III OSK 3230/21

III OSK 3230/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Jezielska /sprawozdawca/
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Wojciech Jakimowicz
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 813/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-05-27
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu admininstracji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Beata Jezielska (spr.) protokolant asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 813/20 w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 31 stycznia 2020 r. nr DKGO-420.0-49-4/19/js w przedmiocie zagospodarowania odpadu 1. uchyla zaskarżony wyrok 2. uchyla zaskarżone postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 31 stycznia 2020 r. oraz poprzedzające je postanowienie tego organu z 14 października 2019 r. 3. zasądza od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz J.S. kwotę 1140 (tysiąc sto czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 maja 2020 r. (sygn. akt IV SA/Wa 813/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.S. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej jako: GIOŚ) z 31 stycznia 2020 r. w przedmiocie zagospodarowania odpadu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku podano, że w następstwie ujawnienia w toku postępowania w sprawie rejestracji pojazdu marki [...] nielegalnego międzynarodowego przemieszczania odpadu, Starosta Powiatu [...] zawiadomił GIOŚ o nielegalnym międzynarodowym przemieszczaniu odpadu.
Zaskarżonym postanowieniem z 31 stycznia 2020 r. GIOŚ utrzymał w mocy własne postanowienie z 14 października 2019 r., wydane na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (Dz.U. z 2019 r., poz. 1162, dalej jako: u.m.p.o.) w zw. z art. 24 ust. 3 lit a rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego 1 Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz.Urz. WE L 190 z 12.07.2006 ze zm.) oraz art. 18 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1610 ze zm., dalej jako: u.r.p.), zobowiązujące skarżącego do zagospodarowania odpadu o kodzie 16 01 04 * w postaci pojazdu marki [...] o numerze identyfikacyjnym nadwozia [...] przez przedsiębiorcę prowadzącego stację demontażu pojazdów, posiadającego decyzję właściwego organu w zakresie gospodarki odpadami, wymaganej w związku z prowadzeniem stacji demontażu pojazdów oraz określające termin realizacji działań na nie dłuższy niż 30 dni od daty doręczenia postanowienia. W uzasadnieniu podano, że sprowadzony pojazd, w momencie zgłoszenia do odprawy celnej był uszkodzony i wymagał przeprowadzenia napraw w warunkach warsztatu samochodowego, co potwierdza kopia opinii technicznej pojazdu z 4 lutego 2019 r., sporządzona przez rzeczoznawcę oraz fotografie. Wskazano, że w przedłożonym świadectwie własności pojazdu Certificate of Salvage for a Vehicle ("Świadectwa Własności Pojazdu z Odzysku") znajduje się adnotacja: "Nie wystawiać rejestracji", a zatem właściwe władze Stanu [...] w USA wydały dokument, na podstawie którego nie jest możliwa rejestracja pojazdu dla auta powypadkowego i wymagane było uzyskanie statusu pojazdu zrekonstruowanego, którym skarżący w momencie przemieszczania pojazdu na terytorium Polski nie dysponował. Organ stwierdził zatem, że tymczasowa przeszkoda prawna, uniemożliwiająca zarejestrowania pojazdu, stała się trwałą przeszkodą prawną, gdyż niemożliwe stało się uzyskanie certyfikatu własności pojazdu "zrekonstruowanego", co wykluczało użytkowanie pojazdu zgodnie ze swoim pierwotnym przeznaczeniem, jak i prawną możliwość jego ponownego dopuszczenia do ruchu drogowego na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym. Wprawdzie został wystawiony dokument Certificate of Salvage for a Vehicle z zapisem "reconstructed", ale miało to miejsce po dacie sprowadzenia pojazdu na terytorium Polski, a ponadto dokument ten został wydany na rzecz sprzedawcy pojazdu, który na dzień jego wydania nie był już jego właścicielem. Podniesiono, że w swoim oświadczeniu sprzedawca pojazdu podał, że pojazd nie był odpadem na terenie USA, nie był przeznaczony na części i mógł być dopuszczony do ruch, a sprzedający nie miał woli pozbycia się go jako odpadu, ale w ocenie organu nie eliminuje to statusu pojazdu w momencie przemieszczenia z terenu USA na terytorium Polski, gdyż w dacie tej brak było dokumentu umożliwiającego jego rejestrację. W ocenie organu, nastąpiło "pozbycie się" pojazdu przez jego poprzedniego posiadacza. Podano, że przedmiotowy pojazd posiadał silnik, płyny eksploatacyjne oraz inne niebezpieczne elementy, nadające mu właściwości odpadu niebezpiecznego, dlatego pojazd należało zakwalifikować do odpadów niebezpiecznych, a jego przywóz do Polski wymagał zastosowania procedury uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody. W związku z tym spełniła się przesłanka do zastosowania art. 25 ust. 1 pkt 2 u.m.p.o.
W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie przepisów k.p.a., u.m.p.o. oraz rozporządzenia (WE) nr 1013/2006.
W odpowiedzi na skargę GIOŚ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Oddalając skargę WSA podniósł, że przedmiotowy pojazd stanowi odpad w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2019 r. poz. 701 ze zm., dalej jako: u.o.o.). WSA podzielił stanowisko organu, że pojazd stracił swoje dotychczasowe przeznaczenie już na terenie USA i w takim stanie technicznym został przemieszczony na terytorium Polski, a w tej sytuacji pojazd prawidłowo został zakwalifikowany do kategorii odpadu. Wyjaśniono, że nabycie przez pojazd statusu odpadu oderwane jest od ewentualnej możliwości przywrócenia jego przydatności gospodarczej, w tym możliwości dopuszczenia go do ruchu w wyniku naprawy, gdyż miarodajny jest stan faktyczny istniejący w chwili jego przemieszczenia na terytorium Polski, nie zaś stan przyszły, hipotetyczny. Podniesiono, że nie mogły odnieść skutku argumenty dotyczące oświadczenia poprzedniego właściciela, że pojazd nie stanowił odpadu i mógł być dopuszczony do ruchu na terytorium USA, gdyż okoliczność dokonania naprawy pojazdu w Polsce świadczy o tym, że w takim stanie, w jakim został sprowadzony, nie mógł być wykorzystany w USA zgodnie ze swoim przeznaczeniem i dlatego poprzedni właściciel wyzbył się go. Wskazano, że nawet czynność zarejestrowania pojazdu wycofanego z eksploatacji, który został naprawiony poza stacją demontażu, nie wywołuje skutku w postaci utraty statusu odpadu przez pojazd. Natomiast odnosząc się do kwestii uiszczenia podatku akcyzowego podano, że organy podatkowe nie weryfikowały stanu technicznego pojazdu. Z kolei odnosząc się do kwestii pominięcia przez organ "Wytycznych Korespondentów nr 9" w zakresie rozróżnienia pomiędzy odpadami w postaci pojazdów a pojazdami używanymi podano, że wytyczne te nie są prawnie wiążące, a w związku z tym organ nie miał obowiązku odwoływania się do nich. Przy cym wskazano, że nawet w świetle tych zapisów spornego pojazdu nie można zakwalifikować jako pojazdu używanego, gdyż pojazd sprowadzono na teren Polski w stanie uszkodzonym i nienadającym się do bezpośredniego użytkowania, a ponadto zakres niezbędnych napraw dokonanych w pojeździe wykraczał poza wyliczenie zawarte w Wytycznych. W konsekwencji WSA stwierdził, że organ prawidłowo zastosował przepisy prawa i zakwalifikował pojazd jako odpad o kodzie 16 01 04* - "zużyte lub też nienadające się do użytkowania pojazdy", zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. z 2014 r. poz. 1923).
Od wyroku tego skargę kasacyjną wywiódł skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- art. 145 §1 pkt 1 lit c w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez brak stwierdzenia naruszenia ostatniego z wymienionych przepisów, polegającego na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów i niedokonanie wszechstronnej i wnikliwej oceny materiału dowodowego skutkującej uznaniem, że przedmiotowy pojazd stanowił odpad, podczas gdy z szeregu dokumentów złożonych do akt sprawy przez skarżącego wynika, że przedmiotowy pojazd w chwili jego zakupu na terytorium Stanów Zjednoczonych, w chwili opuszczenia przez niego terytorium Stanów Zjednoczonych oraz w chwili przemieszczenia na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej nie stanowił odpadu i nie mógł być jako taki odpad potraktowany;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku art. 77 k.p.a. poprzez brak stwierdzenia naruszenia ostatniego z wymienionych przepisów, polegającego na nieprawidłowym uznaniu, że sprzedawca pojazdu na terytorium Stanów Zjednoczonych "pozbył się" pojazdu podejmując decyzję o jego sprzedaży, podczas gdy w zebranym materiale dowodowym sprawy brak jest dowodów na poparcie tego twierdzenia, a jednocześnie znajduje się w nim oświadczenie firmy M. LLC, z którego wynika, że pojazd nie stanowił odpadu i mógł być dopuszczony do ruchu na terytorium USA, jak również znajduje się zaświadczenie, z którego wynika, że sprzedawca pojazdu trudni się zawodowo sprzedażą pojazdów;
II. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, to jest:
- art. 25 ust. 1 pkt 2 u.m.p.o. poprzez uznanie, że pojazd należący do skarżącego stanowił odpad i doszło do nielegalnego międzynarodowego przemieszczenia odpadów;
- art. 57 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 poprzez pominięcie treści dokumentu "Wytyczne Korespondentów nr 9", który definiuje rozróżnienie pomiędzy odpadami w postaci pojazdów a pojazdami używanymi i z którego to dokumentu wynika, że przedmiotowy pojazd nie powinien, według zawartej tam typologii, stanowić odpadu w momencie jego przywozu do kraju;
- art. 75 k.p.a. poprzez pominięcie jako dowodu faktu, że skarżący złożył dla przedmiotowego pojazdu deklarację podatku akcyzowego oraz uiścił ten podatek jak dla samochodu osobowego, a organ podatkowy tę deklarację i podatek od skarżącego przyjął, co przesądza o tym że pojazd nie mógł stanowić odpadu.
Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonych postanowień GIOŚ; dopuszczenie dowodu z dokumentów, tj.: - zrzutu ekranu z portalu [...] - na okoliczność, że przy prezentacji pojazdu podaje m.in. informację że pojazd pochodzi "od pierwszego właściciela",- zrzutu ekranu z portalu [...] - na okoliczność, że przy prezentacji pojazdu oferuje informacje o wartości pojazdu przed szkodą (a więc domniemanej wartości pojazdu po jego naprawie), - zrzutu ekranu z portalu [...] - na okoliczność tego, że przy prezentacji pojazdu podaje informację o wartości emisji CO2 oraz o numeracji europejskiego standardu emisji spalin; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zarówno organ, jak i WSA błędnie dokonały kwalifikacji przedmiotowego pojazdu jako "odpad" w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.o. oraz art. 25 ust. 1 pkt 2 u.m.p.o., gdyż nabycie pojazdu zarówno w zamierzeniu kupującego, jak i sprzedającego, stanowiło transakcję sprzedaży towaru, jakim był samochód, a zatem nie mogło być mowy o "pozbyciu się" lub "zamiarze pozbycia się" odpadu w rozumieniu tych przepisów. Podniesiono, że tego typu transakcje są bardzo powszechne na polskim rynku, na potwierdzenie czego pełnomocnik skarżącego kasacyjnie zawnioskował o dopuszczenie dowodu z trzech losowo znalezionych w wyszukiwarce internetowej portali aukcyjnych/transakcyjnych ofert nabycia pojazdów uszkodzonych. Wskazano także, że skarżący kasacyjnie dokonał zapłaty podatku akcyzowego z tytułu przemieszczenia przedmiotowego pojazdu na terytorium kraju, a przyjęcie przez organ deklaracji podatku akcyzowego oraz uiszczonego podatku stanowi o tym, że w ocenie organu podatkowego pojazd nie mógł zostać potraktowany jako odpad. Podniesiono ponadto, że wprawdzie w dokumencie Certificate of Salvage for a Vehicle z 18 października 2018r. jest adnotacja "nie rejestrować", ale umieszczono również zapis stanowiący, że w przypadku wnioskowania o dowód rejestracyjny kategorii "naprawiony" należy złożyć stosowny formularz. Zatem auto nadawało się do naprawy i ponownej rejestracji, co potwierdza uzyskany dla pojazdu dokument Certificate of Title for a Vehicle z 13 czerwca 2019 r., który zawiera określenie kategorii pojazdu jako R, czyli "reconstructed". Wparwdzie w dokumencie tym znajduje się adnotacja "nie rejestrować", ale wynika to z braku uiszczenia odpowiedniego podatku, co znajduje odzwierciedlenie w jego treści. Podniesiono, że z opinii rzeczoznawcy wynika, że technologia producenta przewidywała naprawę lub wymianę uszkodzonych elementów, a ponadto rzeczoznawca stwierdził, że pojazd nie stanowi odpadu na terytorium RP. Pojazd uzyskał także pozytywny wynik badania technicznego w kraju. Zarzucono, że Sąd I instancji w sposób nieprawidłowy powołuje się na ustęp 8 Wytycznych Korespondentów, gdyż żadna z przesłanek w nim określonych nie została wobec przedmiotowego pojazdu spełniona. Ponadto zdaniem skarżącego kasacyjnie także wskaźniki określone w ustępie 9 Wytycznych nie zostały spełnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany był granicami skargi kasacyjnej.
Wniesiona skarga kasacyjna jest zasadna, chociaż nie wszystkie zarzuty w niej podniesione zasługują na uwzględnienie.
Na wstępie należy podkreślić, że postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oparte jest na zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, tak jak ma to miejsce w postępowaniu przed Sądem I instancji. Zatem obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych i zarzutów skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., sygn. akt II SK 1688/07). Wprawdzie nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09), jednakże Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13, wyrok NSA z 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1420/14), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1679/11).
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 75 k.p.a. poprzez pominięcie jako dowodu faktu złożenia deklaracji podatku akcyzowego i uiszczenia podatku jak dla samochodu osobowego.
Przede wszystkim należy podnieść, że zarzut ten został sformułowany nieprecyzyjnie. Przez podstawę kasacyjną rozumiany jest bowiem konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd I instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z 20 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FSK 557/07; wyrok NSA z 7 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2019/12, wyrok NSA z 28 czerwca 2013 r. sygn. akt II OSK 552/12, wyrok NSA z 19 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1407/19; wyrok NSA z 11 października 2022 r. sygn. akt III OSK 5368/21; wyrok NSA z 8 września 2022 r. sygn. akt II GSK 713/19). W związku z tym naruszony przez Sąd I instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Podnieść należy, że art. 75 k.p.a. zawiera 2 paragrafy, a w skardze kasacyjnej nie wskazano, którego z nich dotyczy zarzut skargi kasacyjnej.
Ponadto zarzut naruszenia art. 75 k.p.a. został podniesiony w ramach naruszenia przepisów prawa materialnego, zaś pominięcie określonego faktu jest elementem ustalenia stanu faktycznego. Zgodnie zaś z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może skutecznie nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 29 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2747/12, wyrok NSA z 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2327/11). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2328/11, wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11). Wadliwa konstrukcja zarzutu skargi kasacyjnej uniemożliwia szczegółowe odniesienie się do niego. Należy jedynie wskazać, że to nie organy podatkowe, lecz organy ochrony środowiska są właściwe do weryfikacji, czy przedmiotowy pojazd stanowi odpad. Weryfikacja taka może bowiem nastąpić jedynie oparciu o powołane wyżej przepisy z zakresu ochrony środowiska, a nie przepisy podatkowe.
Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku art. 77 k.p.a., gdyż zarzut ten, z wyżej podanych względów, nie został precyzyjnie sformułowany. Art. 77 k.p.a. zawiera 4 paragrafy, a skarżący kasacyjnie nie podał, ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu, naruszenia którego z nich zarzut dotyczy.
Natomiast zasadne są zarzuty naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 2 u.m.p.o., a także art. 57 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 poprzez zakwalifikowanie pojazdu jako odpad, a w związku z tym uznanie, że doszło do międzynarodowego przemieszczenia odpadu oraz zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a., którego skarżący kasacyjnie upatruje w niedokonaniu wszechstronnej i wnikliwej oceny materiału dowodowego odnośnie do zakwalifikowania pojazdu jako odpad.
Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 2 u.m.p.o. w przypadku stwierdzenia nielegalnego międzynarodowego przemieszczania odpadów albo na podstawie powiadomienia o nielegalnym przemieszczeniu otrzymanego w trybie art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006, Główny Inspektor Ochrony Środowiska wszczyna z urzędu postępowanie administracyjne i zobowiązuje odbiorcę odpadów - jeżeli za nielegalne międzynarodowe przemieszczanie odpadów odpowiedzialność ponosi odbiorca odpadów, w drodze decyzji, do zastosowania procedur określonych w art. 24 rozporządzenia nr 1013/2006 i określa sposób zagospodarowania odpadów oraz wskazuje termin realizacji obowiązków nałożonych tą decyzją nie dłuższy niż 30 dni. Przepisy u.m.p.o. nie zwierają definicji odpadów, ale zgodnie z art. 1 ust. 1 u.m.p.o. ustawa określa postępowanie i organy właściwe do wykonania zadań z zakresu międzynarodowego przemieszczania odpadów wynikających z rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. Urz. UE L 190 z 12.07.2006, str. 1), zaś art. 2 pkt 1 rozporządzenia nr 1013/2006 w zakresie definicji odpadów odsyła do przepisów Dyrektywy 2006/12/WE, zastąpionej Dyrektywą nr 2008/98/WE. Stosownie do art. 3 pkt 1 tej Dyrektywy "odpady" oznaczają każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć, lub do których pozbycia się jest obowiązany. Analogiczną definicję zawiera także u.o.o. (art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.o.). O kwalifikacji danej substancji lub przedmiotu, jako odpadu rozstrzyga zatem przesłanka pozbycia się, mogącego być działaniem faktycznym, zamierzonym lub nakazanym. Przy czym przesłankę tę można ocenić wyłącznie na podstawie zachowania posiadacza przedmiotu, z uwzględnieniem okoliczności obiektywnych umożliwiających odtworzenie zamiaru, jaki mu przyświecał w stosunku do tego przedmiotu. Pojęcie "pozbycie się" oznacza zmianę sposobu użytkowania wskazanego przedmiotu, czyli użytkowanie w inny sposób niż nakazuje to przeznaczenie danego przedmiotu, a nowy sposób użytkowania mógłby wywoływać niekorzystne oddziaływanie na środowisko. Według orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zakwalifikowanie substancji lub przedmiotu jako "odpadów" wynika przede wszystkim z zachowania posiadacza i ze znaczenia terminu "pozbywać się" (wyrok z dnia 4 lipca 2019 r., Tronex, C 624/17, EU:C:2019:564, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo). W odniesieniu do pojęcia "pozbywać się", z orzecznictwa TSUE wynika, że należy je interpretować z uwzględnieniem celu Dyrektywy, którym jest zmniejszenie negatywnych skutków wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi dla zdrowia ludzkiego i środowiska. To, czy dany przedmiot lub substancja stanowi "odpad" w rozumieniu Dyrektywy nr 2008/98/WE, należy ustalić w świetle wszystkich okoliczności, z uwzględnieniem celu tej dyrektywy i jej skuteczności, która nie powinna zostać naruszona. Konkretne okoliczności mogą zatem stanowić wskazówkę występowania działania polegającego na pozbywaniu się, zamiaru pozbycia się lub zobowiązania do pozbycia się substancji lub przedmiotu w rozumieniu art. 3 pkt 1 dyrektywy nr 2008/98/WE. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że pojęcie odpadów nie wyklucza substancji i przedmiotów, które mogą zostać ponownie gospodarczo wykorzystane. System nadzoru i gospodarowania ustanowiony dyrektywą nr 2008/98/WE ma bowiem na celu objęcie swoim zakresem wszystkich przedmiotów i substancji, których ich właściciel się pozbywa, nawet jeżeli mają one wartość handlową i są gromadzone z powodów handlowych do celów recyklingu, regeneracji lub ponownego wykorzystania (por. podobnie wyroki z: 24 czerwca 2008 r., Commune de Mesquer, C 188/07, EU:C:2008:359, pkt 40; 3 października 2013 r., Brady, C 113/12, EU:C:2013:627, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo). W wyroku z 14 października 2020 r. w sprawie C-629/19 TSUE orzekł także, że należy zwrócić szczególną uwagę, czy dany przedmiot lub substancja nie są już przydatne dotychczasowemu właścicielowi, a więc czy przedmiot lub substancja stanowią obciążenie, którego posiadacz zamierza się pozbyć. Gdy taka sytuacja rzeczywiście ma miejsce, istnieje ryzyko, że posiadacz pozbędzie się danego przedmiotu lub substancji, które do niego należą, w sposób mogący szkodzić środowisku, w szczególności porzucając, wysypując lub unieszkodliwiając je w niekontrolowany sposób. Taki przedmiot lub substancja, wchodząc w zakres pojęcia "odpadów" w rozumieniu Dyrektywy 2008/98, podlegają przepisom tej Dyrektywy, co oznacza, że odzyskiwania lub unieszkodliwiania przedmiotu lub substancji należy dokonać bez zagrażania zdrowiu ludzi oraz bez stosowania procesów lub metod, które mogłyby szkodzić środowisku. W związku z tym stopień prawdopodobieństwa ponownego wykorzystania towaru, substancji lub produktu bez wstępnego przetwarzania stanowi istotną przesłankę ich kwalifikacji jako odpad. Przepisy Dyrektywy 2008/98 dotyczą bowiem zapewnienia, żeby czynności odzyskiwania i unieszkodliwiania odpadów były wprowadzane w życie bez zagrożenia dla zdrowia ludzi oraz bez stosowania procesów lub metod, które mogłyby szkodzić środowisku. Uwzględniając obowiązek dokonania wykładni rozszerzającej pojęcia "odpadów", należy uznać, że dotyczy jedynie sytuacji, w których ponowne wykorzystanie takiego towaru lub substancji jest nie tylko możliwe, ale i pewne, bez konieczności poddania w tym celu uprzedniemu procesowi odzyskiwania odpadów, o którym mowa w załączniku II do Dyrektywy 2008/98. W kontekście tych rozważań TSUE konsekwentnie podkreśla, że to organy krajowe są właściwe do oceny okoliczności faktycznych rozpoznawanej przez nich sprawy i ustalenie, czy posiadacz przedmiotu lub substancji rzeczywiście miał zamiar ich "pozbycia się".
W związku z tym definicja odpadu jest szeroka i musi ulegać doprecyzowaniu na gruncie poszczególnych stanów faktycznych. Należy zatem w pierwszej kolejności podnieść, że w odniesieniu do sprowadzanych z zagranicy pojazdów, doprecyzowanie to nastąpiło między innymi w formie wskazówek metodycznych Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 3 kwietnia 2008 r. z korektami pkt 2 z 15 lipca 2008 r. oraz z 21 marca 2013 r. w sprawie uznawania pojazdów za odpad w transgranicznym przemieszczaniu odpadów. Wskazówki te zostały wydane na podstawie § 1 ust. 2 pkt 4 porozumienia z 7 lutego 2007 r. pomiędzy Ministrem Finansów, Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska oraz Komendantem Głównym Straży Granicznej w sprawie współdziałania w zakresie transgranicznego przemieszczania odpadów oraz biorąc pod uwagę porozumienie z 26 lipca 2006 r. pomiędzy Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska, a Głównym Inspektorem Transportu Drogowego o współdziałaniu Inspekcji Ochrony Środowiska i Inspekcji Transportu Drogowego, w celu zapewnienia jednolitej interpretacji przepisów prawa krajowego, wspólnotowego i międzynarodowego w zakresie dotyczącym transgranicznego przemieszczania odpadów. Uwzględniają one także wspólną interpretację wszystkich państw członkowskich rozporządzenia Nr 1013/2006 w sprawie przemieszczania odpadów.
Ze wskazówek metodologicznych wynika, że transgranicznie przemieszczany pojazd wypełnia definicję "odpadu", określoną w art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.o., jeżeli:
1. poprzedni właściciel dokonał pozbycia się pojazdu uszkodzonego, posiadającego dokument własności pojazdu, z którego wynika, że nie nadaje się on do naprawy lub uległ kasacji ("Certificate of Destruction", "Damage Equal to the Value", "For Parts Only", "Non Rebuildable", "Non Repairable" itp.);
2. poprzedni właściciel dokonał pozbycia się pojazdu uszkodzonego, posiadającego dokument pojazdu inny niż w pkt 1, a uszkodzony pojazd wymaga napraw wykraczających poza naprawy drobne określone w "Wytycznych korespondentów Nr 9 w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów";
3. z oświadczenia strony lub dokumentów (faktura) wynika, że zakupiła pojazd z przeznaczeniem na części;
4. przewożona jest część pojazdu lub pojedyncze części nie nadające się do bezpośredniego zamontowania w pojazdach oraz części wymontowane z pojazdów, których ponowne użycie zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub negatywnie wpływa na środowisko – części te są wymienione w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 28 września 2005 r. w sprawie wykazu przedmiotów wyposażenia i części wymontowanych z pojazdów, których ponowne użycie zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub negatywnie wpływa na środowisko (Dz.U. Nr 201, poz. 1666).
Ponadto art. 57 rozporządzenia nr 1013/2006 stanowi, że na żądanie Państw Członkowskich lub w razie potrzeby Komisja odbywa okresowo spotkania z korespondentami w celu wspólnego przeanalizowania kwestii powstałych w związku ze stosowaniem niniejszego rozporządzenia. Zainteresowane strony zapraszane są na te spotkania lub ich części, jeżeli wszystkie Państwa Członkowskie i Komisja uznają to za wskazane. W dniu 8 lipca 20011 r. na posiedzeniu korespondentów unijnych dla rozporządzenia Nr 1013/2006 zostały uzgodnione Wytyczne w sprawie przemieszczenia odpadów w postaci pojazdów. Wytyczne te wprawdzie nie mają mocy wiążącej, ale zawierają ujednolicone stanowisko państw członkowskich co do sposobu, w jaki w rozumieniu wspólnym wszystkich państw członkowskich, należy interpretować rozporządzenie Nr 1013/2006.
W niniejszej sprawie argumentem organu, zaakceptowanym przez WSA, przemawiającym za uznaniem pojazdu za odpad, był fakt wystawienia dokumentu "Certificate of Salvage for a Vehicle", wydanego przez władze stanu Pensylwania, obowiązującego na dzień przemieszczenia pojazdu na terytorium Polski, który – zdaniem organu i WSA - przesądza o tym, że uszkodzony pojazd nie nadawał się do dalszego użytkowania jako pojazd dopuszczony do ruchu drogowego w stanie Pensylwania, a tym samym stanowił odpad. Jednakże z treści przedłożonego certyfikatu wynika, że pojazd nadaje się do naprawy (rekonstrukcji), a jego dalsze użytkowanie możliwe jest po uzyskaniu odpowiednich dokumentów, a mianowicie po uzyskaniu certyfikatu dla pojazdu "rekonstruowanego" (dokumentu właściwego dla prawodawstwa stanu Pensylwania), który zresztą został wystawiony 13 czerwca 2019 r. Jednocześnie dla przedmiotowego pojazdu nie wydano innego dokumentu, z którego wynikałoby, że w stanie Pensylwania nie nadaje się on do ponownego wykorzystania (naprawy), czyli dokumentu "Certificate Of Destruction", ewentualnie innego dokumentu posiadającego klauzulę "For Parts Only" (tylko na części), "Non Rebuildable" (nie "odbudowywalny"), "Non Repairable" (nienadający się do naprawy).
W tych okolicznościach brak jest podstaw do przyjęcia, że w tej sprawie doszło do wydania dokumentu uniemożliwiającego użytkowanie pojazdu w sposób zgodny z jego pierwotnym przeznaczeniem. Ponadto, jak wskazano wyżej, o pozbyciu się odpadu można mówić, gdy dana substancja lub przedmiot mogą być uznane za nieprzydatne w określonym miejscu lub czasie, o czym decyduje ich dotychczasowy posiadacz. Nie można zatem przyjąć, że w każdym przypadku pozbycie się pojazdu uszkodzonego na podstawie umowy sprzedaży jest pozbyciem się odpadu, gdyż rodzaj i skala uszkodzeń mogą być niewielkie. W związku z tym samo wystawienie dokumentu w postaci "Certyficate of Salvage for a Vehicle" nie ma zasadniczego znaczenia sprawie, gdyż z dokumentu tego nie wynika, że przedmiotowy pojazd nie nadaje się do naprawy lub uległ kasacji. Zatem ustalając, czy przedmiotowy pojazd może być zakwalifikowany jako odpad należało dokonać jego oceny, uwzględniając interpretację przepisów rozporządzenia Nr 1013/2006, zawarte w Wytycznych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 24 stycznia 2023 r. sygn. akt III OSK 6614/21, z 5 grudnia 2023 r. sygn. akt III OSK 1120/22). Z pkt 2.8 lit. e Wytycznych wynika, że pojazd używany klasyfikowany jest zazwyczaj jako odpad między innymi, gdy nie nadaje się do drobnych napraw lub posiada znacznie uszkodzone istotne części (np. w wyniku wypadku) lub jest pocięty na kawałki (np. na pół). Przy czym drobne naprawy w rozumieniu Wytycznych to 1. Pęknięta lub rozbita przednia szyba; 2. Rozbite lampy przednie lub tylne; 3. Silnik wystawiony na działanie czynników atmosferycznych ze względu na brak maski; 4. Nieotwierające lub niezamykające się drzwi lub drzwi zdjęte z zawiasów (każda para drzwi dołączona do pojazdu); 5. Konieczność wymiany klocków hamulcowych; 6. Rozładowany akumulator lub jego brak; 7. Całkowicie zużyty bieżnik opon; 8. Uszkodzona jest nieistotna część pojazdu; Dodatkowo 1. Pojazd nie jest skreślony ze stanu (pojazd powypadkowy nienadający się do naprawy); 2. Nie ma braków istotnych części i powierzchni/fragmentów (np. silnik, słupki, dach, oś, system wtrysku paliwa lub mocowanie skrzyni biegów) i nie są one poważnie uszkodzone, a ich naprawa nie przekracza wartości pojazdu w państwie wysyłki (np. po wypadku); 3. Brak oznak demontażu, np. brakujące siedzenia. Istotne przy kwalifikowaniu pojazdu jako odpadu może być również to, że koszty naprawy przekraczają obecną wartość pojazdu (pkt 2.9 lit. d Wytycznych).
Stwierdzić zatem należy, że wprawdzie przedmiotowy pojazd w dacie transgranicznego przemieszczenia był uszkodzony, ale organ w ogóle nie dokonał oceny, czy może być on zakwalifikowany do kategorii odpadu w świetle powyższy Wytycznych, a zatem czy uszkodzenia pojazdów można zakwalifikować jako przekraczające zakres drobnych napraw. Wprawdzie w zaskarżonym wyroku WSA podano, że zakres niezbędnych napraw wykraczał poza wyliczenie zawarte w Wytycznych, ale stwierdzenie to jest lakoniczne i nie odnosi się do konkretnych ustaleń poczynionych przez organ. Biorąc zaś pod uwagę opis części wymagających naprawy i części do wymiany, zawarty w arkuszu kalkulacyjnym stanowiącym element opinii rzeczoznawcy, a także koszty poniesione na naprawę pojazdu w stosunku do jego wartości, istnieją uzasadnione wątpliwości, czy uszkodzenia faktycznie przekraczały zakres drobnych napraw. W tej sytuacji zasadny jest zarzut niedokonania wszechstronnej analizy zebranego materiału dowodowego.
W związku z tym organ winien ponownie ocenić, czy przedmiotowy pojazd można zakwalifikować jako odpad, uwzględniając powyższe wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Natomiast odnosząc się do wniosku dowodowego skarżącego kasacyjnie wskazać należy, że informacje z portali internetowych nie stanowią dokumentu w rozmienieniu art. 106 § 3 p.p.s.a. Ponadto w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co do zasady, wyłączone jest stosowanie tego przepisu. Jak podniesiono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2021 r. (sygn. akt II GSK 1385/21) wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. "Odpowiednie" stosowanie przepisów może wszak polegać na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost, z modyfikacją lub nawet na odmowie zastosowania (por. uchwała SN z 18 grudnia 2001 r. sygn. III ZP 25/01). Stąd też wniosek skarżącego kasacyjnie nie mógł zostać uwzględniony.
Z tych względów i na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 p.p.s.a.