III OSK 4614/21

III OSK 4614/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Windak /sprawozdawca/
Mirosław Wincenciak
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
II SA/Kr 653/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2020-10-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2016 poz 93
art.26 ust.2 w zw. z art.3 ust.1 pkt.42 załącznika
Rozporządzenie Ministra Środowiska z 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne  niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Arkadiusz Windak (spr.) Protokolant: asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. K. i W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 653/20 w sprawie ze skargi T. K. i W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 kwietnia 2020 r. nr SKO-OŚ-4170-16/20 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Burmistrz B. decyzją z 21 lutego 2020 r. nr RIiGK.6131.58.2019 nakazał W. K. i T. K., jako współwłaścicielom działki nr [...], obręb [...], gmina B., usunięcie wszystkich zgromadzonych odpadów o kodzie 17 05 08 zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (pkt 1), ustalił termin wykonania obowiązku do dnia 30 lipca 2020 r. (pkt 2), ustalił, że usunięcie odpadów powinno nastąpić przez przetransportowanie odpadów do uprawnionego miejsca odzysku lub unieszkodliwiania (składowania), prowadzonego przez podmiot posiadający odpowiednie zezwolenie właściwego organu, zgodnie z ustawą o odpadach, z którym to podmiotem strona zawrze stosowną umowę (pkt 3), nałożył obowiązek pisemnego powiadomienia Urzędu o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz do potwierdzenia wypełnienia nałożonego obowiązku stosownymi dokumentami w terminie do dnia 30 sierpnia 2020 r. (pkt 4).
W wyniku rozpatrzonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z 16 kwietnia 2020 r. nr SKO-OŚ-4170-16/20 uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza B. z 21 lutego 2020 r. w części obejmującej punkt 1 i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy poprzez nakazanie W. K. i T. K., jako posiadaczom odpadów, usunięcia z terenu działki
nr [...] obręb [...], gmina B., jako miejsca nieprzeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów, odpadów o kodzie 17 05 08 - tłuczeń torowy (kruszywo) inny niż wymieniony w 17 05 07. W pozostałym zakresie Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W skardze na powyższą decyzję T. K. i W. K. zarzucili, że w postępowaniu nie wzięto pod uwagę przedłożonych wyników badań kruszywa, które potwierdziły, że kruszywo nie stanowi odpadu w rozumieniu ustawy o odpadach. Ponadto nie udokumentowano, że złożone na działce kruszywo miało status "magazynowania" w rozumieniu ustawy o odpadach. Nie wzięto też pod uwagę, że kruszywo znalazło tożsame zastosowanie jak dotychczas, czyli nie spełniło pojęcia "pozbycia się". Nie udowodniono, że jako współudziałowcy Spółki działali zgodnie. Obydwaj są branżystami "budowlańcami" i jako tacy przedmiotowe kruszywo nabyli w pełnej wierze jako pełnowartościowy materiał budowlany, co potwierdziły analizy. Ponadto, skarżący zarzucili naruszenie art. 156 § 1 k.p.a. poprzez skierowanie aktu do osoby nie będącej stroną w sprawie. Zarzucili także naruszenie art. 145 § 1 k.p.a. ze względu na to, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu oraz naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. i art. 81 k.p.a. i art. 15 k.p.a.
W piśmie procesowym z 23 lipca 2020 r. skarżący wskazali, że dokonana przez organy kwalifikacja ich jako przedsiębiorców jest błędna. W ocenie skarżących, pominięto fakt, że przeniesienie własności tłucznia kolejowego (kruszywa) nastąpiło na osoby fizyczne w ramach czynności prawnej, niezwiązanej z prowadzeniem działalności gospodarczej pod firmą Firma [...] spółka cywilna. Przyjmując, że kruszywo można określić jako odpad, zastosowanie w sprawie znajdował art. 27 ust. 8 ustawy. Przy czym kruszywo nie zostanie w pełni wykorzystane do wykonania prac na działce nr [...], a znajduje się tam jedynie tymczasowo.
Wyrokiem z dnia 22 października 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 653/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie:
- w pkt I - uchylił punkt II zaskarżonej decyzji z dnia 16 kwietnia 2020 r. w części, w jakiej utrzymała ona w mocy decyzję organu I instancji w zakresie obowiązku pisemnego powiadomienia o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz potwierdzenia wypełnienia nałożonego obowiązku stosownymi dokumentami w terminie do dnia 30 sierpnia 2020 r., nałożonego w punkcie 4 decyzji organu I instancji oraz uchylił punkt 4 poprzedzającej ją decyzji organu I instancji;
- w pkt II - w pozostałym zakresie skargę oddalił;
- w pkt III - odstąpił od zasądzenia na rzecz skarżących T. K. i W. K. zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organy dokonały właściwej oceny, kwalifikując przedmiotowy tłuczeń jako odpad, zdefiniowany przez art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach. Przekazanie skarżącym tłucznia kolejowego przez podmiot zajmujący się naprawą i utrzymaniem infrastruktury kolejowej mieści się w rozumieniu pojęcia "pozbycia się" przez dotychczasowego posiadacza odpadu. Dla kwalifikacji tłucznia jako odpadu nie miało znaczenia subiektywne przekonanie skarżących, że nie jest on odpadem, a wartościowym produktem do wykorzystania w budownictwie. Wydane skarżącym dokumenty w postaci Karty przekazania odpadu z 3 czerwca 2019 r. i raportu badań z dnia 23 maja 2019 r. z próbki pobranej w dniu 14 maja 2019 r. na trasie Stróże-Gorlice potwierdzają właściwą kwalifikację tłucznia - jako odpadu o kodzie 17 05 08.
Sąd I instancji uznał za prawidłowe ustalenie organów, że działka nr [...]
w B. nie stanowi miejsca przeznaczonego do składowania i magazynowania odpadów, a właścicieli tej działki należy uznać za posiadaczy odpadów.
Za trafne uznał Sąd Wojewódzki stanowisko organów co do braku możliwości zagospodarowania przez skarżących odpadów na potrzeby własne w ramach dopuszczalnego odzysku. Odwołując się do przepisów art. 27 ust. 8 i 9, art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku (Dz. U. z 2016 r., poz. 93) Sąd stwierdził, że możliwość zagospodarowania (odzysku) na własne potrzeby dotyczy osób fizycznych niebędących przedsiębiorcami. Wówczas podmioty te powinny wykazać, że zagospodarowanie odpadów nie ma związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Tymczasem w przedmiotowej sprawie związek pomiędzy posiadaniem odpadów i prowadzoną przez skarżących działalnością gospodarczą występuje, co wykazały organy i na co wskazują twierdzenia samych skarżących. W skardze, jak i w datowanym na 14 lipca 2020 r. wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, skarżący podali, że kruszywo nabyli w ramach prowadzonej rodzinnej działalności gospodarczej związanej z usługami budowlanymi, w drodze umowy cywilnoprawnej, w celu jego dalszego zagospodarowania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem. Nadto, możliwość zagospodarowania odpadów jest związana z zagospodarowaniem ich na tej nieruchomości, na której odpady się znajdują. Według wyjaśnień skarżących, działka nr [...] nie była docelowym miejscem zagospodarowania przynajmniej części tłucznia.
Za bezzasadny Sąd uznał zarzut dotyczący dotknięcia decyzji wadą nieważności wskutek błędnego doręczenia decyzji organu I instancji spółce cywilnej. Decyzja Burmistrza B. skierowana została do W. K. i T. K. Prawidłowo Kolegium przyjęło, że błąd organu I instancji polegający na skierowaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. do podmiotu oznaczonego jako "Firma [...] T. i W. K. spółka cywilna z siedzibą w B." został konwalidowany w toku postępowania. Począwszy od wezwania z 15 listopada 2019 r. korespondencja w sprawie, łącznie z decyzją, kierowana była do obu skarżących. Naruszenie to nie miało przy tym negatywnych konsekwencji dla skarżących, w szczególności nie pozbawiło ich prawa czynnego udziału w postępowaniu, w tym kierowania do organu wniosków dowodowych. Niezasadne były również pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia przepisów procesowych.
Sąd I instancji dopatrzył się naruszenia prawa materialnego jedynie w rozstrzygnięciu zawartym w punkcie 4 decyzji Burmistrza B. Zdaniem Sądu, przepis art. 26 ust. 6 ustawy o odpadach nie umożliwia nakładania na adresata decyzji dodatkowych obowiązków, w tym związanych ze sposobem wykazania wykonania nałożonego obowiązku. Z tego względu Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. W pozostałym zakresie, w punkcie II sentencji wyroku, Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
W. K. i T. K., reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli skargę kasacyjną od opisanego wyżej wyroku zaskarżając go w części, w jakiej oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 16 kwietnia 2020 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie:
I. W oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn zm., dalej jako k.p.a.), poprzez niedostrzeżenie przez WSA w Krakowie, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób niepełny, a więc z pominięciem istotnych faktów takich jak weryfikacja, czy tłuczeń torowy (kruszywo) może zostać zakwalifikowany jako odpad z punktu widzenia wszelkich okoliczności sprawy, a twierdzenie o kwalifikacji przedmiotowego kruszywa zostało oparte na wynikach badań laboratoryjnych, których celem było jedynie określenie właściwości chemicznych tegoż kruszywa; nie poddano analizie prawidłowości określenia adresata decyzji - a więc nie zweryfikowano podmiotu, który jest władającym powierzchnią ziemi, jak również nie oceniono spełnienia przesłanek dopuszczalności odzysku odpadów na potrzeby własne - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowa ocena wskazanych okoliczności prowadzi do jednoznacznego wniosku o braku podstaw do wydania decyzji nakazującej usunięcie odpadów z terenu działki nr [...].
II. W oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 26 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2020 r. poz. 797 z późn. zm.), poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że dopuszczalne było zastosowanie przepisu uprawniającego do nałożenia obowiązku usunięcia odpadów, podczas gdy nie zaistniały podstawy do powyższego działania, a to z uwagi na fakt, że przedmiotowy tłuczeń torowy (kruszywo) nie mógł zostać uznany za odpad o kodzie 17 05 08, co oznacza, że nie istniał przedmiot postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- w przypadku nieuwzględnienia zarzutu nr 1
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach w zw. z pkt 42 załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 10 listopada
2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku, poprzez nieprawidłowe przyjęcie przez Sąd I instancji, że skarżący nie mogli przeprowadzić odzysku przedmiotowego kruszywa na potrzeby własne, podczas gdy zostały spełnione wszelkie przesłanki umożliwiające wtórne wykorzystanie tłucznia torowego (kruszywa), tj. zarówno podmiotowe (nabyli kruszywo jako osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej), jak i te dotyczące dopuszczalnej ilości kruszywa dopuszczonego do odzysku, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkując wydaniem niezgodnego z prawem orzeczenia.
Skarżący wnieśli o uchylenie wyroku w części oddalającej skargę i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zdaniem skarżących kasacyjnie, nie sposób uznać, że tłuczeń torowy (kruszywo), nabyty w oparciu o umowę cywilnoprawną, stanowił odpad. Sąd I instancji błędnie wskazał, że skarżący mieli zawrzeć przedmiotową umowę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W skardze wprost wskazano, że była to czynność prawna niezwiązana z zarobkową działalnością (str. 3 skargi). Tym samym działali jako osoby fizyczne nabywające towar w celu jego wykorzystania do utwardzenia działki nr [...]. Według skarżących kasacyjnie, niezrozumiałe jest twierdzenie Sądu I instancji, że ww. nieruchomość nie była docelowym miejscem zagospodarowania przynajmniej części tłucznia. W toku postępowania wskazano (protokół oględzin z 25 października 2019 r.), że kruszywo miało zostać wykorzystane do utwardzenia placu lub jako materiał pod kostkę. To zaś oznacza, że przeznaczenie tłucznia kolejowego (kruszywa) - wykorzystywanego poprzednio do utwardzenia podłoża - nie uległo zmianie w wyniku przeniesienia jego własności.
W ocenie skarżących kasacyjnie, laboratoryjne wyniki badań pozwalają jedynie na stwierdzenie, że jego właściwości chemiczne pozwalają, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie katalogu odpadów, na przypisanie mu kodu 17 05 08
- tłuczeń torowy (kruszywo) inny niż wymieniony w 17 05 07. Nie stanowią dowodu, że przedmiotowe kruszywo miałoby stanowić odpad. Nawet przyjęcie, że tłuczeń torowy stanowi odpad nie uprawnia do automatycznego wydania decyzji z art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach. Konieczne jest bowiem zweryfikowanie, czy odpad znajduje się w miejscu nieprzeznaczonym do jego składowania lub magazynowania. Takim miejscem nie będzie nieruchomość na której zagospodarowano odpady zgodnie z rozporządzeniem w sprawie odzysku na potrzebny własne. Według skarżących kasacyjnie, mogli oni skorzystać z omawianego wyłączenia na mocy art. 45 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 27 ust. 8 ustawy o odpadach.
Zdaniem skarżących kasacyjnie, Sąd I instancji pominął, że część kruszywa zagospodarowana zgodnie z rozporządzeniem w sprawie odzysku na własne potrzeby nie może stanowić przedmiotu decyzji, zaś w takim przypadku można jedynie wydać decyzję wobec nadwyżki odpadów. Tymczasem omawiana kwestia w ogóle nie została przeanalizowana.
W ocenie skarżących kasacyjnie, nie sposób zaakceptować stanowiska WSA w Krakowie, że w toku postępowania doszło do "konwalidacji podmiotowej". Nie budzi wątpliwości, że doszło do naruszenia art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., gdyż zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało skierowane do spółki cywilnej. Kwestia ta jest istotna z uwagi na art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Domniemanie zawarte w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach wskazuje, że posiadaczem odpadów jest władający powierzchnią ziemi, na której odpady te się znajdują. Przy czym, wbrew błędnemu utożsamieniu przez Sąd I instancji władającego powierzchnią ziemi z właścicielem nieruchomości - władającym powierzchnią ziemi nie musi być właściciel nieruchomości. Na gruncie niniejszej sprawy nie poddano weryfikacji, czy działką nr [...] władają jako osoby fizyczne, czy też działając jako przedsiębiorcy w ramach zawartej umowy spółki cywilnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że strona wnosząca ten środek zaskarżenia zarzucając naruszenie konkretnych przepisów prawa w określonej formie, sama wyznacza obszar kontroli kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., które nie wystąpiły w niniejszej sprawie.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., tj. na naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W pierwszej kolejności, co do zasady, rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego.
Przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 kwietnia 2020 r., wydana w trybie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2019 r. poz. 701 ze zm.), nakazująca usunięcie z terenu należącej do skarżących kasacyjnie nieruchomości odpadów o kodzie 17 05 08 - tłuczeń torowy (kruszywo) inny niż wymieniony w 17 05 07.
Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach, posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W myśl art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach w brzmieniu nadanym przez art. 6 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1579), z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami.
Jak stanowi art. 26 ust. 3a ustawy o odpadach, decyzję, o której mowa w ust. 2, wydaje się w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami o których mowa w ust. 1. Za wykonanie obowiązków wskazanych w decyzji posiadacze odpadów odpowiedzialni są solidarnie.
Skarżący kasacyjnie w ramach zarzutów procesowych kwestionują przede wszystkim ustalenia stanu faktycznego poczynione przez organy orzekające w sprawie i zaakceptowane jako prawidłowe przez Sąd Wojewódzki.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty te nie zasługiwały na uwzględnienie ponieważ ocena całokształtu okoliczności sprawy prowadzi do wniosku, że w postępowaniu przed organami administracyjnymi nie doszło do mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeń reguł procesowych wynikających z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wbrew stanowisku skarżących kasacyjnie, zebrany materiał dowodowy był wystarczający do przeprowadzenia klasyfikacji nawiezionego na działkę skarżących tłucznia torowego (kruszywa) jako odpadu, jak i do wskazania skarżących kasacyjnie jako posiadaczy odpadów i adresatów wydanego nakazu. Wystąpienie przesłanek niezbędnych do zastosowania art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach zostało w sprawie dostatecznie wykazane.
Trafnie wyjaśnił Sąd I instancji, że pojęcie odpadów zostało zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, według którego stanowią one każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. Przy czym przesłankę "pozbycia się" należy odnosić do uprzedniego posiadacza odpadu, co oznacza, że to jego wola i sposób postępowania ma wpływać na kwalifikację określonej rzeczy jako odpadu.
Podkreślenia wymaga, że przesłankę "pozbycia się" można ocenić wyłącznie na podstawie zachowania posiadacza, który przekazuje substancję lub przedmiot innemu podmiotowi, z uwzględnieniem okoliczności obiektywnych umożliwiających odtworzenie zamiaru jaki mu przyświecał w stosunku do tego przedmiotu (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2015 r. sygn. II OSK 2920/13, wyrok NSA z 27 stycznia
2022 r. sygn. akt III OSK 993/21).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie ocenił to Sąd Wojewódzki, że potwierdzeniem zamiaru "pozbycia się" substancji stanowiącej odpad może być niewątpliwie dokument - Karta przekazania odpadu, z którego wynika wprost, że Przedsiębiorstwo [...] Spółka
z o.o. w K. przekazuje odpad o kodzie 17 05 08 z rodzaju tłuczeń torowy (kruszywo) inny niż wymieniony w 17 05 07 o masie 840 Mg. Dokument ten określa W. K. jako przejmującego odpad o ww. parametrach, ze wskazaniem miejsca prowadzenia działalności – B. działka nr [...] oraz zawiera potwierdzenie przejęcia odpadu własnoręcznym podpisem odbiorcy. Opisany w ww. Karcie odpad został właściwie sklasyfikowany, zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2020 r., poz. 10), kodem 17 05 08 - tłuczeń torowy (kruszywo) inny niż wymieniony w 17 05 07.
Przedmiotowy dokument został poddany ocenie zarówno organów orzekających, jak i ocenie Sądu I instancji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd Wojewódzki prawidłowo wywiódł, że dokumenty w postaci Karty przekazania odpadu z dnia 3 czerwca 2019 r. i raport badań z dnia 23 maja
2019 r. z próbki pobranej w dniu 14 maja 2019 r. na trasie S.-G., potwierdzają właściwą kwalifikację spornego tłucznia - jako odpadu.
Z tego względu nie można zgodzić się ze skarżącymi kasacyjnie, że w postępowaniu dokonano niepełnej weryfikacji tłucznia torowego, wyłącznie w oparciu o laboratoryjne wyniki badań, które - w ocenie skarżących - pozwalają jedynie na stwierdzenie właściwości chemicznych materiału i nie stanowią dowodu w sprawie. Istotnie, badania laboratoryjne miały na celu ustalenia składu chemicznego materiału, a nie określenie, czy dany materiał to odpad, tylko czy tenże tłuczeń torowy jest niebezpieczny ze względu na stopień stężenia substancji niebezpiecznych, uregulowanych odpowiednimi normami dopuszczalnych stężeń.
Słusznie podkreślił Sąd Wojewódzki, że dla kwalifikacji przedmiotowego tłucznia jako odpadu nie miało znaczenia subiektywne przekonanie skarżących, że nie jest on odpadem, a wartościowym produktem do wykorzystania w budownictwie.
W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że odpadami mogą być także materiały podlegające ponownemu gospodarczemu wykorzystaniu oraz mogące być przedmiotem transakcji handlowej jako dobro o określonej wartości ekonomicznej (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 793/16).
Skarżący kasacyjnie w argumentacji skargi kasacyjnej wskazują, że nabyli tłuczeń torowy nie jako odpad, a jako materiał budowlany na podstawie umowy cywilnoprawnej. Na żadnym etapie postępowania nie przedstawili jednak rzeczonej umowy, jak i dowodu zakupu tego materiału, jako przeciwdowodu dla kwestionowanych przez nich ustaleń organów. Tymczasem, inicjatywa dowodowa nie jest przynależna tylko organom orzekającym, ale należy również do stron postępowania. Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Wprawdzie to na organach administracji spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i zbadania wszystkich okoliczności sprawy (art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a.) jednakże również strony posiadają możliwość oraz niejako obowiązek wskazywania dowodów, w szczególności jeżeli zamierzają z ich przeprowadzenia wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2021 r. sygn. akt II OSK 1918/18).
Powyższa uwaga jest istotna także z tego względu, że skarżący kasacyjnie zarzucają organom, jak i Sądowi Wojewódzkiemu, brak oceny, czy odpady znalazły się w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania, w kontekście przepisu art. 45 ust. 1 ustawy o odpadach (pkt I skargi kasacyjnej oraz str. 4 jej uzasadnienia). Art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach stanowi, że z obowiązku uzyskania odpowiednio zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów zwalnia się osobę fizyczną i jednostkę organizacyjną niebędące przedsiębiorcami, wykorzystujące odpady na potrzeby własne, zgodnie z art. 27 ust. 8. Z kolei przepisy art. 27 ust. 8 i 9 ustawy o odpadach odpowiednio regulują, że osoba fizyczna i jednostka organizacyjna niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi tylko takie rodzaje odpadów, za pomocą takich metod odzysku, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 10, i w takich ilościach, które mogą bezpiecznie wykorzystać na potrzeby własne. Posiadacz odpadów może przekazywać osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej niebędącym przedsiębiorcami określone rodzaje odpadów do wykorzystania na potrzeby własne za pomocą dopuszczalnych metod odzysku, zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach wydanych na podstawie ust. 10.
Trafnie wywiedli skarżący kasacyjnie, że w przypadku odzysku odpadów na potrzeby własne nie byłoby podstaw do wydania w sprawie nakazu usunięcia odpadów. Jednakże w trakcie trwającego postępowania administracyjnego, a nawet sądowoadministracyjnego, pomimo powoływania się na umowę cywilnoprawną mającą przenosić własność towaru (kruszywa) na potrzeby własne jako osób fizycznych, nie zaś podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, skarżący kasacyjnie umowy takiej nie przedstawili.
W kontekście zebranego materiału dowodowego Sąd I instancji nie miał podstaw aby przyjąć, że w sprawie mogą mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku.
Prawidłowo Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że możliwość zagospodarowania odpadów jest związana z zagospodarowaniem ich na tej nieruchomości, na której odpady się znajdują. Stanowisko Sądu jest w tym zakresie jednoznaczne, wbrew zarzutowi skarżących kasacyjnie.
Według ustaleń organów orzekających w sprawie, skarżący kasacyjnie prowadzą działalność gospodarczą, W. K. – pod firmą [...], T. K. - pod firmą [...], a nadto prowadzą wspólnie działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej jako Firma [...] T. i W. K. W. K. do protokołu oględzin podał m.in., że "nawożenie ziemi i ewentualnie odpadów odbywa się w celu utworzenia placu na maszyny", "(...) docelowo tego materiału nie będzie, będzie wykorzystany np. jako podkład pod kostkę i zostanie stąd wywieziony. Planuję wywiezienie przynajmniej części do własnego domu (...)". Potwierdził tym samym, że nabyte odpady mają służyć utworzeniu placu maszynowego, a więc celowi związanemu z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jedynie w części, w bliżej nieokreślonej przyszłości, na cel własny. Cel ten jednakże realizowany miałby być na innej nieruchomości niż ta na której znalazły się odpady.
Przedstawione okoliczności uzasadniają wniosek Sądu Wojewódzkiego o wystąpieniu związku pomiędzy posiadaniem odpadów i prowadzoną przez skarżących działalnością gospodarczą, na co wskazali oni wprost również w uzasadnieniu skargi oraz we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Prawidłowa jest również konstatacja Sądu Wojewódzkiego, że działka nr [...] w B. nie stanowi miejsca przeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów, a właścicieli tej działki należy uznać za posiadaczy odpadów. Brak jest dowodów wskazujących na to, że ww. działka była miejscem przeznaczonym do tego rodzaju celów, a skarżący posiadali wymagane zezwolenia na prowadzenie składowiska odpadów lub magazynowania odpadów.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Domniemanie dotyczące posiadacza odpadów jest oczywiście wzruszalne i może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. Obalenie domniemania prawnego, wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, polega na udowodnieniu, że rzeczywisty stan faktyczny lub prawny jest inny niż wskazany we wniosku domniemania (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3123/18). Jeśli jednak domniemanie to nie zostanie obalone, odpowiedzialność za odpady będzie ponosił władający powierzchnią ziemi, na której odpady się znajdują (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2013 r. sygn. akt II OSK 330/12). Ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
Mając na uwadze powyższe oraz materiał dowodowy należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skoro właściciele nieruchomości nie wykazali, aby odpadem władał inny podmiot to organ zobowiązany był przyjąć, że są oni posiadaczami odpadów, co też prawidłowo uczynił. Słusznie wskazali skarżący w skardze kasacyjnej, że władającego powierzchnią ziemi nie zawsze można utożsamić z właścicielem nieruchomości, jednakże okoliczność uprawnień właścicielskich i władanie działką, na której znalazły się odpady nie była podważona. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych aktu notarialnego wynika prawo współwłasności skarżących do nieruchomości. W tym kontekście niezasadny okazał się również zarzut skarżących kasacyjnie, jakoby w sprawie nie poddano weryfikacji, czy działką nr [...] władają oni jako osoby fizyczne, czy też jako przedsiębiorcy w ramach zawartej umowy spółki cywilnej.
Skoro adresatem obowiązku i nakazu uregulowanego w art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach jest posiadacz odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19, to na gruncie niniejszej sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo określono skarżących jako zobowiązanych do usunięcia odpadów z działki nr [...] w gminie B.
W odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 26 ust. 2 i art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach poprzez ich zastosowanie w stanie faktycznym sprawy oraz naruszenia art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach w zw. z pkt 42 załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. należy stwierdzić, że wobec oddalenia zarzutów wadliwego ustalenia okoliczności stanu faktycznego sprawy, przy prawidłowej wykładni i zastosowaniu przytoczonych przepisów ustawy o odpadach, zarzuty te również podlegały oddaleniu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.