III OSK 4217/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-21
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo oświatoweplacówki niepublicznewpis do ewidencjispółka komandytowaosoba prawnazdolność prawnaprawo administracyjneinterpretacja przepisów

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki komandytowej, potwierdzając, że tylko osoby prawne i fizyczne mogą prowadzić niepubliczne placówki oświatowe.

Spółka B. sp. z o.o. sp. k. złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu, który utrzymał w mocy decyzję o odmowie wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych. Spółka argumentowała, że jako jednostka organizacyjna posiadająca zdolność prawną powinna móc prowadzić placówkę. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że Prawo oświatowe jednoznacznie wskazuje, iż organem prowadzącym mogą być wyłącznie osoby prawne i fizyczne, a art. 33¹ Kodeksu cywilnego nie rozszerza tego katalogu w prawie oświatowym.

Sprawa dotyczyła odmowy wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych placówki kształcenia ustawicznego prowadzonej przez B. sp. z o.o. sp. k. Zarówno Prezydent Miasta, jak i Wielkopolski Kurator Oświaty, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, uznali, że spółka komandytowa, będąca jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną, nie może być organem prowadzącym dla takiej placówki. Podstawą prawną była wykładnia art. 168 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, który jako podmioty uprawnione wymienia wyłącznie osoby prawne i osoby fizyczne. Spółka kasacyjna podnosiła, że art. 33¹ Kodeksu cywilnego przyznaje jej zdolność prawną, a wykluczenie jej z grona podmiotów prowadzących placówki narusza zasadę równości wobec prawa. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko sądów niższych instancji. Sąd podkreślił, że Prawo oświatowe w sposób jednoznaczny i celowy ogranicza krąg podmiotów prowadzących szkoły i placówki do osób prawnych i fizycznych. Wprowadzenie art. 33¹ Kodeksu cywilnego nie miało na celu rozszerzenia tego katalogu w prawie administracyjnym, a jedynie uregulowanie stosunków cywilnoprawnych. Sąd uznał również, że nie doszło do naruszenia zasady równości wobec prawa, gdyż różnicowanie sytuacji prawnej osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi w kontekście prowadzenia placówek oświatowych jest uzasadnione.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zgodnie z art. 168 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, organem prowadzącym szkołę lub placówkę niepubliczną może być wyłącznie osoba prawna lub osoba fizyczna.

Uzasadnienie

Ustawodawca w sposób celowy ograniczył krąg podmiotów do osób prawnych i fizycznych, a art. 33¹ Kodeksu cywilnego, przyznający zdolność prawną jednostkom organizacyjnym niebędącym osobami prawnymi, nie ma zastosowania w prawie oświatowym w tym zakresie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

Prawo oświatowe art. 168 § 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 33¹ § 1

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

k.c. art. 1

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Konstytucja RP art. 32 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prawo oświatowe jednoznacznie określa, że organem prowadzącym szkołę lub placówkę niepubliczną może być wyłącznie osoba prawna lub osoba fizyczna. Art. 33¹ Kodeksu cywilnego, przyznający zdolność prawną jednostkom organizacyjnym niebędącym osobami prawnymi, nie ma zastosowania w prawie oświatowym w zakresie określania podmiotów uprawnionych do prowadzenia placówek. Różnicowanie sytuacji prawnej osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi w kontekście prowadzenia placówek oświatowych jest uzasadnione i nie narusza zasady równości wobec prawa.

Odrzucone argumenty

Spółka komandytowa, jako jednostka organizacyjna posiadająca zdolność prawną, powinna mieć możliwość prowadzenia niepublicznej placówki oświatowej. Wykluczenie spółek osobowych prawa handlowego z możliwości prowadzenia placówek oświatowych narusza zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Niewłaściwe zastosowanie art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie praktyki innych organów administracji publicznej w podobnych sprawach.

