III OSK 440/23

III OSK 440/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia
Sygn. powiązane
IV SA/Po 694/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2022-11-29
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1070
art. 9 ust. 1
Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1973
art. 145 pkt 3 lit. b
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - t.j.
Dz.U. 2022 poz 699
art. 96 ust. 2 i 7
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. Sp. z o.o. z siedzibą w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 694/22 w sprawie ze skargi R. Sp. z o.o. z siedzibą w T. na zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 12 sierpnia 2022 r. nr WI.703.477.14.2021.SW.ma w przedmiocie wyeliminowania naruszeń 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. Sp. z o.o. z siedzibą w T. na rzecz Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 694/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę R. Sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej: "skarżąca") na zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: "organ") z dnia 12 sierpnia 2022 r. nr WI.703.477.14.2021.SW.ma w przedmiocie wyeliminowania naruszeń.
Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Zaskarżonym zarządzeniem pokontrolnym z 12 sierpnia 2022 r., skierowanym do K.T., Prezesa Zarządu skarżącej spółki, organ z powołaniem się na art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1070; dalej w skrócie "u.IOŚ") oraz ustalenia kontroli przeprowadzonej w dniach od 24 listopada 2021 r. do 22 grudnia 2021 r. na terenie należącej do spółki oczyszczalni ścieków zlokalizowanej na działce nr ewid. [...], obręb [...], gmina T., udokumentowanej protokołem kontroli nr WIOS-POZN 303/2021 (zwanym też dalej "Protokołem kontroli") – zarządził:
"1. Zapewnić właściwy stan techniczny i prawidłową eksploatację urządzeń oczyszczalni ścieków w T.. Termin realizacji: na bieżąco.
2. Podjąć skuteczne działania mające na celu zapewnienie ochrony wód gruntowych przed zanieczyszczeniem w wyniku wsiąkania w grunt nieoczyszczonych ścieków na terenie oczyszczalni ścieków w T. Termin realizacji: niezwłocznie dostosować do wymagań prawnych.
3. Wyniki pomiarów ilości i jakości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi sporządzać na aktualnym formularzu zgodnie z obowiązującymi przepisami i przesyłać terminowo do właściwego organu Inspekcji Ochrony Środowiska (Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska). Termin realizacji: na bieżąco, w terminach ustawowych.
4. Przestrzegać warunków posiadanego pozwolenia wodnoprawnego na usługi wodne, polegające na wprowadzaniu oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni w T. do wód kanału «F.». Termin realizacji: na bieżąco.
5. Prowadzić pomiary jakości ścieków komunalnych wprowadzanych do wód lub do ziemi w regularnych odstępach czasu między próbami średnimi dobowymi. Termin realizacji: na bieżąco, z wymaganą częstotliwością.
6. Wytwarzane odpady zbierać w sposób selektywny i zgodny z obowiązującymi wymogami, dotyczącymi magazynowania odpadów. Termin realizacji: na bieżąco.
7. Oleje odpadowe magazynować w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami. Termin realizacji: na bieżąco.
8. Zbieranie odpadów prowadzić wyłącznie po uzyskaniu zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zbierania odpadów, a także w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami. Termin realizacji: na bieżąco.
9. Prowadzić działalność zgodną z wpisem do rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami, wchodzącego w skład Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO), w zakresie podlegającym obowiązkowi uzyskania takiego wpisu. Termin realizacji: na bieżąco.
10. Przestrzegać wszystkich obowiązujących przepisów w przypadku przekazywania komunalnych osadów ściekowych władającym powierzchnią ziemi do stosowania na gruntach w procesie odzysku R1O. Termin realizacji: na bieżąco.
11. Prowadzić ewidencję dla wszystkich rodzajów odpadów objętych obowiązkiem ewidencjonowania, w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami. Termin realizacji: na bieżąco.
12. Roczne sprawozdania o wytwarzanych odpadach i o gospodarowaniu odpadami sporządzać zgodnie ze stanem faktycznym i obowiązującymi przepisami. Termin realizacji: sprawozdania za lata 2019-2020 niezwłocznie dostosować do wymagań prawnych, kolejne w terminie ustawowym".
Jednocześnie organ wyznaczył termin przesłania pisemnej informacji o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu naruszeń ‒ "na dzień 16 września 2022 r."
W skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego aktu w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Poznaniu oddalił skargę. Wbrew zarzutom skargi, w ocenie Sądu I instancji zarządzenie pokontrolne odpowiada prawu, także w zakresie przyjętych za jego podstawę ustaleń faktycznych, bazujących na ustaleniach kontroli wyczerpująco opisanych i należycie udokumentowanych w odnośnym Protokole kontroli, mającym status dokumentu urzędowego, ze wszystkimi wynikającymi z tego skutkami procesowymi.
WSA podkreślił, na co trafnie zwrócił uwagę organ w odpowiedzi na skargę, że skarga spółki ‒ wbrew kategorycznemu wskazaniu w jej petitum najszerszego zakresu zaskarżenia aktu ("w całości") i poza ewidentnie chybionymi zarzutami: z pkt I.1. i pkt I.2. petitum skargi ‒ w istocie zwraca się tylko przeciwko punktom 1 i 6-11 zaskarżonego zarządzenia, kwestionując ich prawidłowość. Możliwości dalszego zawężenia pola rzeczywistego sporu pomiędzy stronami dostarcza lektura odpowiedzi spółki z 15 września 2022 r. na Zarządzenie (zwanej dalej "Odpowiedzią"), z której jasno wynika, że skarżąca w istocie przyznaje, iż doszło do nieprawidłowości, które legły u podstaw wskazań zawartych w punktach 2-9 i 11-12 Zarządzenia. Dowodzą tego w szczególności następujące, wybrane fragmenty Odpowiedzi, odnoszące się do poszczególnych punktów zaskarżonego Zarządzenia:
– Ad pkt 2 ‒ "W kontekście nieprawidłowości wskazanej w punkcie 2. Zarządzenia, [...] Spółka wskazuje, że naruszenie to ma charakter jedynie przejściowy, a w chwili obecnej prowadzone są prace, zwieńczeniem których będzie zrealizowanie nowej stacji zlewnej, odpowiadającej wymogom określonym w wyżej przywołanym rozporządzeniu [...]."
– Ad pkt 3 ‒ "Spółka podejmie starania, aby przekazywane wyniki badań odpowiadały swoją formą układowi zawartemu w obowiązujących przepisach."
– Ad pkt 4 i 5 ‒ "Od czasu przeprowadzenia kontroli [...] Spółka stara się, aby nie dochodziło do dalszych nieprawidłowości [...]."
– Ad pkt 6 i 7 ‒ "Spółka informuje, iż podejmuje wszelkie czynności zmierzające do tego, aby sytuacja związana z gromadzeniem odpadów nie powtórzyła się w przyszłości. [...] Naruszenia ujawnione w trakcie kontroli zostały usunięte."
– Ad pkt 8 i 9 ‒ "Spółka zaznacza, że podejmuje czynności zmierzające do uporządkowania prowadzonej gospodarki odpadowej."
– Ad pkt 11 i 12 ‒ "Spółka zaznacza, tak jak w przypadku odpowiedzi do punktu 8 i 9, że podejmuje czynności zmierzające do uporządkowania prowadzonej gospodarki odpadowej. W szczególności Spółka [...]będzie zapobiegać takim sytuacjom w przyszłości oraz podejmie działania, które pozwolą prowadzić gospodarkę odpadową zgodnie z przepisami oraz posiadanymi decyzjami administracyjnymi."
Powyższe wskazuje, że rzeczywisty spór pomiędzy spółką a organem ogniskował się tylko wokół zasadności (legalności) punktów 1 i 10 zaskarżonego zarządzenia, zaś wykraczające poza ten zakres późniejsze zarzuty i wywody skargi podyktowane zostały wyłącznie względami przyjętej taktyki procesowej – kwestionowania zarządzenia in toto.
WSA podał, że nietrafny okazał się zarzut podniesiony w pkt I.1. petitum skargi, wytykający naruszenie art. 9 ust. 1c u.IOŚ, które miało polegać na przeprowadzeniu "kontroli interwencyjnej w zakresie przekraczającym przedmiot skargi będącej przyczyną wszczęcia kontroli, dotyczącej zgłoszenia zanieczyszczenia wód Jeziora P. a w efekcie przeprowadzenie kontroli w zakresie gospodarowania odpadami przez skarżącego bez umocowania w ustawie". WSA uznał, że art. 9 ust. 1c u.IOŚ nie określa zakresu kontroli interwencyjnej, a tym bardziej nie limituje jej zakresu treścią (zakresem) wnoszonych skarg lub interwencji. Tego rodzaju zawężenie zakresu kontroli interwencyjnej nie wynika także z innych przepisów.
Za bezzasadne uznał Sąd pierwszej instancji zastrzeżenia zgłoszone wobec jedynie (rzeczywiście) spornych punktów 1 i 10 zaskarżonego zarządzenia. Także w tym zakresie Sąd podzielił stanowisko i argumentację organu przedstawione w odpowiedzi na skargę.
Sąd podniósł, że skarżąca w istocie nie zakwestionowała w swej odpowiedzi wystąpienia wytkniętych przez organ nieprawidłowości w stanie technicznym kontrolowanych elementów oczyszczalni, a jedynie bagatelizowała ich wagę (doniosłość), nazywając je "incydentalnymi usterkami" czy "innego rodzaju nieprawidłowościami". W ocenie organu w ogólnym obowiązku "zapewnienia prawidłowej eksploatacji" instalacji/urządzeń mieści się także obowiązek zapobiegania, w miarę możliwości, powstawaniu zakłóceń w eksploatacji (pracy) tych urządzeń (odpowiednio: w procesach technologicznych, operacjach technicznych, itp.). Temu zaś z pewnością służy bieżąca konserwacja i niezwłoczne usuwanie pojawiających się usterek lub nieprawidłowości. W konsekwencji skład orzekający podzielił stanowisko wyrażone w motywach zarządzenia (s. 3), w myśl którego spółka "powinna nie tylko podejmować doraźne działania w razie wystąpienia zakłóceń w eksploatacji urządzeń oczyszczalni, ale w myśl zasady prewencji z odpowiednim wyprzedzeniem podjąć takie działania, które będą zapobiegać występowaniu sytuacji stanowiących zagrożenie dla utrzymania poziomu emisji zgodnie z obowiązującymi przepisami". W konsekwencji, oczekiwanie przez skarżącą wskazania przez organ innego, szczególnego przepisu "w zakresie eksploatacji instalacji", który miałby w takim przypadku zostać naruszony wystąpieniem stwierdzonych nieprawidłowości (w tym: wyraźnego skorodowania krat pomostowych, silnego spękania skarp starych rowów cyrkulacyjnych, itd.) jawi się jako nieuzasadnione.
Co do pkt 10 zarządzenia, Sąd podzielił wykładnię art. 96 ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2022 r. poz. 699; w skrócie "u.o.") przyjętą przez organ. W kontrolowanej sprawie jest poza sporem, że działki, na które spółka przekazywała komunalne osady ściekowe, mają kilku współwłaścicieli. W aktach sprawy brak przy tym informacji, aby tylko jeden z nich został ujawniony w ewidencji gruntów i budynków jako władający gruntem. Zatem skoro zgodnie z ogólną regułą wysłowioną w art. 96 ust. 7 u.o. wyszczególnione informacje należy przekazywać "właścicielowi", czyli podmiotowi, któremu przysługuje najpełniejsze prawo do rzeczy (tu: do nieruchomości), to w przypadku istnienia współwłasności, informacje te należy ‒ konsekwentnie ‒ przekazywać wszystkim współwłaścicielom, gdyż tylko im łącznie (a nie jednemu z nich) przysługuje takie samo, pełne prawo do rzeczy. Wyjątek stanowi sytuacja, w której współwłaściciele umocowaliby jednego spośród siebie do odbioru oświadczeń woli lub wiedzy do nich kierowanych ‒ co, jak ustalił organ, w niniejszej sprawie jednak nie miało miejsca.
W ocenie Sądu nie jest zasadny argument spółki, że odebranie ww. informacji nie stanowi czynności przekraczającej zwykły zarząd. Nawet bowiem gdyby uznać, że odbiór oświadczenia (tu: informacji) może być w ogóle rozpatrywany w kontekście czynności przekraczającej albo nieprzekraczającej zwykły zarząd, to wypada zauważyć, że dla skutecznego dokonania czynności zwykłego zarządu Kodeks cywilny ("k.c.") w art. 201 wymaga zgody większości współwłaścicieli, nie tylko jednego (wybranego) spośród nich (chyba że akurat ten jeden dysponowałby większością udziałów ‒ por. art. 204 k.c. ‒ co jednak nie zostało w tej sprawie stwierdzone). Drugi z wytyków organu zakwestionowanych przez spółkę w ramach analizowanego pkt 10 zarządzenia dotyczył nie tego ‒ jak przyjęła skarżąca w odpowiedzi na zarządzenie ‒ że działki gruntu, na które przekazywane były odpady o kodzie 19 08 05 (tj. ustabilizowane komunalne odpady ściekowe), podlegają ograniczeniom, o których mowa w art. 96 ust. 12 pkt 2, 3, 6, 8, 10, 11 i 12 u.o., lecz tego, że do kwestii ww. ograniczeń nie odniesiono się w żadnym z okazanych przez spółkę opracowań dotyczących możliwości przyrodniczego wykorzystania osadów ściekowych powstających w oczyszczalni ścieków. W ocenie Sądu takiego odniesienia się w fachowym opracowaniu nie może zastąpić samo, przywołane przez spółkę, oświadczenie "władającego powierzchnią ziemi" ‒ który wszak nie jest, jak można przypuszczać, podmiotem specjalizującym się w ochronie środowiska lub gospodarce odpadami. Tym bardziej dotyczy to sytuacji, gdy ‒- tak jak w niniejszej sprawie ‒ organ przytacza okoliczności, które mogą rodzić uzasadnione wątpliwości co do tego, czy oświadczenie władającego powierzchnią ziemi o niewystępowaniu ograniczeń wymienionych we wskazanych punktach art. 96 ust. 12 u.o. rzeczywiście odpowiada prawdzie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, kwestionując go w całości i zarzucając naruszenie:
I. Prawa materialnego, tj.:
1) art. 9 ust. 1c u.IOŚ, przez dokonanie błędnej wykładni pojęcia kontroli interwencyjnej i uznanie, że przeprowadzenie kontroli interwencyjnej w zakresie przekraczającym przedmiot skargi będącej przyczyną wszczęcia kontroli, dotyczącej zgłoszenia zanieczyszczenia wód Jeziora P. a w efekcie przeprowadzenie kontroli w zakresie gospodarowania odpadami przez Skarżącego kasacyjnie znajduje umocowanie w przepisach;
2) art. 145 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2021 r. poz. 1973 ze zm. - dalej: "p.o.ś.") przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że organ zasadnie zidentyfikował naruszenie, polegające na tym, iż spółka nie zapewnia prawidłowej eksploatacji prowadzonej instalacji;
3) art. 96 ust. 2 i 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2022 r. poz. 699 ze zm. - dalej: "u.o.") przez jego błędną wykładnie i przyjęcie, że przez "władającego powierzchnią ziemi" należy rozumieć wszystkich właścicieli nieruchomości, na której zagospodarowywane są komunalne osady ściekowe, a w konsekwencji przyjęcie, że informacje o dawkach komunalnych osadów ściekowych powinny być przekazywane wszystkim współwłaścicielom nieruchomości;
4) art. 96 ust. 12 pkt 2, 3, 6, 8, 10, 11 i 12 u.o. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Skarżący kasacyjnie dopuścił się stosowanie komunalnych osadów ściekowych w warunkach zakazów określonych w wyżej przywołanych jednostkach redakcyjnych;
II. Przepisów postępowania, tj.:
1) art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku polegające na niezawarciu wszystkich podstaw prawnych rozstrzygnięcia ani ich rzeczowego wyjaśnienia.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie aktu wydanego przez organ; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu niezbędnych kosztów postępowania w obu instancjach, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także rozpoznanie skargi na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz zrzeczono się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna
z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu.
I. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutu błędnej wykładni art. 9 ust. 1c u.IOŚ, której skarżąca kasacyjnie spółka upatrywała w przyjęciu, że kontrola incydentalna może wykroczyć poza zakres skargi, która ją inicjowała.
W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 9 ust. 1 u.IOŚ Inspekcja Ochrony Środowiska prowadzi kontrole planowe i pozaplanowe. Kontrole planowe planuje się, uwzględniając potrzebę zapewnienia systematycznej oceny zagrożeń życia i zdrowia ludzi oraz środowiska, w szczególności wynikających
z działalności podmiotów korzystających ze środowiska, i ustala w planach kontroli – art. 9 ust. 1a u.IOŚ. Z kolei kontrole pozaplanowe to: a) kontrole
przeprowadzane na wniosek organów administracji publicznej lub podmiotów, o ile przepisy szczególne przewidują możliwość występowania z takim wnioskiem;
b) interwencyjne – art. 9 ust. 1b u.IOŚ. Zgodnie z art. 9 ust. 1c u.IOŚ przez kontrole interwencyjne rozumie się kontrole przeprowadzane w związku z rozpatrywaniem skarg i interwencji dotyczących zanieczyszczenia środowiska lub podejrzenia wystąpienia takiego zanieczyszczenia, wystąpienia poważnych awarii lub w celu przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia. Jak z powyższego wynika kontrola interwencyjna jest kontrolą doraźną, ad hoc. Jej celem jest weryfikacja pozyskanej przez organ informacji dotyczącej szeroko rozumianego zanieczyszczenia środowiska. Nie można zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie spółką, że w toku kontroli Inspekcja Ochrony Środowiska może kontrolować wyłącznie ten zakres działalności podmiotu kontrolowanego, którego dotyczyła skarga (wniosek, interwencja) będąca podstawą jej wszczęcia. Zgodnie z art. 1 Inspekcja Ochrony Środowiska jest powołana do kontroli przestrzegania przepisów o ochronie środowiska oraz badania i oceny jego stanu. Środowisko naturalne jest wartością konstytucyjną i podlega ochronie jako całość – art. 5, art. 68 ust. 3, art. 74 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 86 Konstytucji każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Ogólnosystemowe uwarunkowania ochrony środowiska wskazują więc jednoznacznie, że obowiązkiem władzy publicznej jest dbać o środowisko naturalne i stworzyć odpowiedni i skuteczny system pozwalający na sprawowanie kontroli, czy nie dochodzi do naruszania środowiska przez jakikolwiek inny podmiot. Jeżeli więc Inspekcja Ochrony Środowiska otrzymuje informację o naruszenia środowiska przez dany podmiot, to ma obowiązek wszcząć postępowanie kontrolne w celu jej zweryfikowania. Gdy w toku czynności kontrolnych okaże się, że celowe jest objęcie nimi tej sfery działalności podmiotu kontrolowanego, której nie dotyczyła bezpośrednio informacja inicjująca kontrolę, to Inspekcja Ochrony Środowiska jest zobowiązana takie czynności przeprowadzić. Istotą działalności kontrolnej jest bowiem wykrywanie wszelkich naruszeń środowiska i podejmowanie działań, które mają je usunąć i zapobiec w przyszłości.
Potwierdzeniem przyjętych założeń jest treść art. 9a ust. 2 u.IOŚ, zgodnie
z którą do kontroli pozaplanowych przedsiębiorców nie stosuje się przepisów art. 47, art. 48, art. 50, art. 51, art. 54, art. 55 i art. 58 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (u.P.p.). W sprawie nie ma sporu, że skarżąca kasacyjnie spółka jest przedsiębiorcą, a zatem prowadzona wobec niej kontrola interwencyjna nie musi być poprzedzona analizą obejmującą identyfikację obszarów podmiotowych
i przedmiotowych, w których ryzyko naruszenia przepisów jest największe – art. 47 ust. 1 u.P.p., jak też zawiadomieniem wskazującym zakres przedmiotowy kontroli – art. 48 ust. 3 pkt 4 u.P.p. Przyjęte rozwiązania potwierdzają prawidłowość interpretacji art. 9 ust. 1c u.IOŚ przez Sąd pierwszej instancji.
II. Negatywnej weryfikacji podlegał również zarzut błędnej wykładni art. 145 pkt 3 lit. b p.o.ś. Zgodnie z powołanym przepisem "prowadzący instalację oraz użytkownik urządzenia są obowiązani do zapewnienia ich prawidłowej eksploatacji, polegającej
w szczególności na podejmowaniu odpowiednich działań w przypadku powstania zakłóceń w procesach technologicznych i operacjach technicznych lub w pracy urządzeń ochronnych ograniczających emisję, w celu ograniczenia ich skutków dla środowiska". Nie można zgodzić się z tezami skargi kasacyjnej, że powołany przepis nie wyznacza żadnych konkretnych obowiązków, a o jego naruszeniu można mówić jedynie w razie kumulatywnego powołania się na inny przepis prawa, z którego wynika konkretny obowiązek skorelowany z ogólnym "postulatem" z art. 145 pkt 3 lit. b p.o.ś. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, iż nałożony art. 145 pkt 3 lit b p.o.ś. obowiązek zapewnienia prawidłowej eksploatacji instalacji lub urządzeń ma charakter generalny, a aktywność wskazana w lit. a-c tego przepisu ma charakter przykładowy, co potwierdza użycie przez ustawodawcę zwrotu "w szczególności". I w tym wypadku uchodzi uwadze skarżącej kasacyjnie spółki, że na gruncie prawa ochrony środowiska zasadą ogólnosystemową jest zasada przezorności, która nakazuje takie organizowanie swojej działalności przez podmiot, który z tego środowiska korzysta, aby zapobiegać każdemu możliwemu jego zanieczyszczeniu. Do obowiązków korzystającej z instalacji nie należy zatem wyłącznie usuwanie zakłóceń w jej funkcjonowaniu, które mogłyby mieć negatywny wpływ na środowisko, ale przede wszystkim utrzymywanie tej instalacji w stanie, który będzie zapobiegał powstaniu takich zakłóceń. Z tych przyczyn podważanie zasadności stwierdzenia
w zarządzeniu pokontrolnym naruszeń art. 145 pkt 3 lit b p.o.ś. w postaci np. wyraźnego skorodowania krat pomostowych, czy silnego spękania skarp starych rowów cyrkulacyjnych nie może zostać ocenione jako skuteczne. Przyjęte w pkt 1 zarządzenia nieprawidłowości nie stanowią działania poza zakresem stosowania
i normowania art. 145 pkt 3 lit b p.o.ś.
III. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował art. 96 ust. 2 i 7 ustawy o odpadach przyjmując, że w sytuacji, gdy nieruchomość, na której mają być stosowane komunalne osady ściekowe stanowi współwłasność, informację o dawkach osadów ściekowych należy dostarczyć wszystkim współwłaścicielom. Trzeba zgodzić się z WSA, że użyty w art. 96 ust. 2 i 7 ustawy o odpadach zwrot "władający powierzchnią ziemi" został zdefiniowany ogólnosystemowo w art. 3 pkt 44 ustawy o ochronie środowiska. Zgodnie z zadekretowaną w tym przepisie definicją władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający.
W niniejszej sprawie jest bezsporne, że działki, na które skarżąca kasacyjnie spółka przekazywała komunalne osady ściekowe, mają kilku współwłaścicieli. W aktach sprawy nie ma informacji, aby tylko jeden z nich został ujawniony w ewidencji gruntów i budynków jako władający gruntem. W tym stanie rzeczy informację, o której mowa w art. 96 ust. 7 ustawy o odpadach należy przekazać wszystkim współwłaścicielom, chyba że jeden ze współwłaścicieli został wyraźnie upoważniony przez pozostałych współwłaścicieli do reprezentowania ich w tym zakresie.
IV. Skarżący kasacyjnie wytyka WSA naruszenie art. 96 ust. 12 pkt 2, 3, 6, 8, 10, 11 i 12 ustawy o odpadach przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca kasacyjnie spółka dopuściła się stosowania komunalnych osadów ściekowych
w warunkach zakazów określonych w wyżej przywołanych jednostkach redakcyjnych. Skarżąca kasacyjnie spółka nie dostrzega, że WSA nie przyjął takiego założenia. Zwrócił uwagę, że zarządzenie pokontrolne w pkt 10 wytykało, iż w toku postępowania kontrolnego nie przedstawiono żadnych wiarygodnych dokumentów potwierdzających, że nie doszło do złamania zakazów, o których mowa w art. 96 ust. 12 pkt 2, 3, 6, 8, 10, 11 i 12 ustawy o odpadach. Chodziło o wykazanie, że działki gruntu, na które przekazywane były odpady o kodzie 19 08 05 nie podlegają zakazom, o których mowa w tym przepisie. Podsumowując, WSA nie stwierdził, że skarżąca kasacyjnie spółka stosowała odpady z naruszeniem zakazów, o których mowa w art. 96 ust. 12 pkt 2, 3, 6, 8, 10, 11 i 12 ustawy o odpadach. Potwierdził natomiast zastrzeżenia organu, że spółka nie przedstawiła w toku kontroli wiarygodnych i rzeczowych informacji, które by jednoznacznie potwierdzały, że tak nie jest. Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut jest zatem nieadekwatny w relacji do stanowiska zajętego przez WSA.
V. Skarżąca kasacyjnie spółka zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe skonstruowanie uzasadnienia wyroku polegające na "ograniczeniu rozważań w przedmiocie materialnoprawnych podstaw prawidłowości zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, a w szczególności przyjęcie, że normy prawne, których naruszenie zarzucał skarżący kasacyjnie są nieistotne z uwagi na niekwestionowanie naruszeń". Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy kwalifikować w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a więc jako naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej poza ogólnym zarzutem nieuwzględnienia pełnej podstawy materialnoprawnej zaskarżonego zarządzenia nie ma żadnych informacji, o jakie konkretne przepisy prawa materialnego chodzi. Skarżąca kasacyjnie spółka nie wyjaśnia, jakich konkretnie przepisów prawa WSA nie powołał w swoim uzasadnieniu, przez co dokonana przez niego kontrola legalności zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego była niepełna i w efekcie wadliwa. Nie jest rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego poszukiwanie intencji skarżącego kasacyjnie i budowanie w jego zastępstwie uzasadnienia wykazującego trafność podniesionego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji ograniczył kontrolę zaskarżonego zarządzenia wyłącznie do tej części, która była między stronami sporna. WSA wskazał, że w pozostałej części nieprawidłowości wytknięte zarządzeniem zostały przez skarżącą kasacyjnie spółkę przyznane – WSA przyporządkował do każdego z wyłączonych spod kontroli punktów zarządzenia odpowiednie cytaty ze stanowisk zajętych przez skarżącą kasacyjnie spółkę. Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi podstaw do kwestionowania takiego działania, a skarżąca kasacyjnie spółka, na etapie postępowania kasacyjnego w żaden sposób się do przyjętego w tym zakresie przez WSA stanowiska nie odniosła.
Z wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargą kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a.