III OSK 3643/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-04-16
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo miejscoweuchwałacmentarz komunalnyopłatypublikacjaakt normatywnygospodarka komunalnaNSAWSAkontrola legalności

NSA oddalił skargę kasacyjną Rady Miejskiej B. od wyroku WSA w Gliwicach, który stwierdził nieważność uchwały w sprawie opłat za cmentarz komunalny z powodu braku publikacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej B. w sprawie opłat za cmentarz komunalny, uznając ją za akt prawa miejscowego, który nie został opublikowany w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Skarga kasacyjna Gminy podnosiła, że uchwała nie była aktem prawa miejscowego lub że brak publikacji nie stanowił istotnego naruszenia prawa. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że uchwała miała cechy aktu prawa miejscowego i jej brak publikacji stanowił istotne naruszenie prawa.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Rady Miejskiej B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który stwierdził nieważność uchwały z dnia 13 grudnia 2017 r. w sprawie opłat za korzystanie z cmentarza komunalnego. Sąd pierwszej instancji uznał, że uchwała ta stanowi akt prawa miejscowego, a jej brak publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym jest istotnym naruszeniem prawa, skutkującym stwierdzeniem nieważności. Gmina zarzucała błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie przepisów, twierdząc, że uchwała nie była aktem prawa miejscowego lub że brak publikacji nie był istotnym naruszeniem. Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, uznał uchwałę za akt prawa miejscowego ze względu na jej normatywny, generalny i abstrakcyjny charakter, a także zewnętrzny charakter skierowany do mieszkańców. Podkreślono, że cmentarze komunalne należą do obiektów użyteczności publicznej, a ustalanie opłat za ich korzystanie na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej wymaga publikacji. Brak publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego stanowił istotne naruszenie prawa, w tym art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, co skutkowało koniecznością stwierdzenia nieważności uchwały. Sąd oddalił skargę kasacyjną, uznając wyrok WSA za zgodny z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, brak publikacji uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego w wojewódzkim dzienniku urzędowym stanowi istotne naruszenie prawa, skutkujące stwierdzeniem jej nieważności.

Uzasadnienie

Uchwała ustalająca opłaty za korzystanie z cmentarza komunalnego ma cechy aktu prawa miejscowego (normatywny, generalny, abstrakcyjny, zewnętrzny). Zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, akty prawa miejscowego podlegają obowiązkowi publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Brak tej publikacji, będący naruszeniem art. 88 Konstytucji RP, skutkuje nieważnością uchwały.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.g.k. art. 4 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej

Upoważnia organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego do ustalania wysokości cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Stanowi samoistną podstawę prawną do stanowienia aktów prawa miejscowego w tym zakresie.

ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych art. 13 § pkt 2

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Nakłada obowiązek ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym aktów prawa miejscowego stanowionych przez organ gminy.

Konstytucja RP art. 88 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Warunkiem wejścia w życie aktów normatywnych, w tym aktów prawa miejscowego, jest ich ogłoszenie.

P.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa skutki stwierdzenia nieważności aktu przez sąd administracyjny.

Pomocnicze

u.s.g. art. 91 § ust. 4

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Dotyczy stwierdzania nieważności uchwał organów gminy.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawę skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia prawa materialnego.

P.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawę skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje oddalenie skargi kasacyjnej.

ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Określa termin wejścia w życie aktów normatywnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała Rady Miejskiej B. w sprawie opłat za cmentarz komunalny jest aktem prawa miejscowego. Brak publikacji uchwały w wojewódzkim dzienniku urzędowym stanowi istotne naruszenie prawa. Niewłaściwe ustalenie terminu wejścia w życie uchwały (przed publikacją) jest sprzeczne z prawem.

Odrzucone argumenty

Uchwała nie jest aktem prawa miejscowego. Brak publikacji nie stanowi istotnego naruszenia prawa. Stanowisko organu nadzoru (Wojewody) w kwestii publikacji było wiążące dla Gminy. Rozbieżności w orzecznictwie usprawiedliwiają brak publikacji.

Godne uwagi sformułowania

uchwała zawiera przynajmniej jedną normę postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym można uznać, że jest ona aktem prawa miejscowego brak jej publikacji winien skutkować stwierdzeniem nieważności całości aktu z uwagi na istotne naruszenie prawa organy samorządu terytorialnego ... ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów warunkiem wejścia w życie aktów normatywnych ... jest ich ogłoszenie uchwała reguluje w sposób jednostronny kwestie opłat związanych z korzystaniem z cmentarzy komunalnych, obciążając tymi opłatami w sposób wiążący podmioty zewnętrzne wobec administracji uchwała zawiera normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym cmentarze bezsprzecznie należą do tej kategorii obiektów [użyteczności publicznej] nie ma przy tym znaczenia kwestia wewnętrznych ustaleń pomiędzy Radą Miejską a organem nadzoru w kwestii obowiązku publikacji

Skład orzekający

Hanna Knysiak - Sudyka

sędzia del. WSA

Małgorzata Masternak - Kubiak

sprawozdawca

Mirosław Wincenciak

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie statusu prawnego uchwał samorządowych, wymogi publikacji aktów prawa miejscowego, kontrola legalności uchwał dotyczących opłat za usługi komunalne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchwały dotyczącej opłat za cmentarz komunalny, ale zasady dotyczące publikacji aktów prawa miejscowego mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii publikacji aktów prawa miejscowego i jej wpływu na ważność uchwał samorządowych, co jest istotne dla zrozumienia zasad funkcjonowania samorządu terytorialnego.

Czy uchwała o opłatach za cmentarz jest ważna, jeśli nie została opublikowana? NSA wyjaśnia.