Godne uwagi sformułowania

Z woli ustawodawcy wyłącznie dwie enumeratywnie wskazane w tym przepisie kategorie podmiotów, tj. osoby prawne i osoby fizyczne, mogą zakładać szkoły i placówki niepubliczne po uzyskaniu wpisu do właściwej ewidencji. Brak analogicznej regulacji w ustawie Prawo oświatowe uznać należy za celowy zabieg ustawodawcy, mający na celu wyłączenie jednostek organizacyjnych niebędącymi osobami prawnymi z katalogu podmiotów mogących być organem prowadzącym dla szkoły lub placówki niepublicznej. Odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, nie może być bezrefleksyjnie rozciągane na regulacje administracyjnego prawa materialnego.

Skład orzekający

Mirosław Wincenciak

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Masternak - Kubiak

członek

Beata Jezielska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłej interpretacji przepisów Prawa oświatowego dotyczących podmiotów uprawnionych do prowadzenia szkół i placówek niepublicznych oraz ograniczeń w stosowaniu przepisów Kodeksu cywilnego do prawa administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie możliwości prowadzenia placówek oświatowych przez spółki osobowe. Nie rozstrzyga kwestii prowadzenia innych typów działalności przez takie podmioty.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii prawnej związanej z prowadzeniem placówek oświatowych przez podmioty inne niż osoby prawne i fizyczne, co ma znaczenie praktyczne dla przedsiębiorców.

Spółka komandytowa chce prowadzić szkołę, ale prawo oświatowe mówi "nie". NSA wyjaśnia dlaczego.

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 4217/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Jezielska
Małgorzata Masternak - Kubiak
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
II SA/Po 1102/19 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2020-11-05
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1148
art. 168 ust. 1
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 33 (1)
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak sędzia del. WSA Beata Jezielska Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Po 1102/19 w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] na decyzję Wielkopolskiego Kuratora Oświaty z dnia 8 października 2019 r. nr 110.2.803.2019 w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od B. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] na rzecz Wielkopolskiego Kuratora Oświaty kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Po 1102/19 oddalił skargę B. Polska sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] na decyzję Wielkopolskiego Kuratora Oświaty z dnia 8 października 2019 r. nr 110.2.803.2019 w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych.
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 7 sierpnia 2019 r. nr 6/2019, działając na podstawie art. 168 ust. 12 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1148 ze zm., dalej w skrócie: "ustawa") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), odmówił wpisania do ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez Wydział Oświaty Urzędu Miasta [...] placówki kształcenia ustawicznego B., zakładanej przez B. Polska sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...]. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w dniu 9 kwietnia 2019 r. B. Polska sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] złożyła do Wydziału Oświaty Urzędu Miasta [...] wniosek o wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych placówki kształcenia ustawicznego B., z siedzibą przy ul. [...] w [...]. Do wniosku dołączono statut placówki, imienny wykaz kadry pedagogicznej, umowę najmu nieruchomości przy ul. [...], pozytywną opinię państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, odpis z KRS dotyczący B. Polska sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] oraz odpis z KRS dotyczący B. Polska sp. z o.o. W ocenie organu, wniosek Spółki nie spełnia wymogów określonych w art. 168 ust. 1 ustawy, bowiem przepis ten w sposób wyczerpujący wymienia podmioty mogące być organem prowadzącym szkoły lub placówki niepubliczne, wskazując, że mogą to być wyłącznie osoby fizyczne i osoby prawne. Należy więc uznać, że ustawodawca w sposób celowy wykluczył zakładanie oraz prowadzenie szkół i placówek przez podmioty pozbawione, w świetle prawa cywilnego, osobowości prawnej, nawet jeśli mają one osobowość prawną "ułomną", polegającą na (co najmniej ograniczonej) zdolności prawnej. W konsekwencji przyjąć należy, iż nie jest dopuszczalne zakładanie szkół i placówek niepublicznych przez osobowe spółki prawa handlowego. Ponadto wniosek Spółki nie spełnia wymogów określonych w art. 168 ust. 4 ustawy, ponieważ pomimo dwukrotnego wezwania wnioskodawca nie poprawił statutu, nie dostarczył formularza zawierającego dane niezbędne do wpisania placówki do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej oraz nie dopisał w informacji o warunkach lokalowych miejsca prowadzenia zajęć.
W wyniku rozpoznania odwołania Spółki, Wielkopolski Kurator Oświaty decyzją z dnia 8 października 2019 r. nr 110.2.803.2019, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy podkreślił, że w pełni podziela stanowisko Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie rozumienia przepisu art. 168 ust. 1 ustawy, bowiem zapisy art. 33¹ Kodeksu cywilnego nie będą miały z nim bezpośredniego związku. Wspomniany przepis precyzuje jedynie status jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi w odniesieniu do spraw o charakterze cywilnoprawnym. Brak analogicznej regulacji w przepisach ustawy Prawo oświatowe uznać należy za celowy zabieg ustawodawcy, mający na celu wyłączenie jednostek organizacyjnych niebędącymi osobami prawnymi z katalogu osób mogących być organem prowadzącym dla szkoły lub placówki niepublicznej. W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że pomimo wprowadzenia art. 33¹ do Kodeksu cywilnego wciąż istnieje szereg różnic pomiędzy osobami prawnymi oraz jednostkami organizacyjnymi niebędącymi osobami prawnymi, które to różnice mają istotne znaczenie z punktu widzenia prawa oświatowego. Pojawia się chociażby poważna wątpliwość co do stosowania lub niestosowania tego przepisu w odniesieniu do reprezentantów tych podmiotów. Przyjęcie natomiast tezy, że za spółkę osobową działa organ prowadziłoby do wniosku, że w spółce jawnej każdy ze wspólników jest organem. Podobnie jest w przypadku komplementariuszy w spółce komandytowej. W kontekście zadań stawianych przez ustawę Prawo oświatowe organom prowadzącym, w tym dotyczących kontroli i nadzoru oraz zapewnienia właściwego funkcjonowania placówki na płaszczyźnie administracyjnoprawnej, uznać należy, że organem prowadzącym szkołę lub placówkę niepubliczną może być tylko osoba fizyczna lub osoba prawna. Wyklucza to zakładanie i prowadzenie szkół i placówek przez podmioty pozbawione, w świetle prawa cywilnego, osobowości prawnej.