III OSK 4251/21

III OSK 4251/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Jezielska /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Wa 76/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-11-25
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia del. WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Dawid Lis po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 76/20 w sprawie ze skargi H.G. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 22 listopada 2019 r. nr 173 w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 listopada 2020 r. (sygn. akt II SA/Wa 76/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi H.G. na decyzję Komendanta Głównego Policji z 22 listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie z 11 września 2019 r.
W uzasadnieniu wyroku podano, że wnioskiem z 22 listopada 2018 r. skarżący zwrócił się o wypłatę wyrównania ekwiwalentu pieniężnego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15.
Decyzją z 11 września 2019 r. Komendant Wojewódzki Policji odmówił wnioskodawcy wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe, dodatkowe oraz za niewykorzystany czas wolny od służby za lata 2005 - 2006.
Po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją z 22 listopada 2019 r. Komendant Główny Policji utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji podano, że zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2019 r. poz. 161 ze zm., dalej jako: u.o.P.), policjant zwalniany ze służby otrzymuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe oraz za niewykorzystany czas wolny od służby, a sposób ustalania wysokości tego ekwiwalentu określa art. 115a u.o.P. Podniesiono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. spowodował zmianę treści przepisu art. 115a u.o.P. w ten sposób, że wyeliminował z systemu prawnego tę część przepisu, która ustala wartość ułamkową miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, niezbędną do ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy. W konsekwencji powstała luka w systemie prawnym, która wobec obowiązku działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa uniemożliwia ustalenie wysokości należnego policjantowi zwalnianemu ze służby ekwiwalentu pieniężnego za jeden dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego oraz dodatkowego do czasu ustanowienia przez ustawodawcę przepisu prawa, w którym wskazane zostanie, jak należy obliczać wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł o jego uchylenie.
W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie.
Uwzględniając skargę WSA wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 30 października 2018 r. wyinterpretował z przepisów art. 66 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 115a u.o.P. normę prawną, zgodnie z którą świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie funkcjonariusza za jeden dzień roboczy. Ilość dni roboczych w każdym roku kalendarzowym jest okolicznością faktyczną możliwą do ustalenia w oparciu o kalendarz na dany rok i przepisy ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy, a pobierane przez funkcjonariusza wynagrodzenie w danym roku kalendarzowym należy do danych posiadanych przez organ Policji. Wskazano, że wobec braku stosownego przepisu prawnego natury technicznej, określającego współczynnik służący do ustalenia ekwiwalentu za 1 dzień urlopu, organ winien rozważyć, czy nie zastosować w tej mierze rozwiązań prawnych stosowanych w innych pragmatykach służbowych, bądź stosowanych na gruncie prawa pracy. Ponadto WSA wskazał, że obecnie ustawodawca usunął stan niepewności prawnej, bowiem mocą art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2020 r. poz. 1610, dalej jako: ustawa nowelizująca u.o.P.), nadał art. 115a u.o.P. nowe brzmienie, wobec czego kwestia wysokości współczynnika ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany przez policjanta urlop wypoczynkowy została ostatecznie ustalona. W związku z tym WSA nakazał organowi ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem wyroku TK sygn. akt K 7/15 i znowelizowanego art. 115a u.o.P.
Od wyroku tego skargę kasacyjną wywiódł Komendant Główny Policji, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyroki zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm., dalej jako: P.u.s.a.) w zw. z art. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 115a, art. 114 ust. 1 pkt 2 u.o.P. w zw. z art. 66 ust. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP poprzez bezpodstawne przyjęcie, że sprawa o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w innej, wyższej wysokości niż wypłacona należy do spraw z zakresu administracji publicznej rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, mimo że jest to roszczenie wyłącznie cywilne o zapłatę (tj. w zakresie różnicy między świadczeniem należnym a wypłaconym), które wymyka się spod kontroli sądownictwu administracyjnemu;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 115a u.o.P. poprzez zupełne pominięcie istoty zasady praworządności wyrażonej w art. 6 k.p.a., ograniczającej możliwość stosowania reguł rozumowania prawniczego w szczególności per analogiam, a także nierozważenie charakteru prawnego ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop jako należności wydatkowanej ze środków publicznych;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez nierozważenie i brak oceny w uzasadnieniu wyroku wszystkich istotnych aspektów sprawy, a także poprzez wewnętrzną sprzeczność zapadłego w sprawie wyroku polegającą z jednej strony na stwierdzeniu, że w niniejszej sprawie "(...) brak w przepisach pragmatyki policyjnej określenia sposobu ustalania współczynnika do naliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop (regulacji stricte technicznej) nie mógł być uznany za brak nieusuwalny, tamujący realizację uprawnień zagwarantowanych funkcjonariuszowi ustawowo (...)", z drugiej natomiast strony wskazaniu brzmienia art. 115a u.o.P., który wprost stanowił w dniu wydania decyzji w II instancji, że ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, a policjantowi w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji wypłacono ekwiwalent w wysokości części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Sąd pominął przy tym także brzmienie art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej u.o.P., które wyklucza możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącego zgodnie z wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 145 § pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w zw. z art. 115a u.o.P. poprzez zaniechanie i/lub niewłaściwą realizację funkcji kontrolnej sądu, a także uchylenie prawidłowej decyzji Komendanta Głównego Policji z 22 listopada 2019 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji z 11 września 2019 r. i nieprzekonujące wyjaśnienie, w jaki sposób organ ma dokonać prawidłowego wyliczenia sumy odpowiadającej ekwiwalentowi pieniężnemu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, bowiem wskazówki poczynione w tym przedmiocie przez Sąd I instancji nie są wystarczające do prawidłowego wykonania wyroku;
- art. 145 § pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 145a § 1 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nakazanie organowi dokonania wyliczenia i wypłaty należnego skarżącemu ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w części, mimo że Sąd na gruncie niniejszej sprawy nie zastosował art. 145a § 1 p.p.s.a., a prawidłowe rozumienie terminu "wskazania co do dalszego postępowania", które zostało zawarte w art. 141 § 4 p.p.s.a. nie oznaczają narzucenia z góry sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj:
- art. 114 ust. 1 pkt 2 i art. 115a oraz art. 121 ust. 1 u.o.P., a także art. 7, art. 66 ust. 2, art. 87 ust. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, a także art. 1 pkt 16 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej u.o.P. poprzez:
a) błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "(...) Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień niewykorzystanego urlopu funkcjonariusza jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 112 ust. 1 u.o.P., który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu (...)" mimo, że wskutek wyeliminowania części art. 115a u.o.P. z porządku prawnego i do dnia wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Komendanta Głównego Policji zaniechania legislacyjnego przez ustawodawcę wprowadzenia normy ustawowej, która określałaby mechanizm naliczania ekwiwalentu według wskazań Trybunału Konstytucyjnego - brak było podstawy prawnej do działania przez organ; stan prawny sprawy, wynikający z treści art. 115a u.o.P. w związku z art. 190 ust. 1 i 4, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. nie dawał bowiem podstaw do ponownego naliczenia i wypłaty byłemu funkcjonariuszowi różnicy między świadczeniem wypłaconym a należnym z tytułu niewykorzystanych urlopów, gdyż wynikająca z art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP reguła nie umożliwiała zastosowania rozwiązań prawnych, które nie istnieją w obrocie prawnym, a zatem że organ jest uprawniony, wbrew zapisom art. 7 i art. 8 Konstytucji RP, ale także art. 6 k.p.a., do odwołania się wprost do stanowiska TK;
b) bezpodstawne przyjęcie, że uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowi źródło prawa powszechnie obowiązującego mogącego stanowić podstawę do wydawania przez organ administracji publicznej decyzji administracyjnych, co narusza wprost art. 87 ust. 1 w zw. z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a., a także art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP;
c) bezpodstawne przyjęcie, że określenie należnego skarżącemu na dzień zwolnienia ze służby ekwiwalentu za niewykorzystany urlop nie wymagało nowelizacji przepisów w sytuacji, w której zarówno z treści art. 114 ust. 1 pkt 2 u.o.P., jak i art. 115a u.o.P. wynikało jedynie, że policjant w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji otrzymuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe, a przepis art. 115a u.o.P. wyłącznie odnosił się do części uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, a funkcjonariuszowi w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji wypłacone już zostały należności będące de facto częścią uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym;
d) pominięcie treści art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej u.o.P. przy orzekaniu na gruncie niniejszej sprawy, który wyklucza w chwili obecnej możliwość dokonania w stanie prawnym sprawy wyliczenia i wypłaty skarżącemu części ekwiwalentu za niewykorzystany urlop na podstawie art. 115a u.o.P. i stanowiska TK wyrażonego w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, względnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zwrot kosztów postępowania sądowego – kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Wypłata ekwiwalentu nie dokonuje się w drodze decyzji administracyjnej ani postanowienia, lecz jest to czynność materialno-techniczna. Zatem ewentualne nieprawidłowości w kwestii wypłaty wyrównania obciążą osobę, która dokonała tej wypłaty i kierownika jednostki sektora finansów publicznych. Ponadto wskazano, że z dniem 1 października 2020 r. weszły w życie przepisy ustawy nowelizującej u.o.P., która zmieniła treść art. 115a u.o.P. Stosownie jednak do art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej u.o.P. art. 115a ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym wskazaną ustawą znajdzie zastosowanie do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia 6 listopada 2018 r. Zatem w sprawie będzie mogła zostać wydana tożsama decyzja. Podniesiono także, że zakresowy charakter wyroku TK spowodował zmianę treści przepisu art. 115a u.o.P., a tak ograniczony przepis nie dawał podstaw do ponownego naliczenia ekwiwalentu. Zatem organy nie miały podstaw prawnych do dokonania czynności ponownego przeliczenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego, według innego mnożnika, ponieważ ustawodawca w danym czasie nie określił nowych reguł w zakresie metody obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym i zwolnienie go ze zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wszelkie roszczenia finansowe funkcjonariuszy Policji wynikające z ich stosunku służbowego, a do takich z całą pewnością należy ekwiwalent za niewykorzystany urlop, mogą być dochodzone przez policjantów wyłącznie na drodze administracyjnoprawnej i sądowoadministracyjnej. Jak bowiem wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2001 r. (sygn. akt II SA 2591/01) inne rozumowanie prowadziłoby do pozbawienia funkcjonariuszy Policji ochrony prawnej w dochodzeniu ich roszczeń ze stosunku służbowego, który jest stosunkiem administracyjnoprawnym i w stosunku do którego nie stosuje się przepisów prawa pracy i nie ma możliwości realizacji takiego rodzaju roszczeń przed powszechnym sądem pracy. W związku z tym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości okoliczność, że wypłata ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy następuje w drodze czynności materialno-technicznej, zaś odmowa wypłaty takiego świadczenia następuje w drodze decyzji administracyjnej (por. wyroki NSA: z 15 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 575/11, z 15 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 542/13, z 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt III OSK 4337/21). Nie jest zatem zasadne twierdzenie skarżącego kasacyjnie, że roszczenie o wypłatę ekwiwalentu za urlop ma charakter roszczenia cywilnego, niepodlegającego kognicji sądów administracyjnych, a także sformułowany w związku z tym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w zw. z art. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 115a, art. 114 ust. 1 pkt 2 u.o.P. w związku z art. 66 ust. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP.
Zważyć także należy, że podstawą żądania skarżącego w przedmiotowej sprawie jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. (sygn. akt K 7/15, publik. w Dz. U. z 2018 r., poz. 2102), którym orzeczono, że art. 115a u.o.P. w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zakwestionowanym przez TK brzmieniem art. 115a u.o.P. ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustala się w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Ustawodawca, pomimo powołanej wyżej treści rozstrzygnięcia TK, w dacie orzekania przez organy Policji nie uzupełnił normy prawnej ustalającej prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop o sposób ustalenia wysokości ekwiwalentu, gdyż uczynił to dopiero ustawą nowelizującą u.o.P., która weszła w życie 1 października 2020 r. W związku z tym ustawa nowelizująca u.o.P. nie mogła być uwzględniona przy kontroli legalności zaskarżonych decyzji organów obu instancji przez WSA. Stosownie bowiem do wynikającej z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. zasady praworządności organy administracji w swoich rozstrzygnięciach obowiązane są uwzględniać stan faktyczny i prawny, jaki wynika z obowiązującego stanu prawnego, z wyjątkami do których odsyła ustawodawca. W związku z tym sądy administracyjne, które z mocy z art. 1 P.u.s.a. oceniają wyłącznie legalność działania organów administracji, a nie rozstrzygają spraw administracyjnych, zobowiązane są uwzględniać stan prawny istniejący na dzień orzekania przez te organy. Także Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznający sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) i biorący z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), nie ma możliwości wypowiadania się co do treści przyszłego rozstrzygnięcia organu podejmowanego w oparciu o nowy stan prawny, nieobowiązujący w chwili wydawania decyzji. Natomiast zmiana stanu prawnego pomiędzy wydaniem zaskarżonej decyzji a rozpoznaniem skargi przez sąd administracyjny może mieć tylko taki skutek, że w przypadku konieczności uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia z powodu jego niezgodności z przepisami obowiązującymi w dacie orzekania przez organy, sąd administracyjny może wskazać organowi administracji konieczność uwzględnienia nowych rozwiązań prawnych, co też Sąd I instancji uczynił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W tych okolicznościach niezbędne było rozważenie, czy wypłata wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy, należnego skarżącemu na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 u.o.P., mogła być rozstrzygnięta przez organ w oparciu o art. 115a u.o.P. w brzmieniu, jaki ten przepis miał w chwili wydawania zaskarżonej decyzji i przy uwzględnieniu wyroku TK z 30 października 2018 r. (sygn. akt K 7/15), w sytuacji braku spełniającej standardy konstytucyjne normy ustawowej, która umożliwiałaby ustalenie wysokości należnego świadczenia.
Podnieść należy, że przedmiotowy wyrok TK ma charakter zakresowy. Należy do orzeczeń "w sentencji których Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego" (por. T. Woś "Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego", Studia IuridicaLublinensia, rok XXV, vol. 3 2016 s. 990). Trybunał Konstytucyjny, wydając wyrok zakresowy, nie orzeka o niezgodności z Konstytucją całej jednostki redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jego fragmentu. W tym zakresie przepis nadal istnieje, ale "skutkiem wydania orzeczenia zakresowego przez Trybunał Konstytucyjny jest uznanie, w jaki sposób badanych przepisów interpretować nie wolno (orzeczenie negatywne), albo jak je interpretować należy (orzeczenie afirmatywne) przy stosowaniu prawa, tzn. uzyskanie na ich podstawie jakich norm prawnych odpowiadających rezultatom interpretacyjnym mieszczącym się we wskazanym w orzeczeniu zakresie będzie sprzeczne z Konstytucją albo z nią zgodne" (por. K. Osajda, "Koncepcja orzeczenia zakresowego, a wątpliwości na tle skutków orzeczeń TK" [w:] "Skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sferze stosowania prawa" red. M. Bernatt, J. Królikowski, M. Ziółkowski, Warszawa 2013, s. 297). Niewątpliwie art. 190 Konstytucji RP dotyczy wszystkich wyroków Trybunału Konstytucyjnego, bez względu na ich rodzaj i charakter. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Z powołanego przepisu wynika, że każdy podmiot, w tym każdy organ władzy publicznej, w sytuacji w której jest zobowiązany rozstrzygać jakikolwiek spór lub problem konstytucyjny wcześniej przesądzony przez Trybunał Konstytucyjny jest obligowany uwzględnić jego stanowisko. Dotyczy to każdego z typów wyroków trybunalskich bez względu na ich doktrynalny podział. Judykatura dostarcza wielu przykładów stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego o różnym charakterze, także zakresowych, bez konieczności oczekiwania na ich wykonanie przez ustawodawcę (por. np. orzecznictwo sądowoadministracyjne do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, dotyczącego możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego).
W ocenie NSA każdy wyrok TK stwierdzający niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją wymusza na organach i sądach stosujących prawo konieczność poszukiwania takiego rozwiązania, które umożliwi zastosowanie danej regulacji zgodnie z Konstytucją RP. Każdy taki wyrok TK zmienia bowiem system prawny, derogując normę prawną, która w zależności od jego charakteru jest albo zbyt wąska (w aspekcie podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym), albo tylko błędnie, niezgodnie z ustawą zasadniczą, jest interpretowana i stosowana przez organy i sądy. Okoliczność, że wyroki TK są kierowane również do ustawodawcy i wielokrotnie zawierają wskazania co do nowej regulacji mającej spełniać walor konstytucyjności nie oznacza, że organy i sądy powinny do momentu jej uchwalenia przez ustawodawcę pozostawać bierne i albo stosować przepisy w ich brzmieniu niezgodnym z ustawą zasadniczą, albo oczekiwać na nową regulację i tym samym nie załatwiać spraw do momentu uchwalenia nowych przepisów. W doktrynie prezentowany jest pogląd, że "tezę, iż sądy mają powinność realizacji wyroków TK, wspierają również zasady państwa prawnego, szczególnie zasada zaufania obywatela do państwa i prawa oraz wymóg ochrony praw i wolności konstytucyjnych. Gdyby bowiem sąd mógł pominąć treść wyroku TK, ochrona tych praw byłaby iluzoryczna. Jeden ze środków ochrony tych praw wymieniony w art. 77 ust. 2 – prawo do sądowej ochrony praw i wolności konstytucyjnych, byłby nieskuteczny, gdyby sąd mógł pomijać judykaty organu, który kontroluje konstytucyjność prawa, współsprawując w tym zakresie wymiar sprawiedliwości. W końcu nie sposób wyobrazić sobie skutecznej ochrony praw i wolności na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji RP, gdyby po uwzględnieniu skargi konstytucyjnej sąd rozpoznający ponownie sprawę mógł ignorować orzeczenie trybunalskie" (por. "Następstwa wyroków Trybunału Konstytucyjnego w procesie sądowego stosowania prawa", Michał Jackowski, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2016, s.116).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podzielając w pełni powyższy pogląd stwierdzić należy, że w sytuacji, gdy w danej sprawie znajdują zastosowanie przepisy prawa, co do których TK orzekł o ich niekonstytucyjności, to bez względu na charakter tego orzeczenia obowiązkiem tak organów, jak i sądów, jest konieczność jego uwzględnienia i na jego podstawie zrekonstruowania normy prawnej, której treść będzie odpowiadać zgodności z Konstytucją RP. Niedopuszczalne jest niejako założenie z góry (przed podjęciem jakiejkolwiek próby odkodowania normy w jej brzmieniu konstytucyjnym), że wyroki TK określonego rodzaju, na przykład zakresowe, nie podlegają wykonaniu przez sądy do momentu uchwalenia przez ustawodawcę brakującej części regulacji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 lutego 2019 r. (sygn. akt II OSK 694/17) wskazał, że wykonywanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego jest obowiązkiem wszystkich organów władzy publicznej, a nie tylko ustawodawcy. Jeśli ustawodawca tego obowiązku nie realizuje, to ciężar wykonania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przenosi się na sądy i inne organy stosujące prawo. Sytuacja prawna jednostki, która była adresatem niekonstytucyjnej regulacji nie może być bowiem uzależniona od woli i sprawności parlamentu w wykonaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Brak reakcji ustawodawcy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że stan niekonstytucyjności przestaje istnieć. Wprost przeciwnie, to wówczas na sądach spoczywa powinność podjęcia takiego rozstrzygnięcia, które w realiach zaistniałego stanu faktycznego i prawnego będzie prowadziło do osiągnięcia w możliwie jak najwyższym stopniu stanu zgodności z obowiązującym prawem rozumianym całościowo, a zatem z uwzględnieniem aktów stojących na szczycie hierarchii źródeł prawa, do których z pewnością należy Konstytucja RP.
W rozpoznawanej sprawie zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niekonstytucyjności całej regulacji zawartej w art. 115a u.o.P. Nie zakwestionował zasady w nim zawartej, tj. prawa policjanta zwolnionego ze służby do ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 u.o.P., ustalanego w relacji do miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Zatem na dzień orzekania przez organ istniała w systemie prawnym norma ustawowa odnosząca się do ustalenia należnego byłemu policjantowi prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego, gdyż art. 115a u.o.P. w tym zakresie zachował walor konstytucyjności, czego zresztą skarżący kasacyjnie organ nie kwestionuje. Natomiast niekonstytucyjność dotyczyła jednego elementu powołanego przepisu, a mianowicie wskazanego w nim ułamka. Wprawdzie ten element jest niezbędny do obliczenia kwoty ekwiwalentu, jednak to, jaki jest właściwy i pozostający w zgodzie z Konstytucją RP wynika jednoznacznie z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W tym uzasadnieniu Trybunał wskazał bowiem, że "świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 121 ust. 1 u.o.P., który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze".
Zauważyć przy tym należy, że pomiędzy opublikowaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego i tym samym jego wejściem w życie, a jego wykonaniem przez ustawodawcę zawsze upływa pewien czas. Niekiedy obejmuje on wiele lat. Ustawodawca nie zawsze też w ogóle przywraca stan konstytucyjności, uchwalając nową regulację. Zatem aprobując pogląd skarżącego kasacyjnie organu, że nie ma możliwości ustalenia wysokości ekwiwalentu w oparciu o art. 115a u.o.P. do momentu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego przez ustawodawcę należałoby uznać, że policjantom odchodzącym ze służby w tym czasie w ogóle nie powinien być wypłacany jakikolwiek ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop, ani ten wyliczony w oparciu o niekonstytucyjny przelicznik, ani ten, jaki wynika z treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Powyższe skutkowałoby tym, że korzystny dla policjantów wyrok Trybunału Konstytucyjnego w istocie powodowałby uszczuplenie ich praw.
Wobec powyższego słuszna jest argumentacja WSA sprowadzająca się do określenia skutków prawnych wywołanych wyrokiem TK i ich oceny dla możliwości realizacji wniosku skarżącego o wyrównanie wypłaconego ekwiwalentu skarżącego w sytuacji, gdy ustawodawca pozostaje bierny w realizacji wyroku TK. Należy jedynie wskazać, że chociaż Sąd I instancji zasadnie podnosi, że jedną z metod usuwania luk w prawie jest wnioskowanie per analogiam, to jednak przyjęty w wyroku TK z 30 października 2018 r. sposób wyliczenia ekwiwalentu jest wystarczający do dokonania jego obliczenia przez organ, bez potrzeby sięgania do rozwiązań prawnych stosowanych w innych pragmatykach służbowych, czy przepisów prawa pracy, na zasadzie analogii. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu analizowanego wyroku wyinterpretował bowiem z przepisów art. 66 ust. 2 Konstytucji oraz art. 115a u.o.P. normę prawną wskazując, że świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Należy zatem przyjąć sposób wyliczenia wysokości należnego ekwiwalentu, którym jest na dzień zwolnienia ze służby liczba dni niewykorzystanego urlopu, przy przyjęciu, że za 1 dzień niewykorzystanego urlopu przysługuje wynagrodzenie za 1 dzień roboczy na dzień zwolnienia ze służby. W praktyce będzie to oznaczać, że należy – po ustaleniu liczby dni niewykorzystanego urlopu przysługującego zwolnionemu funkcjonariuszowi Policji – liczbę dni urlopu pomnożyć przez wysokość przysługującego mu wynagrodzenia za 1 dzień roboczy na dzień zwolnienia policjanta ze służby, przy czym należy je ustalić w oparciu o ostatnie jednomiesięczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Takie stanowisko jednolicie jest prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z 2 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3258/19; 15 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2928/19; 16 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3155/19; 10 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3259/19; 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3383/19, 11 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 4475/21), a skład orzekający w niniejszej sprawie całkowicie je podziela. Wprawdzie zatem przyjęta przez WSA możliwość zastosowania "wnioskowania z analogii" nie była prawidłowa, ale nie podważała prawidłowości przeprowadzonej przez WSA kontroli.
Wobec powyższego niezasadne są zarzuty naruszenia art. 114 ust. 1 pkt 2 i art. 115a oraz art. 121 ust. 1 u.o.P., a także art. 7, art. 66 ust. 2, art. 87 ust. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.
Nie można także podzielić zarzutów naruszenia przepisów art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z 115a u.o.P., a także w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a., których skarżący kasacyjnie upatruje w pominięciu istoty zasady praworządności, nierozważeniu i braku oceny w uzasadnieniu wyroku wszystkich istotnych aspektów sprawy, a także poprzez wewnętrzną sprzeczność zapadłego w sprawie wyroku co do sposobu ustalenia ekwiwalentu i pominięciu treści art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej u.o.P. oraz w zaniechaniu i/lub niewłaściwej realizacji funkcji kontrolnej sądu.
Należy podkreślić, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08). Przy czym naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego (por. wyrok NSA z 28 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 1156/07, wyrok NSA z 22 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1652/11). Rozpatrując zarzut naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny jest zobowiązany jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej.
W przedmiotowej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymagane prawem. Wbrew twierdzeniom organu nie jest ono wewnętrznie sprzeczne. Sąd I instancji, realizując swoją funkcję kontrolną, zweryfikował bowiem zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Jednocześnie formułując wskazania i oceny prawne, jakie należy uwzględnić w ponownie prowadzonym postępowaniu, wskazał na zmianę stanu prawnego wynikającą z wejścia w życie ustawy nowelizującej u.o.P. WSA nie mógł jednak, z wyżej podanych względów, wypowiadać się co do postanowień tej ustawy, gdyż nie były one podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Natomiast rzeczą organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie ocena, na ile wskazania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku co do sposobu wyliczenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, skorygowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, zachowują walor związania w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. wobec zmienionego stanu prawnego, w związku z wejściem w życie ustawy nowelizującej u.o.P., mając przy tym na względzie okoliczność, że nowelizacja przepisów u.o.P. nie pozbawia mocy wiążącej wyroku TK z 30 października 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca także uwagę, że decyzje wydane na podstawie art. 9 ustawy nowelizującej u.o.P. były już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przez sądy administracyjne obu instancji, które jednolicie wypowiedziały się co do sposobu jego interpretacji, a Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko to w pełni podzielił (por. wyroki NSA: z 2 czerwca 2023 r. sygn. akt III OSK 5129/21 oraz III OSK 5130/21, z 5 października 2023 r. sygn. akt III OSK 5297/21 i III OSK 5354/21, z 12 października 2023 r. sygn. akt III OSK 5308/21 i III OSK 5310/21 i wiele innych).
Wobec powyższego stwierdzić należy, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się niezasadne.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.