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 3643/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka
Małgorzata Masternak - Kubiak /sprawozdawca/
Mirosław Wincenciak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Gl 353/20 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2020-08-05
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 712
art. 4 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej  t.j.
Dz.U. 2019 poz 1461
art. 4 ust. 1, art. 13 pkt 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak- Kubiak (spr.) Sędzia del. WSA Hanna Knysiak- Sudyka Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rady Miejskiej B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/GI 353/20 w sprawie ze skargi Wojewody Śląskiego na uchwałę Rady Miejskiej B. z dnia 13 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za korzystanie z cmentarza komunalnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 353/20, po rozpoznaniu skargi Wojewody Śląskiego na uchwałę Rady Miejskiej B. z dnia 13 grudnia 2017 r., nr [...], w przedmiocie opłaty za korzystanie z cmentarza komunalnego - stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji Wojewoda Śląski wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem uchwały Rady Miejskiej B. nr [...] z dnia 13 grudnia 2017 r. w sprawie opłat za korzystanie z cmentarza komunalnego w B., w całości, jako sprzecznej z art. 4 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1461) – dalej: "ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych", w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 712) - dalej: "ustawa o gospodarce komunalnej".
W uzasadnieniu skargi organ nadzoru wskazał, że w dniu 13 grudnia 2017 r. Rada Miejska B. podjęła uchwałę w sprawie opłat za korzystanie z cmentarza komunalnego w B. Organ nadzoru, powołując się na art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, wskazał, że jeżeli uchwała zawiera przynajmniej jedną normę postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym można uznać, że jest ona aktem prawa miejscowego, który podlega obowiązkowi publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Zdaniem organu, zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego, gdyż zawiera normy generalne i abstrakcyjne. Tymczasem § 5 uchwały wskazuje, że uchwała wchodzi w życie w dniu 1 stycznia 2018 r., co oznacza, że Rada Miejska zakwalifikowała przedmiotową uchwałę do aktów kierownictwa wewnętrznego. Nie został również złożony wniosek o jej ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego, wobec czego publikacja taka nie miała miejsca. Zatem, przedmiotowa uchwała narusza art. 4 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej.
Dodatkowo zdaniem organu nadzoru, sprzeczna z prawem jest regulacja zawarta w § 1 pkt 3 uchwały w brzmieniu: opłata za korzystanie z cmentarza na czas pogrzebu (pochówek lub dochówek zwłok i prochów) w kwocie 300 zł, gdyż narusza art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej w związku z art. 2 Konstytucji RP. Uchwała nie wskazuje precyzyjnie za co pobierana jest opłata, tj. co należy rozumieć przez korzystanie z cmentarza na czas pogrzebu np. czy chodzi o czynność pochowania zwłok, wstęp na cmentarz, czy też udział w ceremonii pogrzebowej. Organ wskazał także, że sprzeczny z prawem jest § 1 pkt 6 uchwały, regulujący opłaty za "nadzory", tj. (1) nadzór nad wykopaniem grobu, (2) nadzór nad przeprowadzeniem ekshumacji, (3) nadzór nad montażem i/lub demontażem nagrobka, (4) nadzór nad budową grobu murowanego. W ocenie organu nadzoru, regulacja zawarta w § 1 pkt 6 uchwały, wykracza poza delegację z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej. Przedmiotowa uchwała powinna bowiem ograniczać się do ustalenia opłat za korzystanie z cmentarza, tymczasem nadzór nad czynnościami wymienionymi w § 1 pkt 6 uchwały, nie mieści się w pojęciu korzystania z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.
W odpowiedzi na skargę Gmina wniosła o jej oddalenie.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. Kontrolując legalność ww. uchwały, Sąd stwierdził, że brak jej publikacji winien skutkować stwierdzeniem nieważności całości aktu z uwagi na istotne naruszenie prawa, w tym art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej uchwały), wprowadzającego obowiązek ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym aktów prawa miejscowego stanowionych przez sejmik województwa, organ powiatu oraz organ gminy, w tym statutów województwa, powiatu i gminy. Według art. 94 Konstytucji RP, organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów, a zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa. W judykaturze utrwalił się pogląd, w myśl którego akty prawa miejscowego mają charakter aktów administracyjnych generalnych, zawierających abstrakcyjne normy prawne, o powszechnej mocy obowiązującej na określonej części terytorium państwa (ograniczonej w zakresie terytorialnym do obszaru działania organu tworzącego dany akt), wydanych przez organy samorządu terytorialnego lub terenowe organy administracji rządowej na podstawie i w granicach przyznanej ustawowej normy kompetencyjnej, ogłoszonych w ustawowo określony sposób (por. np. wyroki NSA: z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 2039/11; z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 988/10; z dnia 18 lipca 2006 r., sygn. akt I OSK 669/06). W ocenie Sądu meriti, do takich właśnie aktów należy zaliczyć kwestionowaną uchwałę. Uchwała reguluje w sposób jednostronny kwestie opłat związanych z korzystaniem z cmentarzy komunalnych, obciążając tymi opłatami w sposób wiążący podmioty zewnętrzne wobec administracji, chcące korzystać z cmentarzy komunalnych. Zatem, adresaci uchwały zostali określeni generalnie, a nie indywidualnie, zaś akt odnosi się do sytuacji powtarzalnych, a nie jednorazowych. Ponadto uchwała ma charakter normatywny - bo zawiera postanowienia wyznaczające adresatom sposób zachowania się w postaci nakazu, zakazu lub uprawnienia, oraz zewnętrzny - bo skierowana jest również do podmiotów pozostających poza strukturą administracji. Te wszystkie cechy przemawiają za uznaniem zaskarżonej uchwały za akt prawa miejscowego, którego obowiązywanie - w świetle art. 88 Konstytucji RP - zależy od jego ogłoszenia. Po myśli tego przepisu, warunkiem wejścia w życie aktów normatywnych, w tym aktów prawa miejscowego, jest ich ogłoszenie (ust. 1), zaś zasady i tryb ogłaszania takich aktów określa ustawa (ust. 2). Zatem w ocenie Sądu Wojewódzkiego, z przytoczonego wyżej przepisu Konstytucji RP oraz z art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych wynikała w okolicznościach rozpoznawanej sprawy powinność ogłoszenia przedmiotowej uchwały w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego. Co do zasady, akt taki wchodzi w życie po upływie czternastu dni od dnia jego ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy, stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy o ogłoszeniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, lub krótszy, w przypadkach określonych w art. 4 ust. 2 i 3 tej ustawy (por. także art. 5 dający możliwość nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej).
W ocenie Sądu pierwszej instancji wskazany wymóg ogłoszenia zaskarżonej uchwały i zapewnienia odpowiedniego vacatio legis nie został spełniony, ponieważ Rada Miasta postanowiła, że: "uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2018 r.". Natomiast niedochowanie wymogu publikacji aktu prawa miejscowego, stanowiącego przy tym warunek jego wejścia w życie, świadczy - zdaniem Sądu meriti - o istotnym naruszeniu norm konstytucyjnych (art. 88 ust. 1) oraz art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych. Oznacza to, że uchwała jest sprzeczna z prawem, co w konsekwencji skutkowało koniecznością stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 147 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.".
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina Miasto B. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzuciła:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 91 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 713, ze zm.) – dalej: "u.s.g.", w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że brak ogłoszenia uchwały w przedmiocie ustalenia opłat za korzystanie z cmentarza komunalnego, podjętej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej, w wojewódzkim dzienniku urzędowym stanowi istotne naruszenie prawa skutkujące nieważnością uchwały w sytuacji, gdy na dzień podejmowania zaskarżonej uchwały istniały w orzecznictwie rozbieżności w zakresie kwalifikacji przedmiotowej uchwały jako aktu prawa miejscowego, co w konsekwencji wyklucza uznanie braku publikacji za istotne naruszenie prawa;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 147 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 pkt 5 i pkt 6 P.p.s.a. polegające na zastosowaniu tego przepisu i stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały w sytuacji, gdy brak było podstaw do stwierdzenia jej nieważności, a skarga Wojewody Śląskiego powinna podlegać oddaleniu - jako konsekwencja naruszenia opisanego w pkt 1.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie Gmina wniosła:
- na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
- na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. - o zasądzenie od Wojewody Śląskiego na rzecz Rady Miejskiej B. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
- na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. - o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano wskazując przede wszystkim, że pominięta przez Sąd pierwszej instancji okoliczność, że pierwotny projekt uchwały zawierał klauzulę promulgacyjną, a jej usunięcie było spowodowane wyłącznie otrzymanym od Wojewody Śląskiego stanowiskiem, nie jest wyrazem polemiki z twierdzeniami zawartymi w skardze i chęci wdania się w spór z organem nadzoru, ale dowodem na legalność uchwały. Wyraźne stanowisko organu administracji rządowej skierowane do organu gminy, choć uzyskane w trybie nieformalnych konsultacji, nie może zostać uznane za pozbawione konsekwencji. Skoro Wojewoda Śląski korzystając z ustawowych kompetencji unieważniał uprzednio analogiczne uchwały, a w czasie podejmowania zaskarżonego aktu wskazał, że nie zmienił swojego stanowiska to stwierdzić należy, że uchwała Rady Miejskiej B. jest zgodna z prawem, gdyż została podjęta w zgodzie ze wskazaniami organu administracji publicznej powołanego do kontroli legalności aktów organów jednostek samorządu terytorialnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.
Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii, czy uchwała Rady Miejskiej B. z dnia 13 grudnia 2017 r. w przedmiocie opłaty za korzystanie z cmentarza komunalnego stanowi akt prawa miejscowego, czy też takim aktem nie jest.
Należy zgodzić się z Sądem Wojewódzkim, że uchwała Rady Miejskiej B. z dnia 13 grudnia 2017 r. w przedmiocie opłaty za korzystanie z cmentarza komunalnego jest aktem normatywnym, zawierającym normy prawne wyznaczające określone zachowanie adresatów (obowiązek uiszczenia określonych opłat), jest bowiem aktem generalnym określającym dla każdego wysokość opłat na cmentarzu komunalnym w B. oraz aktem abstrakcyjnym regulującym powtarzalne (a nie jednorazowe) czynności związane m.in. z obowiązkiem uiszczania opłat za pochowanie zwłok, korzystania z cmentarza na czas pogrzebu, za wjazd na cmentarz pojazdem mechanicznym itp., a zatem spełnione zostały cechy aktu prawa miejscowego. Przedmiotowa uchwała reguluje wysokość opłat za korzystanie z cmentarza komunalnego i to na zasadzie wiążącej wszystkie strony, które będą zawierały umowy dotyczące np. pochowania zwłok lub korzystania z miejsca grzebalnego.