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] zarzuciła naruszenie art. 168 ust. 1 ustawy, art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku wskazał, że treść przepisu art. 168 ust. 1 ustawy nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Z woli ustawodawcy wyłącznie dwie enumeratywnie wskazane w tym przepisie kategorie podmiotów, tj. osoby prawne i osoby fizyczne, mogą zakładać szkoły i placówki niepubliczne po uzyskaniu wpisu do właściwej ewidencji. W tej kwestii niewątpliwie zaobserwować można konsekwencję ustawodawcy, który po uchyleniu w dniu 1 września 2017 r. analogicznego w swojej treści art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, rozwiązanie to przeniósł na grunt przepisów ustawy Prawo oświatowe. Co istotne, przepisy uprzednio obowiązującej ustawy o systemie oświaty były wielokrotnie nowelizowane, a sam przepis art. 82 ust. 1 parokrotnie zmieniał swoje brzmienie, tym niemniej katalog podmiotów uprawnionych do zakładania szkół i placówek niepublicznych po uzyskaniu wpisu do ewidencji pozostał niezmieniony. Podkreślenia przy tym wymaga, że powoływany przez skarżącą przepis art. 33¹ § 1 Kodeksu cywilnego został wprowadzony do systemu prawnego w dniu 25 września 2003 r., jednak od tego czasu pomimo licznych nowelizacji przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o systemie oświaty ustawodawca nie zdecydował się na rozszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych do zakładania szkół i placówek niepublicznych po uzyskaniu wpisu o podmioty pozbawione w świetle prawa cywilnego osobowości prawnej, nawet jeśli mają one osobowość prawną "ułomną", polegającą na (co najmniej ograniczonej) zdolności prawnej. Jak słusznie wskazały organy orzekające w sprawie, przepis art. 33¹ § 1 Kodeksu cywilnego precyzuje status jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi jedynie w odniesieniu do stosunków cywilnoprawnych (art. 1 Kodeksu cywilnego). Brak analogicznej regulacji w ustawie Prawo oświatowe uznać należy za celowy zabieg ustawodawcy, mający na celu wyłączenie jednostek organizacyjnych niebędącymi osobami prawnymi z katalogu osób mogących być organem prowadzącym dla szkoły lub placówki niepublicznej. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał zarzut naruszenia art. 168 ust. 1 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię, za niezasadny. Ponadto stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło także do naruszenia art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła B. Polska sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...]. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") zarzuciła:
1) naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 168 ust. 1 ustawy w zw. z art. 33¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, dalej w skrócie: "k.c."), poprzez wydanie przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonego wyroku bez dołożenia należytej staranności w wyjaśnieniu – w ramach kontroli sądowoadministracyjnej – zagadnień prawnych sprawy i podstaw przyjętego rozstrzygnięcia oraz ich szczegółowego i pełnego wyjaśnienia, a w konsekwencji lakoniczne i niepełne ustosunkowanie się przez Sąd do wskazanych przez skarżącą w punkcie 3 skargi zarzutów (tj. zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP);
2) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 168 ust. 1 ustawy w zw. z art. 33¹ § 1 k.c., poprzez ich błędną wykładnię, wyrażającą się w nieprawidłowym przyjęciu, że organem prowadzącym szkołę lub placówkę niepubliczną może być wyłącznie osoba fizyczna lub osoba prawna w rozumieniu k.c., podczas gdy jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, również może być podmiotem prowadzącym szkołę lub placówkę niepubliczną;
3) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 8 § 1 i § 2 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, wyrażające się w błędnej ocenie, że prawidłowe było działanie Wielkopolskiego Kuratora Oświaty polegające na niezastosowaniu w/w przepisów k.p.a., wyrażające się w nieuwzględnieniu faktu, że organ pierwszej instancji (Prezydent Miasta [...]) dokonał wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych placówki prowadzonej przez inną niż skarżąca jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, i że takich analogicznych wpisów (innych jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną) w szeregu spraw dokonywały inne właściwe organy administracji publicznej w innych częściach kraju, podczas gdy Wielkopolski Kurator Oświaty powinien był uwzględnić te okoliczności i zastosować wyrażoną w omawianych przepisach zasadę orzekania i wskutek tego uznać, że decyzja organu pierwszej instancji, odmawiająca skarżącej wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych, była wadliwa;
4) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 168 ust. 1 ustawy w zw. z art. 33¹ § 1 k.c., poprzez błędną wykładnię tych przepisów Konstytucji, polegającą na błędnym przyjęciu, że treść wyrażonych w powyższych przepisach zasad równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji pozwala na gruncie art. 168 ust. 1 ustawy w zw. z art. 33¹ § 1 k.c. wykluczyć jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, z grona podmiotów mogących uzyskać wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych, z uwagi na brak ich osobowości prawnej, co prowadzi w efekcie do niewłaściwego zastosowania w/w przepisów, wyrażającego się w błędnej ocenie, że prawidłowe było działanie Wielkopolskiego Kuratora Oświaty, polegające na pominięciu powołanych przepisów Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że różnice jurydyczne oraz praktyczne między osobami prawnymi oraz jednostkami organizacyjnymi niebędącymi osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, są na tyle nieistotne – biorąc pod uwagę regulacje ustawy Prawo Oświatowe (w tym cel tych przepisów) – że brak jest podstaw do odmowy tym jednostkom prawa wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych, podczas gdy Wielkopolski Kurator Oświaty powinien był uwzględnić te okoliczności i wskutek tego uznać, że decyzja organu pierwszej instancji, odmawiająca skarżącej wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych, była wadliwa.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, jednocześnie zrzekając się rozprawy.
Wielkopolski Kurator Oświaty w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Istota sporu ogniskuje się wokół wykładni przepisu art. 168 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, osoby prawne i osoby fizyczne mogą zakładać szkoły i placówki niepubliczne po uzyskaniu wpisu do ewidencji prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego obowiązaną do prowadzenia odpowiedniego typu publicznych szkół i placówek. Zatem według art. 168 ust. 1 ustawy to wyłącznie dwie kategorie podmiotów – osoby prawne i osoby fizyczne – mogą zakładać szkoły i placówki niepubliczne po uzyskaniu wpisu do właściwej ewidencji. Przedstawiona regulacja stanowi powtórzenie analogicznego rozwiązania zawartego w art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Rozwiązanie to ustawodawca przeniósł więc na grunt przepisów ustawy Prawo oświatowe. Skoro zatem materialne prawo administracyjne, regulując relacje podmiotów administrowanych z organami administracji publicznej, określa jednoznacznie cechy podmiotów uprawnionych do realizacji określonej kategorii uprawnienia administracyjnego, to nie ma uzasadnienia stanowisko, według którego krąg podmiotów uprawnionych może być rozszerzany w sprzeczności z wykładnią literalną przepisu.
Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że powoływany przez skarżącą Spółkę przepis art. 33¹ § 1 k.c. został wprowadzony do systemu prawnego w dniu 25 września 2003 r., jednak od tego czasu, pomimo licznych nowelizacji przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, ustawodawca nie zdecydował się na rozszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych do zakładania szkół i placówek niepublicznych o podmioty pozbawione, w świetle prawa cywilnego, osobowości prawnej, nawet jeśli mają one osobowość prawną "ułomną", polegającą na (co najmniej ograniczonej) zdolności prawnej. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 33¹ § 1 k.c. precyzuje status jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi jedynie w odniesieniu do stosunków cywilnoprawnych (art. 1 k.c.). Brak analogicznej regulacji w ustawie Prawo oświatowe uznać należy za celowy zabieg ustawodawcy, mający na celu wyłączenie jednostek organizacyjnych niebędącymi osobami prawnymi z katalogu podmiotów mogących być organem prowadzącym dla szkoły lub placówki niepublicznej. Odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, nie może być bezrefleksyjnie rozciągane na regulacje administracyjnego prawa materialnego. Odrębności wynikające z tej gałęzi prawa, takie jak cechy stosunku administracyjnoprawnego czy istota relacji pomiędzy podmiotem administrowanym a aparatem administracyjnym, uzasadniają przyjęcie stanowiska, że konstrukcje i instytucje prawa cywilnego należy przenosić na grunt prawa administracyjnego tylko i wyłącznie wówczas, gdy przepisy prawa tak stanowią. Zatem skoro ustawa stanowi o osobach prawnych, to niewłaściwa jest interpretacja, według której podmiotami prowadzącymi szkoły i placówki oświatowe mogą być podmioty niebędące osobami prawnymi.
W konsekwencji zarzuty nr 1 i nr 2 skargi kasacyjnej należało uznać za nieuzasadnione.
Chybiony okazał się również zarzut nr 3 skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. Według § 1 tego artykułu, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Natomiast według § 2, organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Wynikająca z art. 8 k.p.a. zasada zaufania obywateli do organów państwa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań strony oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Ponadto przez utrwaloną praktykę należy rozumieć akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju oraz w takich samych stanach faktycznych i prawnych. Praktyka taka przede wszystkim powinna być zgodna z prawem. Skoro, jak twierdzi skarżąca kasacyjnie, dokonano wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, to tego rodzaju wpis nie może być uznany za utrwaloną praktykę rozstrzygania, jako niezgodny z prawem.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut nr 4 skargi kasacyjnej. Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, równość w znaczeniu materialnym polega na tym, iż wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną mają być traktowane tak samo. Jednocześnie tak rozumiana zasada równości dopuszcza możliwość różnego traktowania różnych adresatów lub podmiotów znajdujących się w odmiennej sytuacji faktycznej. Naruszeniem zasady równości wobec prawa byłoby więc nieuzasadnione rozróżnienie sytuacji prawnej spółek osobowych prawa handlowego, poprzez dopuszczenie zakładania szkół i placówek niepublicznych, spośród wszystkich spółek osobowych, wyłącznie przez spółki komandytowo-akcyjne. Naruszeniem omawianej zasady nie jest natomiast rozróżnienie sytuacji osób prawnych (w tym spółek kapitałowych) oraz jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, nawet jeśli mają one zdolność prawną.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI