III OSK 3819/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-06-18
NSAochrona środowiskaWysokansa
ochrona środowiskabudowa linii tramwajowejraport oddziaływania na środowiskowariantowanie przedsięwzięciaprawo administracyjneNSAKrakówinwestycje infrastrukturalne

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje administracyjne dotyczące ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla budowy linii tramwajowej, uznając raport za wadliwy w zakresie analizy wariantów.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej spółki A. od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił jej skargę na decyzję SKO w sprawie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla budowy linii tramwajowej. Spółka zarzucała wadliwość raportu oddziaływania na środowisko, w szczególności brak analizy racjonalnych wariantów alternatywnych i najkorzystniejszych dla środowiska. NSA uwzględnił te zarzuty, uchylając zaskarżony wyrok i decyzje administracyjne, uznając raport za niezgodny z wymogami ustawy środowiskowej.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który oddalił skargę spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie dotyczącą ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla budowy linii tramwajowej KST etap III w Krakowie. Spółka podnosiła zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, kwestionując prawidłowość raportu oddziaływania na środowisko. Główny zarzut dotyczył braku wyczerpującego opisu analizowanych wariantów przedsięwzięcia, w tym braku racjonalnego wariantu alternatywnego i najkorzystniejszego dla środowiska, co stanowiło naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej. NSA przychylił się do tego zarzutu, stwierdzając, że raport nie spełniał wymogów ustawowych w zakresie wariantowania. Wskazano, że przedstawione warianty miały charakter wyłącznie lokalizacyjny, a raport nie zawierał racjonalnego wariantu alternatywnego ani nie uzasadnił wyboru wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. Sąd uznał również za zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które wynikały z wadliwej oceny raportu przez organy administracji. Zarzuty dotyczące oddziaływania na dobra materialne oraz zapewnienia udziału społeczeństwa nie zostały uwzględnione. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje organów obu instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, raport nie spełniał wymogów ustawowych w zakresie wariantowania, ponieważ przedstawione warianty miały charakter wyłącznie lokalizacyjny, a brak było racjonalnego wariantu alternatywnego oraz uzasadnienia wyboru wariantu najkorzystniejszego dla środowiska.

Uzasadnienie

NSA uznał, że raport nie zawierał wymaganej analizy wariantów, w tym racjonalnego wariantu alternatywnego i najkorzystniejszego dla środowiska, co stanowiło naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej. Warianty powinny różnić się sposobem oddziaływania na środowisko, a nie tylko lokalizacją.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

ustawa środowiskowa art. 66 § ust. 1 pkt 5

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Raport powinien zawierać opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania, w tym wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, a także racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, wraz z uzasadnieniem ich wyboru. Warianty powinny się różnić sposobem oddziaływania na środowisko, a nie tylko lokalizacją.

ustawa środowiskowa art. 80 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA jest związany granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA orzeka jak w sentencji wyroku.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania.

Pomocnicze

ustawa środowiskowa art. 66 § ust. 1 pkt 6a ppkt c)

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek podejmowania kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do należytego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 12 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do należytego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

Zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu.

ustawa środowiskowa art. 33 § ust. 1 pkt 7

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Obowiązek informowania o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, raportem oraz składania uwag i wniosków.

k.p.a. art. 85 § ust. 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego ustosunkowania się do żądań stron.

k.p.a. art. 107 § § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

k.p.a. art. 75 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny materiału dowodowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Raport oddziaływania na środowisko nie zawierał opisu racjonalnego wariantu alternatywnego i najkorzystniejszego dla środowiska, co narusza art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej. Organy administracji dokonały nieprawidłowej oceny raportu w zakresie wariantowania przedsięwzięcia.

Odrzucone argumenty

Raport zawierał wyczerpujące wskazanie oddziaływania proponowanego wariantu na dobra materialne. Organy zapewniły społeczeństwu pełny udział w postępowaniu zgodnie z przepisami ustawy środowiskowej. Spadek wartości nieruchomości nie wpływa na zgodność z prawem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Godne uwagi sformułowania

Raport jest dokumentem prywatnym o szczególnej mocy dowodowej. Wariant najkorzystniejszy dla środowiska powinien być również racjonalny. Nie można zredukować wymaganych trzech wariantów do jednego lub kilku wariantów inwestycyjnych (lokalizacyjnych). Decydującym czynnikiem w wyborze wariantu jest czynnik najczęściej ekonomiczny, a nie ochrona środowiska.

Skład orzekający

Małgorzata Masternak - Kubiak

przewodniczący

Jerzy Stelmasiak

sprawozdawca

Paweł Mierzejewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących analizy wariantów przedsięwzięcia w raportach oddziaływania na środowisko, w szczególności wymogu przedstawienia racjonalnego wariantu alternatywnego i najkorzystniejszego dla środowiska."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowań w sprawie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięć, zgodnie z ustawą środowiskową.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii ochrony środowiska w kontekście inwestycji infrastrukturalnych i sposobu, w jaki organy administracji powinny analizować alternatywne rozwiązania. Pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe przeprowadzenie analizy wariantów.

Budowa tramwaju wstrzymana przez wadliwy raport środowiskowy: NSA wskazuje na kluczowy błąd organów

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 3819/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Paweł Mierzejewski
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
II SA/Kr 308/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2020-06-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2081
art. 66 ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. spółki jawnej z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 308/20 w sprawie ze skargi A. spółki jawnej z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 stycznia 2020 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 stycznia 2020 r., znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 17 lutego 2017 r. znak [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz A. spółki jawnej z siedzibą w K. kwotę 1137 (jeden tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 30 czerwca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. spółki jawnej z siedzibą w K. (dalej: spółka lub skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 9 stycznia 2020 r. w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z 17 lutego 2017 r. Prezydent Miasta Krakowa ustalił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia pn.: "Budowa linii tramwajowej KST etap III (oś. Krowodrza Górka - oś Azory) w Krakowie". Decyzja została wydana na wniosek Gminy Kraków (dalej: inwestor).
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła spółka.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 7 sierpnia 2017 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Spółka wniosła skargę na decyzję z 7 sierpnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1411/17 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na uchybienia formalne związane z umocowaniem osoby upoważnionej do wniesienia odwołania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 30 lipca 2019 r. w sprawie II OSK 1893/18 oddalił skargę kasacyjną.
Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 9 stycznia 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 17 lutego 2017 r.
Spółka wniosła skargę na powyższą decyzję z 9 stycznia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że organ przyjął do realizacji wariant A, który wbrew argumentacji skarżącej został uzasadniony w sposób przejrzysty i kompletny. W kontrolowanej sprawie organy jako najkorzystniejsze rozwiązanie przyjęły takie, które zostało oparte na argumencie największego społecznego poparcia, a dodatkowo wskazano, że wariant A jest najkorzystniejszy, ponieważ oddziaływanie fazy budowy i eksploatacji torowiska obejmuje najmniejszą powierzchnię całkowitą, liczbę ludności i elementy środowiska. Na stronie 39 raportu zawarto opis analizowanych wariantów przedsięwzięcia. W ocenie Sądu I instancji, są one pełne, wyczerpujące i spełniają wymogi stawiane przez przepisy prawa. Chodzi o przedsięwzięcie specyficzne, służące mieszkańcom, a zatem nie jest sprzeczne z prawem dokonywanie konsultacji społecznych co do przebiegu i różnych możliwych rozwiązań komunikacyjnych. Wynikiem tych konsultacji było przychylenie się do realizacji przedsięwzięcia w wariancie A, który jest zgodny z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Charakter przedsięwzięcia sprawia, że oddziaływanie na środowisko w przedstawionych wariantach będzie zbliżone. W konsekwencji prawidłowo przyjęto, że wybrany wariant jest najkorzystniejszy z uwagi na oddziaływanie fazy budowy i eksploatacji torowiska, które obejmuje najmniejszą powierzchnię całkowitą, liczbę ludności i elementy środowiska.
Odnosząc się do kwestii wskazania w raporcie oddziaływania proponowanego wariantu na dobra materialne, Sąd I instancji wyjaśnił, że kwestia ta została uwzględniona w pkt 7.7 (s. 70 raportu). Sąd I instancji podzielił stanowisko spółki, że wybór wariantu A w aspekcie udokumentowania przyjętego wyniku najmniejszej powierzchni oddziaływania na ludzi lub elementy środowiska, a także wpływu na dobra materialne np. elementu prognoz drgań, nie został uzasadniony w sposób w pełni wyczerpujący. Pewne okoliczności podawane w skardze, odnoszące się do wyliczeń nie zostały szczegółowo przedstawione. W ocenie Sądu I instancji, nie niweczy to jednak wyników raportu i jego istotności w zakresie wyboru przyjętego wariantu. Raport oraz uzasadnienie decyzji w tym zakresie nie naruszają art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2018 r., poz. 2081 ze zm. – dalej: ustawa środowiskowa). W szczególności "w treści wariantu rozpatrywanego i ocenianego przedstawiono wariant alternatywny, wskazując racjonalne powody wyboru wariantu". Dodatkowo raport w zakresie podawanych wariantów i ich ocen, wskazuje, że nie mają one charakteru pozornego ani abstrakcyjnego z powodu braku możliwości obiektywnych ich zastosowania. W kwestii wpływu na dobra materialne, okoliczności mogących na to wpływać jest wiele, a zatem elementy wyróżnione i poddane ocenie, podlegały w kontrolowanej sprawie "rozsądnemu osądowi i rozstrzygnięciu, która to ocena spoczywa na organach administracji publicznej". Podobnie należało odnieść się do kwestii pominięcia uwag zgłaszanych w tym względzie przez skarżącą, odnośnie do wpływu planowanego przedsięwzięcia na możliwość prowadzenia przez spółkę działalności gospodarczej w dotychczasowym miejscu (w szczególności otoczenie linią tramwajową budynku, w którym spółka prowadzi działalność, miałoby przyczynić się do spadku wartości nieruchomości). Odnośnie do kwestii wpływu przedsięwzięcia na dobra materialne wypowiedziano się w raporcie oraz w uzasadnieniu decyzji, mając na uwadze cele ustaw. Kwestia spadku cen nieruchomości została lakonicznie potraktowana, ale nie stanowi okoliczności, która wpływa na zgodność z prawem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Sąd I instancji nie podzielił zarzutów skargi podnoszących niepełne ustosunkowanie się do treści raportu lub braku odpowiedniej weryfikacji ustaleń dokonanych w raporcie. Z akt sprawy, podejmowanych czynności i konsultacji, a także raportu i oceny dokonanej przez organ w zakresie wariantowości, wynika, że organy "krytycznie zaakceptowały" raport. Z akt sprawy wynika, m.in. że w wyniku analizy raportu organ l instancji wzywał inwestora do jego uzupełnienia, a następnie konsultował treść raportu z organami współdziałającymi.
Sąd I instancji odniósł się także do kwestii zapewnienia społeczeństwu pełnego udziału w prowadzonym postępowaniu oraz kwestionowanego przez spółkę podania do publicznej wiadomości informacji o sporządzeniu i złożeniu przez inwestora raportu. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że wymogi prawne w tym zakresie zostały zachowane. Organ w drodze obwieszczenia zawiadamiał o wszczęciu postępowania, o wydaniu postanowienia stwierdzającego obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, raportem oraz składaniem uwag i wniosków. Ponadto prowadzono szerokie konsultacje i z uwagi na to osoby najbardziej zainteresowane wiedziały o prowadzonym postępowaniu i mogły z łatwością w nim uczestniczyć. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że podstawą rozstrzygnięcia był także interes społeczny. Planowane przedsięwzięcie stanowi "inwestycję o dużej doniosłości społecznej" i jest ważne także z punktu widzenia ochrony środowiska, bowiem zachęca mieszkańców do ograniczenia korzystania z samochodów, których spaliny wpływają na jakość powietrza w mieście.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka.
W pierwszej kolejności spółka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego.
Po pierwsze, art. 66 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 80 ust 1 pkt 2 ustawy środowiskowej przez utrzymanie w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz poprzedzającej decyzji Prezydenta Miasta Krakowa, pomimo, że podstawą decyzji organu I instancji był raport niezawierający wyczerpującego opisu analizowanych wariantów wraz ze wskazaniem racjonalnego wariantu alternatywnego.
Po drugie, art. 66 ust 1 pkt 6a ppkt c) w związku z art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy środowiskowej przez utrzymanie w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz poprzedzającej decyzji Prezydenta Miasta Krakowa, pomimo, że podstawą decyzji organu I instancji był raport niezawierający wyczerpującego wskazania oddziaływania proponowanego wariantu na dobra materialne.
Ponadto spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania.
Po pierwsze, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) przez oddalenie skargi, pomimo, że organy obu instancji zaniechały podjęcia kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Po drugie, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a. w związku z art. 12 § 1 k.p.a. przez oddalenie skargi, pomimo, że organy obu instancji niedostatecznie wnikliwe rozpatrzyły sprawę.
Po trzecie, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 10 k.p.a. oraz w związku z art. 33 ust 1 pkt 7 ustawy środowiskowej przez oddalenie skargi, pomimo, że organy obu instancji nie zapewniły społeczeństwu pełnego udziału w prowadzonym postępowaniu, przez brak dostatecznego informowania o toczącym się postępowaniu, w szczególności o sporządzeniu raportu.
Po czwarte, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 85 ust. 2 ustawy środowiskowej oraz w związku z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przez oddalenie skargi, pomimo, że decyzje organów obu instancji zawierały niepełne uzasadnienie polegające na braku pełnego ustosunkowania się do treści raportu oraz wskazanych w nim ustaleń dotyczących oddziaływania poszczególnych wariantów na środowisko oraz wpływu realizacji przedsięwzięcia na dobra materialne.
Po piąte, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 75 § 1 oraz w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi, pomimo że w decyzjach organów obu instancji brak było odpowiedniej weryfikacji ustaleń dokonanych w raporcie.
Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, jak i rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Kraków wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty mogły odnieść zamierzony skutek.
Zasadnicze znaczenie w tej sprawie miał zarzut podnoszący naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 80 ust 1 pkt 2 ustawy środowiskowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku Sądu I instancji, organy dokonały nieprawidłowej oceny raportu i na tej podstawie stwierdziły, że raport inwestora został prawidłowo sporządzony w zakresie wariantowania przedsięwzięcia. Wynika to z tego, że raport jest dokumentem prywatnym o szczególnej mocy dowodowej. Ten szczególny charakter raportu wynika z jednej strony z jego celu, jakim jest określenie oddziaływania danego przedsięwzięcia na środowisko. Z drugiej strony wynika to ze specyfiki postępowania w sprawie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia, które jest postępowaniem z udziałem społeczeństwa tzn. z udziałem podmiotów, które nie muszą dysponować w tego rodzaju sprawach interesem prawnym ani nawet interesem faktycznym, ale ustawodawca zapewnia im dostęp do informacji o wpływie danego przedsięwzięcia na środowisko. Z tych powodów raport, chociaż oparty o wiedzę specjalistyczną, musi zostać sporządzony w sposób spójny i logiczny oraz zgodny z wymogami art. 66 ustawy środowiskowej. Tego warunku przedmiotowy raport nie spełnia Za niewystarczające i niezgodne z art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej należy uznać przedstawienie w raporcie trzech wariantów proponowanych przez wnioskodawcę (str. 39-43 raportu) jako wariantów wyłącznie lokalizacyjnych. Autorzy raportu przewidzieli:
1. Wariant A - projektowany przebieg linii tramwajowej dla wariantu A prowadzi od pętli tramwajowo - autobusowej Krowodrza Górka, wzdłuż ul. Opolskiej do skrzyżowania wielopoziomowego ul. Weissa i ul. Opolskiej. Długość projektowanej trasy wynosi ok. 1,6 km.
2. Wariant B - przebieg linii tramwajowej KST w wariancie B prowadzi od skrzyżowania ulic Bratysławskiej i Doktora Twardego, wzdłuż ulic Wybickiego, Łokietka oraz Batalionu "Skała" AK (wschodnia strona Parku Krowoderskiego). Następnie projektowana linia tramwajowa biegnie wzdłuż ul. Opolskiej w kierunku zachodnim, do skrzyżowania wielopoziomowego ul. Weissa z ul. Opolską. Długość projektowanej trasy wynosi ok. 2,5 km.
3. Wariant C - projektowany przebieg linii tramwajowej dla wariantu C prowadzi ulicą Wybickiego od skrzyżowania z ul. Bratysławską i ul. Doktora Twardego, do skrzyżowania z ul. Łokietka. Następnie biegnie wzdłuż ul. Łokietka, po zachodniej stronie parku Krowoderskiego, wzdłuż ul. Opolskiej, w kierunku zachodnim do skrzyżowania wielopoziomowego ul. Weissa z ul. Opolską. Długość projektowanej trasy wynosi ok. 2,4 km.
Jak jednak wynika z art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej (w brzmieniu z daty wydania zaskarżonej decyzji), raport powinien zawierać opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania, w tym wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, a także racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, wraz z uzasadnieniem ich wyboru. W raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko nie przedstawiono racjonalnego wariantu alternatywnego, natomiast jako wariant najkorzystniejszy dla środowiska wskazano wariant "zerowy" (niepodejmowania przedsięwzięcia), co jest niedopuszczalne. W ocenie autorów raportu, w dłuższej perspektywie "wariantem bardziej korzystnym" będzie Wariant A, ponieważ "oddziaływanie fazy budowy i eksploatacji torowiska w tym wariancie, obejmuje najmniejszą powierzchnię całkowitą, liczbę ludności i elementy środowiska naturalnego (tj. zadrzewienie, tereny zielone)". Z raportu, jak i z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast w żadnej mierze, na jakiej podstawie autor raportu doszedł do takich wniosków. Z raportu nie wynika także, który z wariantów jest racjonalnym wariantem alternatywnym.
Należy także podkreślić, że w dacie sporządzenia raportu art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej zakładał konieczność przedstawienia w raporcie wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, natomiast w dacie wydania zaskarżonej decyzji racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, czy zmiana stanu prawnego miała znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Dodanie przez ustawodawcę kwantyfikatora "racjonalny" w nazwie wariantu najkorzystniejszego dla środowiska ma istotne znaczenie, ponieważ wynika ze zmian wprowadzonych w ustawie nowelizującej, które stanowią transpozycję dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz. Urz. UE L 26 z 28.01.2012, str. 1). Oznacza to, że wariant najkorzystniejszy dla środowiska powinien być również racjonalny, co wynika z art. 5 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2011/92/UE.
Ponadto, zgodnie z prawidłową wykładnią art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej, wymagana wariantowość przedsięwzięcia polega na przedstawieniu co najmniej trzech wariantów z uzasadnieniem ich wyboru. Przedstawione warianty powinny się różnić przede wszystkim pod względem sposobu w jaki wnioskowane przedsięwzięcie będzie oddziaływać na środowisko w związku z różnymi sposobami jego realizacji. Celem wskazania racjonalnego wariantu alternatywnego jest poszukiwanie alternatywnych rozwiązań pozwalających zrealizować przedsięwzięcie w sposób racjonalny najkorzystniejszy dla środowiska. Nie można zatem zredukować wymaganych trzech wariantów do jednego lub kilku wariantów inwestycyjnych (lokalizacyjnych), wraz z jednoczesnym uznaniem jednego z wariantów inwestycyjnych (lokalizacyjnych) za najkorzystniejszy dla środowiska. Racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska czy też wariant najkorzystniejszy dla środowiska, nie może być utożsamiany z jednym z wariantów proponowanych do realizacji przez wnioskodawcę, ponieważ decydującym czynnikiem w wyborze tego ostatniego wariantu jest czynnik najczęściej ekonomiczny, a nie ochrona środowiska. Nawet w przypadku inwestycji liniowych możliwa jest daleko idąca modyfikacja przedsięwzięcia tak, żeby uzyskać racjonalne rezultaty najkorzystniejsze dla środowiska, związane przykładowo z technologią budowy czy sposobem rozwiązania poszczególnych problemów technicznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8.11.2022 r., III OSK 1601/22, LEX nr 3435492). O wyborze wariantu nie mogą również decydować przeprowadzone konsultacje społeczne, ponieważ te są istotne z punktu widzenia ewentualnych konfliktów społecznych, a nie wariantów realizacji przedsięwzięcia. Nie może to być to także tzw. wariant zerowy, polegający na braku realizacji przedsięwzięcia.
Powyższe oznacza, że zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do wariantowania przedsięwzięcia zasługiwały na uwzględnienie. Powyższe oznacza, że na uwzględnienie zasługiwały również zarzuty procesowe podnoszące naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7 i art. 12 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz w związku z art. 85 ust. 2 ustawy środowiskowej, jak i w związku z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., w zakresie w jakim odnoszą się do wariantowania przedsięwzięcia.
Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut podnoszący naruszenie art. 66 ust 1 pkt 6a ppkt c) w związku z art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy środowiskowej. Zarzut ten opiera się na stwierdzeniu, że raport nie zawiera wyczerpującego wskazania oddziaływania proponowanego wariantu na dobra materialne. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, kwestia ta została wyczerpująco omówiona w pkt 7.7 (s. 70 raportu). Wskazano tam, że realizacja przedmiotowego przedsięwzięcia wiąże się z rozszerzeniem pasa drogowego. Za wszystkie zajęte nieruchomości wypłacone zostaną odszkodowania. Z kolei w związku z koniecznością rozebrania altany śmietnikowej przy ul. Chełmońskiego przewidziano jej odtworzenie w innym miejscu. Natomiast w pozostałym zakresie planowane przedsięwzięcie nie godzi w dobra materialne w obrębie terenu przedsięwzięcia bądź w bezpośrednim sąsiedztwie. Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że spadek wartości nieruchomości spowodowany realizacją przedmiotowego przedsięwzięcia nie stanowi okoliczności, która wpływa na zgodność z prawem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Odnośnie do możliwych drgań emitowanych przez planowane przedsięwzięcie na s. 74 raportu zwrócono uwagę, że po przeprowadzonej analizie akustycznej oraz analizie drgań wyznaczono nowe miejsca lokalizacji ekranów akustycznych oraz przeprowadzono korektę przebiegu ekranów istniejących, żeby w pełni spełniały swoją funkcję przy wprowadzaniu nowych rozwiązań układu drogowego. Powyższe oparte jest na wynikach konsultacji społecznych, a pełny raport z tych konsultacji stanowi załącznik do raportu. Spółka nie podważyła skutecznie tych ustaleń, a powoływane w skardze okoliczności stanowią wyłącznie polemikę z ustaleniami raportu przyjętymi przez organy i zaakceptowanymi przez Sąd I instancji.
Zamierzonego skutku nie mógł także odnieść zarzut podnoszący naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 10 k.p.a. oraz w związku z art. 33 ust 1 pkt 7 ustawy środowiskowej przez oddalenie skargi, pomimo, że organy obu instancji nie zapewniły społeczeństwu pełnego udziału w prowadzonym postępowaniu. Po pierwsze, udział społeczeństwa nie jest regulowany przez art. 10 k.p.a., ponieważ przepis ten dotyczy udziału stron w postępowaniu, a udział społeczeństwa nie wiąże się z posiadaniem nawet interesu faktycznego w sprawie i jest uregulowany w przepisach ustawy środowiskowej. Z akt sprawy wynika, że organy zapewniły udział społeczeństwa w postępowaniu, w tym zawiadamiając o sposobie i miejscu składania uwag i wniosków (art. 33 ust. 1 pkt 7 ustawy środowiskowej). Zawiadomienia miały miejsce z zachowaniem wymogów z art. 3 ust. 1 pkt 11 ustawy środowiskowej, który w przypadku wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie wymaga publikacji "w mediach", jak tego oczekuje autor skargi kasacyjnej.
Z tych względów i na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz w związku art. 135 p.p.s.a., Naczelny Sad Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI