zainicjowanie postępowania w tym przedmiocie, jego wynik ma jedynie wpływ na charakter tej zmiany. Przedstawiona specyfika postępowania o nadanie stopnia doktora habilitowanego skutkuje zatem tym, że art. 105 § 2 k.p.a. powinien w nim znaleźć odpowiednie zastosowanie mutatis mutandis, a więc z uwzględnieniem cechujących to postępowanie odmienności. W takim przypadku należy przyjąć, że skuteczne cofnięcie wniosku o nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Zaakceptowanie stanowiska przeciwnego prowadziłoby bowiem do tego, że habilitant mógłby niejako "uciec" od negatywnych skutków przewidzianych przez ustawodawcę jako następstwo odmowy nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego, ilekroć zdążyłby złożyć oświadczenie o cofnięciu wniosku inicjującego postępowanie, przed podjęciem przez radę jednostki organizacyjnej uchwały w tym przedmiocie. Konsekwencją tego byłaby z kolei możliwość niezwłocznego inicjowania postępowania habilitacyjnego w oparciu o ten sam – uprzednio negatywnie zweryfikowany – dorobek naukowy, na innej uczelni. Zapobieżenie takiej "turystyce naukowej" stanowi ratio reżimu przewidzianego treścią art. 21 ust. 3 ustawy (szerzej na ten temat por. M. Sienić, Cofnięcie wniosku w sprawie nadania stopnia naukowego a klauzula interesu społecznego w świetle ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, ZNSA 2014, z. 6, s. 73-86). Jeżeli zatem ewentualne wydanie uchwały o odmowie nadania stopnia doktora habilitowanego wywołuje skutki przewidziane w art. 21 ust. 3 ustawy, to w interesie społecznym jest umożliwienie wydania takiej uchwały, a nie umorzenie postępowania w tym zakresie.
W konsekwencji powyższego uznać należy, iż nie ma znaczenia fakt, na jakim etapie postępowania zostanie złożone oświadczenie strony w przedmiocie cofnięcia wniosku o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego, a zatem rozważania Sądu pierwszej instancji w tym zakresie były błędne, co jednak nie miało wpływu na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.
Za chybiony należało uznać również zarzut nr 2 skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 18a ust. 7 ustawy, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż w toku postępowania habilitacyjnego legalne było dopuszczenie jako dowodu pisma dr O.S., które zawierało zarzuty o plagiat wobec skarżącej kasacyjnie.
Zgodnie z art. 18a ust. 7 ustawy, w terminie nie dłuższym niż sześć tygodni od dnia powołania komisji habilitacyjnej recenzenci, o których mowa w ust. 5, oceniają, czy osiągnięcia naukowe wnioskodawcy spełniają kryteria określone w art. 16 i przygotowują recenzje. Wprawdzie, zgodnie z w/w przepisem, przedmiotem oceny w postępowaniu habilitacyjnym są sporządzone przez recenzentów recenzje, to jednak nie można uznać, aby w okolicznościach tej konkretnej sprawy treść w/w pisma dr O.S. – jak twierdzi skarżąca kasacyjnie – "nie była związana w żaden sposób z przeprowadzanym postępowaniem habilitacyjnym". Ponadto zauważyć należy, że sprawa dotycząca zarzutu naruszenia przez skarżącą kasacyjnie ustawy o prawach autorskich i własności intelektualnej została ujawniona w trakcie postępowania habilitacyjnego w oparciu o nadesłane materiały uzupełniające w postaci erraty do albumu nr 1 – Autoreferat, autorstwa dr K.U. oraz w/w pisma dr O.S., zgłaszającej naruszenie praw autorskich. Kwestia ta – jako mająca istotny wpływ na wynik sprawy – słusznie została poddana ocenie recenzentów i członków Komisji Habilitacyjnej pod kątem zbadania w/w zarzutu, natomiast skarżąca kasacyjnie była przy tym osobiście obecna oraz składała w tym zakresie wyjaśnienia. Dodatkowo przebieg rozmowy w sprawie zarzutu o plagiat, za zgodą strony, został zarejestrowany. W jednomyślnej ocenie wszystkich członków Komisji Habilitacyjnej, przedstawione wyjaśnienia potwierdziły zaistnienie faktu naruszenia praw autorskich przez dr K.U. Podkreślenia wymaga, że opinie w zakresie plagiatu stanowiły jedynie uzupełnienie treści uchwały Komisji Habilitacyjnej, z zamiarem jej przekazania Dziekanowi Rady Wydziału [...]. Zarówno recenzenci, jak i gremia kolegialne, zgodnie postulowały o przekazanie sprawy zarzutu naruszenia praw autorskich do rozpatrzenia przez uczelnię zatrudniającą skarżącą kasacyjnie i właściwe organy administracji publicznej.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił, o czym orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12 (ONSAiWSA 2013, nr 3, poz. 38).