III OSK 355/26

III OSK 355/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
658
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
I SAB/Op 92/25 - Postanowienie WSA w Opolu z 2025-12-18
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 58 § 1 pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 grudnia 2025 r. sygn. akt I SAB/Op 92/25 odrzucającego skargę Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach na bezczynność Rektora Politechniki Opolskiej w przedmiocie stwierdzenia nieważności dyplomu potwierdzającego nadanie tytułu zawodowego licencjata postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z 18 grudnia 2025 r. sygn. akt I SAB/Op 92/25, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej zwanej p.p.s.a.) odrzucił skargę Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach na bezczynność Rektora Politechniki Opolskiej w przedmiocie stwierdzenia nieważności dyplomu potwierdzającego nadanie tytułu zawodowego licencjata.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarga jest niedopuszczalna. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Gliwicach pismem z 17 stycznia 2025 r. zwrócił się do organu o wszczęcie postępowania administracyjnego, mającego na celu usunięcie stanu niezgodnego z prawem, przez stwierdzenie nieważności dyplomu wydanego M. O. 10 lipca 2015 r., potwierdzającego nadanie mu tytułu zawodowego licencjata. Prokurator powołał się na niesamodzielne przygotowanie pracy dyplomowej, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Opolu z 5 stycznia 2021 r., sygn. akt II K 617/20, którym Sąd ten warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko M. O., czym przesądził, że ww. popełnił zarzucone mu przestępstwo z art. 272 k.k., polegające na tym, że 29 czerwca 2015 r. w O. wyłudził poświadczenie nieprawdy w postaci dyplomu potwierdzającego nadanie tytułu licencjata Politechniki Opolskiej.
Sąd zauważył, że Prokurator złożył również sprzeciw datowany na dzień 16 stycznia 2025 r., którym domagał się wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w sprawie z wniosku M. O. o nadanie mu tytułu zawodowego licencjata.
Dalej Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 12 lutego 2025 r., nr RR/173/2025, organ wszczął w jednej sprawie postępowanie obejmując nim – co wynika tak z podstawy jak i z uzasadnienia postanowienia, zarówno sprzeciw jak i wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego mającego na celu usunięcie stanu niezgodnego z prawem, przez stwierdzenie nieważności dyplomu wydanego 10 lipca 2025 r. Postępowanie w tej sprawie organ zakończył decyzją z 27 marca 2025 r., nr RR/349/2025, mocą której uchylił decyzję Komisji egzaminu dyplomowego z 8 lipca 2015 r., dotyczącą nadania M. O. tytułu zawodowego licencjata i odmówił nadania ww. studentowi tytułu zawodowego licencjata oraz wydania dyplomu potwierdzającego uzyskanie tytułu zawodowego licencjata.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu I instancji skarga była niedopuszczalna. Odwołując się do uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, Sąd uznał, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania przez wydanie decyzji ostatecznej, stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny. Ponieważ organ przed wniesieniem skargi na bezczynność wydał decyzję, którą rozpoznał złożony przez Prokuratora wniosek, to ustalenie to przesądzało o niedopuszczalności skargi. Sąd zauważył, że sprzeciw to nadzwyczajny środek prawny przysługujący tylko prokuratorowi od decyzji ostatecznej w administracyjnym toku postępowania. Sprzeciw nie stanowi jednak samodzielnego środka zaskarżenia ostatecznych decyzji administracyjnych, lecz jest wspólnym określeniem kilku różnych środków prawnych. Rozpatrzenie sprzeciwu następuje w postępowaniu prowadzonym w jednym z trybów nadzwyczajnych z udziałem wszystkich stron i innych uczestników postępowania. Postępowanie zainicjowane przez Prokuratora dwoma środkami, tj. sprzeciwem i wnioskiem opisanym powyżej, toczyło się w ramach jednej sprawy i jednego postępowania, i zakończyło się wydaniem decyzji z 27 marca 2025 r.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł Prokurator, zaskarżając je w całości. Zarzucił naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, przez odrzucenie skargi z uwagi na jej niedopuszczalność z innych przyczyn, aniżeli wymienionych w art. 58 § 1 pkt 1 – 5a p.p.s.a., w związku z przyjęciem, że organ nie pozostaje w bezczynności, bowiem decyzją z 27 marca 2025 r. załatwił on sprawę w sposób ostateczny, zanim skarga została wniesiona, w sytuacji gdy skarga wniesiona została w chwili, w której organ administracji publicznej pozostawał w bezczynności, ponieważ decyzja z 27 marca 2025 r. nie załatwiła co do meritum sprawy administracyjnej, objętej wnioskiem Prokuratora, co sprawia, że nie zachodziła podstawa do odrzucenia skargi, przy czym uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W oparciu o tak sformułowany zarzut Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż Sąd I instancji błędnie przyjął, że organ nie tylko wszczął postępowanie zgodnie z żądaniem wniosku, ale także zakończył je decyzją ostateczną. Wbrew zapatrywaniu Sądu, wniesione przez Prokuratora środki prawne w postaci sprzeciwu i wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego nie dotyczą tej samej sprawy administracyjnej. Organ rozpatrzył wyłącznie wniosek o wznowienie postępowania, co stanowi odrębny przedmiot sprawy od sprawy zainicjowanej sprzeciwem dotyczącym stwierdzenia nieważności dyplomu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Nie zachodzi też żadna z przesłanek z art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu, kontrolując zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonej podstawy kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zasadny jest zawarty w niej zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Jak to trafnie wywodzi Prokurator w skardze kasacyjnej, wbrew zapatrywaniu Sądu I instancji, wniesione przez Prokuratora środki prawne w postaci sprzeciwu i wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego nie dotyczą tej samej sprawy administracyjnej. Co prawda zgodzić należy się z Sądem I instancji, że sprzeciw nie stanowi samodzielnego środka zaskarżenia ostatecznych decyzji administracyjnych, lecz jest wspólnym określeniem kilku różnych środków prawnych, a jego rozpatrzenie następuje w postępowaniu prowadzonym w jednym z trybów nadzwyczajnych z udziałem wszystkich stron i innych uczestników postępowania. Niemniej w niniejszym postępowaniu Prokurator zwrócił się do organu o zainicjowanie dwóch postępowań nadzwyczajnych, tj. w sprawie wznowienia postępowania i w sprawie stwierdzenia nieważności dyplomu.
W okolicznościach niniejszej sprawy organ rozpatrzył wyłącznie wniosek o wznowienie postępowania, co stanowi odrębny przedmiot sprawy od sprawy zainicjowanej sprzeciwem dotyczącym stwierdzenia nieważności dyplomu. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 17 stycznia 2025 r. Prokurator zwrócił się do organu o wszczęcie postępowania administracyjnego, mającego na celu usunięcie stanu niezgodnego z prawem, przez stwierdzenie nieważności dyplomu wydanego M. O. 10 lipca 2015 r., potwierdzającego nadanie mu tytułu zawodowego licencjata. Wniosku tego miało dotyczyć postanowienie organu z 12 lutego 2025 r., nr RR/173/2025, którym – wbrew ocenie Sądu I instancji – organ wyłącznie postanowił wznowić postępowanie administracyjne w sprawie nadania tytułu zawodowego licencjata. Zdaniem NSA ustalenie to wynika jasno z treści rozstrzygnięcia i podstawy prawnej, odwołującej się do art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. Co prawda w treści postanowienia wskazano, że zostało ono wydane w następstwie otrzymania dwóch pism Prokuratora, tj. wniosku oraz sprzeciwu. Niemniej w dalszej części rozważań organ wprost odwołuje się wyłącznie do trybu wznowienia postępowania. Tym samym nawet błędne uzasadnienie postanowienia przez organ nie zmienia oceny, iż – według treści rozstrzygnięcia i podanej podstawy prawnej – organ odniósł się wyłącznie do wniosku o wznowienie postępowania, nie rozstrzygając w przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności dyplomu.
Co istotne, decyzja z 27 marca 2025 r., nr RR/349/2025, która w ocenie Sądu I instancji miała zakończyć postępowanie zainicjowane zarówno wnioskiem Prokuratora o wznowienie postępowania i sprzeciwem zawierającym żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, w treści sentencji odnosi się wyłącznie do uchylenia decyzji Komisji egzaminu dyplomowego z 8 lipca 2015 r., dotyczącej nadania M. O. tytułu zawodowego licencjata i odmowy nadania ww. studentowi tytułu zawodowego licencjata oraz wydania dyplomu potwierdzającego uzyskanie tytułu zawodowego licencjata. Decyzją tą nie rozpoznano natomiast żądania stwierdzenia nieważności ww. dyplomu. Podstawą prawną decyzji jest art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., a w uzasadnieniu decyzji organ odnosi się wyłącznie do żądania zawartego w piśmie Prokuratora z 16 stycznia 2025 r., dotyczącego wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w sprawie z wniosku M. O. o nadanie mu tytułu zawodowego licencjata.
Podsumowując, wbrew ustaleniom Sądu I instancji, nie jest prawdą iż "przedmiotem jednego postępowania [organ] uczynił – jak wynika z podstawy i uzasadnienia postanowienia z 12 lutego 2025 r. – zarówno wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie nadania tytułu zawodowego, jak i stwierdzenia nieważności dyplomu". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza zarówno ww. postanowienia, jak i decyzji z 27 marca 2025 r., wyraźnie wskazuje, iż organ nie odniósł się i ostatecznie nie uczynił przedmiotem zakończonego decyzją ostateczną postępowania sprawy ze sprzeciwu dotyczącego stwierdzenia nieważności dyplomu wydanego M. O. 10 lipca 2015 r., potwierdzającego nadanie mu tytułu zawodowego licencjata. Tym samym bezprzedmiotowe są rozważania Sądu I instancji dotyczące zastosowania art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Na marginesie należy zauważyć, iż powyższej oceny nie zmienia fakt, iż na mocy decyzji z 27 marca 2025 r. organ uchylił decyzję Komisji egzaminu dyplomowego z 8 lipca 2015 r., dotyczącą nadania M. O. tytułu zawodowego licencjata i odmówił nadania ww. studentowi tytułu zawodowego licencjata oraz wydania dyplomu potwierdzającego uzyskanie tytułu zawodowego licencjata. Co prawda na chwilę obecną dyplom objęty sprzeciwem zawierającym żądanie stwierdzenia nieważności został wyeliminowany z obrotu prawnego. Nie zmienia to jednak ustalenia, iż postępowanie zainicjowane sprzeciwem Prokuratora powinno doczekać się reakcji organu. Stwierdzenie nieważności wywołuje skutek ex tunc, będąc środkiem prawnym dalej idącym aniżeli wznowienie postępowania, co powoduje iż w sytuacji zaistnienia przesłanki zarówno do wznowienia postępowania, jak i stwierdzenia nieważności decyzji, pierwszeństwo ma postępowanie z art. 156 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, że "skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji jest wyeliminowanie jej z obrotu prawnego z mocą wsteczną (ex tunc) - od chwili jej wydania, tak, jakby nigdy nie powstała. Uchylenie natomiast aktu prawnego oznacza jego wyeliminowanie od daty uchylenia - ze skutkiem ex nunc. Do tego czasu akt prawny pozostaje natomiast w obrocie i wywołuje skutki prawne. W sytuacji uprzedniego uchylenia aktu administracyjnego brak jest bezprzedmiotowości postępowania nieważnościowego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Uchylona decyzja nadal może być zastosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej uchylenie, a tylko w trybie stwierdzenia nieważności możliwa jest całkowita eliminacja decyzji z obrotu" (tak np. wyrok WSA w Warszawie z 26 maja 2017 r., VII SA/Wa 1547/16).
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.