III OSK 3664/21

III OSK 3664/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka
Mirosław Wincenciak
Tamara Dziełakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 2529/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-08-26
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Hanna Knysiak - Sudyka Protokolant asystent sędziego Adam Płusa po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2529/19 w sprawie ze skargi M. G. na uchwałę Zarządu Dzielnicy Wola m.st. Warszawy z dnia (...) lipca 2019 r., nr (...) w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego z zasobu mieszkaniowego m. st. Warszawy oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2529/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), określanej dalej jako "p.p.s.a." - oddalił skargę M. G. na uchwałę Zarządu Dzielnicy Wola m. st. Warszawa z [...] lipca 2019 r. w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego z zasobu mieszkaniowego m. st. Warszawy.
Jak wynika z akt sprawy, Zarząd Dzielnicy Wola m. st. Warszawy 23 lipca 2019 r. uchwałą nr [...], na podstawie § 6 pkt 8 uchwały Nr XLVI/1422/2008 Rady m.st. Warszawy z 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 6725) oraz § 12, § 22 ust 5 i § 24 ust. 1 uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 132, poz. 3937, z poźn. zm.; dalej uchwała z 9 lipca 2009 r.) odmówił wyrażenia zgody na umieszczenie M. G. na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego z mieszkaniowego zasobu m. st. Warszawy, z uwagi na przekroczenie kryterium metrażowego określonego w uchwale z 9 lipca 2009 r. Organ wyjaśnił, że rozpoznając sprawę nie dopatrzył się możliwości zwolnienia skarżącej z przedmiotowego kryterium metrażowego, dlatego wniosek rozpoznany został negatywnie. Uchwała wydana została po zasięgnięciu opinii Komisji Mieszkaniowej, która również negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącej.
W skardze na powyższą uchwałę, wniesioną po uprzednim pisemnym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, skarżąca zarzuciła brak przeprowadzenia wnikliwej analizy jej sytuacji mieszkaniowej, finansowej i życiowej w oparciu o informacje i dokumenty przez nią przedłożone i zgromadzone w sprawie.
Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a także jego ocena nie dawały podstaw do uwzględnienia wywiedzionej skargi. Brak było podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku, albowiem w ocenie Sądu meriti skarżąca nie spełniła przesłanek umożliwiających zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego, o których mowa w § 12 uchwały Rady m.st. Warszawy z 9 lipca 2009 r.
Jak wyjaśniono, zainteresowana wprawdzie nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, a jej zamieszkiwanie w nim odbywa się bez zgody właściciela, jednakże nie sposób uznać ją za osobę bezdomną w świetle art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 maja 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) albo pozostającą w trudnych warunkach mieszkaniowych, przez co należy rozumieć zamieszkiwanie w lokalu, w którym na osobę przypada nie więcej niż 6 m2 powierzchni mieszkalnej, a także zamieszkiwanie w pomieszczeniach nienadających się na stały pobyt ludzi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego. Jak zaznaczył Sąd pierwszej instancji, analizowana uchwała posługuje się pojęciem "trudnych warunków mieszkaniowych" wyłącznie w odniesieniu do wielkości powierzchni mieszkalnej na osobę zamieszkującą w lokalu i nie uwzględnia innych kryteriów, jak np. piętro, na jakim znajduje się lokal.
Dodatkowo z akt sprawy nie wynika również, aby wobec skarżącej mogło mieć miejsce wyłączenie zastosowania § 4 pkt 1 ww. uchwały, z przyczyn wymienionych w § 5 ust. 2 pkt 3, albowiem w żaden sposób nie zostało wykazane, że skarżąca pozostaje w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej.
Jako bezsporne natomiast zostało uznane to, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, przy czym okoliczność ta nie mogła być uznana jako "pozostająca w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej", skoro miała ona możliwość zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych przy pomocy najbliższych - brata, pod którego opieką zresztą pozostawała.