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że niezasadne są zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przywołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej: "Jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego postanawiają o: wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego". Przepis ten zawiera normę prawną upoważniającą organ stanowiący gminy do podjęcia aktu prawa miejscowego. Zawiera bowiem wszystkie elementy delegacji ustawowej do wydania aktu prawa miejscowego. Wynika to z konstrukcji normy prawnej, która na równi z umocowaniem zawartym w szczególnych przepisach stawia umocowanie zawarte w tej normie. Umocowanie do wydania w określonym w art. 4 ust. 1 pkt 2 przedmiocie, jest ograniczone regulacją w przepisach szczególnych. Charakter prawny uchwały wynika również z mocy wiążącej regulacji uchwały. Uchwałą tą związany jest każdy usługobiorca, który obowiązany jest w wysokości określonej w uchwale ponosić opłaty za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Cmentarze bezsprzecznie należą do tej kategorii obiektów. Natomiast usługami komunalnymi o charakterze użyteczności publicznej będą usługi powszechnie dostępne, (czyli mające charakter niewykluczalny, albo też gwarantowane wszystkim osobom przepisami prawa), zaspokajające w sposób bieżący i nieprzerwany szczególne i kwalifikowane potrzeby ludności, tj. potrzeby o charakterze użyteczności publicznej, (a więc potrzeby elementarne, absolutne, podstawowe i występujące powszechnie).
W orzecznictwie dominuje pogląd, zgodnie z którym za akt prawa miejscowego przyjmuje się taki akt normatywny, który zawiera normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się, przybierający postać nakazu, zakazu lub uprawnienia. Charakter generalny oznacza, że normy zawarte w akcie definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez ich wymienienie z nazwy. Natomiast abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty muszą więc dotyczyć zachowań powtarzalnych, nie mogą zaś konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty prawa miejscowego skierowane są do podmiotów (adresatów) pozostających poza strukturą administracji (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II OSK 2353/16, LEX nr 2576977; wyrok NSA z dnia 25 lutego 2016 r. sygn. akt II OSK 1572/14, LEX nr 2037405).
Uchwały podejmowane na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej mają charakter normatywny, w związku z czym wynikające z nich ceny i opłaty obowiązują na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego, wiążąc wszystkie podmioty wykonujące gospodarkę komunalną w zakresie usług użyteczności publicznej, jak i odbiorców tych usług lub osoby korzystające z obiektów użyteczności publicznej.
Analiza orzecznictwa i literatury pozwala przyjąć jako dominujące stanowisko, zgodnie z którym art. 4 ust. 1 pkt 2 tworzy samoistną podstawę prawną do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie ustalania wysokości cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Wskazuje się przy tym zasadnie, że art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. jest przepisem lex specialis względem przepisów zawartych w samorządowych ustawach ustrojowych (por. C. Banasiński, K.M. Jaroszyński, Komentarz do art. 4 ustawy o gospodarce komunalnej oraz powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych, LEX/el.).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie stwierdzono, że wymieniony przepis zawiera wszystkie elementy delegacji ustawowej do wydania aktu prawa miejscowego oraz zaznaczono, iż kompetencje organów przewidziane w art. 4 ustawy o gospodarce komunalnej mają charakter subsydiarny w stosunku do tych, które zostały ukształtowane samorządowymi ustawami ustrojowymi (zob. np. wyrok NSA z dnia 7 września 2017 r., sygn. II OSK 27/16, LEX nr 2374152). Warto w tym miejscu dodać, że także w wypowiedziach doktryny, wskazujących na powszechnie obowiązujący charakter uchwał lub zarządzeń w zakresie opłat za korzystanie z cmentarzy komunalnych i urządzeń cmentarnych, akcentuje się, iż na ich podstawie dochodzi do wiążącego obciążenia podmiotów zewnętrznych wobec administracji obowiązkiem ponoszenia określonych opłat, a zatem ich adresatami nie jest sama administracja (zob. D. Dąbek, Prawo miejscowe, Warszawa 2015 r., s. 140; R. Hauser, M. Szustkiewicz, Orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawach niektórych uchwał samorządu terytorialnego na przykładzie regulaminu usług cmentarnych. Skutki dla konkurencji, ZNSA 2018, nr 2, s. 10-12
Istotą przedmiotowej uchwały jest to, że wiąże ona bezpośrednio mieszkańców Gminy B. Prawidłowa jest zatem ocena Sądu pierwszej instancji, że uchwała wprowadzająca omawiane opłaty jest aktem prawa miejscowego, zaś jej adresatem są m.in. osoby korzystające z cmentarzy komunalnych, zobowiązane do ponoszenia określonych opłat za pochowanie zwłok.
Tym samym, poprzez brak ziszczenia się obowiązku publikacji przedmiotowej uchwały w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego doszło do istotnego naruszenia prawa, w tym art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej uchwały), wprowadzającego obowiązek ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym aktów prawa miejscowego stanowionych przez sejmik województwa, organ powiatu oraz organ gminy, w tym statutów województwa, powiatu i gminy, co skutkować musiało stwierdzeniem nieważności całej uchwały. Nie ma przy tym znaczenia kwestia wewnętrznych ustaleń pomiędzy Radą Miejską a organem nadzoru w kwestii obowiązku publikacji przedmiotowej uchwały lub też jego braku, czy też powoływana w skardze kasacyjnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, bowiem okoliczność te nie mają bezpośredniego związku z postępowaniem w niniejszej, indywidualnej sprawie sądowoadministracyjnej.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione, a zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, to Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI