III OSK 3257/23

III OSK 3257/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Mirosław Wincenciak
Teresa Zyglewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
II SA/Gl 12/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-07-21
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1587
art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 26 ust. 1, 2 i 3a
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1520
art. 91 ust. 2
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości C. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 12/23 w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości C. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 19 października 2022 r., nr SKO.4113.18.2022 w przedmiocie usunięcia odpadów z terenu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 12/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę Syndyka masy upadłości C. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej: SKO, Kolegium) z 19 października 2022 r., nr SKO.4113.18.2022 w przedmiocie usunięcia odpadów z terenu nieruchomości.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Syndyk masy upadłości C. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. (dalej: skarżący kasacyjnie) i w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym wskazuje na fakt, że to skarżący jest posiadaczem odpadów oraz podmiotem, na który można nałożyć obowiązek solidarnego usunięcia odpadów, w sytuacji, gdy odpady były magazynowane na nieruchomości przy ul. [...] w C., względem której S.W. służyło prawo użytkowania wieczystego, zatem odpady nie znajdowały się w faktycznym posiadaniu skarżącego, lecz innego podmiotu, będącego władającym powierzchnią ziemi tj. nieruchomości przy ul. [...] w C., wskutek czego Sąd I instancji błędnie uznał, iż to skarżący jest posiadaczem odpadów.
Ponadto zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:
1) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2023 r., poz. 1587 ze zm.; dalej: ustawa o odpadach) poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu wobec skarżącego i uznanie, że skarżący jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości przy ul. [...] w C., w sytuacji, gdy podmiot władający powierzchnią ziemi nie sprostał ciężarowi dowodowemu oraz nie doszło do obalenia ustawowego domniemania, według którego władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów, zatem skarżący nie mógł zostać uznany za podmiot, który jest posiadaczem odpadów zobowiązanym do ich usunięcia;
2) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 26 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a ustawy o odpadach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie skarżącego jako posiadacza odpadów do solidarnego usunięcia odpadów znajdujących się na nieruchomości przy ul. [...] w C., w sytuacji, gdy skarżący nie powinien w ogóle zostać uznany za posiadacza odpadów oraz podmiot odpowiedzialny za usunięcie zalegających odpadów;
3) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 91 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.; dalej: Prawo upadłościowe) poprzez jego błędną wykładnię oraz uznanie, że możliwe było przeprowadzenie przedmiotowego postępowania administracyjnego i zobowiązanie skarżącego do zagospodarowania na własny koszt odpadami znajdującymi się na nieruchomości przy ul. [...] w C. w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja dotyczy zobowiązania majątkowego niepieniężnego, a zobowiązania majątkowe niepieniężne zmieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne, chociażby termin ich wykonania jeszcze nie nastąpił.
Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Ponadto skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się prawa do przeprowadzenia rozprawy w przedmiotowej sprawie.
W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie wskazał, że podmiotem władającym powierzchnią ziemi niewątpliwie jest S.W., któremu przysługiwało prawo użytkowania wieczystego względem nieruchomości położonej przy ul. [...] w C. Skoro jednak podmiot władający powierzchnią ziemi nie dokonał wzruszenia takiego domniemania i nie wykazał się w tym zakresie inicjatywą, domniemanie prawne pozostaje w dalszym ciągu wiążące. Wobec tego, skoro skarżący nie był podmiotem władającym powierzchnią ziemi, w razie braku obalenia powyższego domniemania, to skarżący nie może zostać uznany za posiadacza takich odpadów, bowiem w pierwszej kolejności posiadacza odpadów należy ustalić w oparciu o powyższe domniemanie. W ocenie skarżącego kasacyjnie, utrzymanie domniemania w mocy oznacza, iż tylko władający powierzchnią ziemi ponosi odpowiedzialność administracyjnoprawną. Ponadto wskazano, że to nie na skarżącym ciążył obowiązek obalenia domniemania zawartego w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, a na władającym powierzchnią ziemi. W konsekwencji zdaniem skarżącego kasacyjnie należało uznać, że wadliwie przeprowadzone postępowanie dowodowe na etapie postępowania administracyjnego doprowadziło organy do błędnego wniosku, że doszło do obalenia powyższego domniemania, wskutek czego doszło również do niewłaściwego ustalenia, iż to skarżący kasacyjnie jest posiadaczem odpadów.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, wskazano, że to władający powierzchnią ziemi powinien dążyć do wzruszenia domniemania, a także wykazania w postępowaniu dowodowym, że to nie on jest posiadaczem odpadów zalegających na określonej nieruchomości, obalenie takiego domniemania następuje poprzez wskazanie innego posiadacza odpadów. Co istotne, ustawa o odpadach w zakresie przedstawionym w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach nie wskazuje wprost na właściciela nieruchomości. Oznacza to, iż pojęcie "władającego powierzchnią ziemi" należy traktować szeroko i można je odnosić również do posiadacza samoistnego, posiadacza zależnego, ale także do podmiotu władającego na podstawie umowy cywilnoprawnej.
Wskazano, że w przedmiotowej sprawie użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na terenie której znajdują się odpady był S.W. W toku prowadzonego postępowania, podmiot władający powierzchnią ziemi nie podejmował żadnej inicjatywy w celu obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, a fakt ten z całą pewnością nie wynika z uzasadnienia skarżonego wyroku oraz uzasadnienia uprzednio zaskarżonej decyzji. W konsekwencji, w ocenie skarżącego kasacyjnie, władający powierzchnią ziemi nie uwolnił się od odpowiedzialności ze względu na brak sprostania ciężarowi dowodowemu, a tym samym nie doszło do wzruszenia wskazanego domniemania zawartego w przepisach ustawy o odpadach. Niewłaściwe zastosowanie przez Sąd I instancji art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach w konsekwencji doprowadziło do nałożenia na skarżącego obowiązku usunięcia odpadów, podczas gdy nie doszło w ogóle do skutecznego obalenia domniemania wynikającego z tego przepisu.
Zdaniem skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji dopuścił się także naruszenia art. 26 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a ustawy o odpadach. Wskazano, że naruszenie art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy o odpadach jest w zasadzie bezpośrednim skutkiem ustalenia, że to skarżący jest posiadaczem odpadów znajdujących się na terenie nieruchomości przy ul. [...] w C. Materialnoprawna podstawa nałożenia na skarżącego obowiązku wyraźnie wskazuje, iż obowiązek ten może dotyczyć wyłącznie konkretnego (aktualnego) posiadacza odpadów. Takim posiadaczem nie jest skarżący, bowiem, jak opisano powyżej, w toku postępowania administracyjnego nie zostało wprost wykazane, aby to skarżący był posiadaczem odpadów. Głównie z uwagi na fakt, iż nie doszło do obalenia domniemania odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi. Dokonanie błędnego ustalenia posiadacza odpadów prowadzi zatem do nałożenia obowiązku zagospodarowania odpadów na niewłaściwy podmiot, w tej sytuacji na skarżącego.
Skarżący kasacyjnie wskazał również na naruszenie przez Sąd I instancji przepisu art. 91 ust. 2 Prawa upadłościowego, wskazując, że obowiązek nałożony zaskarżoną decyzją ma charakter niepieniężny, bowiem obowiązek ten polega na określonym świadczeniu przez skarżącego. Zatem w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie przytoczony przepis prawa upadłościowego. Zauważono, że postępowanie administracyjne w sprawie dotyczyło obowiązku zagospodarowania odpadów, które w 2017 roku oraz w 2018 roku zostały porzucone na nieruchomości przy ul. [...] w C. W konsekwencji, organ prowadzący postępowanie administracyjne, w razie ustalenia odpowiedzialności skarżącego, powinien dokonać zgłoszenia wierzytelności do listy wierzytelności zgodnie z zasadami Prawa upadłościowego. Zaskarżona decyzja dotyczy sprawy jeszcze sprzed daty ogłoszenia upadłości skarżącego tj. sprzed 6 września 2019 r., bowiem wszczęcie postępowania administracyjnego nastąpiło przed tym właśnie dniem oraz dotyczy stanu faktycznego, który zaistniał przed dniem ogłoszenia upadłości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Nie jest usprawiedliwiony zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadniając powyższy zarzut skargi kasacyjnej wskazano, że skarżąca kasacyjnie nie jest posiadaczem odpadów, gdyż odpady faktycznie znajdowały się w posiadaniu władającego powierzchnią ziemi, to jest nieruchomością położoną przy ul. [...] w C. Ponadto w ocenie skarżącego kasacyjnie nie jest on posiadaczem odpadów, gdyż władający powierzchnią ziemi, na której zostały zdeponowane odpady nie wykazał inicjatywny dowodowej celem przełamania domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach.
Odnosząc się do ostatniego z powyższych twierdzeń stwierdzić należy, że nie zasługuje ono na aprobatę. Po pierwsze nawet w sytuacji, kiedy to na podmiocie korzystającym z dobrodziejstwa domniemania prawnego ciąży obowiązek jego obalenia celem uzyskania pozytywnych skutków prawnych, to obalenie takiego domniemania przez organ, nawet przy bierności takiego podmiotu, i tak wywołuje określone skutki prawne dla tego podmiotu. Przepis bowiem nie wymaga, aby obalenie takiego domniemania nastąpiło jedynie na skutek działania strony, zabraniając organowi z urzędu podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w tym zakresie. Jednakże, co należy z całą mocą podkreślić, powyższe twierdzenia skarżącego kasacyjnie nie korespondują z ustaleniami dokonanymi w sprawie. W rozpoznawanej sprawie nie doszło bowiem do obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19, to jest domniemania, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Władający powierzchnią ziemi został zobowiązany solidarnie wraz ze skarżącym kasacyjnie i O.S. do usunięcia odpadów zgromadzonych w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania, to jest z terenu nieruchomości położonej w C. przy ul. [...].
Odnosząc się zaś do twierdzenia skarżącego kasacyjnie, że przedmiotowe odpady nie znajdują się w jego posiadaniu, gdyż ich posiadaczem był władający powierzchnią ziemi stwierdzić należy, że powyższe nie zasługuje na uwzględnienie. O ile nie kwestionowanym jest, że władający powierzchnią ziemi był posiadaczem przedmiotowych odpadów, o tyle nie można się zgodzić, że skarżący kasacyjnie także nie posiadał przymiotu posiadacza odpadów. W sprawie nie zakwestionowano, że to skarżąca kasacyjnie przetransportowała odpady na nieruchomość położoną w C. przy ul. [...]. Władający tą nieruchomością nie posiadał żadnych wymaganych prawem pozwoleń na magazynowanie odpadów na tej nieruchomości, a co za tym idzie skarżący kasacyjnie zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach jest odpowiedzialny za gospodarowanie odpadami i pozostaje ich posiadaczem.
Powyższe rozważania przesądzają także o niezasadności zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia prawa materialnego, to jest art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, a także zarzutu naruszenia art. 26 ust. 1, 2 i 3a ustawy o odpadach. Skarżący kasacyjnie będąc posiadaczem odpadów zasadnie został zobowiązany solidarnie z pozostałymi posiadaczami odpadów do ich usunięcia.
Nie jest oparty na usprawiedliwionych podstawach zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 91 ust. 2 Prawa upadłościowego.
Zgodnie z tym przepisem "Zobowiązania majątkowe niepieniężne zmieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne, chociażby termin ich wykonania jeszcze nie nastąpił".
Artykuł 91 ust. 2 Prawa upadłościowego dotyczy tylko zobowiązań upadłego, czyli roszczeń niepieniężnych wynikających z obligacyjnych stosunków prawnych. Regulacja nie dotyczy więc roszczeń niepieniężnych wynikających z praw podmiotowych bezwzględnych, np. roszczeń windykacyjnych czy roszczeń o zaniechanie naruszeń (por. P. Janda, Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. 3).
Ponadto zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że dopiero wydanie decyzji w przedmiocie usunięcia odpadów doprowadziło do skonkretyzowania obowiązku o charakterze niepieniężnym. Wydanie decyzji w przedmiocie usunięcia odpadów miało miejsce dopiero po ogłoszeniu upadłości, a co za tym idzie w sprawie nie doszło do naruszenia art. 91 ust. 2 Prawa upadłościowego.
Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna jako nieoparta na usprawiedliwionych podstawach prawnych podlegała oddaleniu w oparciu o art. 184 p.p.s.a.