W kontekście z kolei braku zgody właściciela zajmowanego przez skarżącą lokalu (tj. m. st. Warszawa) na jej zamieszkiwanie w nim, w związku z powstałymi zaległościami czynszowymi, WSA zauważył, że po uregulowaniu płatności brat skarżącej nie wystąpił ponownie z wnioskiem o wyrażenie zgody na jej pobyt w lokalu czy też zameldowanie w nim.
Oprócz tego, w ocenie Sądu pierwszej instancji w ramach rozpoznawanej sprawy nie mogła zostać uwzględniona okoliczność związana z prowadzonym postępowaniem o podział majątku dorobkowego między bratem skarżącej oraz jego byłą żoną, którzy byli najemcami zajmowanego przez skarżącą lokalu i związanej z tym niepewności, co do jej przyszłości, która negatywnie wpływała na stan psychiczny skarżącej, albowiem jak sygnalizował to WSA, organ rozpatrywał sprawę na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania, nie zaś w oparciu o stan hipotetyczny, obejmujący przewidywaną przez skarżącą konieczność opuszczenia lokalu. Stąd też rolą organu było odniesienie się do warunków mieszkaniowych i sytuacji życiowej skarżącej z dnia wydania zaskarżonej uchwały.
Na zakończenie dodano, że w przedmiotowej sprawie nie mógł mieć zastosowania § 7 pkt 8 uchwały z 9 lipca 2009 r., ponieważ skarżąca nie ubiegała się o przydział lokalu z zasobów m.st. Warszawy na podstawie § 4, czy § 5 ww. uchwały, lecz na podstawie § 12, tj. o najem lokalu socjalnego, o czym definitywnie przesądzała treść złożonego wniosku.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i uchylenie zaskarżonej uchwały ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zażądała też zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Na podstawie art. 174 pkt 1) p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, tj.:
1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 t.j. ze zm.; dalej p.u.s.a.) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez WSA w procesie kontroli legalności zaskarżonej uchwały Zarządu Dzielnicy Wola m.st Warszawy z (...) lipca 2019 r. i powielenie w procesie orzekania, błędnego uznania, że organ prawidłowo nie zastosował § 12 w zw. z § 5 ust 2 pkt 3) w zw. § 4 pkt 1) Uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady m. st. Warszawy z 9 lipca 2009 r. i nie zakwalifikował skarżącej do umieszczenia na liście osób zakwalifikowanych do najmu lokalu socjalnego, w sytuacji gdy skarżąca pozostaje w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, bowiem jest osobą zmagającą się od prawie 20 lat z przewlekłą chorobą psychiczną, która pogarsza się w związku z brakiem własnego miejsca zamieszkania, skarżąca mieszka w jednym mieszkaniu z bratem, z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a mieszkanie to stanowi przedmiot postępowania o podział majątku wspólnego brata i byłej żony brata, a ponadto skarżąca jest osobą starszą, zamieszkującą obecnie w lokalu na trzecim piętrze bez windy, co utrudnia jej funkcjonowanie oraz jest osobą znajdująca się w niedostatku;
2. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez WSA w procesie kontroli legalności zaskarżonej uchwały Zarządu Dzielnicy Wola m.st. Warszawy z (...) lipca 2019 roku i powielenie w procesie orzekania, (i) błędnego uznania, że w niniejszej sprawie nie miał i nie mógł mieć zastosowania § 7 ust. 1 pkt 8) Uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady m. st. Warszawy z 9 lipca 2009 r. ponieważ skarżąca nie ubiegała się o przydział lokalu z zasobów m.st. Warszawy na podstawie § 4 czy § 5 ww. uchwały, lecz na podstawie § 12 ww. uchwały, tj. o najem lokalu socjalnego, w sytuacji, gdy § 7 ust. 1 ww. uchwały ma zastosowanie również do przypadku najmu lokalu socjalnego, bowiem przepis ten odnosi się do przypadków określonych w § 4 i § 5 ww. uchwały, a § 12 ww. uchwały odwołuje się do § 4 i § 5 ww. uchwały, a tym samym (ii) błędnego uznania, że organ prawidłowo nie zastosował § 7 ust. 1 pkt 8) ww. uchwały, w sytuacji gdy przepis ten stanowi podstawę do pierwszeństwa zawarcia umowy najmu osobom pozostających w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej, które przesłanki spełnia skarżąca, bowiem jest osobą niepełnosprawną, która nie posiada tytułu prawnego do lokalu oraz znajduje się w niedostatku.
Z kolei na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
3. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, z uwagi na błędne dokonanie kontroli działalności administracji publicznej i błędne uznanie, że organ podjął wszelkie czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w sytuacji, gdy organ zaniechał zbadania przedstawionego we wniosku stanu faktycznego, a swoje rozstrzygnięcie oparł na dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego i nie uwzględnił złożonej sytuacji życiowej, rodzinnej, zdrowotnej i społecznej skarżącej, która przemawia za umieszczeniem skarżącej na liście osób zakwalifikowanych do najmu lokalu socjalnego, co skutkowało błędnym uznaniem, że lokal, w którym skarżąca przebywa, zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe skarżącej, podważając tym samym zaufanie do organów administracji publicznej;
4. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, z uwagi na błędne dokonanie kontroli działalności administracji publicznej i błędne uznanie, że organ nie naruszył prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez organ § 12 w zw. z § 5 ust. 2 pkt 3 w zw. § 4 pkt 1) Uchwały nr LVlll/1751/2009 Rady m. st. Warszawy z 9 lipca 2009 r. poprzez jego niezastosowanie i niezakwalifikowanie skarżącej do umieszczenia na liście osób zakwalifikowanych do najmu lokalu socjalnego, podczas gdy skarżąca pozostaje w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, bowiem jest osobą zmagającą się od prawie 20 lat z przewlekłą chorobą psychiczną, która pogarsza się w związku z brakiem własnego miejsca zamieszkania. Skarżąca kasacyjnie mieszka w jednym mieszkaniu z bratem, z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a mieszkanie to stanowi przedmiot postępowania o podział majątku wspólnego brata i byłej żony brata, a ponadto skarżąca jest osobą starszą, zamieszkującą obecnie w lokalu na trzecim piętrze bez windy, co utrudnia jej funkcjonowanie oraz jest osobą znajdująca się w niedostatku.
Powyższe zarzuty znalazły rozwinięcie w treści skargi kasacyjnej.
Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które NSA rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę w granicach wskazanych podstaw. Podstawy te nie są usprawiedliwione.
W ramach złożonej skargi kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty prawa materialnego jak i procesowego, zaś zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; wyrok NSA z 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22).
Stąd też w pierwszej kolejności rozpoznane zostaną zarzuty nr 3 i 4 wskazane w złożonej skardze kasacyjnej.
Odnosząc się zatem do zarzutu nr 3, stwierdzić trzeba, że nie mógł on zasługiwać na uwzględnienie. Skarżąca upatruje naruszenia art. 7, 8, 77 i 107 § 3 k.p.a. wskutek błędnego dokonania kontroli działalności administracji publicznej i błędnego uznania przez organ, że podjęte zostały wszystkie czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, zaś ocena materiału dowodowego jej zdaniem dokonana została w sposób dowolny, a nie swobodny, bez uwzględnienia złożonej sytuacji życiowej. Należy zauważyć, że analogiczny i w zasadzie jedyny zarzut podniesiony został w treści złożonej do Sądu pierwszej instancji skargi, w związku z działaniem organu. Tym samym został on już raz rozpoznany negatywnie, jak wynika z treści uzasadnienia skarżonego wyroku.
Faktem bezspornym jest natomiast, że organ rozpoznając sprawę winien kierować się zasadami określonymi w przepisach k.p.a., które co do zasady znalazły odzwierciedlenie w § 22 ust. 1-5 uchwały z 9 lipca 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę nie dopatrzył się natomiast, aby którakolwiek z rzeczonych zasad została naruszona. Skuteczne zarzucenie naruszenia powołanych zasad możliwe było przez podniesienie zarzutu naruszenia odpowiednich przepisów uchwały z dnia 9 lipca 2009 r., a nie zaś przepisów k.p.a. Już li z tej przyczyny wskazany zarzut nie mógł zasługiwać na uwzględnienie.
