III OSK 4789/21

III OSK 4789/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6145 Sprawy dyrektorów szkół
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1520/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-01-14
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 910
art.66 ust.1 pkt 2, art.66 ust.1 okt 1 lit.b w zw. z art.57 ust.2 pkt 1
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj
Dz.U. 2024 poz 935
art.141 par.4 w zw. z art.134 par.1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Krupa po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Burmistrza X od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1520/20 w sprawie ze skargi K. S. na zarządzenie Burmistrza X z dnia 9 czerwca 2020 r. nr 34/2020 w przedmiocie odwołania dyrektora szkoły I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od Burmistrza X na rzecz K. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1520/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi K. S. (dalej: "skarżąca") na zarządzenie Burmistrza X (dalej: "organ") z dnia 9 czerwca 2020 r. nr 34/2020 w przedmiocie odwołania dyrektora szkoły stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Burmistrz X zarządzeniem z 9 czerwca 2020 r. nr 34/2020, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 713) oraz art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 910, dalej: "u.o.p."), po zasięgnięciu opinii Mazowieckiego Kuratora Oświaty z dniem 9 czerwca 2020 r. odwołał bez wypowiedzenia K. S. ze stanowiska dyrektora Szkoły Y.
W toku postępowania ustalono, że skarżąca przebywając od 11 maja 2020 r. na zwolnieniu lekarskim, zamiast zgodnie z art. 68 ust. 9 u.o.p., przekazać podczas nieobecności w pracy wykonywanie powierzonych jej obowiązków jednemu
z wicedyrektorów szkoły, nadużywając pełnomocnictwa od organu prowadzącego
i działając sprzecznie z ww. przepisem, udzieliła dalszego pełnomocnictwa radcy prawnemu do jej reprezentowania.
Rzeczony pełnomocnik został umocowany do rozwiązania umów o pracę dwóm pracownikom szkoły, a także przekazał wicedyrektorowi polecenie wykonywania pracy zdalnie i nieprzebywania na terenie ww. szkoły do czasu odwołania stanu epidemicznego oraz zobowiązał go do zwrotu opłaty za studia podyplomowe i służbowego komputera.
Organ prowadzący uznając, że działanie skarżącej, polegające na upoważnieniu radcy prawnego do wykonywania tego rodzaju czynności zarządczych w jej imieniu, stanowi nadużycie udzielonego jej pełnomocnictwa oraz postępowanie sprzeczne z prawem, odwołał pełnomocnictwo dla dyrektor w zakresie, w jakim była ona uprawniona do udzielania dalszych pełnomocnictw (innym osobom niż pracownicy ww. szkoły) do składania oświadczeń woli w sprawach związanych z kierowaniem ww. szkołą i do zaciągania zobowiązań w ramach planu finansowego ww. szkoły. Podkreślił, że z tytułu świadczenia pomocy prawnej przez radcę prawnego Gmina X została obciążona opłatą w wysokości 2952,00 złotych, co stanowi nieuzasadniony wydatek, jako że obowiązki dyrektora szkoły, wyłonionego w drodze postępowania konkursowego, nie powinny być delegowane na pełnomocnika, który nie został wybrany do pełnienia funkcji dyrektora szkoły wymagającej stosownych kompetencji, lecz na wicedyrektora ww. szkoły.
W dniu 13 maja 2020 r. do Urzędu Miejskiego dotarła informacja o kolejnych nieprawidłowościach związanych ze sprawowaniem przez skarżącą funkcji dyrektora, tj. o tym, że ze szkoły bezprawnie wynoszone są dokumenty. W ocenie organu prowadzącego zachowanie skarżącej stanowiło poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa dokumentów, jak i zawartych w nich danych osobowych, które szkoła zobowiązana jest chronić.
W ocenie organu o konieczności odwołania skarżącej z funkcji dyrektora w trybie natychmiastowym stanowiły także poważne i potwierdzone nieprawidłowości w zakresie gospodarki finansowej szkoły, związane z anonimową skargą, w której zarzucono dyrektorowi wydawanie podległym pracownikom poleceń dotyczących przekazywania Gminie X do rozliczenia faktur VAT na kwoty przewyższające faktyczną cenę zakupionych towarów oraz z tytułu usług, które faktycznie nie były świadczone na rzecz szkoły. Ponadto skarżącej zarzucono nieprawidłowości w zakresie gospodarowania środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych w ww. szkole.
Wobec wagi przedstawionych zarzutów organ prowadzący niezwłocznie zarządził kontrolę w szkole w zakresie prowadzenia gospodarki finansowej oraz zgodności organizacji szkoły z zatwierdzonym arkuszem organizacji w okresie od 1 września 2017 r. do 31 grudnia 2019 r.
Ustalenia dokonane w ramach tej kontroli potwierdziły nieprawidłowości dotyczące gospodarowania środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych
w szkole.
Organ stwierdził także naruszenie przez skarżącą procedury dotyczącej przyznawania zapomóg zdrowotnych przy ich wypłacaniu na swoją rzecz oraz nieprawidłowości w zakresie rozliczania czasu pracy pracowników oraz prowadzenia dokumentacji kadrowej, naruszenie zasad dotyczących bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych oraz gospodarki finansowej szkoły. Nieprawidłowości związane z gospodarowaniem środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych potwierdziła także kontrola przeprowadzona w szkole przez Państwową Inspekcję Pracy w lutym i marcu 2020 r.
W dniu 14 kwietnia 2020 r. wobec dyrektor zostało skierowane wystąpienie pokontrolne, na które udzieliła odpowiedzi 8 maja 2020 r., deklarując, że zalecenia zostały zrealizowane (za wyjątkiem zwrotu wypłaconych sobie bezpodstawnie i niezgodnie z procedurą zapomóg zdrowotnych pod pretekstem ich zużycia), jednak było to wyłącznie stwierdzenie, gdyż nie przedstawiła ona na tę okoliczność jakichkolwiek dowodów.
W ocenie organu zachodziło uzasadnione podejrzenie, że zachowanie dyrektor ma negatywny wpływ na obsadę kadrową w ww. szkole, a tym samym na realizowanie przez szkołę w należyty sposób jej zadań jako placówki oświatowej. Wniosek, że problemy kadrowe mają realny i destabilizujący wpływ na działanie szkoły, potwierdza projekt arkusza oceny organizacji szkoły na rok szkolny w 2020/2021. Obawy w tym zakresie zostały sformułowane także w opinii Mazowieckiego Kuratora Oświaty
w Warszawie, doręczonej organowi 18 maja 2020 r.
Ponadto w piśmie z 30 kwietnia 2020 r. Rada Rodziców poinformowała organ, że do odejścia dalszej istotnej części kadry pedagogicznej może dojść także
w bieżącym roku kalendarzowym.
Organ zaznaczył, że zwrócił się do Mazowieckiego Kuratora Oświaty w Warszawie o zaopiniowanie wskazanego działania we właściwym trybie i terminie przewidzianym art. 66 ust. 2 ustawy o prawie oświatowym. Mazowiecki Kurator Oświaty wydał negatywną opinię, ponieważ zarzuty dotyczyły spraw, nad którymi nadzór sprawuje organ prowadzący szkołę.
Skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na zarządzenie Burmistrza X z 9 czerwca 2020 r.
nr 34/2020, uznając je za krzywdzące oraz wniosła o stwierdzenie jego nieważności, bowiem w jej ocenie zostało ono wydane z naruszeniem art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p.
W uzasadnieniu skargi złożyła obszerne wyjaśnienia odnosząc się do wszystkich zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym zarządzeniu. Pismem z dnia 7 września 2020 r. skarżąca podtrzymała skargę.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie uwzględnił skargę. Przystępując do merytorycznej oceny legalności zaskarżonego zarządzenia Sąd
I instancji stwierdził, że zarządzenie organu z 9 czerwca 2020 r. zostało podjęte
z naruszeniem art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p., polegającym na wydaniu go mimo braku wykazania zaistnienia okoliczności mieszczących się w ustawowych "przypadkach szczególnie uzasadnionych", które uprawniałyby organ założycielski do odwołania skarżącej ze stanowiska dyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że skoro przepis ten wprowadza nadzwyczajny tryb odwołania osoby, której powierzono stanowisko kierownicze (dyrektora szkoły) - powinien być interpretowany ściśle. "Przypadki szczególnie uzasadnione", o których stanowi powyższy artykuł, są wąsko ujmowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - jako sytuacje, w których doszło do rażących uchybień niepozwalających na dalsze zajmowanie stanowiska, zatem prowadzących do konieczności natychmiastowego odsunięcia osoby pełniącej funkcję kierowniczą w szkole lub placówce oświatowej od pracy na tym stanowisku w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Dotyczą sytuacji drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a więc innych od tych, dla których przewidziany jest "normalny" tryb odwołania ze stanowiska z końcem roku szkolnego.
Skład orzekający zaznaczył w uzasadnieniu wyroku, iż definicja przesłanki uzasadniającej odwołanie dyrektora szkoły bez wypowiedzenia w czasie roku szkolnego wyklucza przyjęcie, aby do przypadków szczególnie uzasadnionych można zaliczyć negatywną ocenę dotychczasowej pracy dyrektora szkoły, będącej następstwem zsumowania stwierdzonych w trakcie kolejnych przeprowadzonych w różnych okresach kontroli, naruszeń, w szczególności gdy odrębna ich ocena nie daje możliwości zakwalifikowania ich do przypadku szczególnie uzasadnionego w rozumieniu art. 66 ust. ust. 1 pkt 2 ustawy o prawie oświatowym.
Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie organ nie wykazał, aby stwierdzone naruszenia doprowadziły do destabilizacji pracy szkoły kierowanej przez skarżącą, w szczególności realizacji funkcji oświatowych i wychowawczych, które skutkowałyby koniecznością natychmiastowego zaprzestania wykonywania przez nią funkcji dyrektora. Nie sposób uznać, aby stwierdzone w trakcie kontroli naruszenia wystąpiły nagle, w sposób niespodziewany.
Sąd uznał, że wg. ustaleń organu skarżąca niewątpliwie dopuściła się przypadków niegospodarności środków finansowych, lecz nie są to nieprawidłowości zaburzające bieżącą pracę szkoły i których nie można usunąć stosując się do zaleceń pokontrolnych.
Sąd podniósł, że powołany w odpowiedzi na skargę art. 68 ust. 9 ustawy
o prawie oświatowym wskazujący porządek zastępstwa dyrektora podczas jego nieobecności (najpierw wicedyrektor, potem - ewentualnie - nauczyciel wskazany przez organ prowadzący), nie wprowadza generalnego zakazu ustanawiania przez dyrektora szkoły pełnomocnika do podejmowanych określonych czynności prawnych w jego imieniu w zakresie działalności kierowanej przez niego jednostki. Tym samym w działaniu skarżącej nie sposób doszukać się bezwzględnego naruszenia przepisu prawa.
Odnosząc się do kwestii "wynoszenia" przez v-ce dyrektora i pracownika szkoły z budynku szkolnego dokumentów zawierających dane osobowe i upatrywania w tym
działaniu naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych zaznaczono, iż przedmiotowymi dokumentami dysponowała osoba uprawniona – vice dyrektor pod nieobecność dyrektor przebywającej na zwolnieniu lekarskim – w zakresie zadań jej powierzonych. Jak wynika z wyjaśnień skarżącej zawartych w skardze, przedmiotowe dokumenty zostały zabrane przez vice dyrektora z budynku szkoły ze względu na potrzebę przygotowania się do prowadzonego nazajutrz zdalnie zebrania rady pedagogicznej, z uwagi na obowiązek ograniczania kontaktów społecznych spowodowanych wirusem COVID-19. Opisany zatem w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia incydent w żaden sposób nie obciąża skarżącej w oparciu o art. 6 ust. 1 c i e rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie, swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46A/VE (tzw. rozporządzenie RODO).
Organ prowadzący szkołę podkreślił, iż na podstawie anonimowych doniesień
potwierdzono poważne nieprawidłowości w zakresie gospodarki finansami szkoły,
w szczególności gospodarowania środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i zawyżania wystawianych faktur VAT. Urząd Skarbowy w Ż. wszczął postępowanie, którego przedmiotem stało się sprawdzenie, czy w zarządzanej przez skarżącą szkole nie doszło do popełnienia przestępstwa karano - skarbowego. Także Zespół ds. Walki z Przestępczością Gospodarczą i Korupcją KPP w G. zwrócił się do Biura Oświaty Gminy X o udzielonych informacji w tym przedmiocie.
Stwierdzone nieprawidłowości i wynikające z nich zalecenia pokontrolne oraz środki naprawcze były możliwe do zrealizowania przez dyrekcję szkoły w czasie roku szkolnego, tym bardziej że ich skala nie miała wpływu na bieżącą pracę szkoły. Natomiast kwestie potencjalnego dopuszczenia się przez skarżącą czynów karno-skarbowych, czy korupcyjnych zdaniem WSA należy rozpatrywać w charakterze zdarzeń przyszłych i niepewnych.
W odniesieniu do zarzutu zachowań skarżącej o charakterze mobbingowym, dużej rotacji kadrowej nauczycieli i niezadowolenia części nauczycieli z atmosfery w pracy, a także niezadowolenia rodziców uczniów z prowadzonej przez szkołę polityki kadrowej organ sam w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia stwierdził, iż podjęte przezeń "działania nie pozwoliły jednoznacznie ustalić, jakich dokładnie nieprawidłowości dopuściła się Pani Dyrektor". Oparcie rozstrzygnięcia na niezweryfikowanych informacjach, domniemaniach i przypuszczeniach poddaje
w wątpliwość rzetelność dokonanych w ten sposób ustaleń. Nie można zatem przyjąć, że to właśnie wyłącznie niewłaściwe działania i decyzje dyrektora szkoły przyczyniły się do dużej wymiany kadry nauczycielskiej. Tym bardziej, że skarżąca podaje inne podłoże zaistniałego stanu rzeczy, sygnalizując przede wszystkim aspekt trudnej sytuacji na rynku pracy nauczycieli i niskiego ich wynagradzania. Powołuje się również na pisemne stanowiska nauczycieli i rodziców przedstawiające odmienny pogląd od
prezentowanego przez organ prowadzący.
WSA zwrócił uwagę na to, iż Mazowiecki Kurator Oświaty negatywnie zaopiniował odwołanie skarżącej ze stanowiska dyrektora Szkoły Podstawowej w K. w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
W ocenie Sądu I instancji, w realiach sprawy nie wykazano "ciężkich" uchybień w realizacji zadań, które wymagałyby natychmiastowego przerwania wykonywania przez skarżącą funkcji dyrektora w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p., gdyż stwierdzone przez organ prowadzący szkołę uchybienia i wskazane przyczyny podjętego rozstrzygnięcia, zwłaszcza w aspekcie skali nieprawidłowości wydatkowania środków finansowych, podejrzenia o przyjmowanie korzyści majątkowych, korupcję
i przestępstwa skarbowe, stosowanie praktyk mobbingowych, jawią się jako przedwczesne.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego tj.:
1. art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że organ nie wykazał w zaskarżonym zarządzeniu, a następnie w toku postępowania sądowego, w sposób niebudzący wątpliwości, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku, stanowiąca podstawę do odwołania skarżącej z funkcji dyrektora w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia, gdyż taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie;
2. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.")
w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niezbadanie przez Sąd I instancji całokształtu okoliczności przedmiotowej sprawy, w tym szczegółowo przedstawionych w aktach sprawy wszystkich dowodów odnoszących się do zarzucanych skarżącej przewinień skutkujących koniecznością odwołania
z funkcji dyrektora w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia, a w konsekwencji stwierdzenie nieważności zarządzenia nr 34/2020 Burmistrza X z dnia 9 czerwca 2020 roku.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o wyznaczenie rozprawy celem rozpoznania skargi, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi wniesionej przez skarżącą, oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie jako niezasadnej, zasądzenie kosztów sądowych poniesionych przez skarżącą, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz zrzeczono się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183
§ 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu.
I. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. Skarżący kasacyjnie organ wytyka, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż w realiach sprawy nie zaistniały przesłanki – szczególnie uzasadniony przypadek - do uruchomienia przewiedzianego tym przepisem trybu natychmiastowego odwołania skarżącej z funkcji dyrektora szkoły. Wstępnie należy zauważyć, że formuła konstrukcji ocenianego zarzutu kasacyjnego jest wadliwa. Zarzut błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. z założenia powinien zmierzać do wykazania, że Sąd pierwszej instancji w oparciu o jego treść zrekonstruował wadliwą normę prawną. Owa wadliwość może się odnosić albo do zakresu stosowania tej normy, a więc do wyznaczonych jej hipotezą okoliczności faktycznych, w których organ może wydać oparty na niej akt, albo do zakresu jej normowania, czyli dopuszczonych jej dyspozycją konsekwencji prawnych, jakie organ może określić w wydanym akcie
wobec jego adresata. Z treści skargi kasacyjnej nie wynika, aby organ kwestionował sposób rozumienia art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. przyjęty przez WSA. Skarżący kasacyjnie konsekwentnie twierdzi, że w sprawie wystąpiły okoliczności faktyczne kwalifikujące się jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Zmierza zatem do wykazania, że WSA błędnie ocenił okoliczności faktyczne sprawy i w konsekwencji błędnie zastosował (zanegował podstawy do zastosowania) art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p.
Na gruncie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego stosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. ukształtowało się stanowisko, że użyte w jego treści pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" powinno być rozumiane wąsko. Uzasadnić to należy między innymi tym, że nauczyciel powoływany jest na stanowisko kierownicze na określoną prawem kadencję, a więc powinien mieć możliwość zarządzania placówką na okres wskazany w powołaniu, chyba że zachodzą uzasadnione powody odwołania z tej funkcji, a tym samym skrócenia kadencji. Ponadto ustawa określa również inne (precyzyjnie sformułowane i niebędące klauzulą generalną) przesłanki odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego (art. 66 ust. 1 pkt 1), a zatem przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", wyrażoną
w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, należy traktować jako ultima ratio w zakresie odwołania z funkcji kierowniczej. W orzecznictwie wskazuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznaczać może albo nagłe zdarzenie powodujące konieczność niezwłocznego przerwania czynności dyrektora albo naruszenie prawa przez dyrektora, czy też inne jego zachowania (nawet niezawinione), które muszą być na tyle istotne, że mogą prowadzić do destabilizacji działalności placówki oświatowej,
a tym samym godzić w interes publiczny. "Szczególnie uzasadniony przypadek" to zatem taki przypadek, który powoduje, że nie należy zwlekać z odwołaniem dyrektora, a wręcz odwołanie z tej funkcji jest konieczne i uzasadnione. Innymi słowy "szczególnie uzasadniony przypadek" obejmuje sytuacje, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, ponieważ naruszenie przez niego prawa jest na tyle istotne, że nie pozwala to na dalsze wykonywanie obowiązków,
a stwierdzone uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły, zaś osoba sprawująca funkcję kierowniczą utraciła zdolność wykonywania powierzonej jej funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na niej obowiązków - por. np. wyroki NSA z 13 czerwca 2024 r., III OSK 4015/21 i z dnia 2 czerwca 2022 r., III OSK 5073/21. Zwraca się również uwagę, że stwierdzenie różnych uchybień w prowadzeniu placówki oświatowej nie uzasadnia odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. To nie liczba zdarzeń konstruuje przypadek "szczególnie uzasadniony", ale charakter tych zdarzeń - waga naruszeń. Tym samym większa liczba uchybień nie daje uprawnień do zastosowania nadzwyczajnego trybu odwołania dyrektora bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego – wyrok NSA dodamy "z" 7 maja 2024 r., III OSK 4391/21.
Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" oznaczać może albo nagłe zdarzenie powodujące konieczność niezwłocznego przerwania czynności dyrektora albo naruszenie prawa przez dyrektora, czy inne jego zachowania (nawet niezawinione), które muszą być na tyle istotne, że mogą prowadzić do destabilizacji działalności placówki oświatowej lub zagrażać interesowi publicznemu. Wobec tego szczególnie uzasadnione przypadki to takie, które powodują, że nie można czekać
z odwołaniem dyrektora, lecz decyzja o pozbawieniu dyrektora funkcji kierowniczej musi być podjęta natychmiast. Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p., to nie takie, które jedynie w przekonaniu organu mieszczą się w tym pojęciu, tylko takie, które obiektywnie uniemożliwiają prawidłowe funkcjonowanie szkoły, a jedyną możliwością zapobieżenia takiej sytuacji jest odwołanie dyrektora
w trakcie roku szkolnego. Chodzi zatem o takie zachowania, w wyniku których nie ulega wątpliwości, że dyrektor utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji
z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na nim obowiązków. Zatem tryb odwołania przewidziany w art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. należy stosować wyłącznie w przypadkach drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a powód zwolnienia musi wynikać z okoliczności nagłych, które będą miały miejsce "tu i teraz" – wyroki NSA z 24 lutego 2023 r., III OSK 6929/21, z 15 grudnia 2022 r., III OSK 7194/21, z 20 października 2022 r., III OSK 5638/21.
Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że przeprowadzona
przez WSA i ujawniona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładnia art. 66 ust. 1 pk2 u.o.p. uwzględnia wszystkie wyżej podane rygory rozumienia jego treści.
II. Naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie organ upatruje w nierozważeniu wszystkich dowodów zgromadzonych w aktach sprawy i w konsekwencji w przyjęciu wadliwej podstawy faktycznej wydanego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny tej oceny nie podziela. Sąd pierwszej instancji w sposób logiczny, spójny i kompletny wyjaśnił, jakie okoliczności są w jego ocenie istotne w sprawie i jak należy je kwalifikować z perspektywy przyjętego sposobu wykładni art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p.
Organ zwraca uwagę, że wszystkie działania przyjęte w zaskarżonym zarządzeniu jako kwalifikujące się pod "szczególnie uzasadniony przypadek" były skorelowane czasowo, albowiem wystąpiły w przedziale od stycznia do kwietnia 2018 roku. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że rozciągnięcie w czasie negatywnej działalności dyrektora szkoły per se nie przesądza, iż stanowią one "szczególnie uzasadniony przypadek". Działania te mogę rozciągać się w czasie, ale w założeniu nie mogą być znane organowi nadzoru i dopiero ich ujawnienie i retrospektywna ocena mogą uzasadniać natychmiastowe odwołanie dyrektora. O tym jednak, czy jest to dopuszczalne decyduje wyłącznie charakter tych działań. W realiach niniejszej sprawy organ próbuje wykazać, że ilość i przedmiotowy charakter działań skarżącej świadczą o tym, iż jej natychmiastowe odwołanie było legitymizowane treścią art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. Naczelny Sąd Administracyjny podziela sformułowaną w tym zakresie ocenę Sądu pierwszej instancji.
Organ eksponuje, że wykazane skarżącej nieprawidłowości w obszarze gospodarowania środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych dotyczyły m.in. dokonywania wypłat z ww. funduszu na podstawie regulaminu, który nie został poprawnie wdrożony, a także braku dokumentacji dotyczącej przyznawania
ww. świadczeń. Podaje również, jakie negatywne konsekwencji mogły z takiej działalności wynikać. Trzeba zwrócić uwagę, że żadne z tych uchybień nie świadczyło o przywłaszczeniu sobie środków finansowych przez skarżącą, bądź prowadzeniu gospodarki finansowej w sposób zagrażający jej funkcjonowaniu. Innymi słowy organ nie powołuje się na okoliczności, które w sposoby nagły i drastyczny łamią zaufanie do dyrektora szkoły i przesądzają o konieczności jego natychmiastowego odwołania. Należy zwrócić uwagę, że prawidłowość dysponowania środkami finansowymi
i gospodarowania mieniem jest podstawą do odwołania dyrektora na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 57 ust. 2 pkt 1 u.o.p. Analogicznie należy kwalifikować zarzucaną skarżącej wypłatę na swoją rzecz zapomogi zdrowotnej bez zgody organu. I w tym wypadku organ powołuje się wyłącznie na niezachowanie wymaganego trybu. Nie wykazuje natomiast, że wypłata przedmiotowej zapomogi w ogóle nie była uzasadniona i stanowiła bezprawne przywłaszczenie środków finansowych. Przedmiotowy czyn nie został zakwalifikowany jako czyn zabroniony w żadnym prawem przewidzianym trybie. Nie miał on również charakteru oczywistego
i bezspornego, którego kwalifikacja prawna jest bezsporna. W tym stanie rzeczy nie mógł być kwalifikowany jako "szczególnie uzasadniony przypadek"; nie można natomiast wykluczyć, że mógł stanowić podstawę do odwołania dyrektora w trybie
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b u.o.p.
Formułowane wobec skarżącej zastrzeżenia dotyczące kierowania szkołą
w zakresie obsady etatów nauczycielskich również nie podlegają kwalifikacji jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Organ nie podaje żadnych okoliczności,
z których wynikałoby, że nauczyciele w wyniku działań skarżącej rezygnowali z pracy w szkole w trakcie semestru, co skutkowałoby zagrożeniem dla stabilności jej funkcjonowania. Organ ma prawo oceniać negatywnie działalność skarżącej
w omawianym zakresie, niemniej nie jako podstawę do zastosowania trybu z art. 66 ust. 1pkt 2 u.o.p. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że organ nie potrafił wskazać, jakich konkretnie działań mobbingowych, czy wpływających destrukcyjnie na atmosferę w szkole miała się dopuścić skarżąca. Powoływanie się na "prawdopodobne" przyczyny braku kontynuacji pracy w szkole przez część nauczycieli nie może stanowić rzeczowego argumentu uzasadniającego zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p.
Naczelny Sąd Administracyjny całkowicie nie zgadza się z przedstawioną
w skardze kasacyjnej oceną działań skarżącej w kontekście naruszenia przepisów RODO. Po pierwsze skarżący kasacyjnie organ w ogóle nie odnosi się do wskazanych przez WSA okoliczności, że dokumenty zawierające dane osobowe zostały wyniesione przez wicedyrektora szkoły w związku z koniecznością przeprowadzenia na drugi dzień rady pedagogicznej w trybie online, gdyż szkoła funkcjonowała w reżimie przepisów covidowych. Po drugie, kwestia niezapewnienia należytych środków zabezpieczających dane osobowe w związku z pozostawieniem dokumentów
w samochodzie nie została w żaden sposób wykazana, lecz stanowi własną ocenę organu. Po trzecie, Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, iż nawet ewentualne potwierdzenie wadliwości działania wicedyrektora w tym zakresie
i wynikająca z tego faktu odpowiedzialność prawna skarżącej nie stanowią "szczególnie uzasadnionego przypadku", o jakim mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. Nie jest to bowiem działanie, które można kwalifikować jako naruszenie obowiązków powodujące konieczność natychmiastowego odwołania dyrektora szkoły.
Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze wyżej wyłożone oceny prawne oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 r. poz. 1935 ze zm.).