III OSK 1916/24

III OSK 1916/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Rafał Stasikowski
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Sz 117/24 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2024-04-11
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 742
art. 93 ust. 4, art. 93 ust. 6, art. 93 ust. 7
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 105 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 117/24 w sprawie ze skargi D. Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stypendium dla osób niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 117/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stypendium dla osób niepełnosprawnych, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...].
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 20 października 2023 r. D. Z. (dalej: "strona", "skarżąca"), będąc wówczas studentką Uniwersytetu [...], na studiach pierwszego stopnia na kierunku wychowanie fizyczne, złożyła wniosek o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2023/2024.
Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia [...] listopada 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a.") oraz art. 86 ust. 2 oraz art. 93 ust. 4, 5, 6, 8 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm., zwana dalej: "p.s.w.n."), § 3 ust. 3-4, 6 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lipca 2023 r. w sprawie ustalenia Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2023/2024 (dalej: "Regulamin"), nie przyznała skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie.
Po rozpatrzeniu odwołania, Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] (dalej "organ II instancji") decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r., nr [...], na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 86 ust. 1-2 p.s.w.n., orzekła o umorzeniu postępowania wszczętego przez stronę w przedmiocie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie argumentując, że zarzuty skargi są chybione i całkowicie bezzasadne, a nadto nie poparte żadnymi dowodami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że sporne w sprawie pozostają trzy kwestie. Pierwsza związana jest z przyjętym przez organ II instancji założeniem, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, bowiem skarżąca utraciła status studenta, z uwagi na ukończenie studiów pierwszego stopnia. Druga kwestia związana jest z prezentowaną przez organ wykładnią art. 93 ust. 4 p.s.w.n., w świetle której powiązano sam okres studiowania przez studenta z uprawnieniem do ubiegania się przez niego o przyznanie świadczenia. Trzecia kwestia dotyczy zbadania przez organ okoliczności, czy niepełnosprawność skarżącej powstała w trakcie studiów, a także wykładnia art. 93 u. 7 p.s.w.n.
Oceniając przebieg postępowania Sąd nie podzielił oceny dokonanej przez organ II instancji. Zdaniem Sądu ukończenie studiów przez stronę skarżącą nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego dotyczącego prawa (świadczenia stypendialnego) przysługującego mu za okres, w którym był studentem. Należy uwzględnić charakter postępowania administracyjnego, związanego z tym, że dotyczy ono świadczenia (stypendium dla osób niepełnosprawnych) za ściśle określony okres. To determinuje ramy tego postępowania, ma wpływ na sposób ustalania stanu faktycznego i jego ocenę na tle przepisów prawa. Nie ulega wątpliwości, że w momencie złożenia ww. wniosku (październik 2023 r.) obowiązujący był rok akademicki 2023/2024, skarżąca była wówczas studentką studiów pierwszego stopnia Uniwersytetu [...]. Ukończenie tychże studiów przez skarżącą nastąpiło w następnym miesiącu, licząc od złożenia ww. wniosku. Okoliczności te wyznaczają granice okresu, za który skarżąca mogła ubiegać się o wnioskowane świadczenie. Wbrew zatem stanowisku organu II instancji, okoliczność ukończenia przez skarżącą studiów w dniu 23 listopada 2023 r. i to że aktualnie nie przysługuje jej status studenta, nie stanowi na gruncie sprawy zmiany stanu faktycznego wpływającej na rozstrzygnięcie w sprawie i skutkującej bezprzedmiotowością postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie podzielił dokonanej przez organy obu instancji wykładni art. 93 ust. 4 p.s.w.n., wedle której jedynym kryterium, jakie w zakresie zastosowania ww. przepisu powinno być ustalone, to okoliczność przez jaką ilość semestrów wnioskodawca mógł ubiegać się oświadczenie z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n., z tego względu, że posiadał status studenta. W ocenie Sądu, wadliwe jest założenie, że zawarte w art. 93 ust. 4 ustawy wyrażenie "świadczenie przysługuje" jest pojęciem tożsamym z wyrażeniem "posiada status studenta". Takie rozumienie tego wyrażenia nie wynika z treści przepisów p.s.w.n.
Sąd I instancji stwierdził, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, na podstawie danych zebranych w Zintegrowanym systemie informacji o nauce i szkolnictwie wyższym POL-on organ I instancji wywiódł, iż skoro skarżąca studiowała 26 semestrów licząc od 1 października 2015 r. do 30 września 2023 r., to zgodnie z aktualnym stanem prawnym nie posiada ona uprawnień do otrzymania stypendium. Organ niezasadnie skupił się jedynie na potrzebie ustalenia, przez jaki okres skarżąca posiadała status studenta. Jednakże całkowicie pominął ustalenie okresu pobierania przez skarżącą świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, co - zdaniem Sądu - o ile nie zachodzą wyłączenia, z ust. 3 i 4, co ma charakter kluczowy.
Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że należy w kontrolowanej sprawie mieć na względzie podnoszoną przez skarżącą przesłankę powstania u niej niepełnosprawności w trakcie trwania studiów. Analiza uzasadnień kontrolowanych decyzji prowadzi do wniosku, że organy obu instancji nie podjęły w tym kierunku jakichkolwiek wyjaśnień. Stanowisko w tym zakresie organ II instancji umieścił dopiero w odpowiedzi na skargę, a nie w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, co zapewne wynikało z dokonanej przez niego błędnej wykładni art. 93 ust. 4 p.s.w.n.
W niniejszej sprawie zdaniem Sądu co istotne, aktualnie skarżąca legitymuje się Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 9 sierpnia 2022 r. stwierdzającym, że jest ona całkowicie niezdolna do pracy. Śledząc zatem sytuację zdrowotną skarżącej, należy uznać, że w trakcie studiów stan zdrowia skarżącej uległ znacznemu pogorszeniu. Jak wynika z tych dokumentów oraz wyjaśnień skarżącej przedstawionych w uzasadnieniu skargi, pierwotnie została rozpoznana u skarżącej choroba astmy. Kolejne rozpoznanie wskazuje na występowanie u skarżącej od 2019 r. nowej jednostki chorobowej, zaliczanej do chorób przewlekłych, dalej postępującej – mukowiscydozy. Skarżąca powoływała się na zaświadczenie lekarza specjalisty z dnia 21 czerwca 2022 r.
Podsumowując, dokonana przez organy obu instancji wadliwa wykładnia przepisów prawa materialnego, nie pozostała bez wpływu na istotne naruszenie przepisów procedury administracyjnej (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), poprzez nieprzedstawienie pełnych ustaleń stanu faktycznego sprawy i jego oceny, mających istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, bowiem jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a."):
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z:
1. art. 93 ust. 4 p.s.w.n. poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie tj. uznanie, iż prawo do świadczenia w formie stypendium dla osób niepełnosprawnych należy wiązać z jego przyznaniem i pobieraniem nie zaś z okresem studiowania, podczas gdy należyta wykładnia nakazuje uznać, iż jedynym kryterium jakie w zakresie zastosowania art. 93 ust. 4 p.s.w.n. powinno być ustalone to okoliczność przez jaką ilość semestrów skarżąca mogła ubiegać się o świadczenie z tego względu, że posiada status studenta, bez względu na okres pobierania tego świadczenia bowiem świadczenia z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n. zostały ścisłe powiązane jedynie z okresem studiów nie zaś z okresem w jakim student rzeczywiście ze świadczeń korzystał.
2. art. 93 ust. 6 i art. 93 ust. 4 p.s.w.n. poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w mniejszej sprawie tj. uznanie, że poprzednie okresy studiowania skarżącej nie są wliczane do uprawnień warunkujących przyznanie świadczenia w formie stypendium dla osób niepełnosprawnych, podczas gdy należyta wykładania nakazuje uznać, iż w świetle art. 93 ust. 6 p.s.w.n. należy wliczyć wszystkie okresy studiowania skarżącej, także te które miały miejsce pod rządami przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.).
3. art. 93 ust. 7 i art. 93 ust. 4 i 6 p.s.w.n. poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie tj. uznanie, że w trakcie studiów stan zdrowia skarżącej uległ znacznemu pogorszeniu, bowiem jak wynika z dokumentów oraz wyjaśnień skarżącej przedstawionych w uzasadnieniu skargi, pierwotnie została rozpoznana u skarżącej choroba astmy a kolejne rozpoznanie wskazuje na występowanie od 2019 r. nowej jednostki chorobowej - mukowiscydozy i w takiej sytuacji niepełnosprawność skarżącej, którą obrazują orzeczenia, o których mowa w art. 89 p.s.w.n. należy oceniać jako świadczące o spełnieniu przesłanki w rozumieniu art. 93 ust. 7 p.s.w.n. podczas, gdy z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - lekkim Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 15 stycznia 2020 r., z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - umiarkowanym Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27 maja 2020 r. oraz z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - umiarkowanym Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 29 marca 2023 r. wynika, że niepełnosprawność skarżącej istnieje od 11 roku życia.
- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z:
- art. 105 § 1 k.p.a. wskutek błędnego przyjęcia, że ukończenie studiów przez skarżącą i to, że aktualnie nie przysługuje jej status studenta nie stanowi na gruncie sprawy zmiany stanu faktycznego wpływającego na rozstrzygnięcie i skutkujące bezprzedmiotowością postępowania dotyczącego przyznania świadczenia w formie stypendium dla osób niepełnosprawnych, podczas gdy nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania po stronie podmiotowej z uwagi na fakt, iż wprawdzie wniosek o przyznanie świadczenia w formie stypendium dla osób niepełnosprawnych został złożony w dniu 20 października 2023 r., ale skarżąca ukończyła studia stacjonarne pierwszego stopnia na kierunku wychowanie fizyczne w dniu 23 listopada 2023 r., a decyzja organu pierwszej instancji doręczona jej została w dniu 22 listopada 2023 r., a zatem w dacie wniesienia odwołania skarżąca nie miała już statusu studenta, co miało istotny wpływ na wynik sprawy uniemożliwiając Sądowi oddalenie skargi.
Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie Komisja wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także oświadczyła, że zrzeka się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną D. Z. wniosła o jej oddalenie, zwolnienie z kosztów postępowania kasacyjnego, a także rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Przede wszystkim jako zasadny ocenić należy zarzut naruszenia przepisów postępowania, mający istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. wskutek błędnego przyjęcia, że ukończenie studiów przez skarżącą i to, że aktualnie nie przysługuje jej status studenta nie stanowi na gruncie sprawy zmiany stanu faktycznego wpływającego na rozstrzygnięcie i skutkujące bezprzedmiotowością postępowania dotyczącego przyznania świadczenia w formie stypendium dla osób niepełnosprawnych, podczas gdy nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania po stronie podmiotowej z uwagi na fakt, iż wprawdzie wniosek o przyznanie świadczenia w formie stypendium dla osób niepełnosprawnych został złożony w dniu 20 października 2023 r., ale skarżąca ukończyła studia stacjonarne pierwszego stopnia na kierunku wychowanie fizyczne w dniu 23 listopada 2023 r., a decyzja organu pierwszej instancji doręczona jej została w dniu 22 listopada 2023 r., a zatem w dacie wniesienia odwołania skarżąca nie miała już statusu studenta, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Jak jednoznacznie wynika z art. 86 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. tylko student może ubiegać się o pomoc materialną m.in. w formie stypendium socjalnego. Stypendium jest więc pomocą finansową w postaci okresowego bądź jednorazowego świadczenia (najczęściej) pieniężnego spełnianego na rzecz określonej osoby (charakteryzującej się określaną prawnie relewantną cechą np. studenta, doktoranta), które ma na celu wspomagać ją w działaniach zmierzających do osiągnięcia określonego celu (np. zdobycia wyższego wykształcenia – tytułu magistra). Co istotne, zgodnie z brzmieniem art. 87 ust. 1 cyt. ustawy stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Nadto, jak wynika z art. 93 ust. 1 p.s.w.n. stypendium socjalne przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Natomiast nie przysługują one studentowi posiadającemu tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny (art. 93 ust. 3 pkt 1 powołanej ustawy). Co więcej to na samym studencie ubiegającym się o takie świadczenie albo otrzymującym takie stypendium ciąży obowiązek niezwłocznego powiadomienia uczelni o wystąpieniu okoliczności powodującej utratę prawa do świadczenia (np. uzyskanie tytułu zawodowego magistra – art. 94 ust. 1 cyt. ustawy).
Status studenta traci się m.in. z chwilą ukończenia studiów (czyli w dniu złożenia egzaminu dyplomowego i uzyskania np. tytułu magistra, a w przypadku kierunków: lekarskiego, stomatologicznego i weterynarii – będzie to data złożenia ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu). Osoba ubiegająca się o stypendium socjalne musi więc posiadać status studenta w chwili przyznawania tego stypendium przez organ. Tymczasem skarżąca utraciła status studenta w toku procedowania przez organy stypendialne i przed wydaniem ostatecznej decyzji o przyznaniu albo odmowie przyznania stypendium.
Niewątpliwie celem przyznania stypendium jest pomoc materialna państwa dla studenta, w jego rozwoju, nauce, umożliwieniu ukończenia studiów i osiągnięciu tytułu magistra lub mu równoważnych. Nie można zatem utożsamiać stypendium ze swoistym świadczeniem społecznym przynależnym wnioskodawcy w oderwaniu od celu i funkcji jaką ma ono realizować (pomoc materialna dla studenta). Nie jest ono świadczone byłemu studentowi po zrealizowaniu celu jakim jest ukończenie studiów i osiągnięcie tytułu magistra. Tym samym zasadnie organ odwoławczy stwierdził bezprzedmiotowość postępowania ze względów podmiotowych i umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Jako zasadny ocenić także należy, zarzut naruszenia art. 93 ust. 4 p.s.w.n. przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie tj. uznanie, iż prawo do świadczenia w formie stypendium dla osób niepełnosprawnych należy wiązać z jego przyznaniem i pobieraniem nie zaś z okresem studiowania.
Podstawy i tryb przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów reguluje art. 86 i następne, a w tym także art. 93 p.s.w.n. Przepis ten nowelizacją ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232) uległ zmianie. Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 grudnia 2021 r. Przed tą datą zgodnie z treścią art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. świadczenia objęte art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ww. ustawy przysługiwały na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Po tej nowelizacji nastąpiła zmiana tej regulacji. Zgodnie z treścią art. 93 ust. 4 p.s.w.n. łączny okres, przez który przysługują świadczenia objęte treścią art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów i 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Przedłożenie tego okresu o 2 semestry następuje, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów (art. 93 ust. 5 p.s.w.n.). Zgodnie zaś z treścią art. 93 ust. 6 ww. ustawy do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5 tego przepisu, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Ponadto w przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr. Zaprezentowany pogląd znajduje uzasadnienie w wyrokach wydawanych wobec stanów faktycznych i prawnych kształtowanych po dniu 18 grudnia 2021 r. (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt III OSK 2081/24; wyrok NSA z 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt III OSK 2033/24; wyrok NSA z 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt III OSK 2798/23; wyrok NSA z 11 marca 2025 r. sygn. akt III OSK 2890/23; wyrok NSA z 11 czerwca 2025 r. sygn. III OSK 2447/23).
Zasadnie zatem strona skarżąca kasacyjnie wskazała, że prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje uznać, iż jedynym kryterium jakie w zakresie zastosowania art. 93 ust. 4 p.s.w.n. powinno być ustalone to okoliczność przez jaką ilość semestrów skarżąca mogła ubiegać się o świadczenie z tego względu, że posiada status studenta, bez względu na okres pobierania tego świadczenia bowiem świadczenia z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n. zostały obecnie ścisłe powiązane jedynie z okresem studiów nie zaś z okresem w jakim student rzeczywiście ze świadczeń korzystał.
Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że w tej sprawie organy stypendialne Uczelni zobowiązane były stosować ww. treść art. 93 ust. 4 p.s.w.n. w wersji obowiązującej od dnia 18 grudnia 2021 r. bowiem wniosek o przyznanie stypendium został złożony w dniu 20 października 2023 r.
W konsekwencji zasadny jest zarzut naruszenia art. 93 ust. 6 i art. 93 ust. 4 p.s.w.n. poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w mniejszej sprawie tj. uznanie, że poprzednie okresy studiowania skarżącej nie są wliczane do uprawnień warunkujących przyznanie świadczenia w formie stypendium dla osób niepełnosprawnych. Ustawa nowelizująca w swej treści nie zawierała przepisów intertemporalnych odnoszących się do studentów, którzy swoje studia rozpoczęli wcześniej - przed nowelizacją ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 20 lipca 2018 r., czy nawet w trakcie obowiązywania ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Jedyne wyjątki dotyczyły dwóch przypadków. Pierwszy z nich odnosił się do studentów odbywających studia w roku akademickim 2018/2019, albowiem stosownie do art. 270 ust. 1 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ubieganie się o pomoc materialną, zakwaterowanie i wyżywienie odbywało się na zasadach dotychczasowych tj. określonych ustawą z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Drugi wyjątek dotyczył świadczeń przyznawanych w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w oparciu o art. 16 ustawy z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, do których zastosowanie miały przepisy dotychczasowe, tj. art. 93 ust. 4 ustalający sześcioletni okres przysługiwania świadczenia, który liczony był jako faktyczny czas pobierania tego świadczenia, a nie okres studiowania. W niniejszej sprawie nie zachodził zatem żaden z powyższych dwóch przypadków.
Naczelny Sąd Administracyjny przychyla się do stanowiska wyrażonego przez organ w skardze kasacyjnej, z którego wynika, że do okresu 12 semestrów o którym mowa w art. 93 ust. 4 ustawy należy wliczać wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach (także te rozpoczęte przed wejściem w życie ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). Niczym nieuzasadniona jest bowiem wykładnia sprowadzająca się do możliwości nieuwzględnienia przy rozpoznawaniu wniosków studentów o przyznanie świadczeń materialnych na gruncie przepisów ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce okresów odbywania studiów sprzed wejścia w życie przepisów tejże ustawy. Wykładnia dopuszczająca liczenie okresu odbywania studiów niejako od nowa począwszy od 1 października 2019 r. na gruncie obowiązującej ustawy, prowadziłaby do umożliwienia takim studentom pobierania świadczeń finansowych przez okres znacznie przekraczający limit 12 semestrów wyznaczonych normą art. 93 ust. 4 ustawy, co godziłoby jednocześnie w konstytucyjną zasadę równości, wskutek dyskryminacji studentów rozpoczynających studia pod rządami ustawy z 20 lipca 2018 r., w zestawieniu ze studentami, którzy rozpoczęli studia w uprzednio obowiązującym reżimie prawnym na gruncie ustawy z 27 lipca 2005 r. Zasadnie zatem organ odwoławczy wskazał, że należyta wykładnia nakazuje uznać, iż w świetle art. 93 ust. 6 p.s.w.n. należy wliczyć wszystkie okresy studiowania skarżącej, także te które miały miejsce pod rządami przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.).
Przede wszystkim podkreślić należy, że wobec braku innych regulacji intertemporalnych, zastosowanie ma zasada aktualności. Organy stypendialne mają więc obowiązek stosować stan faktyczny i prawny z chwili wydawania decyzji stypendialnej. Niewątpliwie orzekający w sprawie organ stosował stan prawny obowiązujący w chwili orzekania, który nakazuje uwzględniać stan faktyczny z tego właśnie momentu, a nie ukształtowany przed dniem wejście w życie nowelizacji ustawy. Taka sytuacja nie ma miejsca na tle przedmiotowej regulacji. Ustawa nakazuje organom stypendialnym rozpatrzyć wniosek stypendialny (to jest prawnie relewantny element, determinujący wszczęcie i prowadzenie postępowania) wedle stanu faktycznego z chwili orzekania o nim. Fakt, że wśród okoliczności stanu faktycznego ustawodawca odwołuje się do liczby semestrów, przez które wnioskodawca wcześniej studiował nie oznacza jeszcze retroaktywnego działania ustawy. Jak wynika z ustaleń organów stypendialnych skarżąca łącznie na studiach pierwszego stopnia studiowała 26 semestrów, licząc od 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2023 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, czego w istocie skutecznie nie zakwestionowała skarżąca, a następnie po jego wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu, dokonał właściwej subsumcji przepisu prawa przeprowadzając jego prawidłową wykładnię w oparciu o stan prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji. Poddana kontroli sądowej decyzja pozbawiona była zatem dowolności.
Natomiast zarzut naruszenia art. 93 ust. 7 i art. 93 ust. 4 i 6 p.s.w.n. przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie uznać należy za niezasadny. Jak wskazano wyżej naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091). Analiza treści tego zarzutu skargi kasacyjnej oraz jego uzasadnienia wykazuje, że w istocie skarżący kasacyjnie zarzuca nie tyle błędną wykładnię tych przepisów, co ich niewłaściwe zastosowanie w odniesieniu do okoliczności faktycznych sprawy. Jednak uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada lub nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje bowiem ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy - podważa prawidłowość dokonanej przez Sąd I instancji oceny stanu faktycznego tj. momentu kiedy powstała niepełnosprawność skarżącej. W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię – niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Jednocześnie nie został w zarzutach skargi kasacyjnej skutecznie zakwestionowany stan faktyczny przyjęty w niniejszej sprawie. Z tego powodu omawiany zarzut okazał się niezasadny.
Ubocznie jedynie stwierdzić należy, że zgodnie z brzmieniem art. 93 ust. 7 p.s.w.n. niepełnosprawność, która uprawniać będzie do dodatkowych 12 semestrów stypendium, musi powstać w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest zasadna i na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz oddalił skargę.
Jednocześnie uwzględniając charakter sprawy Sąd na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz strony skarżącej kasacyjnie.