Warto jednakże dodać, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno wydana przez organ uchwała, jak też orzeczenie Sądu pierwszej instancji spełniają wymogi zasad, których naruszenia dopatruje się skarżąca. Jak zauważył WSA, przeprowadzone przez Zarząd Dzielnicy Wola postępowanie w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącej odbyło się w zgodzie z wymogami określonymi w § 22 ust. 2 oraz § 24 ust. 1 ww. uchwały. Organ wyjaśnił przyczyny negatywnego rozpoznania wniosku z powołaniem się na podstawę prawną rozstrzygnięcia. Co więcej, w związku z podniesionym w skardze do WSA zarzutem, Sąd ten jeszcze bardziej szczegółowo wyjaśnił przyczynę nie uwzględnienia złożonego środka zaskarżenia, a także samego wniosku, odnosząc się do wszystkich kluczowych kwestii sprawy. Nie sposób zatem czynić zarzutów czy to organowi, czy wreszcie Sądowi pierwszej instancji, że nie rozpoznał sprawy w sposób właściwy i najszerzej wnikliwy, swobodnie, a nie dowolnie, biorąc pod uwagę wszystkie aspekty sprawy oraz, że uzasadnienie uchwały organu nie zawierało elementów wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a., skoro niczego odmiennego nie dopatrzył się Sąd meriti rozpoznający skargę. Zapatrywania te podziela także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną.
Odnosząc się z kolei do zarzutu nr 4, którego istota sprowadza się do błędnej kontroli działalności administracji publicznej i błędnego uznania, że organ nie naruszył prawa materialnego, w sytuacji gdy zdaniem skarżącej doszło do naruszenia § 12 w zw. z § 5 ust. 2 pkt. 3 w zw. z § 4 pkt 1 uchwały z 9 lipca 2009 r., poprzez jego niezastosowanie i niezakwalifikowanie skarżącej do najmu lokalu socjalnego, także i ten zarzut uznać należy za chybiony, w kontekście dotychczas zaprezentowanej argumentacji. Wprawdzie skarżąca powołała się na przepis prawa materialnego, który jej zdaniem został naruszony w zw. z przepisem prawa procesowego, niemniej jednak dokonana przez organ i WSA ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie doprowadziła do uznania, że wnioskodawczyni w związku z jej dotychczasowymi warunkami mieszkaniowymi pozostaje w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, skoro od dłuższego czasu (aktualnie najprawdopodobniej ponad 20 lat) boryka się z przewlekłą chorobą psychiczną. Schorzenie to nie objawiło się zatem w związku z jej zamieszkiwaniem w lokalu, a powstało znacznie wcześniej. Przypomnieć także należy, że przedmiotowy lokal jest zajmowany przez zainteresowaną od lutego 2015 r. i w tym okresie, do chwili orzekania nie wykazano żadnym dowodem jakoby jej stan zdrowia uległ pogorszeniu w jakimikolwiek stopniu. Ponadto stwierdzona niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym nie pozostaje w związku z warunkami mieszkaniowymi skarżącej, albowiem nie utrudnia to jej potencjalnej możliwości funkcjonowania. Co prawda wymaga ona stałej opieki osób trzecich de facto realizowanej przez jej brata, jednakże ma to związek ze schorzeniami natury psychicznej, a nie fizycznej. Nic bowiem odmiennego nie wynika z akt sprawy.
