III OSK 347/22

III OSK 347/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski
Olga Żurawska - Matusiak /sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 2004/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-08-11
Skarżony organ
Prezes Agencji Mienia Wojskowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 133
art.21 ust.1 i 2, art.21 ust.6 pkt 3, art.48 d ust.12, ust.13
Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
art.184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant starszy asystent sędziego Aleksandra Kraus po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2004/20 w sprawie ze skargi P.P. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia 28 lipca 2020 r. nr BP-DZ.413.28.2020/2 w przedmiocie zwrotu świadczenia mieszkaniowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P.P. na rzecz Prezesa Agencji Mienia Wojskowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 sierpnia 2021 r., II SA/Wa 2004/20, oddalił skargę P. P. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z 28 lipca 2020 r., nr BP-DZ.413.28.2020/2, w przedmiocie zwrotu świadczenia mieszkaniowego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.
P. P. (dalej: "skarżący"), pełniąc służbę w Jednostce Wojskowej nr [...] w [...] , 25 sierpnia 2010 r. wystąpił do Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej we [...] (dalej: "organ pierwszej instancji") z wnioskiem o wypłatę świadczenia mieszkaniowego. We wniosku oświadczył, że ani on ani jego małżonka nie nabyli lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa, Wojskowej Agencji Mieszkaniowej lub jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia.
Organ pierwszej instancji rozpatrzył wniosek skarżącego pozytywnie, umieszczając skarżącego na wykazie żołnierzy zawodowych do wypłaty świadczenia, począwszy od 19 sierpnia 2010 r.
Skarżący 10 stycznia 2018 r. wystąpił z kolejnym wnioskiem o wypłatę przedmiotowego świadczenia, w którym wskazał, że jego małżonka S. P. posiada na własność lokal mieszkalny, który nie został nabyty od Skarbu Państwa, Agencji lub jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia.
W piśmie z 9 grudnia 2019 r. skarżący oświadczył, że jego małżonka nabyła od Gminy [...] lokal mieszkalny z 90 % bonifikatą.
Wobec powyższego, organ pierwszej instancji, na podstawie art. 48 d ust. 13 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2018 r. poz. 2356 z późn. zm., dalej: "ustawa o zakwaterowaniu"), wezwał skarżącego do zwrotu wypłaconego nienależnie świadczenia mieszkaniowego w łącznej kwocie 60.166,45 zł. Organ wskazał, że zgodnie z art. 21 ust. 6 ustawy o zakwaterowaniu, świadczenie mieszkaniowe nie przysługuje żołnierzowi w przypadku jeżeli on lub jego małżonek nabyli lokal mieszkalny od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia.
Skarżący nie zwrócił żądanej kwoty, co skutkowało wydaniem przez organ pierwszej instancji w oparciu 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, decyzji z 4 czerwca 2020 r., nr OX-DZ.413.1.2020/18, orzekającej o nadpłaceniu przez organ na rzecz skarżącego w okresie od 19 sierpnia 2010 r. do 30 listopada 2019 r. kwoty 60.166,45 zł. tytułem świadczenia mieszkaniowego, zobowiązującej jednocześnie skarżącego do jego zwrotu.
Prezes Agencji Mienia Wojskowego (dalej: "organ drugiej instancji"), po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją z 28 lipca 2020 r., nr BP-DZ.413.28.2020/2, na podstawie art. 21 ust. 6 pkt 3 i art. 48d ust. 12 ustawy o zakwaterowaniu, utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.
Organ drugiej instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie fakt, że skarżący pozostawał w związku małżeńskim z S.P., która nabyła lokal mieszkalny w 2006 r. od Gminy [...] na podstawie uchwały Rady Gminy [...] z [...] marca 2003 r. z 90 % bonifikatą - jest okolicznością bezsporną. To, że lokal został nabyty przez żonę skarżącego przed zawarciem związku małżeńskiego oraz rozpoczęciem służby nie ma wpływu na utratę prawa do zakwaterowania w rozstrzyganej sprawie, bowiem celem tego przepisu jest uniemożliwienie kolejnego zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych przy udziale państwa, a nadto nie zawiera on żadnej cezury czasowej. Organ, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że ustawodawca, ograniczając prawo żołnierza zawodowego do zakwaterowania w przypadku, gdy nabył on lokal mieszkalny z bonifikatą, objął tą przesłanką wszelkie stany faktyczne, niezależnie od daty nabycia lokalu, czy też jego późniejszej sprzedaży. W tej sytuacji, bez znaczenia pozostawała okoliczność, czy do nabycia lokalu doszło przed powołaniem żołnierza do zawodowej służby wojskowej, czy w trakcie jej pełnienia oraz czy lokal ten stanowił własność żołnierza w dacie wejścia w życie znowelizowanych przepisów. W dacie składania wniosku o wypłatę świadczenia mieszkaniowego skarżący spełniał bowiem negatywne przesłanki wyłączające dopuszczalność prawa do zakwaterowania w tym wypłaty świadczenia mieszkaniowego, co w konsekwencji skutkuje koniecznością zwrotu przez skarżącego nienależnie wypłaconego świadczenia.
Skarżący na powyższą decyzję złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który przywołanym powyżej wyrokiem z 11 sierpnia 2021 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 zm., dalej "p.p.s.a"), orzekł o jej oddaleniu.
Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że żołnierzowi nie przysługuje wypłata świadczenia mieszkaniowego, o którym mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu, jeżeli on lub jego małżonek nabyli lokal mieszkalny od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie żona skarżącego skorzystała z takiego uprawnienia, nabywając z zasobów Gminy [...] lokal mieszkalny przy zastosowaniu 90% bonifikaty. W tak ukształtowanych okolicznościach faktycznych sprawy, niewątpliwie spełniona została przesłanka negatywna do wypłaty skarżącemu świadczenia mieszkaniowego, określona w art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu.
W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały zatem prawidłowej interpretacji, zarówno art. 21 ust, 1 i 2, jak również art. 21 ust. 6 pkt 3 ww. ustawy, stwierdzając, że skarżącemu nie przysługuje prawo do zakwaterowania. WSA w Warszawie wskazując na wypracowane na kanwie art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu orzecznictwo sądów administracyjnych zgodził się również z organami, iż nabycie przez małżonków lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa, Agencji lub jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia - bez względu na datę nabycia takiego lokalu, małżeński ustrój majątkowy między małżonkami w dacie nabycia lokalu, okoliczność czy lokal ten pozostaje nadal własnością małżonka, czy też nie, a także bez względu na okoliczność, czy małżonek w dacie nabycia lokalu pozostawał w związku małżeńskim z wnioskodawcą, czy też nie - traktowana była jako przeszkoda w uznaniu, że żołnierzowi zawodowemu przysługuje prawo do zakwaterowania, w tym także do wypłaty świadczenia mieszkaniowego, o którym mowa w art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zamiarem ustawodawcy było szerokie ujęcie omawianego wyłączenia, obejmujące przypadki, gdy żołnierzowi lub jego małżonkowi kiedykolwiek udzielono pomocy ze środków publicznych na cele mieszkalne tam wskazane. Oczywistym jest też, że podobnie jak w pozostałych przypadkach wymienionych w art. 21 ust. 6 ustawy, w których żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje prawo do zakwaterowania, wskazane zdarzenia dotyczyć mogą zdarzeń zaistniałych w przeszłości, przed datą wprowadzenia zmiany ustawy, która obowiązuje od 1 lipca 2010 r. Taka wykładnia art. 21 ust. 6 pkt 3 powołanej ustawy pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji, z której wynika, że w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy prawa obowiązujące w dniu wydania decyzji. Od tej reguły mogą zostać wprowadzone odstępstwa przepisami przejściowymi, które mogą ograniczyć moc przepisów prawa w czasie, przez wyłączenie stosowania danych przepisów do zdarzeń prawnych mających miejsce przed wejściem ich w życie. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 22 stycznia 2010 r. zmieniającej ustawę o zakwaterowaniu sił zbrojnych (Dz. U. 2010, Nr 28 poz. 143, dalej: "ustawa nowelizująca"), do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostatecznymi decyzjami administracyjnymi lub zawarciem umowy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 ustawy (tj. ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP), w brzmieniu dotychczasowym. Art. 18 ust. 1 ustawy nowelizującej nie przyjął zatem ograniczenia mocy obowiązującej przepisów zmienionych, w tym art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy, do zdarzeń prawnych powstałych po ich wejściu w życie.
Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego okoliczność, iż nabycie przedmiotowego lokalu mieszkalnego nastąpiło przed zawarciem związku małżeńskiego, nie ma znaczenia dla konieczności zwrotu świadczenia.
Tym samym, skoro skarżący otrzymał świadczenie mieszkaniowe, mimo istnienia negatywnej przesłanki do jego realizacji, to okoliczność ta jest decydującą w sprawie i w oparciu o dyspozycję art. 48d ust. 12 w związku z ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu zobowiązywała ona organ pierwszej instancji do wydania decyzji o zwrocie świadczenia mieszkaniowego wypłaconego nienależnie.
Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości oraz zarzucając orzeczeniu:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. cp.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niewyjaśnienie istoty sprawy, a to okoliczności, na których organ drugiej instancji oparł swoje ustalenia wydając zaskarżoną decyzję, w takim zakresie w jakim naruszenie to objęte zostało zarzutami naruszenia przepisów postępowania administracyjnego podniesionymi w skardze do WSA w Warszawie;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji powinien był uwzględnić skargę i uchylić wydane w sprawie decyzje organów obu instancji, wobec stwierdzenia braku wystąpienia w okolicznościach sprawy materialno-prawnej przesłanki z art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu;
3. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak ustosunkowania się w merytorycznie wyczerpującej formie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze na decyzję organu drugiej instancji, a dotyczących istoty sprawy, podczas gdy powołany przepis nakłada na sąd orzekający obowiązek podania w uzasadnieniu wydanego orzeczenia argumentacji odnoszącej się do podniesionych w skardze zarzutów;
II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu w zw. z art. 1 § 1 oraz art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuprawnionymi przyjęciu, że nabycie przez małżonkę skarżącego w okolicznościach sprawy lokalu mieszkalnego z bonifikatą, stanowi negatywną przesłankę do wypłaty świadczenia mieszkaniowego skarżącemu, mimo, że w dniu nabycia nie była ona nawet kandydatką na żonę skarżącego, a nabyty lokal mógł zaspokoić wyłącznie jej potrzeby mieszkaniowe, co prowadzi do błędnego systemowo wniosku, że konkretne okoliczności powstania, a to: czas i sposób oraz jakość, majątku osobistego małżonka żołnierza zawodowego nie stanowią prawnie relewantnej przesłanki przy realizacji prawa żołnierza zawodowego do zakwaterowania;
2. art. 21 ust. 6 pkt 3 w zw. z art. 21 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu w zw. z art. 1 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu nieuprawnionej (rozszerzającej) wykładni przepisów ustawy, poprzez wyinterpretowanie rozszerzającego wyjątku od zasady przysługiwania żołnierzowi zawodowemu prawa do zakwaterowania i przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że przepis posługuje się pojęciem "małżonek" bezwarunkowo, ergo faktycznym oparciu negatywnego dla strony rozstrzygnięcia na nieistniejącej negatywnej przesłance ziszczającej się w sytuacji, gdy "żołnierz lub jego małżonek" niezależnie daty małżeństwa, skorzystał z jednej z form pomocy na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, o której mowa w art. 21 ust. 6 pkt 1-5 ustawy o zakwaterowaniu, co prowadzi do wyniku negującego sens i cel instytucji wskazanych w ustawie o zakwaterowaniu, a jednocześnie godzi w instytucję małżeństwa i przeczy zasadzie równości obywateli wobec prawa.
Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz obu wydanych w sprawie decyzji administracyjnych Jednocześnie zawnioskował o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżącego kosztów zastępstwa procesowego wskazując, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to z zasady w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługiwały na uwzględnienie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. należy podkreślić, że zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. może być uzasadniony, jeżeli sąd nie zauważy lub nie weźmie pod uwagę niewskazanego w skardze naruszenia lub niezastosowania istotnego dla sprawy przepisu prawnego albo pominie ważną okoliczność faktyczną. Chodzi zatem o takie sytuacje, które wskazują na to, że w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku, względnie gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy zarzuty bądź powołała dowody, które zostały przez sąd wojewódzki pominięte (por. np. wyrok NSA z 12 czerwca 2018 r., II GSK 96/17), nie zaś o przypadki, w których Sąd ocenił wszystkie doniosłe prawnie okoliczności w ramach prawidłowo przyjętego stanu sprawy, jednakże ocena ta była błędna (popełniony został błąd wykładni lub subsumcji). Ponadto, ponieważ jest to zarzut naruszenia przepisów postępowania, na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zamierzony skutek może odnieść jedynie taki zarzut, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Niezależnie zatem od wskazania istoty zarzutu, strona skarżąca kasacyjnie winna przeprowadzić argumentację w kierunku wykazania wpływu tego naruszenia na treść orzeczenia, a ponadto wykazania poprzez odwołanie się do oszacowania skali tego wpływu, że wpływ ten mógł być istotny dla treści tego rozstrzygnięcia. Dopiero spełnienie tych warunków daje podstawę do rozważenia zasadności tego zarzutu przez Sąd odwoławczy.
W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie podnosi, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a., zgłoszonych wobec niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału w sprawie i niepodjęcia niezbędnych czynności koniecznych dla ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy.
W istocie Sąd pierwszej instancji nie odniósł się szczegółowo do tak określonego zarzutu, jednakże przyjął, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. To zaś prowadzi do wniosku, że powyższy zarzut był przez Sąd analizowany. Nadto z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jakie elementy stanu faktycznego sprawy zostały przyjęte przez Sąd jako relewantne w sprawie. Sąd uwzględnił, że lokal został nabyty z 90 % bonifikatą przez małżonkę skarżącego jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego ze skarżącym. Podkreślenia wymaga, że określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepisy prawa materialnego będące podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Celem każdego postępowania wyjaśniającego nie jest ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych łączących się z daną sprawą, lecz okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy z punktu widzenia norm prawa materialnego znajdujących w tej sprawie zastosowanie. Żaden organ nie ma obowiązku przeprowadzenia wszystkich dowodów wnioskowanych przez stronę. Nie może on pominąć jedynie środków dowodowych na wskazane przez stronę okoliczności, gdy nie zostały wyjaśnione sporne fakty mające – w ocenie organu procesowego a nie strony postępowania – znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
W rozpoznawanej sprawie wszystkie okoliczności faktyczne z punktu widzenia znajdujących w niej zastosowanie przepisów prawa materialnego zostały ustalone, a skarżący w skardze kasacyjnej nie określa jakie fakty istotne dla sprawy zostały pominięte, co czyni niezasadnym także zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a.
Nadto zważyć należy, że skarżący nie wykazał, aby wskazane przez niego uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, co dodatkowo prowadzi do wniosku o niezasadności pierwszego zarzutu skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniały określone w tym przepisie przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego, i co istotne skarżący kasacyjnie na takie przesłanki nie wskazuje, co oznacza, że powyższy zarzut jest oczywiści niezasadny.
Usprawiedliwionych podstaw nie zawiera zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powyższy przepis może być samodzielną podstawą kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera co najmniej jednego z ustawowych elementów formalnych lub jeżeli sąd nie zawarł w uzasadnieniu stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39). Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia obejmuje wszystkie obligatoryjne elementy składowe, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. Zawiera ono w szczególności syntetyczne omówienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej konieczne wyjaśnienie. Odrębnym zagadnieniem jest natomiast zupełność, adekwatność lub prawidłowość wykładni i subsumpcji zastosowanych regulacji materialnoprawnych. Skarżący kasacyjnie nie może jednak podważać legalności orzeczenia Sądu pierwszej instancji w zakresie wykładni lub stosowania prawa za pośrednictwem zarzutu niepełności określenia lub wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Jeśli bowiem w sensie formalnym tego rodzaju element uzasadnienia został w nim zawarty, to zarzut kasacyjny, że ta część uzasadnienia jest wadliwa w sensie treściowym, nie może bazować na art. 141 § 4 p.p.s.a. Wadliwość treściowa uzasadnienia może być natomiast zwalczana za pomocą skonkretyzowanych zarzutów naruszenia wyraźnie wyodrębnionych redakcyjnie przepisów prawa materialnego, procesowego lub ustrojowego, które wchodziły lub powinny były wchodzić w skład podstawy prawnej rozstrzygnięcia sprawy.
Brak szczegółowego odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile to te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do rozważenie w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron, jeżeli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem do zarzutów istotnych. Brak natomiast powołania lub zajęcia stanowiska przez sąd w stosunku do zarzutów, wprawdzie podniesionych w skardze, ale niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia, nie może być traktowany jako uchybienie określone w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Tak sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Skarżący zarzucił organowi brak poczynienia pełnych ustaleń faktycznych. Sąd uznał zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów regulujących postępowanie dowodowe za niezasadne, nie przedstawiając szerzej argumentacji w tym zakresie. Jednak jak wskazano powyżej z uzasadnienia wyroku wynika, jakie elementy stanu faktycznego zostały przyjęte przez Sąd dla oceny zasadności zastosowania w sprawie przepisu art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu. Pozostałe okoliczności, pominięte przez organ i Sąd były w sprawie irrelewantne. Jak bowiem zasadnie przyjął Sąd w sprawie nie ma istotnego znaczenia czy lokal uzyskany przez małżonkę skarżącego z bonifikata został nabyty przed zawarciem związku małżeńskiego ze skarżącym. W tej sytuacji pominięcie przez Sąd pierwszej instancji szczegółowej analizy zarzutu naruszenia przepisów postępowania nie miało wpływu na wynik sprawy. Argumentacja Sądu wyczerpuje w sposób dostateczny istotę zagadnienia występującego w rozpoznawanej sprawie.
Niezasadne są też zarzuty naruszenia prawa materialnego. Istota problemu w nich przedstawionego sprowadza się zasadniczo do wykładni art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu. Spór stron dotyczy bowiem rozumienia przesłanki wyłączającej uprawnienie żołnierza do zakwaterowania w sytuacji gdy jego małżonka "nabyła lokal mieszkalny od [...] jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą". Problemem w sprawie pozostaje to, czy pod ww. przepis podpada nabycie lokalu przez małżonka, do którego doszło przed zawarciem związku małżeńskiego z żołnierzem.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 marca 2022 r., III OSK 4520/21 rozumienie powyższego przepisu jest utrwalone w orzecznictwie i obejmuje sytuacje, w których do nabycia lokalu od podmiotu publicznoprawnego (Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego) dochodzi:
1) bez względu na status obecnego małżonka, tj. czy był małżonkiem żołnierza w chwili nabycia lokalu, czy też stał się nim dopiero po nabyciu lokalu (por. przykładowo: wyrok NSA z 9 listopada 2021 r., III OSK 454/21, wyrok WSA: z 7 maja 2015 r., II SA/Wa 1282/14 czy z 20 października 2016 r., II SA/Wa 10106/16);
2) bez względu na łączące małżonka z żołnierzem stosunki majątkowe, tj. czy lokal jest objęty małżeńską wspólnością ustawową, czy też wchodzi w skład majątku odrębnego (por. przykładowo wyrok NSA z 20 grudnia 2013 r., I OSK 3038/12);
3) bez względu na fakt zbycia lokalu przed zawarciem związku małżeńskiego z żołnierzem (przykładowo także wyrok NSA z 20 grudnia 2013 r., I OSK 3038/12).
We wszystkich powołanych orzeczeniach sądy administracyjne jednolicie przyjęły, że dla wyłączenia uprawnienia do zakwaterowania w świetle przepisu art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu wystarczający jest wyłącznie fakt nabycia lokalu od podmiotu publicznoprawnego na preferencyjnych warunkach przez któregokolwiek z małżonków, bez względu na to kiedy miał on miejsce i bez względu na łączące ich stosunki majątkowe. Również możliwość korzystania z lokalu w dacie rozstrzygania o uprawnieniu do zakwaterowania nie miała istotnego znaczenia, skoro także fakt zbycia lokalu pozostawał bez znaczenia.
Powyższa praktyka orzecznicza wskazuje na objęcie art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu wszystkich możliwych przypadków nabycia lokalu od podmiotów publicznoprawnych z bonifikatą lub pomniejszeniem w cenie nabycia zaistniałych w różnych konfiguracjach i układach małżeńsko-majątkowych.
W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w powołanym wyroku dokonał szczegółowej analizy orzecznictwa odnoszącego się do rozpatrywanego zagadnienia, wskazać należy, że w orzecznictwie wyjaśnia się m. in., że "[p]rzepis art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu posługuje się pojęciem "małżonek" w znaczeniu podmiotowym. Określa dwie kategorie osób, których przedmiotowa norma prawna dotyczy: żołnierza i jego małżonka. Zatem istotne znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy osoba posiadająca obecnie status żołnierza zawodowego lub jej małżonek kiedykolwiek wcześniej skorzystali z jednej z form pomocy na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, o której mowa w art. 21 ust. 6 tej ustawy. Jeżeli, jak w sprawie niniejszej, odpowiedź ta jest twierdząca, to żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje uprawnienie, o którym mowa w art. 21 ust. 1 tej ustawy. Nie ma też znaczenia czy obecny małżonek był nim, kiedy skorzystał z bonifikaty przy zakupie lokalu mieszkalnego.
W tym kontekście należy zwrócić uwagę na orzecznictwo sądów administracyjnych wypracowane na kanwie art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP w odniesieniu do stanów faktycznych, w których organy podejmowały rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia mieszkaniowego na rzecz wnioskodawcy - żołnierza zawodowego, którego małżonek nabył lokal mieszkalny w sposób wskazany w powołanym przepisie. Tego rodzaju okoliczność, tj. nabycie przez małżonka lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa, Agencji lub jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia - bez względu na datę nabycia takiego lokalu, małżeński ustrój majątkowy między małżonkami w dacie nabycia lokalu, okoliczność czy lokal ten pozostaje nadal własnością małżonka, czy też nie, a także bez względu na okoliczność, czy małżonek w dacie nabycia lokalu pozostawał w związku małżeńskim z wnioskodawcą, czy też nie - traktowana była jako przeszkoda w uznaniu, że żołnierzowi zawodowemu przysługuje prawo do zakwaterowania, w tym także do wypłaty świadczenia mieszkaniowego, o którym mowa w art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy. Takie stanowisko wyrażono między innymi w wyrokach NSA z: 21 maja 2013 r., I OSK 1139/12, 6 grudnia 2013 r., I OSK 2506/12, 20 grudnia 2013 r., I OSK 3038/12, 12 lutego 2015 r., I OSK 1037/13 i I OSK 2768/13, 25 lutego 2015 r., I OSK 1240/13, 17 marca 2016 r., I OSK 2425/14, 27 listopada 2018 r., I OSK 1418/18, 15 stycznia 2020 r., I OSK 1480/18). Podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny już wyroku z 20 grudnia 2013 r., I OSK 3038/12, wskazał, że "(...) ratio legis art. 21 ustawy jest zakwaterowanie żołnierza i jego rodziny w jeden ze sposobów przewidzianych w tym przepisie, a takie wyjątkowe prawo, jak zakup mieszkania z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia, rodzina żołnierza może wykorzystać tylko jeden raz. Tak ogólne sformułowanie art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy (...) pozwala przyjąć, że zamiarem ustawodawcy było szerokie ujęcie omawianego wyłączenia, obejmujące przypadki, gdy żołnierzowi lub jego małżonkowi kiedykolwiek udzielono pomocy ze środków publicznych na cele mieszkalne tam wskazane. Oczywistym jest też, że podobnie jak w pozostałych przypadkach wymienionych w art. 21 ust. 6 ustawy, w których żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje prawo do zakwaterowania, wskazane zdarzenia dotyczyć mogą zdarzeń zaistniałych w przeszłości, przed datą wprowadzenia zmiany ustawy, która obowiązuje od dnia 1 lipca 2010 r. Taka wykładnia art. 21 ust. 6 pkt 3 powołanej ustawy pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa." (por. wyrok NSA z 9 listopada 2021 r., III OSK 454/21).
Podzielając w pełni powyższy pogląd należy wyjaśnić, należy dodatkowo wskazać, że przepis art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu nie uzależnia wyłączenia uprawnienia do zakwaterowania od "posiadania" prawa do lokalu, czy "korzystania" z lokalu nabytego na preferencyjnych warunkach, lecz wyłącznie od faktu jego "nabycia".
W okolicznościach rozpatrywanej sprawy małżonka żołnierza skorzystała z pomocy publicznej i tylko ta okoliczność ma znaczenie z punktu widzenia regulacji zawartej w art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu. To, jak ta pomoc publiczna ostatecznie została wykorzystana i kogo finalnie i w jakim stopniu wzbogaciła, nie ma znaczenia. Analiza wszystkich przypadków wyłączenia prawa do zakwaterowania zawartych w punktach 1-5 ustępu 6 art. 21 ustawy o zakwaterowaniu przekonuje, że istotny jest jedynie fakt uzyskania pomocy publicznej w określonej formie (ekwiwalentu, odprawy, bonifikaty w cenie nabycia itp.) przez któregokolwiek z małżonków bez względu na późniejsze jej wykorzystanie. Na poziomie językowym wykładni przepisu można mieć pewne wątpliwości co do tego czy przesłanka negatywna nabycia lokalu z bonifikatą odnosi się wyłącznie do nabycia w czasie trwania małżeństwa osób o statusie "żołnierz" i "jego małżonek", czy też dotyczy nabycia lokalu przez którąkolwiek z tych osób i w jakimkolwiek czasie. Za przyjęciem tej drugiej ewentualności przemawia jednak nie tylko wzgląd na pozostałą treść przepisu i kolejne wyłączenia, o których mowa w punktach 1, 2, 4 i 5, ale także względy sprawiedliwości i równości przejawiające się w odwołaniu do ratio legis wyłączenia, a mianowicie, że z pomocy państwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych nie powinno korzystać się kilkukrotnie, tylko jeden raz, i to bez względu na to czy korzyść ta dotyczyła żołnierza, czy też jego małżonka. Gdyby opowiedzieć się za pierwszą możliwością, osoby, które nabyły lokale na preferencyjnych warunkach w przeszłości, mogłyby ponownie korzystać z pomocy państwa w postaci prawa do zakwaterowania.
Wyjaśnić też należy, że przyjęta w zasadzie jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia negatywnej przesłanki z art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu polegająca na uznaniu, że nabycie lokalu, o którym mowa w tym przepisie odnosić należy wyłącznie do faktu nabycia lokalu bez względu na czas tego nabycia i bez względu na stosunki majątkowe łączące małżonków, nie została wyprowadzona w wyniku zastosowania metod i zabiegów rozszerzających stosowanie ww. przepisu, a zatem argument, że wyjątków nie należy wykładać rozszerzająco, nie jest tu przydatny. Przepis odczytywany na poziomie literalnym, celowościowym i funkcjonalnym ostatecznie prowadzi bowiem do tego samego rezultatu. Użycie w kilku uzasadnieniach sądowych sformułowania o konieczności szerokiego pojmowania wyłączenia z punktu 3 ustępu 6 art. 21 ustawy nie świadczy jeszcze o zastosowaniu wykładni rozszerzającej. Określenie, że "nabycie lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą" należy traktować szeroko oznacza tylko tyle, że konstrukcja przepisu jest bardzo ogólna i obejmuje w zasadzie wszystkie przypadki tego nabycia bez ich kategoryzowania, czy klasyfikowania z uwagi na inne okoliczności, takie jak czas tego nabycia czy małżeńskie stosunki majątkowe.
Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.
O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 204 pkt 1 p.p.s.a.