III OSK 463/23

III OSK 463/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
III SA/Gd 711/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-01-05
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art.106 par.3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 711/22 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 711/22 oddalił skargę G. K. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 17 czerwca 2022 r. do Sądu Rejonowego w Chojnicach wpłynął wniosek G. K. (dalej: "skarżący") o udostępnienie informacji publicznych w postaci dokumentów z akt sprawy II K 741 /20 na kartach 660-802, 448-451, 811-819 oraz orzeczeń w sprawach: III Nsm 44/10, III Opm 16/10, III Nsm 168/11, III Nsm 253/10, III Nsm 81/13, III Opm 14/13, III Opm 13/11.
W toku postępowania, pismem z dnia 1 lipca 2022 r., Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku wyznaczył nowy termin załatwienia wniosku na dzień 8 sierpnia 2022 r.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. Prezes Sądu Rejonowego w Chojnicach odmówił udostępnienia informacji publicznej w zakresie orzeczenia i dokumentów z akt sprawy II K 741/20 oraz orzeczeń w sprawach: III Nsm 168/11, III Opm 14/13, III Opm 13/11.
Odmawiając udzielenia informacji organ wskazał, że przedmiot żądania należy do kategorii informacji publicznej, jednak ze względu na ograniczenia wynikające z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, zwana dalej: "u.d.i.p.") wymaga stosownej anonimizacji, aby nie naruszyć praw wynikających z prawa do prywatności, w szczególności aby uniemożliwić identyfikację osób objętych danym orzeczeniem, czy innymi dokumentami. Organ wskazał ponadto, że treść wniosku wskazuje, iż G. K. zna akta sprawy karnej prowadzonej pod sygn. II K 741/20, gdyż podaje określone karty, na których znajdują się dokumenty dotyczące konkretnej osoby. Na tej podstawie Prezes Sądu Rejonowego w Chojnicach uznał, że anonimizacja dokumentów nie spełniłaby zadania w postaci ochrony prawa do prywatności. Podobnie, gdy chodzi o sprawy dotyczące osób małoletnich – orzeczenia wydane w sprawach: III Nsm 168/11, III Opm 14/13, III Opm 13/11 dotyczyły kolejno kontaktów z małoletnimi, opieki nad małoletnim i nadzoru nad władzą rodzicielską. Ich prywatność jest szczególnie chroniona, również przez przepisy procedury cywilnej, zgodnie z którymi sprawy te są rozpoznawane przy drzwiach zamkniętych.
Na tej podstawie organ ustalił, że w przedmiotowym postępowaniu dotyczącym realizacji wniosku o udostępnienie informacji publicznych doszło do kolizji między zasadą jawności informacji publicznej a ochroną prywatności i danych osobowych osób fizycznych, co z kolei skutkowało koniecznością rozważenia, czy okoliczności sprawy, nawet po usunięciu imion i nazwisk osób fizycznych, nie pozwalają na ich identyfikację. Zdaniem organu, mimo dokonania anonimizacji możliwa będzie identyfikacja osoby, której dane dotyczą - czyli pokrzywdzonej przestępstwem oraz małoletnich. Stanowiło to podstawę odmowy udostępnienia informacji publicznej.
Pismem z dnia 29 sierpnia 2022 r. G. K. złożył odwołanie.
Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku decyzją z dnia [...] września 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Rejonowego w Chojnicach z dnia [...] sierpnia 2022 r.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę G. K. uznając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że stanowisko zaprezentowane w obu wydanych w sprawie decyzjach jest prawidłowe. Okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości. Wniosek dotyczył szeregu kart (ponad 150) akt postępowania karnego, w sprawie pokrzywdzonej czynami z art. 197 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, zwana dalej: "k.k.") (doprowadzenia przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem innej osoby do obcowania płciowego). Pokrzywdzona tym czynem była osobą małoletnią. Nadto skarżący domagał się udostępnienia orzeczeń wydanych w sprawach: III Nsm 168/11, III Opm 14/13, III Opm 13/11, które dotyczyły kontaktów z małoletnimi, opieki nad małoletnim i nadzoru nad władzą rodzicielską. Udostępnieniu tych orzeczeń sprzeciwiają się te same względy ochrony prywatności osoby fizycznej, w tym przypadku osób, które w dacie wydawania orzeczeń były małoletnie.
Sąd I instancji zważył, że organ nie zwracał się do osób fizycznych celem uzyskania informacji, czy rezygnują one z przysługującego im prawa. W ocenie Sądu nie miało to wpływu na wynik sprawy.
Sąd I instancji stwierdził, że w istocie wniosek skarżącego nie mógł być uwzględniony także z uwagi na treść art. 1 ust. 2 u.d.i.p., która wyklucza możliwość skutecznego dochodzenia od podmiotu obowiązanego udostępnienia informacji publicznej w trybie tej ustawy, jeśli tryb jej udostępniania określa inna ustawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że przepisy art. 156 § 1, § 5 i § 5a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, zwana dalej: "k.p.k.") oraz art. 525 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm., zwana dalej: "k.p.c."), w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw cywilnych, karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego, są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., w stosunku do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania, i nie ma do nich zastosowania u.d.i.p. Przyjęcie bowiem, że w pozostałych wypadkach strona postępowania, której żywotnych interesów dotyczy sprawa, uzyskuje dostęp do akt na innych zasadach, bardziej sformalizowanych niż osoby działające w trybie art. 10 u.d.i.p., byłoby naruszeniem zasady równości zapisanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis art. 156 § 1 k.p.k. prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz możność sporządzania odpisów przyznaje stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 k.p.k. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępniane również innym osobom. Przepis ten dotyczy akt sądowych zarówno toczącego się, jak i zakończonego postępowania. Przepisy art. 156 § 5 i § 5a k.p.k. odnoszą się do postępowania przygotowawczego. Ten zaś można uzyskać tylko według reguł zawartych w art. 156 k.p.k., który jest przepisem szczególnym, w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p. (por. wyroki NSA: z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 357/19, z dnia 3 marca 2020 r. sygn. akt I OSK 3747/18).
Sąd I instancji stwierdził, że udostępnianie akt postępowania cywilnego reguluje natomiast art. 525 k.p.c., zgodnie z którym akta sprawy dostępne są dla uczestników postępowania oraz za zezwoleniem przewodniczącego dla każdego, kto potrzebę przejrzenia dostatecznie usprawiedliwi. Na tych samych zasadach dopuszczalne jest sporządzanie i otrzymywanie odpisów i wyciągów z akt sprawy i otrzymywanie zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku z akt sprawy. Przepis art. 525 k.p.c. umożliwiając każdemu, za zezwoleniem sędziego, dostęp do dokumentów akt sprawcy sądowej, stanowi regulację szczególną, o której mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., określającą odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Powołana ustawa - w sposób kompleksowy i autonomiczny - reguluje kwestię dostępu do akt tego postępowania. Dostęp ten obejmuje zarówno możliwość wglądu w całe akta sprawy, jak i poszczególne dokumenty, złożone do tych akt. W takiej sytuacji, a więc w odniesieniu do dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych, a do których dostęp regulują przepisy szczególne w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p. - nie znajduje zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej. (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 250/16, wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 2021 r. sygn. akt II SAB/Wa 60/21).
Zdaniem WSA w Gdańsku przyjąć zatem należy, że dostęp do akt postępowania sądowego jest odrębną (autonomiczną) instytucją prawa procesowego, co do której ustawowo określono krąg podmiotów mających możliwość dostępu. Celem tej regulacji jest przyznanie wyraźnie określonym uczestnikom postępowania prawa do zapoznania się z aktami sprawy w związku z realizacją przysługujących im uprawnień procesowych. Z tego powodu przyjęcie, że strona postępowania, której interesów sprawa bezpośrednio dotyczy, uzyskuje dostęp do akt na innych, bardziej sformalizowanych zasadach, niż osoby działające na podstawie u.d.i.p. byłoby naruszeniem zasady równości przewidzianej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Za niezasadny Sąd I instancji uznał zarzut skarżącego dotyczący stwierdzenia bezczynności organu oraz przyznania od organu na jego rzecz kwoty w wysokości 600 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podkreślił, że złożony przez skarżącego wniosek został rozpoznany ostateczną decyzją Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia [...] września 2022 r., a skarżący w dniu 4 października wniósł skargę na tą decyzję. Rozpoznanie tej skargi dotyczy prawidłowości wydanej decyzji, a nie stanu bezczynności organu. Z tych też względów wnioski skarżącego o stwierdzenie stanu bezczynności organu na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") oraz przyznanie od organu na jego rzecz kwoty w wysokości 600 zł na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. nie mogły być w tym postępowaniu przez Sąd ocenione i uwzględnione.
Sąd uznał nadto za niezasadny podniesiony na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego zarzut wydania decyzji przez nieuprawniony podmiot. Decyzja podpisana została przez wiceprezesa sądu. Sąd I instancji powołał art. 22b § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 2072 ze zm., zwana dalej: "p.u.s.p."), zgodnie z którym prezesa sądu zastępuje wiceprezes sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę jako niezasadną.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł G. K., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego polegające na nieustaleniu przez sąd meriti istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów dotyczących umocowania osoby zastępującej Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku do wydawania decyzji administracyjnych, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w I instancji w wymiarze i na zasadach określonych we wniosku z dnia 8 grudnia 2022 r. wraz ze zwrotem niezbędnych i udokumentowanych wydatków według spisu dokumentującego stan na dzień 8 grudnia 2022 r., a także zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w II instancji, jako pełnomocnik z urzędu, według stawek i zasad wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Jednocześnie oświadczył, że opłata nie została zapłacona w całości ani w części. Nadto oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Pismem procesowym z dnia 9 lutego 2023 r. G. K. sprostował oczywistą omyłkę pisarską w skardze kasacyjnej poprzez zmianę daty zaskarżonego orzeczenia. Oświadczył, że zamiast 5 stycznia 2023 r. błędnie zamieszczono datę 13 grudnia 2022 r. Wniósł o dołączenie sprostowania do przesłanej skargi kasacyjnej i uwzględnienie tej korekty przy rozpatrywaniu środka zaskarżenia.
Pismem procesowym z dnia 11 lutego 2023 r. zatytułowanym "Wniosek, Pismo procesowe w sprawie korekty skargi kasacyjnej - III SA/Gd 711/22" G. K. wniósł o przyjęcie właściwej wersji skargi kasacyjnej.
W uzupełniającej skardze kasacyjnej G. K. zaskarżył wyrok w całości i zarzucił mu naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 106 § 3 p.p.s.a. polegające na nieustaleniu przez sąd meriti istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów dotyczących umocowania osoby zastępującej Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku do wydawania decyzji administracyjnych, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżący kasacyjnie potwierdził już wcześniej prezentowane wnioski.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie nie wniósł o przeprowadzenie w niniejszej sprawie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wobec oświadczenia strony skarżącej kasacyjnie o zrzeczeniu się rozprawy i braku żądania jej przeprowadzenia przez organ, adekwatnie do postanowień art. 182 § 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.
Należy także zwrócić uwagę, że stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2017 r. (sygn. II GSK 1893/14) Sąd ten jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Zatem "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie sądu II instancji jest autor skargi kasacyjnej i do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich form. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować ani uzupełniać skargi kasacyjnej. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów.
Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej został podniesiony jedynie zarzut naruszenia prawa procesowego, a to art. 106 § 3 p.p.s.a., który miałby polegać "na nieustaleniu przez sąd meriti istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów dotyczących umocowania osoby zastępującej Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku do wydawania decyzji administracyjnych, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Zgodnie z powołanym przepisem sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przede wszystkim należy podnieść, że skarżący kasacyjnie nie wskazał, jakie dowody z dokumentów miałyby zostać przeprowadzone w celu usunięcia istotnych wątpliwości. Już z tej przyczyny sformułowany zarzut nie może prowadzić do obalenia zaskarżonego orzeczenia.
Zarzut został powiązany z kwestią umocowania wiceprezesa sądu do wykonywania uprawnień i obowiązków prezesa sądu. W podstawach kasacyjnych zabrakło jednak powołania art. 22b § 1 p.u.s.p., regulującego powyższą kwestię. Należy jednak wskazać, że Sąd I instancji odniósł się obszernie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do kwestii interpretacji powyższego przepisu, wskazując, że ustanawia on generalne zastępstwo prezesa sądu przez wiceprezesa sądu, nie wskazując w tym zakresie żadnych wyjątków lub dodatkowych uwarunkowań. Stanowisko to podziela Naczelny Sąd Administracyjny, wskazując dodatkowo na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt II Zo 24/23, zgodnie z którą "Przepis art. 22b § 1 p.u.s.p. ustanawia generalne zasady zastępstwa prezesa sądu przez wiceprezesa sądu lub wyznaczonego sędziego, nie wskazując w tym zakresie żadnych wyjątków lub dodatkowych uwarunkowań i ograniczeń. (...) Nie ma uzasadnionych podstaw do formułowania tezy, że jego kompetencje w takim przypadku ograniczają się jedynie do wykonywania czynności o charakterze porządkowym".
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej, jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu w ramach przyznanego mu prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącego za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.