Konkludując część rozważań dotyczącą naruszenia przepisów postępowania, podzielić należy zapatrywania zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 stycznia 2023 r., II OSK 2690/21, wedle którego o naruszeniu art. 3 ust. 1 p.p.s.a. można mówić tylko wówczas, gdy sąd wyjdzie poza zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego (tzn. poza kontrolę działalności administracji publicznej, rozpoznając skargę na akt lub czynność nieobjęte jego kognicją), bądź w sprawach należących do jego właściwości uchyli się od badania legalności działalności administracji, ewentualnie zastosuje środki ustawie nieznane oraz posiłkować się przy tym będzie innym kryterium niż zgodność z prawem (por. także: wyrok NSA z 30.01.2023 r., II OSK 2679/21). Bez wątpienia taka sytuacja nie miała miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy, co czyni podniesione w pkt. 3 i 4 zarzuty skargi bezpodstawnymi.
Co więcej, jak zostało to słusznie zauważone w toku rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji, Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny oraz stan prawny na dzień wydania kontrolowanego aktu prawnego. Innymi słowy, w postępowaniu przed sądem administracyjnym obowiązuje zasada tempus regit actum, która oznacza, że dla rozstrzygnięcia sądu istotne są okoliczności prawne i faktyczne istniejące w chwili podjęcia zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z 4.01.2023 r., II OSK 1554/21), tym samym nie było możliwości wzięcia pod rozwagę sytuacji w jakiej hipotetycznie mogłaby znaleźć się skarżąca w związku m.in. z toczącym się postępowaniem w przedmiocie podziału majątku dorobkowego między jej bratem, a jego byłą żoną.
Ponadto należy zaznaczyć, że nawet gdyby skarżąca zmuszona byłaby opuścić zajmowany dotychczas lokal, musiałoby to się odbyć w oparciu o prawomocne orzeczenie sądu powszechnego orzekającego jej eksmisję. W takim postępowaniu zastosowanie miałyby z kolei przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U.2023.725 t.j. ze zm.), a zwłaszcza art. 14 tejże ustawy, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że sytuacja mieszkaniowa skarżącej pozostawałaby tak czy inaczej zabezpieczona, tyle, że w innym trybie.
Z uwagi na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego badanej sprawy lub też brak jego dostatecznego podważenia, zasadnym było przejście do analizy zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Słowem wstępu warto odnotować, że przedmiotem niniejszego postępowania nie była kontrola zgodności z prawem uchwały Rady m. st. Warszawy z 9 lipca 2009 r., lecz wydana na podstawie jej przepisów uchwała o odmowie zakwalifikowania skarżącej do udzielenia pomocy mieszkaniowej poprzez najem lokalu. Rolą NSA nie była tym samym ocena czy przyjęte w ogólnej uchwale Rady m. st. Warszawy kryteria kwalifikacji do najmu lokalu socjalnego z zasobu mieszkaniowego są zgodne z prawem, lecz to, czy nastąpiła ich prawidłowa subsumpcja, względem zaistniałych okoliczności sprawy.
W tym znaczeniu, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów nr 1 i 2 skargi kasacyjnej.
Przypomnieć trzeba, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie (również jako konsekwencji błędnej wykładni tego prawa) w realiach danej sprawy może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091).
Należy zwrócić uwagę, że jak wynika z akt sprawy skarżąca zamieszkuje z bratem, w lokalu o pow. użytkowej 76,34 m2, zaś mieszkalnej 50,88 m2. Okoliczność ta, w świetle § 12 w zw. z § 4 pkt 1 uchwały z 9 lipca 2009 r. dyskwalifikowała skarżącą do uznania jej za osobę zamieszkującą w trudnych warunkach mieszkaniowych, bowiem na jedną osobę przypada pow. większa niż 6 m2. Jak zasadnie wyjaśnił to Sąd meriti zainteresowana nie jest także osobą bezdomną na gruncie art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 maja 2004 r. o pomocy społecznej, albowiem w chwili wydania zaskarżonej uchwały miała miejsce zamieszkania.
Wprawdzie z akt sprawy wynika, że średni miesięczny dochód skarżącej wynosi 670,95 zł, ponadto miała ona przyznane prawo do zasiłku stałego od 1 marca 2019 r., bezterminowo w kwocie 115,33 zł miesięcznie, co daje łączną kwotę 786,28 zł miesięcznie i okoliczność ta mogłaby mieć znaczenie w kontekście dyspozycji § 12 uchwały z 9 lipca 2009 r., gdyby spełnione zostały pozostałe warunki określone w przywołanym paragrafie. Konstrukcja przywołanej podstawy prawnej zawiera bowiem w swej treści spójnik "oraz", który należy zgodnie z regułami wykładni tłumaczyć, jako konieczność spełnienia obu warunków łącznie. W tym przypadku w dacie wydania przez organ uchwały skarżąca musiałaby być osobą, która nie posiada tytułu prawnego do lokalu i spełniać warunki określone w § 4 pkt 1 uchwały, z zastrzeżeniem § 5 ust. 2 pkt 3, a nadto pozostawać w niedostatku. O tyle o ile zatem zgodzić się należy, że wnioskodawczyni w owym czasie pozostawała w niedostatku i nie posiadała tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, o tyle nie sposób powiedzieć, iż spełnione zostały przez nią pozostałe kryteria wskazane w § 12 uchwały z 9 lipca 2009 r., tj. była osobą bezdomną, pozostawała w trudnych warunkach mieszkaniowych lub ewentualnie w pomieszczeniach nienadających się na stały pobyt ludzi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego (która to przesłanka nie miała zastosowania w sprawie), co w sposób niewątpliwy wykazane zostało zarówno przez organ, jak też i Sąd pierwszej instancji. Istotne jest także to, że wnioskodawczyni nie kwestionowała w toku postępowania warunków techniczno-sanitarnych lokalu, która to okoliczność mogłaby stanowić ewentualny zarzut pod adresem organu, a następnie ewentualnie Sądu pierwszej instancji.
Nie sposób również podzielić zapatrywań skarżącej, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie mógł mieć § 7 ust. 1 pkt 8) uchwały z 9 lipca 2009 r., albowiem jak zostało to słusznie zauważone przez WSA, w treści wniosku inicjującego postępowanie domagano się zakwalifikowania skarżącej do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, a nie najmu lokalu z zasobów m. st. Warszawy. Oba te terminy w istocie różnią się od siebie, choćby tym, że najem lokalu socjalnego odbywa się na czas określony, zaś w drugim przypadku - na czas nieokreślony, obowiązuje inna stawka czynszu, lokal socjalny może mieć obniżony standard, a ponadto co do zasady w przypadku najmu lokalu istnieje obowiązek uiszczenia kaucji zabezpieczającej. Mimo zatem, że § 7 w ust. 1 uchwały odsyła do stosowania jej § 4 i 5 to zawiera oprócz tego dodatkowe kryteria, które należy wypełnić, aby uzyskać uprawnienie umożliwiające zawarcie umowy najmu lokalu z zasobów mieszkaniowych m. st. Warszawy. W tym względzie pojęcia te różnią się od siebie, podobnie jak i tryb przyznania obu kategorii lokali.
Uwzględnienie przytoczonych okoliczności nie daje podstaw, by zarzucić, że organ rażąco naruszył interes skarżącej nie dostrzegając jej wyjątkowo trudnej sytuacji. Sytuacja skarżącej z pewnością jest trudna, ale nie ma wadliwości w stwierdzeniu, że nie jest wyjątkowo trudna. Ponadto jak wynika z zaświadczenia lekarskiego znajdującego się w aktach sprawy, skarżąca wymaga opieki osób dorosłych, co jest realizowane przez jej brata w związku ze wspólnym zamieszkiwaniem. Sytuacja ta radykalnie mogłaby ulec zmianie, wskutek zakwalifikowania skarżącej do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, albowiem lokal ten zostałby przyznany wyłącznie jej, bez możliwości zamieszkiwania w nim osób trzecich. To w konsekwencji doprowadziłoby do braku opieki nad skarżącą i potencjalnego ryzyka związanego z pogorszeniem jej stanu zdrowia, zwłaszcza psychicznego.
Z uwagi na okoliczność, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.